M
HANDBOUND
AT THE
UNIVERSITY OF
T/Msn\]Tn PRHSS
^
Digitiz(
in 2
L
3d by
!010\
Jniver
the Inter
vith fund
'sity of Te
net Archive
ing from
Dronto
http://www.archive.org/details/documentiperlast02pasq
yb/4^
DOCUMENTI
PER LA STORIA DELLA CITTÀ DI AREZZO
NEL MEDIO KVO
RACCOLTI PEK CURA
3DI XJB^3L.3DO F.A-SQXJI
Et pius est patriae facta referre labor.
OviD. Trist. II, 322.
VOLUME SECONDO
CODICE DIPLOMATICO (aN. 1180-1337)
FIRENZE
R. DEPUTAZIONE DI STORIA PATRIA
4«1«
q "1 S
97374
'1 -
Arezzo - Tipografia di U. Bellotti.
w.
DOCUMENTI
DI STORIA ITALIANA
PUBBLICATI A CUBA
DELLA REGIA DEPUTAZIONE TOSCANA
SUGLI STUDI DI STORIA FATELA
Tomo XIV
PREFAZIONE
La serie dei documenti raccolti in (luesto secondo volume viene ad illustrare
il periodo più agitato, più fiorente, e quindi più importante, della vita del Co-
mune Aretino e il periodo in cui cominciano a vedersi i segni del suo tramonto.
Nel 1180 la nuova egemonia civile ha in Arezzo acquistato digià il suo liieno
svolgimento ed è in ogni sua parte bene organizzata al pari che in altre città
vicine come Firenze, Siena e Perugia. Il CoHsliluliim ne regola l' amministra-
zione e ne sanziona tutti i diritti acquisiti e ne registra i trattati di pace e di
alleanza. I Consules civilalis (non sappiamo bene in quale numero) unitamente
ai Camerari ' reggono i supremi uffici del governo, e sono scelti tra cittadini
nobili e perciò li troviamo chiamati proceres civilalis-. Questi nobili cittadini,
nelle cui mani stette per lo innanzi e sta ora la signoria, sono ciccs origiitales,
stabilitisi cioè da tempo in Arezzo, entro le vetuste mura, e fuori, nei sobborghi;
e avevano edificato palazzi, con torri a lato saldissime e superbe, nel burgus
(via principale che imbocca la romana) presso la Pieve di S. Maria, donde la de-
nominazione di "buvfjiis mnclae Mariac,,. I magnales, i grandi di origine stra-
niera, cioè longobarda, scendono dipoi alla città e fabbricano le loro case e
palazzi nella parte alta, nel luogo dell' antica arce.
Insieme coi Consoli del Comune, quando debbonsi trattare cose d' impor-
tanza, intervengono i Consules nniversilatix mcrcalaruni (ovvero socielalum
ovvero socielaiis de liurgo Sunclae Mariac dei borghi e sobborghi) ^ e i Con-
sules arlium'' (poi detti Priores) che appartengono pure al ceto nobile. Seb-
bene nel 1192, o forse prima, il supremo potere del Comune si accentri nella per-
sona del l'olcslas civilalis ', i consoli proseguono, quando il Potestà per qualsiasi
cagione viene a mancare, a funzionare e li troviamo in carica pure nel 1196,
1198, 1210. Il Potestà, che, eccetto nei primi anni, viene per buone ragioni
chiamato da luoghi lontani, ed era di nobile famiglia, aveva pure in Arezzo le
mansioni che avevano tali ufficiali in altre città toscane. Era talvolta assistito
•Docc. nn. 393, 396, 420, 43 1 (pagg. 3, 8, 41, o7).
» Doc. n. 430 (pag. 54).
'Docc. nn. 393, 420, 433 (pagg. 3, 41, •%;.
*Doc. n. SI9 (pag. 209).
■'• Dopc. nn. 408, 409, 410, 412, ec<-. (pu^rg. 2i, 2-j, 23-26, 28, ecc.). Non ho trovalo che si dicesse
anelli' reclor civìtatis, come si chiamò il potestas ciuikilii Pentsii (tloc. 429, jiag. -52), il puleslas CiistiUionis
Aretini (doc. 467, pagg. 110, 113) e il pote^lus de Caprese (doc. -iOo, pag. 191).
VI niKKAllONI'
dal suo iudcx ci iissessor ' nel seuteiiziaro in cause civili o criminali; ma per de-
Uniro io liti del Comune v' »>raiK) i siinlirì ci prorisons l'aminiis-.
I /)()/((' lioìnìiìi-s. l'elemento più serio o attivo, popolare per l;i maijfjiior
parte, formavano il eonsiliuiit viriialìs, i cui membri cambiavano di numero di
tempo in tempo'. In un documento del 120!) è detto "Cousilium (!ampanc„ '•
E (|uando tlovevansi nei gravi momenti trattare lo pnbl)liclio cose, presen-
ziava un console delia mcnianzia e uno delle arti e si aggiungeva il popolo;
e allora forniavasi il l'inisilitini (jcni-rale, che si diceva iiarlaììtcnltiiu oppure
lOìicio '.
*
Allineile il Comune salisse in grande potenza militare e linanziaria, tale da
imporsi e farsi temere, era necessaria la espansione territoriale delle conquiste
di terre, ville e castella, così da ottenere con esse 1' accrescimento di cittadini,
di soggetti 0 di proventi. A questa espansione si opponeva ancora il feudalismo
ecclesiastico: bisognava abbattere i castelli ov' esso si annidava. E la guerra nel
contado (nìicrrd coiiiilntiis) era 'cominciata da un pezzo nel 1180 e dovt> pro-
seguirsi por molti decenni, perchè il Comune avesse il totale dmniniit del terri-
torio aretino.
La lotta, plìl che contro la Canonica e il Vescovo, fu intensa contro i mo-
naci di S. Fiora, di Cam'poleone, di Camaldoli. Distrutti prima, 1' un dopo l'altro,
i castelli di Casteluuovo, Puglia, jMontetino, Sinzia, gli Aretini nel 1193 e 1194
atterrano anche quello di S. Fiora, secolare dimora dei Benedettini, che i Con-
soli e il Potestà e anche i Cnimulrs Societnlum (sebbene promettano e giurino
convenzioni favorevoli e di guarantigia '■, e anzi la ricostruzione del Monastero
là dove sorgeva prima"), costringono infine, disfatta Torrita, ultimo loro baluardo
(1196) ", a venire alla città, e a fondare il nuovo monastero e la chiesa e le offi-
cine in terreno dal Comune assegnato. Ai Benedettini di Campoleone gli Aretini
distruggono Castiglione Chiusino nel 1197; ma in seguito fanno ben altro danno.
Ai Camaldolesi, a cui erasi distrutto, circa il 1175', il castello abbaziale di Agnano,
viene incendiato quello di Anghiari e disfatto Montedoglio. Con atto del dicem-
bre 1181 i Consoli permettono che ambedue i castelli si riedifichino, insieme
colle loro chiese '"; con altro dell' aprile del seguente anno il Priore di Anghiari
' Doc. II. 409 (pag. 23).
- Docc. nn. Ho e it7 (pagg. 72, Ti).
^ .Nel 12.36 è composto (li 80 membri (pag. I Ufi), poi per liillo j1 sei-. Xlll'fu di 200, in .«oguilo ili 400.
* Docc. nn. io3, i97, 499.
■' Docc. nn. 420 (pag. 42), t30, ecc.
" Docc. nn. 410, 424.
' Doc. n. 420.
" Annal. Aret. a<l an.
' Doc. n. 473 (v. pag. 1 2.7).
'" Doc. n. 393.
l'iìErAZioNi: vi[
e di Oamaldoli e 1' Abbaio di i'rataglia, danno pegno ai (-'onsoli per gii Augliia-
resi cbe questi cederanno il castello, diventeranno soggetti e verranno ad abitare
la città in venti case concesse nella parte alta o orientale '.
Ma non bastò che la potenza civile, la cicilas, avesse con una guerra quasi
non interrotta conseguito il totale disfacimento del potere temporale del vescovo
e dei monaci, che invano im^jlorauo contro di essa e contro i suoi consoli nuovi
privilegi da papi e imperatori; era necessario volgere le armi pure alla conquista
di quelle università o comuni grandi e piccoli, feudi di marchesi, che oppone-
vansi alla invadenza. Ed ecco che nel 1198 gii Aretini muovono la guerra ai
Castigliouesi, soggetti dei marchesi di Colle (o di Monte S. Maria) e conse-
guentemente ai Perugini che vengono in loro soccorso assediando Castiglione
Chiusino: ma tosto fanno tregua, e i Consoli Aretini e il Potestà di Perugia
nel maggio 1198 stipulano e giurano convenzioni importanti -. Si fa pure la pace
cogli uomini di (,'astigiione '. Nel medesimo tempo si guerreggia cogli abitanti
di Borgo S. Sepolcro, e coi Castellani per la ricostruzione del castello di Monte
S. Maria, che Innocenzo III, a cui essi ricorrono, cerca d' impedire (1199) *.
Se i confini del comilalns si andavano estendendo, pure la città per la mol-
titudine di gente, sì nobile che popolana, che era venuta a stabilirvisi, aveva
di molto accresciuto la sua popolazione: erano sorte contrade nuove per questa
gente nuova nel declivio del colle, in cima al quale rimaneva la vecchia città
fortificata ancora dalle mura etrusco-romane, ora di non suflìciente ampiezza.
Tra il 1194 e il 1200 ' il Comune allargò con una seconda cerchia la sua cici-
tas dalla parte di mezzogiorno e a ponente aumentandone 1' ambito due terzi
di più, e aprendovi ben dieci porte. E muraglie alte e turrite, di largo spessore,
costruite di grandi pietre, vennero a recingere i sobborghi e i palazzi, le case,
le chiese e i monasteri di antica e di recente fondazione.
*
* *
Gli ordinamenti che comandavano alla gente del contado di accentrarsi nella
città a costituirvi un grande populus. non escludevano da tale ingiunzione il
vescovo e i suoi canonici, che fin dal secolo IV risiedevano presso la chiesa di
S. Donato, distante ({uasi mille passi dalla nuova cerchia. Ma pare che essi si
opponessero all' irrevocabile volere del popolo e che questo, come in altri tempi,
dovesse usare la vio'euza per obbligarli ad abbandonare la primitiva chiesa cat-
tedrale e trasferirla dentro le mura. La lontananza era d' incomodo ai cittadini e
ai preti stessi, né pareva conveniente e decoroso che la chiesa principale, 1' Epi-
> Docc. «n. 396, 397.
» Dof. n. 129.
' Uof. n. 430.
* Docc. nn. -iSI, 432.
'' Oor. n. 410. e Annfilrs Aretini, an. 1200. Nel 1196 le mura urbane ciano gii'i coslniilc nel iralto
di rneziogiorno.
vili I'I1KI\ZI(INK
sc'opio, lìinaiu'ssc tuttora cjtrit iiKirniti. nò poteva sopportarsi di più la OKti-
nazioiui del Clt^nt vhei si wa divismo; (|niiidi si riaccendono in qncsti k'inpi le iu-
vetcrati' ostilità tra oss»» e il popolo, n«' si von>;ono a sopirò «ti non (jiiando iii;l
120.T con Ixiono accordo tra il OomiUK! e i Canonici o 1' vVbbaU* di S, Fiora
'•prò pac(> civitatis et ecclesie Aretine ac ntilitate communi,, ' si traKi'eriscc la
Catlcdrale nella v<'tnKta e interna chiesa di S. Pietro Maggioro, ceduta dal dotto
abbate ', con 1' approvazione del rontefìce.
Però si vennero ad acuire le gelosie fra la Chiesa di S. Donato e la ('anouiua
<lella Pievi' di S. Maria. Questa, oostrnita circa il 1000 ^ allorché comincia a pren-
dere forme organich(i la nnova istituzione civile e politica, il Comune, a questo
sempre appartenne. Vediamo che esso ha giurisdizione anche in alcuni possedi-
menti di tiuella, e che nel 115:5 il "gubernator Aretine civitatis,, enei 1]!(2' il
"potestas,, e il "camerarius,, autorizzano 1' arciprete e i canonici della Pieve di
S. Maria a dare a livello parte del castello di Vifciano. Essa è la {jIcIìh impuli
riritdiix e (|uindi la chiesa battesimale dei cittadini (certo più comoda, più fre-
quentata che non la cattedrale snbnrbana) dinanzi alla quale sta il palazzo epi-
scopale nel finii-e del secolo XII "•. L' averla Innocenzo III indicata perchè si
scegliesse ad erigerla in cattedrale '■; la istituzione di mia canonica in quella
Pieve; la supremazia acquistata dal clero di questa su quello della lontana chiesa
episcopale; le funzioni che ivi di sovente celebrava pure il vescovo in onore del
Patrono ])ortandovi le venerate reliquie <lella testa del Santo; l' esservi stata tra-
sferita nei 1235 (allorché fu ampliata nella parte centrale e adorna di un sontuoso
prospetto), sebbene temporaneamente, la Cattedrale, come ci palesa una peregrina
iscrizione del tempo "; tutto ciò die al Clero della Pieve una certa ragione a pre-
sumere la priorità sopra la vera Cattedrale ora esistente, dopo il 120;'», in una
' Doc. II. 43S.
- Docc. mi. 439, .t4-2, US.
' Si licortla la pi-imn volNi in iin;i l'aita (k-I lOOS, i; nella rapprcsciilaziinK; della Vlsiia ilei .Magi che
decorava la fronte dell' aniljonc marmoreo .si ha la daln M.XI: ma il icmpio non fu complelalo se non nei
primi decenni del sec. XIII (Hiando si cosimi la grandiosa facciata. .Marcliionnc scultore esegui le ligure nella
porla principale ponendo sotto la bella Madonna ilella lunetta questa epigrafe: .\.\NI D ■ HICCWI MS
MADII ■ .M.\1!C1II0 SCVLPSIT PBU ■ M.\TÌ7.< .MV.NliKE FVl.SIT ffPli: ARCHIPBRi C. 1/ nltinia lettera è l'inaiale
del nome Giovanni, o Zanni nella lingua dell'artefice lombnitio. •Qneslo "lohannes archipresbilcr Plebis .\re-
line et archidiaconns Cliisinits., trovasi presente ad un allo del lo agosto 1210 rogato "in clanstro Clusini
Episeopalus,,. (.\rcli. Capii, d' \r., Carle di s. Fiora e Lue, n. SSo*"'. La sculliira sopra la porta rainnre, a
destra, rappresenianle il -Baltesimp, porla la data 1221.
« Doc. n. lOS.
■'Nel 1216 questo "vecrhio,, palazzo era disunito (pag. 132). Se ne edificò un altro, ugualmente pros-
simo alla Chiesa, dalla parte destra, più vasto, ile! quale vedonsi tuttora gli avanzi.
' Doc. n. 438.
' No resta oggi una parte in cui leggiamo: Jl C C X
XXV D
OM. VIÌT
Si sa che nel mezzo era scolpila la insegna del Capitolo (un lenipietio a cupola tra due draghi ram-
panti). La parie mancante doveva contenere a«sai probajjilniente queste parole: UIC ■ T
R.V.NSL
ATUS
PREFAZIONE IX
chiesuola semplice e eadente; donde litigi interminabili tra 1' uno e 1' altro f!a-
l)itolo e il continuo contrastarsi la precedenza. Innocenzo III cercò nel 120-t *
di troncare le sorle controversie o poi stabilì che di essa e di ogni sna appar-
tenenza fosse invistiia la (Janoni'a di S. Donato-. Per non vedere in città dne
cliiese, "dno esse capita velnd monstrnm,,, vi fn bisogno di unirle linalmente
in una sola. Ciò fece poi il Vescovo Giiglielmiuo libertini con un solenne de-
creto del maggio 1250', confermato dal Papa'. Nonostante l'unione Gugliel-
mina, i duo Capitoli si mantennero sempre discordi e non cessarono di altercai'e
sopra il diritto di cattedralità, questione che, sorta e sopita nei diversi secoli,
è stata defluita solamente ai giorni nostri.
Aggiustate le cose colle autorit<\ ecclesiastiche, il Comune prosegue ad ac-
(juistare alti-e parti del territorio, ora ricevendole in dono, ora assoggettandosele i
eolla forza. Si assale di nuovo Castiglione Aretino (1204) ', si espugna Jlontoto
(1207) '■, e si costringe l'abbate camaldolense di Verghereto a cedere quel suo ca- ,
stello, ed a farne sottomettere gli abitanti (1209)". kSi torna ancora sopra Casting ,
glìone, che questa volta viene distrutto, e il suo potestà Rigoue marchese è
obbligato a fare pace e compagnia cogli Aretini (ottobre 1214)"; si toma pure i
contro l'abbate di Campoleone, che, dopo essergli stato distrutto il castello e il,,,
campanile della chiesa (1214), è forzato a chinare il capo ai voleri del potestà, anzi,:,
cede tutto al Comune, consenziente il Vescovo ', per avere in cambio un vasta-
spazio di terra nella parte occidentale della città, nel quale possa edificare un:,
nuovo cenobio e le officine, rinunziando perfino alle proteste presentate al Pon- , :
tefice "contra potestatem et populum Aretinum,, '".
Così il Comune Aretino nel secondo decennio del secolo XIII aveva esteso
la sua signoria nei dintorni, in Montoto in Valdaruo, nel mezzo di Valdichiana,,,
cioè nella vasta pianura selvosa (donata dai marchesi di Colle e dai conti di;.
Cegholo) " in mezzo al ijalude, dintorno a Frassineto, in Castiglione Aretino;
e adiacenze, nella Valle Tiberina fino alla grande e fertile terra di S. Antimo
presso Città di Castello, avuta in dono insieme coi castelli e pievi e uomini dal :
marchese Uguccione da Colle (1194)*-, nella lontana terra di Verghereto, in An-r/ )
ghiari, nel basso Casentino. Onde era avvenuto che nel principio del secolo XIII m
il Comune di Arezzo, che la sua ingrandita e fortificata città avea nobilitata ji i
.:irinì nln
' Doo. n. Hi. ..irlìti *b
'' Doc. 11. U9. .. r.'.-t
»noe. 11. 564. ijjjff,,, iiy oIii'Kft
* "'^''- "• •'''5- . hW oF.KÌ.fO'. '.
■' Annaf. ArH.' aiJ an. , . ..
'■ AMiti. Aret'a& an.
'Doc. n. m. nvy:n,vu\ t-. m'»J
'Doo. n. it;7.
" Docc. un. 4t)S, 475, 177, .517.
'" Due. n. 47.';.
" Docc. un. .391, 4,3."}, 4.34.
'M)oo. 11. 412.
b
X PUEFAZUlNE
colla istituzione di uno Studio ', ovo accoiTovano ì pifi riuomati MagiaUi, tra
cui Kottredo Epifanio da Bcnoveuto (1215), era davvero divenuto potente o
ricco e poteva ciedtMsi in grado di muovorc alla conquista delle pifi fruttuose
e vaste regioni del suo contado rimaste indipendenti, e di rixaleggiare perciò
con Siena, Perugia, Città di Castello e Firenze. E da (juesto tempo gii Aretini
sono in continuo tumulto sia per guerreggiare colle città vicine, sia per com-
. battere tra loro entro le unn-a o nei campi di battaglia.
*
* *
Le croniche antiche non ci dicono - quale fatto speciale determinasse in
Arezzo la divisione tra i cittadini nei due nefasti partiti, come la determinò in
Firenze il fatto di Bnondelmonte nel 1215. Anche in Arezzo dovevano già co-
vare i germi di rivalità e di odiosità tra i grandi, i mayiìalcn, che troviamo
nella signoria del Comune sino dai suoi primordi, e i populum. Quelli ijrano
quasi tutti di origine longobarda (e si dissero i)erciò Inmbnrdi e talvolta anche
"tedeschi,, ("todisci,,)'; conservavano nel contado gli aviti, feudi; erano ricchi, po-
tenti per consorti e aderenze, ligi all' imperatore, da cui avevano sempre ricevuto
onori e bcnetìci. I popolani formavano 1' elemento assai più numeroso, che com-
pouevasi di gente di campagna, venuta in parte da castelli e feudi ecclesiastici,
ai quali con leggi statutarie eransi dati speciali privilegi, perchè divenuti citta-
dini, e di artefici, mercanti e uotari "qui vivunt sub lege romana,, e quindi
devoti al papato e per conseguenza avversi agli imperialisti. Un tale elemento
trovasi nei Consigli, dove non manca però 1' elemento partigiano pei grandi e
nobili. Tra questa gente di varia stirpe, di varia provenienza, di vari propositi,
come sorsero le gelosie, gli odi e le guerre? Molto probabilmente nel 1215,
quando un messer Guelfo dei Bostoli, approfittando della sua carica di potestà,
messosi a capo del popolo che gii giura fedeltà e obbedipi'zu, toglie al Comune
il castello di Campoleone per renderlo all' abbate, e agli libertini, potentissima
famiglia del Valdarno, ma allora stabilita in Arezzo, il castello di Eondine: il
Comune lo dichiara ribelle, gli muove guerra, e la mischia si accende in città,
nel quartiere di Borgo e in quello di Porta Crucifera: le case dei Bostoli sono
distrutte, ed essi vengono banditi con una condanna di oltre 4000 lire. 3Ia to-
sto furono perdonati: Giovanni di Cocco potestà nel dicembre 1216, uscendo
d' ufficio, sentenzia che essi siano ribanditi, che si condoni loro la pena, ^i risai*-
ciscano dei danni subiti da loro e da altri cittadini, purché liberino >' i giura-
mento gli uomini di Eondine, prosciolgano chi avesse fatto giuramr •• , in città
e contado "de introitu castri Eondeni et relevatione- Campileonis, et de
guerra facienda in eivitate et comitatu, vel de aliquo faciendo contra Comunita-
tem et honorem Aretii,,''.
' Veti, noia a pai;. 293.
^ Uofc. ini. 504, 307.
^Dor. II. 477.
PREFAZIONE Xf
Si vede che i Bostoli, che i)oi divengono possenti capi di parte guelfa, tenta-
rono un colpo di mano contro il Comune sia per fare recuperare all' abbate di
Campoleoue la pr:>prieti\, ormai divenuta comunale, del suo castello e apparte-
nenze, sia per imj orsi agli Ubertini e ai Tarlati potentissime i'amiglie ghibelline
che, venute da non molto entro la città, eranvi salite al comando.
La guerra accesa dai Bostoli non fu mai più sopita: è da allora che comin-
ciano tra i due partiti attriti e conflitti continui. Francesco d' Assisi (riferi ce
la leggenda della sua vita) trovò nel 1222 gii Aretini in grande tumulto, e gli
sembrò che una schiera di demoni aleggiasse sopra di loro. E non molto dopo
Federigo II, venuto in Arezzo, vi osservò una tale discordia che ebbe a dire
esser questa un' "arca amara più che fele,, e predisse che un giorno altra gente
sarebbe venuta a dominarla.
Troviamo in un documento del 1222 i cittadini divisi in due partiti, il guelfo
che sta coi Bostoli, il ghibellino che segue i Tarlati e gli Ubertini, ed essi giurano
al Comune di Siena dei patti contro Firenze, nei quali si stabilisce che "amor
sit et vigeat vel vigilet senper Inter Senenses et Aretinos,, '. Ma non fu ser-
bato a lungo il giuramento, perchè il 3l ottobre 1229 gli Aretini si co! legano
invece coi Fiorentini ed altri -, e muovono col loro esercito nell' anno susse-
guente contro Siena ' e restano vittoriosi presso la porta Camelia (9 luglio) \
Al tempo stesso assalgono i Cortonesi, ribelli sempre alla dominazione spirituale
del vescovo come alla soggezione del Comune Aretino, Ma questa impresa falli
perchè quei di Cortona furono soccorsi in tempo dai Perugini e Castellani con-
federati '% che giurano di guerreggiare sempre gli Aretini, promettendosi di re-
cuperare Borgo S. Sepolcro e i castelli che gli Aretini tenessero nel territorio
Castellano. Si fa sempre maggiore la irrequietezza del popolo che sta in armi,
sotto la guida dei suoi podestà, per accrescere possessi e proventi al Comune:
seguono imprese a danno di tutto il clero della città e della diocesi, ma più
specialmente a danno dell' Abbate di S. Fiora, dell' Abbate di Campoleone, del
Vescovo e della Canonica. La usurpazione dei due grandi castelli d' Arberoro e
Tegoleto (1233) nel palude della Chiana, posseduti tìn da antichissimi tempi
dalla Chiesa di S. Donato, fu un fatto veramente prepotente e scandaloso. Il
vescovo Martino lanciò la scomunica e (^regorio IX, che chiama gli Aretini
"ingratitudinis filii, immo veluti hostes iniqui,, '•, non li prosciolse da quella se
non quando il Potestà e il Consiglio e il Popolo ai suoi piedi "mediantibus
personis religiosis et quamplnribus viris sapientibus et discretis,, ' e il Potestà
' Dncuin. 497 (pag. 179): efr. anche il iloi;. n. 199.
' Vedasi citala questa lesra nel doc. del lo maggio 1258 (pag. 'Hi).
' AnnaLAreU ad aii.
* Annal.Senms.: Villani, VI, G (\ol. Il, edii. Maglieri, Firenze, 1823).
' Doc. n. .'ilo.
•Doc. I). ."ilo (pag. 202.).
' Due. n. .■i22 fpag. 212).
Xii PREFAZIONE
uel Cousijrlio tlui tjuattroccnto, non ebbero i'atlo alla prescuza del uuuzio uijosto-
lico e dei dignitari della Cauouiea formale remiuzia o restituzione deyli anzidetti
castelli (H> aprile 123(5). Al nunzio apostolico, maestro Zaccaria, si die pure nelle
mani il libro dello Statuto perchè a suo piacimento abrogasse tutti (jnei capitoli
ajitichi o recenti che otVendesscro la libertà e gì' interessi degli ecclesiastici '.
8e eessano con (juesti atti solenni lo persecuzioni del Comune contro la sua
Chiesa, è da notarsi per altro che essa non molto si avvantaggiò sotto il go-
verno del vescovo Martino (accusato di simonìa e di dabbenaggine) ', e neppure
sotto la reggenza dell' infelice Marcellino, il (juale, stando lungi, poco di essa
si die cura '. Ma noi vediamo ricostituirsi il suo ordine, accrescere il suo de-
coro, tutelati i suoi diritti quando ne ha il governo il vescovo Ciuglielmino,
eletto a\anti 1' agosto 1248, ben noto nella storia, uomo di singolare energia,
fiero, risoluto, che sa esercitare nel Comune durante il lungo suo episcopato una
speciale influenza j)oIitica più o meno vantaggiosa, i)iù o meno contrastata, ma
infine prevalente.
I nuovi documenti qui stampati, che a lui si riferiscono, ce lo presentano
prima favorevole e tutto devoto alla parte papale e in conflitto col Comune; ma
in seguito, o jier cangiati eventi, o per amore della propria famiglia e de' con-
sorti, o per la propria indole contenziosa, o per circostanze che secondarono la
pna ambizione, si vede cambiar via, occuparsi delle cose del Comune e prender
jpijirte a gravi imprese guerresche.
Disciplinato con severe correzioni il clero che aveva ijarteggiato per Fede-
j:lgo II ', e vietato a tutti gli ecclesiastici il matrimonio e il concubinato ; rior-
dinata la sua canonica che "hostilis impietas,, avea menomata e anche deso-
orm ,i-. ir 17
•lata '■', benetìca monasteri ed ospedali ' e nell' alto ripiano della città fa sorgere
[i\ jìnpxfi Duomo di mirabile struttura (1277) *.
Dapprima Guglielmino non si trova d' accordo coi cittadini: "ob duritiam
e^ perfidiam Aretinorum,, scomunica la città '. Neppure va d' accordo col Co-
mune, .in cui dominano i Guelfi che gli sono nemici e gli assalgono e desolano
il suo castello di Civitella (1252) '"; ma poi si pacifica e fa convenzioni col Co-
.iaune, tanto più che è stretto da debiti, uè sa come liberarsene. .
. ^ . Pensa allora alla conquista della ribelle Cortona" e spinge gli Aretini alla
difficile impresa.
Il!(
' Docc. nn. 319-523.
- Docc. mi. 462, 477.
•■ D; e. n. .362 (pag. 258).
* Doct. nn. 362-372.
'=■ Arc'.i. Capii. d'Ar. n. 654 Afta Episcopi, l'roloc. di Sor Pietro di Sopornelto, e. I e se^g
' Doe. n. 364.
' Docc. nn. 369, 370, 584, o87, 598, 621.
«Doc. n. 631.
' Doc. n. 572.
'° AntMl. Aret. ad an.
" Doc. n. 601.
PREFAZIONE XIII
La uotte del primo fobbraio 125S 1' assalgono violentemeute, e, facendo
grandi stragi, se ne impadroniscono. Il Vescovo ricompensa il Comune e il po-
polo "tamquam dilectos fdios suos et in hoc bene mci-itos„ cedendo, per farvi
la fortezza, la parte alta di quella città, computando in tale donazione il suo de-
bito di 2000 lire '. Perù non trovandosi giusto il compenso, egli si decide a donare
tutta quanta la città e territorio di Cortona (6 febbraio 1258) -. E lino da (lue-
sto tempo egli e la sua famiglia tengono le redini del comando: eoli' autorità e
preminenza del suo ministero nonché della nobiltà della casata fa che il Comune
acquisti incremento tale che esso sale in più alto grado. La sua intluenza. poli-
tica apparisce di tempo in tempo negli atti che riguardano i eouilitti dall' una
e dall' altra parte. JS^ou appena insediato nel vescovado, scoppia la guerra entro
la città (1242) ', e i Guelfi ne sono espulsi \
Indi il Capitano della parte ghibellina, messer Federigp giudice dei Marabot-
tini, in nome di tutti i componenti la fazione, costituisce un procuratore perchè
in Siena stringa "concordiam seu societatem,, coi Ghibellini di Siena, Firenze,
Pisa, Pistoia, Prato '\ Il conseguente solenne trattato fu stipulato il 7 novem-
bre 1251''; capitani della latiiia furono Ildebraudino Cacciaconti potestà senese
(e, P anno appresso, di Arezzo), Brancaleone degli Scolari e Gualtiero libertini,
fratello del vescovo aretino. Importanti sono i patti convenuti, fra i quali v' era
quello di combattere in tutti i modi i)ossibili gli avversari e vincere i nemici ca-
stelli del contado e compensare a spese dei Comuni di Pisa, Siena e Pistoia i danni
che i confederati facessero nelle terre e nei castelli del Vescovo e della casa
libertini. La lotta prosegue per oltre cinque anni, sforzandosi gli uni e gli altri
in continue rappresaglie. I Ghibellini cacciano i Guelfi da Castiglione Aretino
e ne distruggono tutte le case ", i Guelfi, sovvenuti di denaro dal capitano del
popolo di Firenze ", non cedono, fanno guasto nel contado, occupano castelli
e disfanno e desolano pur quello vescovile di Civitella "; quindi il 25 agosto 1254
stipulano col Comune e popolo di Firenze, in S. Lorenzo, un trattato che manife-
sta nella sua sostanza la ostinazione loro e di quale fervore di rivalità essi fos-
sero invasi'": invero fanno i^romossa "quod manutenebunt et iuvabunt (eos) centra
omnem personam, loeum et universitatem,' et vivam guerram facient et non re-
credentur inimicis Comunis et populi (Florentie),,; che esso "habebit baliam et
fortiam civitatis Aretii et in ea duret, maneat et conservetur,, ; che corregga a
' Due. 11. 607.
■' Doc. 11. 608.
■' Annui. Arci, .-ul un.
* Due, II. ."iSO (pn;?. 280).
'' Doc. 11. -il 3.
» Doc. n. 574.
' Doc. n. 077.
" Docc. iiii. o7o-o76.
' Annui. Arci, ad oii.
'" Doc. n .183 (|.ag. 2S8).
XIV PIlKFAZlONi:
SUO piiu-iimiuto lo Statuto; clit; sicno linn'ssc all' aihiliio di esso tutte lo liti ohe
hi parte yuolt'a e il Coinuue di Arezzo ha o avrà eoi ve.seovo (iugliolmino tanto
per sé quanto pel suo vescovado, e di più che le persone d(;l partito "matrimo-
nia, dotes et seeuritatos faeient ad voluntatem, arbitrium voi inaudatum dictorum
C'onumis «•! popnli sive ipsius populi ciini consan.niiineis siv(! agnatis ipsiiis domini
Klooli,, '.
I precitati imporUiutissimi documenti ci fanno conoscere quali persone ap-
partenessero in (luesti tempi ^nierreggiati ai due partiti: come quello «lei Ghi-
helliui fosse sostenuto da faniif>lie ma.ijnatizie, le più ricche e le più possenti, e
come uè fossero capi principali i Tarlati, ijli L'bcrtini (; i ]\rarabottini; l'altro, capi-
tanato dai Hostoli e Testi, e da altri nobili in minor numero, costituiva (juasi
completamente i coiixilin ed era la forza principale della citti\, sovversiva, pronta
a tumulti, a respinger soprusi e a romper i trattati di alleanza e di pace.
Nonostante la lena oou Firenze, ai (luciti non fu dato di rientrare in patria
se non nel 1255 (iuan<lo poterono servirsi dell' intervento del Conte (luido Guerra,
il quale transitava con 500 fanti tìorentini per andare in aiuto degli Orvietani.
I Ghibellini vennero discacciati, ma poiché pel trattato del 7 novembre 1251
il Goniune di Firenze era in pace con essi, il popolo tiorentino mandò il suo
esercito ad Arezzo «? "tanto vi stettouo, oli' elli el>bono la terra a loro comanda-
mento e i Ghibellini rimisonvi,,.-. Ma i Guelfi e il Comune Aretino doverono
pagare al Conte 12000 lire, che ebbero in prestito, il 27 settembre 1255, dal Co-
mune di Firenze ■'.
Si viene finalmente a una pace generale tra i due partiti, collegandosi col
Comune di Firenze il 24 marzo 1256: la vogliono il Potestà, il Comune, gli uomini
tutti della città congregati nella Pieve "que erat quasi tota homiuum piena,,:
1' approva il Consiglio Generale in cui intervengono le Capitudiui o Bettori
delle Arti e le Compagnie mercantili e altri "boni homines populares diete ci-
vitatis,,, e si firma e giura con grande solennità in Arezzo, alla presenza del
Potestà aretino e fiorentino, dei loro giudici, e poi si ratifica dai dodici anziani
e da ducente cinquautasei consiglieri \ Ma la occupazione di Cortona, presa da
Guglielmino con improvviso assalto, sollevò il malcontento e il risentimento dei
Fiorentini, amici dei Cortonesi, contro il vescovo; vennero in loro aiuto, ma non
in tempo a salvarli dalla rovina, quindi si gettarono sopra il castello vescovile
di Gressa che disfecero dopo averlo preso per assedio K In conseguenza di tale
screzio le due città di Arezzo e Firenze firmarono un nuovo trattato di tregua
e alleanza, in virtù del quale si doveva tra i due popoli mantenere una unione,
e concordia perenne e una vicendevole difesa (15 maggio 1258) \ Questa lega
' Uoc. n. 583 (V. p.ig. 289;.
* Villani VI, 61 (voi. Il ilell' edi?.. dt., pag. 8(i).
^ Doc. 11. 590.
* Docc. mi. 591, 592, r>9i, .jOd, 396.
' Villani VI, 69 (vnl. m] oiliz. .it., png;" 93-9;), CU: pure il lioc. n. 620.
"Doc. II. 611.
PREFAZIONE XV
però nou ebbe valore poiehè i fatti di Firenze, che precedettero e prepararouo
ìa, immane battaglia di Monte Aporti (4 settembre 12G0), sconvolsero pure la
città, donde i (Jhibellini furono energicamente cacciati.
Xell' entrare dell' inverno del 1261 essi non erano potuti ritornare in patria:
un atto del 19 novembre dimostra come scoraggiati fossero costretti ad implo-
rare dal popolo Senese 1' intervento e 1' aiuto "ob Dei reverentiam et de spe-
ciali gratia,, ' per pacitìcarsi cogli avversari.
• I Ghibellini fuorusciti combattono aspramente accampandosi al Duomo vec-
chio, e tra essi è il Vescovo, che, al dire di Tolomeo Lucchese, commetteva catture
e uccisioni; la lotta prosegue tino al 1264, quando, per opera di Guglielmino e i^el
consiglio dei Conti Guidi di Eomena e di Modigliana, sembra si facesse pace -.
Ora vediamo che il Vescovo sa con accortezza contenersi per amicarsi il
popolo Aretino e il Comune e servire il Papa e Carlo d' Angiò ^ e prende a
proteggere i Gueltì discostandosi dai suoi partigiani. Esortato da Clemente IV
stringe lega e amicizia coi Gueltì di Siena, facendo i)romessa di difendere la
parte loro contro i ribelli della Chiesa e gli amici di re Manfredi \ senza però
far guerra ai Ghibellini di Arezzo (2 luglio 1265). Durante tutte queste agita-
zioni di i)arte e dopo la quiete che per alcun tempo ne seguì, il Comune prov-
vede a fare acquisti di vaste regioni e lucrose, sia per compre, sia per conces-
sione del suo Vescovo, sia per sottomissioni da lui sollecitate, sia per forza delle
armi. Nel 1255 riceve in dono dai Conti Gnidi alcuni fcastelli del Valdarno %
entra in possesso di Pieve S. Stefano ', ridotta da un pezzo un cumulo di rovine
e ove Guglielmino si obbliga rifabbricare la Chiesa e il castello ' e che in fine
trova più conveniente cedere al Comune '. Nel 1256 questo compra dai Pazzi,
parenti di esso Vescovo, i due castelli di Capraia e Ponteuano per 1300 lire ',
nel 1257 e 1258 riceve la sottomissione del popolo di Vergherete " e di tutta
Massa Ti-abaria " e nel medesimo anno conquista per opera del Vescovo la
città e il territorio di Cortona '-, facendosi quindi col popolo Cortonese più salde
convenzioni '". Xel 1266 si sottomettono i signori di Monterchi e Lippiano in
Val Tiberina '^ e nel 1269 gli uomini di Marzano '•'; e 1' esercito Aretino soggioga
' Din-. II. 619 (pag. 3G0;.
» Dee-, n. 621
' Uocc. mi. 62S, fi-2'.i, OH.
*L)oc. II. 622.
'' Doc. 11. 388.
" Oocc. nn. 086, ;;s7, 5S9.
' Doc. n. 623.
» noe. 11. 6.HÌ.
» Doc. II. 593.
'» Doc. 11. 604.
" Docc. mi. 605, 612.
" Docc. un. 607, 608.
" Doc. 11. 6,Ì2.
" Doc. II. 631.
" Doc. II. 639.
XVI PREKAZIONE
Horfjo S. Sopolort) impoin'iKlo^li ili ricostniire il oastello o jc^li edilìoi ili Pieve
S. Stefano distrutti poco avanti da <|iiei di Bor/^o 8. Sepolcro', Nel 1270 ven-
jfouo ^11 abitanti del castello di Ambra a mettersi sotto la protezione e la difesa
del popolo di Arezzo: scamparono essi dall'eccidio sofferto (piando i (inelfi
usciti di Firenze j^uerre^'j^iavano anche per conto del vescovo Gnglielniino i ca-
stelli di Valliamo-. Quello di Ambra era stato arso e distrutto e molti abitanti
uccisi colle loro donne e famijjlie: i pochi superstiti, disperati e costretti dalla
miseria, deliberarono affidarsi agli Aretini per avere il loro castello riedilìcato
ed esser difesi »i protetti ' (5 «iènnaio r27(t). E sotto la protezione degli Ai-etini,
nel 1272, si posero pure (jnei di Laterina, ai quali essi promisero di ricostruire
il castello '.
* *
Né in questo tempo, né anche dopo la vittoria dell' Arbia, i (Jhibelliui
riuscirono a prevalere e imporsi e riformare il regime guelfo popolare. Lo stesso
Vescovo, benché ghibellino, non fu con loro né li favorì, anzi in questi tempi
se ne allontanò accostandosi più volentieri alla parte guelfa e al Comune per
non menomarsi la benevolenza del Papa e dei prelati e la deferenza di Carlo
d' Augiò, oppure perchè i Ghibellini usciti "gF ingiuriavano il vescovado e sue
terre,, '•. Probabilmente è per opera sua che Clemente IV, ricevuti atti di umile
ossequio e di retrattazione dal Potestà e dal Comune, toglie 1' interdetto dalla
città ", donde esce discacciato nel 126G quel presidio di tedeschi che vi teneva
Manfredi. Allora il Vescovo "giurò parte guelfa,, ' e da quel tempo cominciò,
"tutto fosse ghibellino,, a non essere d'accordo coi Ghibellini "aretini né col conte
Guido Novello vicario per Manfredi in Toscana,, " e specialmente coi Tarlati da
Petramala. Per tali prolungati dissidi la città fu sconvolta e perse il prestigio
e 1' antico benessere. Fra Guittone in una sua canzone scritta, credo, in queste
circostanze, si lagna dello stato miserando in cui Arezzo era stata condotta per
colpa di Aretini "felloni e forseiiati,, e apostrofa severamente il vescovo stesso:
Gli antichi vostri acquistar egli onor tutto,
voi 1' avete distrutto;
voi, lupo spartore,
sì come esso, pastore '.
' Doc. 11. (30.
- ViLUM, VII, 12 (voi. l'd l'iliz. (il., p.isg-. loS 0 segg.).
^ 1)0(\ II. Gii.
•■ Dor. n. f.t7.
"Villani, VII, 12. (I. i-., |jag. I5s).
•Doc. n. 630.
' Croi). Sen. in Muratori /■'(■/•. Itut. >>a-ipt. XV, 3.j.
«Villani, VII, 12 (1. e. pag. l.=)8).
' Le anlicìie Rime volgari st'i-oìido la lezione del Cod. Valic. 3793, piMlÌ4-tito per atra di A. D' An-
cona e D. Comparf.th, voi. Il, parr. 2')9 (Bologna ISSI).
PREKAZIONK XVIl
La iiuliguazione contro Ini giiiuse al colmo secondochè si apprcude da un
breve d' Innocenzo V del 25 aprile 127G: il Comune assale la sua Chiesa; i cittadini
la distruggono nefandamente quasi per la maggior parte '; qinndi ne occupano
con grande danno della medesima alcuni castelli. In seguito mossero col loro eser-
cito ad assalirlo nel suo castello di Bibbiena (1284), e gli andarono a guastare le
terre del Valdarno (1285).
►Sdegnato, Guglielmirio colpì di scomunica la sua città - e cominciò allora a
rivoltarsi contro i Guelfi e a far guerra a loro: forse perchè in Siena erano i
suoi nemici, egli portò le soldatesche aretine nel contado senese, e ribellò a (|uel
Comune il castello di Poggio S. Cecilia (1285),' cosa che gli mosse contro tutti
i Guelfi in Toscana e i Fiorentini, i quali nell' aprile del 128G riacquistarono quel
castello al Comune di Siena. Egli allora fu costretto a fare remissione di tutto
quanto, con sincere promesse di lunga pace e convenzioni, che volle approvassero
e confermassero i dignitari della sua Canonica (26 settembre - 7 ottobre 1286) '.
Da questo momento, o perchè, morto il Ee Carlo, e rimasto vacante il pon-
tificato, non credeva^i teimto a riguardi di sorta, o perche come "devotus et
fidelis priuceps Impei-ii„ erasi acquistato pei suoi servizi e pei suoi meriti un
privilegio dell' Imperatore Eodolfo (1282) % egli diventa apertamente avversario
dei Guelfi e loro persecutore. Creato signore della città, da cui i Guelfi sono
per due volte cacciati, lo vediamo d' un subito lasciare il pastorale per impu-
gnare la spada, e, fattosi duce di tutte le forze ghibelline di Arezzo e di To-
scana, guerreggiare contl-o Città di Castello e sfidare le potenti città guelfe,
rivali e nemiche, Siena e Firenze. La grande lotta impari è breve ed ha il suo epi-
logo, infelice a lui e ài Ghibellini, nella memoranda sconfitta di Campaldino '^.
Gli Aretini scampati dall' eccidio si rifugiarono prestamente nella propria
città e vi si fortificarono: i vincitori minacciarono di assalirla, ma, veduta la
preparazione della difesa, se ne allontanarono facendo però grandi guasti nelle
campagne e occupando alcuni castelli.
L' esercito fiorentino stette molti mesi in quel d' Arezzo sotto il comando
di Amerigo di Narbona, il quale ottenne, col forzare Anghiari dove erano pre-
sidiati i Pietramalesi, che i Ghibellini facessero pace con Città di Castello il 18
luglio 1290 ', e che poi si pacificassero i Guelfi usciti e raccolti in Castiglione
Aretino coi Guelfi intrinseci. Nel novembre del medesimo anno 1' esercito fio-
' Dociimeiiio clie venù lipiodottcì nell' Appendice ilei Ili volumi'.
Mk)c. n. 66«.
' YaiAM, VII, Ilo (voi. ed ediz. cil., pag. 309); vcd. inoltre pog. 409.
«Doc. n. 669.
» Doc. n. 6.19.
• Cesi chiamns) anche oggi il luogo dove avvenne la grande ballaglia: ma la regione è detta Certo-
mondo. La Chiesa dei FranifescVini di Gertomondo accolse il corpo del prode Vescovo caduto nella pugna;
ivi nessun ricordo scritto lo rammenta, ne mai gli fu eretto qirel monumento sepolcrole che Roso, nefiote
suo, aveva ordinato elargendo 2000 lìnriiii d' oro.
' Doc. n. 678.
XVIU PREFAZIONE
rcutiiio iovuf) iiuprovvisaincutc contro x\.rczzo, essendosi saputo di un trattato
secreto per tradire la vìlih, e così tentare 1' impossessarsene. Si scoprì in tempo
la congiura, e andic (|uesto secondo tentativo fallì ai Fiorentini.
Xon mai come ora la parte ghibellina i)rende in Arezzo il i)redomiuio o si
fa audace e possente; ne sono difensori e duci Tarlato Novello dei Nobili di
Pici ramala, famiglia sopra ogni altra potente, che dominerà per molti anni, e
Uguccione della Faggiola, che viene eletto potestà nel 1292, dopo la pacilica-
zioue dei due partiti rivali.
Nel 1302 si rinnova ancora la pace fra essi: ma i Quelli di Castiglione Are-
tino, che avevano ribellata quella terra, non fecero tregua so non (juando il
"laudabilis potestas,, Uguccione della Faggiola, andatovi ad assediarla con un
esercito, sottomise al Comune i Castiglionesi e fece loro giurare fedeltà con atto
dell' 8 giugno 1303 '.
Troviamo in questo tempo che Arezzo ghibellina raccoglie e proteggo i fuoru-
sciti di parte Bianca, che coi feroci bandi del 27 gennaio e del 10 marzo 1302
FìrQjize mandava per sempre in esilio. Con essi viene qui pure Dante, il cui
fratello Francesco ricorre, come altri esiliati, a banchieri aretini per aver denaro
per proprio sostentamento, mentre gli fa garanzia uno dei Lamberti -; con essi
è ser IVtracco (di ser Pareuzo di ser Garzo dell' Incisa) ', che il 20 luglio 1304
ebbe da Eletta Canigiani il figlio che si chiamò Francesco Petrarca. Nacque in
una casa "non grande invero né ricca, ma quale alla condizione di un esule con-
veniva,, * (e forse an(;or oggi esistente) della Via dell',Orto, nella quale, e attorno
la quale molti dei profughi fiorentini avevano preso stanza. E chi fossero questi
infelici che raccolse la città Aretina lo possiamo vedere in alcuni documenti in
questo volume stampati '■.
* *
Nel 1307 sorsero in Arezzo due nuovi partiti per la rivalità di due famiglie
ghibelline, i Tarlati e i Faggiolani, rivalità che mai più si estinsero: come in
Pistoia prima, e in Firenze di poi si divisero i Guelfi in Bianchi e in Neri, così
gli Aretini si separarono in Verdi e Secchi; questi tenevano per messer Tarlato
da Pietramala, i Verdi per Uguccione e con esso i Guelfi nemici deiPietrama-
lesi. Le due nuove fazioni fecero più volte bagnar di sangue le vie della città,
e 1' una cacciò 1' altra, e viceversa, più e più volte tra il 1307, in cui ebbero
origine, e il 1310, in cui i Tarlati rientrarono a mano armata, cacciando per
sempre Uguccione. I Guelfi e Ghibellini fecero pace il 26 marzo 1311 '^: d'allora
' Doce. nn. 691, 692.
'Pag. 512.
' Pat'?. 451, 466 (Ved. pure in Iiamiurkm, Istor. geneal. delle famiglie tose, ed umbre, 11, 116, 4I7>.
* Petrarca, Epistol. Senii, lib. XIII, 3 (pag. 282, voi. Il dell' ediz. Fracasselli).
* Docc. nn. 693, 693, 697, 698.
•Docc. nn. 701, 702.
PREFAZIONE XIX
cessarono i i)artiti dei Secchi e dei Verdi, perchè la città, uou piìl retta «lai po-
polo, cominciò ad essere dominata «lai Tarlati che vi costituirono un governo
autocratico e vi furono signori fino al IPio". Il nome, il poter', la ricchezza del
Comune Aretino salì di assai in alto pel valore e per la energia di tre principali
j)ersonaggi di quella famiglia nobile e guerripra, di stirpe longobarda: Guido,
Pietro (detto comunemente Piero Sacconi) e Tarlato fratelli.
In breve Guido, arciprete della Pieve, appena trentenne fa un grande passo
conquistando il vescovado (7 luglio 1312) '; prende subito il maneggio delle pub-
bliche cose: fa costruire con grande spesa una nuova cinta di mura che ingran-
diva di assai la città; recupera al Comune tutto quanto il suo territorio; batte
nuova moneta d' argento e di rame, e accresce 1' erario in modo che si dice es-
sere il Comune risorto dalla i>overtà. Egli ebbe 1' accortezza di non guerreg-
giare con Siena e con Firenze, come aveva fatto l' libertini, anzi con quelle due
antiche rivali procurò di far pace e di stringere ^amicizia sotto gii auspici
del Re Koberto (29 settembre 1314 e 25 gennaio 1315) -; ma fu sua rovina il
far guerra a Perugia e Città di Castello, devote alla Chiesa Ilomana, l' inten-
dersi coi nemici di essa, e 1' aperta ribellione e la continuata disubl>idi<'uza al
Pontefice. Invano Giovanni XXII lo richiamò nella retta via, lo redarguì, lo
invitò a lasciare la signoria di Arezzo (della quale era stato investito nel 1321)
e la signoria di Città <Ii Castello ', occupata proditoriamente dai Pietramalesi il
2 ottobre 1323. Egli rubò parte del tesoro apostolico dalla sagrestia <li s. Fran-
cesco di Assisi, e questa e la città di Spoleto e altre terre del Ducato ribellò
alla s. Sede ", si fece capo del ghibellinismo di Toscana, della Marea Ancone-
tana e delle Komagne e favoreggiatore di ribelli e eretici, e poi si die tutto al
Bavaro e lo incoronò egli stesso, recatosi con grande jjompa a Milano, il 31
maggio 1327. Il Pontefice, avute in mano le prove delle sue molte ed enormi
colpe resultanti da processi redatti dagli inquisitori apostolici, toltagli prima la
giurisdizione episcopale di Cortona (19 giugno 1325) ^ lo scomunicò e lo desti-
tuì '', nominando il proposto Boso libertini nepote di Guglielmino a reggere la
Chiesa Aretina come amministratore ', con grandissima ira dei Tarlati. Tuttavia
Guido non lasciò il vescovado, e non curante delle decisioni papali non cangiò
indirizzo. Ma, dopo il noto aspro diverbio avuto con Castruccio alla presenza
del Bavaro al campo di Pisa, tutto sconsolato, e forse già colpito dal male che
infieriva tra gli assediarti, si decise a ritornarsene in patria: lungo il viaggio
però lo colse la morte *.
' Doc. 11. 70 i.
'' Docc. nn. 708, 709.
' Doc. n. 1V>.
* Docc. nn. 72S, 7.15.
^ Doc. n. 732.
" Docc. nn. 7.35, 738.
' Doc. n. 73.').
" Il ViLi..\M (X, 3.5, voi. V, pag. -SI) ilice essere :ivvwi(il;i la morie ili Guido Tarlali il 21 ottobre 1 327;
gli Annali Aretini la pongono nel giorno 16 ottobre. È però da ritenersi più esatto il Villani.
Il douiiuio i\i Arezzo rimuse a Piero Saccone e Tarlato; il primo come "irn-
porialis vicaviiis et geiierali.s doniiims civKatis et comitaUis,, e ambedue corno
"giibiriiatoros Aretii,,. Invaso il vescovado i' nominatovi per proprio conto nn
vescovo (frate JMansueto minorità) ', se ne appropriarono le reudito -, s' impa-
dronirono doi suoi beni ■" ed impedirono con ogni mezzo che Boso, eletto vescovo
con bolla del 5 dicembre 132G \ riuscisse ad occuparlo e ad entrare neppure in
cittA.
Ija fortuna delle anni, colle (piali tanto il Vescovo (pianto riero Saccone
ave\aii() innalzato il Comune e insieme la propria famiglia, il severo governo,
e 1' assoluto dominio non valsero a sostenere i Tarlati in signoria per lungo
tempo. I J'erugini per vendicarsi delle audaci e disastrose scorrerie degli Aretini
sul loro territorio (maggio, agosto 1335), collegatisi coi Castellani ed Assisiati,
li ricacciarono presto entro la loro città devastando il contado, prendendo al-
cuni castelli e trattenendosi a dileggiarli sconciamente fin sotto le loro mura.
Anche 1' esercito lìorentino molestava i castelli del Valdaruo. Città di Castello
tome") in libertà dopo dodici anni di soggezione ai Pietramalesi (10 ottobre 1335).
Pure Castiglione Aretino si liberò dal loro dominio \ La fortuna di essi già
principia a declinare, già è al colmo il malcontento del popolo ((lualche tenta-
tivo di congiura era stato reiJresso e punito con crudele condanna) '; al colmo
è 1' impazienza dei Guelfi oppressi da un regime tirannico, e sono cresciute
le inimicizie di potenti famiglie rivali come gli libertini, i Pazzi, i Faggiolani,
i Conti Guidi e i Bostoli. Dal pericolo di imminente rovina da tanto odio prepa-
rata, pur Saccone non si sarebbe potuto salvare se non fosse ricorso all' espe-
diente suggeritogli dall' astuto messer Bico Albergotti, giureconsulto e suo con-
sigliere, di sottomettere Arezzo alla signoria temporanea dei Fiorentini, Doijo
diverse proposte e trattative ", in cui vediamo 1' accortezza di questi e l' interes-
samento e i cercati vantaggi dei Pietramalesi ", la cessione per un decennio fn
conchisa con contratto del 7 marzo 1337 e con un compenso, sotto forma di
prestito, di 18000 tioiiui d' oro . 11 popolo Aretino, conosciuto il tradimento,
infierì maggiormente contro di loro che, più volte assaliti, dovettero abbandonare
la città. Per quanti sforzi poi facessero non poterono mai più ritornarvi, ma entro
le mura avevano lasciato il seme della discordia, e al di fuori manterinero contro
la patria una lunga e dannosa ostilità.
Areszo, maggio 1916.
l'. PASiiJLl
» Doc. "49.
^ Dee. n. 76S.
' Ved. il pas:. 650.
* Doc. n. 741.
^ Docc. nn. 762-766.
" Doc. n. 767.
' Uoce. nn. 769-772.
" Doc. n. 77o.
» Doc. n. 773.
INDICE CRONOLOGICO
(391). liso, maggio • Arozzo.
I Consoli di .\iezzo vengono invesliti del possesso delle selve di Vallagine, Frassineto
e Agiuolo, cedine loro da Kanieri marchese e da Ugolino suo fratello .... Pag. I
(392). liso ■ Palazzo Episcopale.
II vescovo Eliotlo conferma le' possessioni e i diritti della Chiesa di s. Biagio, posta
entro la città ,, 2
(393). 1181, dicembre - Pieve della Chiassa.
I Consoli di Arezzo danno licenza al Priore di Camaldoli di riedificare i castelli di
Anghiari e di Montedoglio colle loro chiese » 3
(394). 1182, febbraio - Arezzo, Capitolo della Canonica.
Rolandino di Mambilia dei Longobardi di Doma in donazione di terre e castelli alla
Canonica Aretina, a diverse pievi e all' Abbazia di Agnano „ i
(893). (H82), aprile 4 - Yclletri.
Lucio IH conferma i possedimenti e le immunità della Canonica Aretina ...» 6
(396). 1182, aprile - Presso Anghiari.
Convenzioni Ira gli Aretini e gli uomini di Anghiari, stabilite dal Priore di Camaldoli,
da quello di Anghiari, e dall' Abbate di Prataglia » 7
(397). 1182, aprile - Presso Anghiaii.
Istrumento di locazione fatta dal Priore di Camaldoli, da quello di Anghiari e dall'Ab-
bate di Prataglia al Comune di Arezzo, della piazza del castello di Anghiari ...» 9
(398). 1182, luglio 8 - Velletri.
Lucio III conferma all'Abbazia di s. Fiora le possesssioni e le immunità, come già avcano
fattp Innocenzo |l ed Alessandro 111 » IO
(399). ti 84, ottobre - Arezzo, Palazzo vescovile.
Eliotio vescovo aretino cede all' abbate di Prataglia alcune terre che 1' Episcopio
aveva in Casentino, facendo promessa di difenderle . . . . .' . . . » I2
(400). 1188, gennaio 13 ■ Pisa.
Bolla di Clemente III, con la quale, secondo il privilegio d' Anastasio IV, conferma alla
Chiesa di s. Michele di .\rezzo tutti i suoi beni, determinando i confini della parrocchia » 13
(401). (1188, marzo 21 - Laterano).
Bolla di Clemente 111 colla quale si conferma al vescovo di Arezzo la pieve di Monte-
pulciano in.sieme con altre pipvi e monasteri della diocesi » lo
.(402). 118.8, novembre - Prataglia.
II vescovo Amedeo conviene coli' Abbate di Prataglia e con Giuseppe da Marciano (}i
edificare per In sua Chiesa il castello di Serravalle » 16
(Ì03). (189.
L' Abbate di s. Fiora dona al Preposto della Chiesa Aretina la torre di iugulino e
varie terre, purché egli faccia dividere gli uomini di quel castello e protegga GrilTolino
e Rolandino di Pagano » 18
XMl INDICE CBONOLOOICO
(101). Iiyo • ail.'i ili CiislflK), Chiesa di s. Iacopo.
Vcnililii ilol oaslpllo ili Toppnlc is ilci.'li tisi e dlridi •;ii vasto Icrriloiio, falla da .Vsloldo
di Ileinnrdiiio o dagli altri discenduiili dei Longoliardi di Ualhiiio alla Chiesa di s. Donalo. Pag. 18
(40S). IIUU ciiTU.
L" .\l)l)ale di s. l-ioia chiede al Colmine di XvùiM il gluraineiilo per la immunilà delle
persone, dei diriui e dei caslelli e lorro del suo nKJiiaslero » 20
(t06). 1191, higlìo ■ Cina di Castello.
I.a Canonica Aielina ottiene senten/.a favorevole nella lite vertente Ira essa e tin messo
impeiìale circa la proprietà delle Lame del Tevere » 21
(407). Il 01, ottobre 8 - Siena.
.\rrÌKO VI conferma, ad istanza del Preposto, tutte le possessioni della Chiesa Aretina,
prendendola sotto la sua tutela e dichiarandola libera da qualsiasi autorità civile . . » ivi
(408). 1192, agosto - Arezzo, Pieve di s. .Maria.
L' Arciprete e i Canonici della Pieve di s. .Maria di Arezzo, coli' approvazione di liii-
glielriiino potestà, danno a livello a Ranuccio, Chiariello e Bernardino fratelli la ijuarta
parte del castello di Villano » 23
(409). H93, 27 novembre - (Arezzo), Piazza s. Michele.
Semenza pronunziata dall' assessore di Gualgano potestà di Arezzo contro i figli di
l?erengario, che ritenevano certe terre appartenenti alla Chiesa di s. Pier Piccolo . . » 25
(410). 1194, gennaio • (Arezzo).
Formula del giuramento prestato dal Potestà e dagli nomini ili Arezzo per la immu-
nità e la tutela delle persone e delle cose del monastero di s. Fiora, dopo la distruzione
di esso e dei castelli di s. Fiora e di Torrita » ivi
(411). 1194. luglio 19 - Pisa.
Arrigo VI prende sotto la sua protezione il cenobio di s. Fiora, che per suo ordine
doveva riedificarsi ■ . . » 26
(412). 1194, ottobre 4 - Arezzo, s. Pietro Maggiore.
Uguccione marchese dona al Comune Aretino il terreno e i castelli che possiede nella
pieve di s. Antimo, sottoponendo sé e gli uomini di essa al volere del Potestà . . » 28
(413). (119.5).
Esame di testimoni in una causa tra 1' Abbate di s. Fiora e Rolandino di Pagano . » ivi
(414). 1195, aprile 27 - Laterano.
Celestino III ordina al vescovo di Firenze di esaminare i diritti che pretendeva il ve-
scovo Fiesolano contro 1' Aretino circa 1' ospedale e la Chiesa di Pontevalle . . . n 30
(415). 1195, ottobre 17 ■ Monastero di Farneta.
Sentenza data da Ranieri vescovo di Fiesole, delegato da Celestino 111, in una causa
vertente tra il vescovo Aretino e il vescovo di Chiusi circa la giurisdizione dell' Orato-
rio di s. Andrea da questo edificato in Montepulciano » 32
(416). 1196, gennaio 26 - Laterano.
Celestino 111 conferma la sentenza data da Pietro vescovo di Firenze nella controversia
esistente tra lo spedaliere di Pontevalle e il vescovo Amedeo, circa la giurisdizione di
quello spedale i 33
(417). 1196, febbraio 27 - Roma.
Il pontefice Celestino III intima all' Abbate di s. Fiora di restituire a Rolandino di Pa-
gano quella parte del castello di Rigutino che aveva illegalmente acquistala da Guido
fratello di lui ■> 36
(4i 8). 1 1 96, maggio 3 - Arezzo.
Filippo duca di Toscana conferma alla Chiesa Aretina il privilegio d' .Vrrigo VI, con-
cesso nel 1191 > 38
(419). (1196), maggio 23 - Wurzburg .
Arrigo VI prende sotto la sua imperiale protezione i figli del conte Ranieri da Mon-
lauto, colle loro possessioni e i loro uomini » 40
INDICE CRONOLOGICO XXIII
(■i20). 1196, giugno.
1 Consoli di Arezzo e delle Compagnie, e dicci linoni uomini giurano e fanno giurare
le immunilù del monastero di s. Fiora, che dovrà ricdifìcaisi, o delle sue possessioni . Pag. 41
(421). 1196, ollobre 15 - Casiiglion del Lago.
Arrigo VI cODcede ai ligli di liainerio da Muntauto il fòro di Casligliou Falaibccco, e
a uno di essi il diritto di cdillcare su di una casa posseduta in Citerna . . . » 42
(i22). 1196, ottobre 21 - Monteflascone.
Arrigo VI conferma alla Chiesa e al vescovo di Arezzo le immunità e i possedimenti,
e altresì il privilegio di batter moneta » 43
(423). 1196, ottobre 31 - Laterano.
Celestino III scrive al vescovo Aniadeo che intimi all' abbate di s. Fiora di sottostare
a una sentenza apostolica, che gli ordina di restituire il castello di Rigutino al milite
Rolandino di Pagano » 44
(424). 1196?
Convenzioni giurate dai Consoli e dai cittadini di Arezzo per le immunità dell'Ab-
bazia di s. Fiora » 4S
(425). 1196 - Episcopio di s. Donato.
Sentenza di Errico Faffo, legato imperiale contro, alciuii invasori dei beni dell' .abba-
zia di s. Fiora ,....» 46
(426). 1198, gennaio - Badia al Pino.
I nobili di Doma renunziano a favore della Canonica Aretina diversi terreni e il pa-
tronato di alcune Chiese » 47
(427). 1198, marzo 4 - Laterano.
Innocenzo III commette al vescovo di Fiesole e all' abbate di Coltibono la cognizione
e decisione di una eausa vertente tra il vescovo Aretino e il preposto di quella Chiesa
da una parte, e 1' abbate di s. Antimo dall' altra » 49
(428). 1198, marzo 16 - Laterano.
Innocenzo 111, a istanza del vescoxo Amudeo, prende sotto la sua protezione la Chiesa
Aretina, confermandole tutti i beni e i diritti che possiede » .^0
(429). 1198, maggio - Casiiglion del Lago.
Convenzioni di pace e concordia stabilite tra i Consoli di Arezzo e il Podestà di Pe-
rugia , » 52
(430). 1198, giugno.
I Consoli di Arezzo fanno patti di reciproca difesa e concordia cogli abitanti ili Ca-
stiglione Aretino •....» 34
(431). 1199, aprile (8-12).
il vescovo e il Potestà di Città di Castello chiedono soccorso ad limocenzo III contro
gli Aretini, che, collegati coi Marchesi di Colle, vogliono riedilicare a loro danno il ca-
stello di Monte s. Maria » 53
(432). 1199, agosto • (Laterano).
Lettera di Innocenzo 111 ai Consoli e al popolo di Arezzo, colla quale ordina di non
riedificare il castello di Monte s. Maria, stato distrutto por ordine della S. Sede . . » 56
(433). 1201, gennaio 7 - Aiezzo, Piazza del Comune.
I marchesi Ugolino e l'guccione renunziano, a favore della Uni\ersità dei mercanti di
Arezzo, il pedaggio che esigevano .'■ulle proprie terre » 36
(434). 1201, settembre 13 - Meloncello.
I conti Ugolino e Buoncontc, fratelli, e figli del conte Ugo, e il conte Guido del fu
Tiberio, cedono al Comune di Arezzo il poggio di Meloncello con tutti i suoi diritti e
le sue appartenenze • . i 57
■<435). 1203, gennaio - Arezzo.
I cittadini di Arezzo giurano la pace col Comune di l'irenze, conclusa mediante gli uomini
di Montepulciano - » 58
XXlV INDICE CRONOLOGICO
(436). 1203, ni.117.11 IO - Arcuo, Cliiisn ili s. Miiiiiiio.
Hi'i'niirdino di sor Aw.o, in nomo prnptid e di Lorcrr/.o suo nopolp, rodo ni Coniuni^
di AroMO III) (origlio Iiiiip:» 1' Arno per ciliMcmvi cii'^e e mulini . . . . • Paij. fil
(437). 1203, imir7.o 22 - Arcuo, Curia dui I>olcsl:'i.
Seiilcnra di Acerbo pulcsià di Arezzo, pcM' la (piale 1' Ablwzia di s. l-'iora viene ri-
messii in possesso del fodro di alcune case in Castelfocognano, usurpale da Ardiinanno
dn Castello e da un s(m rraiclln » (52
(438). 1203, aprile 26 ■ Laterano.
Innocen/.c) 111 approva e lunliMinn il trasferimento ilella ('altcdralo dall' antica Cliicsa
di s. Donalo i:rtra miieniu in quella di s. Pietro Maj,';,'iore posta entro la città . . i> 6.^
(439). 1203, magRio I'.) - Arezzo, Chiesa di s. Pietro Maggiore.
AlciMii cittadini promettono dì pagare 400 marche d' argento qualora il Preposto lum
stipulasse il contratto del compenso assegnato all' .ibliate di s. l'iora per la Chiesa di
s. Pietro Maggiore da lid ceduta per trasferirvi la Cattedrale » 65
(440). 1203, maggio H) - Ferentino.
Innocenzo III scrive al vescovo di .\rezzo e a quello di Città di Castello perchè co-
stringano i .Nobili di Ijalbino a restituire ai Camaldolesi il ca.stello e la corte di Casti-
glion l'atalbecco. » 66
(441). 1203, maggio 23 - Arezzo.
Atto con cui viene eletto n vescovo di Arezzo maestro Gregorio suddiacono del Pon-
tefice e canonico della Cattedrale . . » ivi
(442). 1201, marzo - Arezzo.
Istiumenlo col quale 1' Abbate di s. Fiora i'o<le al Preposto aretino ilclla Canonica la
chiesa di s. Pietro Maggiore già costituita m Cattedrale » 67
(443). 1204, aprile 19 • Laterano.
Innocenzo 111 termina le discordie tra il clero della Pieve di s. Maria e quello della
Cattedrale, .sorte per la celebrazione della festa di s. Donato: definisce che questa si
eseguisca in s. Pietro Maggiore già unita alla Chiesa primitiva di s. Donato e divenuta
la Cattedrale di Arezzo » 68
(444). 1204, giugno 2S - Laterano.
Innocenzo III scrive al vescovo di (Chiusi e all' abbate di Marturi (Poggibonsi) che
esaminino e sanzionino i patti e i cambi stabiliti tra la Canonica e 1' abbate di s. Fiora
per la chiesa da questo ceduta per trasferirvi la Cattedrale e 1' Episcopio . . . n 70
(445). 1204, novembre 17 - Arezzo, Chiesa di s. Martino.
Azzohno e Testa, sindaci e provvisori del Comune, sanzionano che il Potestà restituisca
all' Abbazia di s. Fiora «1 possesso dell' ospedale di s. Pier Piccolo » 7'2
(446). 1205, febbraio 16 - Arezzo - Cniiesa di s. Michele.
Grin"olino da Montagnano potestà restituisce il possesso dell' ospedale di s. Pier Pic-
colo all' abbate di s. Fiora » 74
(447). 1205, novembre 23 - (Arezzo).
1 due provvisori del Comune condannano il Potestà a restituire all'abbate di s. Fiora
un pegno di cento lire » ivi
(448). (207, ottobre 10 - Viterbo.
Innocenzo III conferma la i)ermuta fatta dalla Canonica Aretina- per ottenere dall'ab-
bate di s. Fiora la Chiesa di S. Pietro Maggiore divenuta Cattedrale . . . . » 75
(449). 1207, novembre 10 • Chiusi, Cattedrale.
Gualfredo vescovo di Chiusi, delegato da papa Innocenzo III, dà il possesso della Pieve
di s. Maria ai Canonici della Cattedrale, sentenziando condizionatamente contro I' arci-
prete e il Clero di questa Chiesa - ...» ivi
(450). 1207, dicembre 31 - Curia del Potestà.
Azzolino potestà investe 1' abbate di s. Fiora del possesso dell' ospedale di s. Pier Pic-
colo secondo il giudicalo di Pietro causidico del Comune » 77
INDICE CRONOLOGICO XXT
(451). 1208, giugno IO - Arcizo, Cattedrale vecchia.
Il vescovo (Gregorio confermi' i diritti e i possedimenti d'ella Pieve di s. Martino di
Foiano , Pag. 78
(452). 1209, febbraio 9 - ArciJ.o, Ciiria del Potestà, e Cliiosa ili s. Aiigelo in .\rcaliis.
II Comune di Arezzo riceve in dono dall' Abbate di Vorgliereto il castello di quul luogo,
e ne approvano la cessione i monaci e il legato pontificio » 79
(453). 1209, agosto 9 - Curia deJ Potestà.
Catalano della Tosa potestà, in nome del Consiglio della Campana e del Comune, dona
air Abb:ite di s. Fiora una casa e uni piazza vicine al suo monasteri) . ...» 80
(454). 1209, dicembre 20 - Terni.
Ottone IV conferma, ad esempio di Arrigo VI, le proprietà e i diritti del Monastoio di
s. Fiora » 81
(455). 1208, dicembre 24 - Terni.
Ottone IV prende sotto la sua protezione la Canonica Aretina, confermandone le pos-
sessioni e i diritti » 8.3
(456). 1210, gennaio 21 - Città della Pieve.
Ottone IV concede e conferma ai Testi ed ai Bosloli nobili aretini 1' n-^solula proprietà
del castello di Cignano e del suo distretto » 86
(457). 1210, agosto - S. Salvatore di Monteamiata.
Privilegio di Ottone IV in favore dei Conti Barbolani di Mnntauto . ...» 88
(458). f2I1?
L' Abbate di s. Fiora chiede giustizia ad Everardo di Lutria, legato imperiale in To-
scana, contro gli usurpatori dei suoi diritti sul mulino di Ponte a Caliano . . . » 89
(439). 1211 circa.
Testimonianze raccolte per la lite sorta tra la Canonica Aretina e i Lambardi di Petrognano
e di Giovi sulla proprietà dei molini di Fonte Ornala o di Querceto nel torrente Chiassa » ivi
(460). 1211^ ottobre 6 - Abbazia di Campoleone (Capolona).
Arciprete, giudice nel contado .aretino per Everardo di Lutria vicario imperiale in To-
scana, assolve un tal Giovanni dal quale l' attore della Chiesa di Arezzo Reclamava il
molino di Ponte a Caliano suU' Arno » 95
(461). 1211, novembre 26.
Druno abbate di s. Fioio dà a Guido Pazzo il feudo di diversi poderi, promettendo di
difenderglieli a sue spese e nominatamente dai Lambardi di Pogiano e di Tulliano . » 96
(462). 1213, marzo 14 - Laicrano.
Innocenzo 111 scrive al Vescovo di Firenze, al Priore di Camaldoli e al Pievano di
• Caslelfiorentino, affinchè ritornino ad esaminare gli atti della elezione del nuovo vescovo
Martino ritenuti illeciti e illegali » 97
(463). 1213, giugno 24, 25 - Arezzo, Chiesa di Murello.
Testimonianze raccolte per la questione sorta tra la Canonica Aretina e 1' Abbazitr di
s. Fiora circa il possesso di alcune terre, della Chiesa di s. Gregorio, di alcuni molini e
di parte del castello e della torre di Castelnovo . » 9^
(464). (1213), luglio 25 —
Contestazioni sulla lite predetta, esposte da Rodolfo sindaco del Monastero di s. Fiora
e Accarisio sindaco della Chiesa Aretina » 106
(465). 1213, dicembre 11 - Arezzo.
Giambianco dei Visdominì dona il terreno per costruire 1' Ospedale del Ponte e la
Chiesa di es.so » 107
(466). 1214, luglio 27 - Castiglione Aretino; novembre 12 - Arezzo.
Rustico potestà di Arezzo giura pace e amicizia ai Castiglionesi e a Rigoiie marchese
loro potestà » 108
(467). 1214, ottobje 14, 15 - Arezzo.
Capitoli della sottomissione di Castiglione al Comune di Arezzo . . . . » 110
d
XIVl INDICE CRONOLOGICO
(468). 1211, dKcnibio il, IO AiOMO.
Lodo di Uusiico polosiii, il quale sinhilisco (•iiii\ emioni ira gli uomini e l'Abbaio di Cam-
poleono e il Conuino di Arc/./,u: clic (jucslo debba concedere ai medesimi una contrada
per cdilUuivi abilaziuui e monastero, avendo tolto e occupato il castello di della ni)-
bazin ''«»• '"S
(i69). (1215^
Nola giuridica sopra il possesso motivalo dalla lite tra 1' Abbazia di s. Fiora e la Ca-
nonica di s. Donalo pel molino di Ponte a Caliano, per le terre di l'onlillia, i dirilli sulla
Cbiesa di s. Gregorio ecc » 115
(470). 4 215, agosto 3 - Ferentino.
Innocenzo Ul definisce la lite vertente tra la fianonica di s. Donalo e l'Abbazia di s. Fiora » 1 17
(471). 1216, marzo - Episcopio Aretino.
Giovanni potestà di Peru^'ia e Giovanni di Corco potestà di Are/.zo giurano alleanza
e reciproca difesa per le conquiste falle dai due (Comuni nel territorio Castellano. . » 118
(472). 1216, agosto 26 • Arezzo.
Islrumenlo di permuta sti|)ulalo Ira 1' Abbate di Agnano e Giovanni di Cocco potestà,
il quale riceve per il Comune un ampio terreno posto nella parto occidentale della città » 120
(473). 1216, agosto 26, 28, 30, 31; sellenibrc 9, 13, 15 —
Testimonianze prodotte in favore dei Camaldolesi nella lite vertente tra essi e il Ve-
scovo di Arezzo circa il giiispalronalo die (juesli vantava sopra il Monastero e I' Eremo
di Cqmaldoli "121
(474). 1216, settembre 9, IO, 11, 13, 15 —
Deposizioni di testimoni prodotti in favore del Vescovo d' Arezzo nella (picstionc di
giuspatronato clic egli vantava sopra il Monasicro e 1' Eremo di Camaldoli . . . » 134
(47-5). 1216, ottobre 27 - Curia del Potestà.
L' Abbate di Campoleone cede in cambio al potestà Giovanni di Cocco, ricevente jiel
Comune di Arezzo, la proprietà del castello di Campoleone e di tulle le sue apparte-
nenze . » 148
(476). 1216, dicembre 15 - Arezzo, Palazzo vescovile.
Martino vescovo di Arezzo e il Preposto, eletti arbitri del Vescovo di Volterra, aggiu-
dicano a questo il possesso di vari castelli, ritenuti illegalnieiuc dal Comune di ([uella città » 149
(477). 12IG, dicembre 31 - Curia del Comune.
Gio\ anni di Cocco potestà assolve dalle condannagioni ì Bustoli, già dichiarati ribelli
del Comune per la presa di Kondine e Campoleone, e per la guerra nella cillà e nel
contado, ordinando pure che U Comune resarcisca i danni subiti ai Testi e altri cittadini » 151
(478). 1217, giugno 11 - Anagni.
Onorio 111 scrive al Vescovo e al Proposto di Siena perchè costringano il Potestà
di Arezzo e 1' Abbate di l!:ampoleone a non molestare le possessioni della chiesa di
s. Maria in Gradi appartenente al Monastero di Agnano » 153
(479). 1217, settembre 20 - Ferentino.
Onorio 111 scrive all' Abbate di s. Fiora circa l' interpretazione di una frase della bolla
di Innocenzo 111, la quale riferivasi al possesso del molino di Caliano . . . . » 154
(480). 1217, settembre «2 - Ferentino.
Onorio 111 scrive al Proposto perchè non impedisca all' Abbate di s. Fiora di ricostru-
ire il molino di Ponte a Caliano, giusta la sentenza di r>- '■•'nnpnzo III . . . n 15S
(481). 1217, novembre 3 - Laterano.
Onorio IH scrive a Kogcrio, insegnante leggi i : .». ...to, perchè faccia desistere 1' Ab-
bate di s. Fiora dal molestare la Canonica Aretina a causa di un molino . . « 156
(482). 1219, gennaio 26 - Laterano.
Onorio 111 invita il vescovo Martino a presentarsi al suo cospetto per decidere sulla lite
che erasi rinnovata Ira le due chiese di Siena e di Arezzo pel possesso delle parrocchie
poste nel contado senese » ivi
INDICE CRONOLOGICO IXVII
(i83). 1249, giugno II - (Arezzo).
Arrigo e Marcoaldo di messer Testa vendono, in nome pure del loro fratello Federigo
e della madre Geborga e dei propri iicpoii, una piazza e un censo per liberarsi da un
debito paloriM) coiilraito ccn Ugolino Sassuli pag. 157
(484). 1219, giugno 2(. • Rieti.
, Onorio III richiama novainentc alla sua presenza il Vescovo aretino insieme col Proposto » 138
(483). 1219, ottobre 23 - Viterbo.
Onorio HI conferma la disposizione del Capitolo Aretino di non ammettere nella Catte-
drale più di quattordici canonici » 139
(480). 1219, novembre 22 - Presso Cliiani.
Guelfo dei Bostoli, cede, in virtù di uà precetto di Federigo II, il possesso di Brolio
in Valdichiana a Guido priore di Camnidoli . * » ivi
(487). 1220, aprile 8 - Luterano.
Onorio HI conferma 1' ampio privilegio dato da l'go vescovo di Ostia e Velleiri, legato
papale, alle monache benedettine di s. Malia di Pionla » 161
(488). 1220, maggio 27 - Viterbo.
Onorio III impone al Vescovo di Siena perpetuo silenzio sulla questione diocesana
promossa novaniente contro il Vescovo di Arezzo „ (64
(489). 1220, Agosio 4 - Oi vieto.
Onorio 11; dcfìni-ce la lite Ira il vescovo Mnrlino e l'Eremo di Camnidoli^ limilnndo i
diritli, elle quegli pretendeva di gius patronalo e di gius diocesano .... » (65
(490). 1220, novembre 23 - Monte Mario, presso Roma.
Privilegio di Federigo 11 dato ai Bostoli e ai Testi di Arezzo in conferma dell' altro
dato da Odone IV. » 166
(491). 1220, novembre 29 - Monlerosi, presso Sutri.
Privilegio di Federigo II a Guglielmino, Alberto e Gualtieri degli libertini . . . » 169
(492). i220, novembre 29 - (Monlerosij.
Federigo II conferma le pn.ssessioni e i dirilii dell'Abbazia di S. Sepolcro, prendendo questa
e gli uomini della terra sotto la imperiale protezione e ingiungendo ai Consoli e al popolo
di Arezzo e di Città di Castello di non guerreggiarli, ma di dar loro aiuto per difendersi. » 171
(493). 1220, dicembre 3 - Castel S. Elia.
Federigo II conferma ai .Nobili di Montante i privilegi concessi da Fedciigo VI e da
Ottone IV » <74
(494). 1221, novembre 7 - Poggio di s. Fiora.
Il vescovo Martino pronunzia la scomunica contro coloro che ritenevano i beni, toglie-
vano i diritti e non riconoscevano i feudi del Monastero di s. Fiora . . . . » 176
(495). 1221, dicembre 17 ■ Laterano.
Onorio III scrive al Vescovo di Arezzo affinchè procuri di ricostituire la disciplina nel
Monastero dì s. Maria d' Agnano » ivi
(496). 1222, aprile 29 - Venafro.
Lettera di Federigo II colla quale ingiunge ai soggetti del Monastero di s. Fiora di re-
stituire all' Abbaie tutte le spese fatte per apprestar militi all' Imperatore e per mandare
a lui come mjnzio Ugo sacrista » 177
(497). 1222, settembre 3 - Presso Siena, vicino alla chiesa di Vignano.
Capitoli della lega tra gli Aretini e i Senesi, giurati dal Consiglio della Campana della
città di Arezzo » ivi
(498). 1 222, settembre 1 1 • Arezzo, chiesa di s. Gregorio.
Quietanza di quattrocento cinquanta lire fatta dai Ghibellini di Arezzo al Comune di
Siena » 180
(499). 1222, settembre 11, 21, 23, 26; settembre 13, 14, 15, 16, 22, 24-27 - Arezzo.
Gli Aretini del Consiglio della Campana giurano al Potestà di Siena i capitoli della lega
convenuta il 3 settembre 1222. » ivi
jfXyill INDICE CRONOLOGICO
(500). 1222, novciiilire 17 ■ Caiioiiica Arciiiia.
Il vescovo Martino confessa di aver ricovulo in prestilo da Giovanni della Serra, cit-
tadino senese, cento lire che egli aveva speso per recarsi a Homa all' incoronazione di
l'cderiiio II, ed obbliga iiurciii i beni dell' lìpistopato l'ag. l8o
(501). 1223, mano G • Canonica Aretina.
Tarlato, Guglielmino, lldebrandino e Lbcrtino da Pictraniala vendono a Cortosonno
proposto (li'lln Cliie-i.n Aretina un pezio di terra presso la porta di Stufo . . . » 186
(692). 4223, aprile 3 • l.atetnno.
Onorio III, delega il proposto, l' arcidiacono di Siena e maestro Uoiio canonico senese
pcrclu'" dcdnisrano le (jucstioni mosse contro la Chiesa .^retina dal • priore d' Angli lari,
dal conte di Monledoglio e da altri » 187
(503). 1225, luglio • S. lieiniano.
Diploma di Federigo 11, con cui si conferma alla Chiesa Aretina il privilegio dato da
Enrico VI nel 1196 » ivi
(504). 1226, Castello di Caprese.
Gli uomini e il Coniiuic di Caprese cedono il loro castello alla città di Arezzo, facendo
alla medesima perpetua sottomissione » 1 89
(805). 1227, luglio 20 • Arezzo, Chiesa di s. Agnese.
Il potestà e gli ambasciatori di Caprese giurano ad Ugo potestà di Arezzo di osser-
vare i patti di soggezione e di amicizia » 191
(506). 1228, febbraio 18 - Laterano.
Gregorio IX scrive all'abbate di Campoleone e ai pievani di Ficareto e di s. Maria
Novella aftinché si definisca la questione che la 'Chiesa Aretina ha col Comune di An-
ghiari » 192
(507). 1228, dicembre 7.
Scannabecco potestà aretino entra in tenuta delle terre'di Monlicello cedute al Comune
dal conte Alberto e vi pone i suoi balilori » ivi
(508). (1228).
Scannabecco potestìi entra in possesso dei diritti lasciali al Comune dal conte Alberto
nel territorio di Brolio e Valle di Chio presso Castiglione Aretino » 193
(.309). 1229, giugno 13 - Accampamento presso Montefìascone.
McUiorello Catalani potestà di Orvieto giura di difendere il Comune e gli uomini di
Montepulciano da qualsiasi persona, fuorché dal Pontefice, dall' Imperatore, dai Fioren-
tini, dagli Aretini e dai Romani. » ivi
(510). 1230, luglio 21 - S. Maria a Sepie, contado Castellano.
Trattato di alleanza concluso tra i Castellani e i Perugini per aiutarsi a difendersi du-
rante la guerra cominciata dagli Aretini contro di loro e contro Cortona . . . » 494
(511). 1231, ottobre 26 - Chiesa di FonUano.
Uberto giudice nel contado Aretino e Castellano per Geveardo d' Arnstein, legato di
Federigo II, ingiunge ai debitori del Monastero di s. Fiora di pagare i denari che a
questo erano dovuti » 198
(512). 1232, aprile 29 - Siena, Portico di s. Maria.
Bonflglio vescovo di Siena approva e sanziona il compromesso fatto fra il Proposto
aretino e quello senese, circa le liti verleiUi tra il Vescovo e il Capitolo di Arezzo per la
Pieve di 8. Quirico in Osenna » 200
(513). 1232, ottobre 26 - Anagni.
Gregorio IX delega il Vescovo di Arezzo a comporre la vertenza tra Stefano cittadino
aretino e i frati Minori, e lo iitcita ad aiutare i medesimi, che vogliono trasferirsi e fon-
dare la chiesa e il monastero più vicino alla città » ivi
(514). 1232, novembre 26.
L' abbate di s. Fiora si appella al Pontefice per fare assolvere alcuni monaci stati sco-
municati dal Vescovo di Arezzo » 20<
INDICE CRONOLOGICO XXIX
(S15). 1234, gennaio, 7 • Lalerano.
Gregorio IX scrive al Vescovo di S.arsina perchè induca il Potestà e il popolo di
Arezzo a rispettalo i possessi della Canonica Aretina e ad abrogare dallo Statuto ([uei
capitoli con cui ufl'endevano le immunità della medesima, e specie il uuovo Capitolo col
quale si eliiamavano ad abitare in città i coloni concedendo loro certi diritti ritenuti molto
dannosi al Vescovo e alle sua Chiesa P^S: 201
(SI 6). 123i, gennaio 9 • Lalerano.
Gregorio IX minaccia di rinnovare la scomunica contro i Corlonesi che seguitano a
non riconoscere il dominio del vescovo di Arezzo, e sembrano anche dispregiare l' inter-
detto da qualche anno pronunciato contro la loro città » 202
(517). 1234, gennaio 11 - Laterano.
Gregorio IX scrive al Vescovo di Sarsina aflinchè faccia desistere il Comune di Arezzo
dal fare altre devastazioni ai monaci di Campolcone (Capolona) e tolga dallo Statuto
quei capitoli che minacciavano la libertà dei medesimi » 203
(518). 1234, settembre 6 - Arezzo.
Il Potestà e il Consiglio dei Dugento concedono a livello il castello di Montecchio
perchè gli uomini di esso vi edifichino case per loro abitazione » 204
(519). 1236, marzo IO - Palazzo del Comune.
Concordato tra il Comune di Arezzo e la Canonica circa i castelli e gli uomini di Te-
goleto e Arbororo " ^06
(820). 1236, marzo 17 - Palazzo del Comune.
Il marchese Cavalcabove potestà restituisce in nume del Comune all' Abbate di s. Fiora
i dazi tolti sulle terre e sugli uomini del Monastero nei tre anni antecedenti . . . » 209
(521). 1236, aprile 13 • Viterbo.
Gregorio IX scrive a maestro Zaccaria perchè sciolga dalla scomunica gli Aretini.
avendo essi promesso di restituire alla Chiesa i castelli usurpati e risarcire i gravi danni
allocati al Monastero di s. Fiora » 21 0
(522). 1236, aprile 19 ■ Arezzo, Palazzo del Comuue
lì nunzio pontifìcio scioglie dalla scomunica il popolo Aretino, facendo solenne pro-
messa il Potestà e il Consiglio di restituire alla Chiesa i due castelli d' Arbororo e Te-
goleto, di risascire dei danni gli abbati di Capolona o S. Fiora, e di preservare ogni
libertà ecclesiastica -
(523). 1236, aprile 19 - Arezzo, Palazzo del Comune.
Il marchese Cavalcabove potestà ordina nel Consiglio dei Quattrocento che si ritengano
di niun valore le concessioni fatto dal Comune agli uomini dei castelli di Arbororo e
Tegoleto, e che ogni diritto ritorni alia Chiesa Aretina » 214
(524). 1236, aprile 24 • Arezzo, Piazza del palazzo Comunale.
Il giudico del potestà Cavalcabove rendo alla Canonica Aretina tutti gli uomini dei
due castelli a questa restituiti, renunziando egli e facendo renunziare ai medesimi i giu-
ramenti e le promesse che si fossero fatti contro la Chiesa b ivi
525). 1236, agosto 16 - Rieti.
Lettera di Gregorio IX con cui egli trasferisce il vescovo Marcellino dalla sede di
Ascoli a quella di Arezzo » 216
(526). 1237, febbraio 27 - Castiglione Aretino.
Lettera di Marcellino vescovo d' Arezzo con cui esorta i fedeli a sovvenire con elemo-
sine r Ospedale di s. Maria di Siena . . » 217
(5ft7). (1237), giugno 10. —
Testimonianze raccolte in favore dell' Abbate di s. Fiora e contro di esso per la libertà
di Ughetto da Sarna e dei suoi figliuoli » ivi
(528). 1237, giugno 14 • Arozzo, Palazzo Comunale.
Aghinolfo conte e potestà delibera di vendere, secondo il Costituto Aretino, tutti i frutti
delle selve di Agutolu, Vallagine e Frassineto possedute dal Comune . . . . » 221
211
XXX INDICE CRONOUCO
629). 1238, Ui},'li<i IO • S. Piolrn in Ci'gliolo.
Miiicelllno vescovo Iniliisce ni Corloncsi di prestar ^MiiramciUi) eli fedeltà all' Impcrolore
0 al suo icguto, il conto Tolomeo P^Q' 221
(530). 1238, ollolire 16 • Arc7./.o.
Il conto Toloinoi), nunzio imperiale in Toscan.i, accettata la petizione dei canonici are-
tini, promette di aiutarli a racco(,'liere i dazi ad essi dovuti » 222
(.'Ì3I). 1239, m.iKRio 28; giuftiio 20 - Arezzo, Monastero di ,s. Fiora.
Marcellino vescovo consente che 1' abbate ili s. Fiora, oppresso dalla molo dei debiti,
venda alcuni terreni del Monastero -....» 223
(632). 1239 - Arezzo, Palazzo del l'oniune.
Il giudice del Potestà, condannali in contumacia alcuni clic non pagavano gli obbli-
ghi al Monastero di s. Fiora, pune 1' abbate, in possesso dei loro terreni . . . » 225
(533). I2i0, marzo 25 - Rigiitino: marzo 26 - Fontiano.
Federigo da Castiglione, visconte di lìogcrio da Bagnolo regio vicario per Pandolfo
di Fassanella, revoca le elezioni di alcuni ullìciali nei castelli di Uigutino e Fontiano,
su cui aveva piena giurisdizione 1' Abbate di s. Fiora . ■ » 226
(534). 1240, settembre 22 - l'ci'ugia. Chiostro di s. Francesco.
L' abbate di s. Fiora prolesta dinanzi al vescovo Marcellino contro le accuse di aver
dilapidalo i beni del suo Monastero e di aver l'alto ingiuria al vescovo ed essergli
avveiso ................. 228
(535). I2i0, gennaio 5 - Arezzo, Palazzo vescovile.
Privilegio del vescovo Marcellino col quale conferma alla Pieve di s. Ippolito di Bib-
biena le donazioni dei^li anli'ci'ssori, tutti i possessi di chiese e di terreni e tutti i diiilti
acquistali da sessanl'anni ...........••» 229
(336). 12iO, oilobie 17 - Castello di Pianetlolo.
I delegali apostolici condan\i:uio i Nobili di Pietramala a restituire al Piiore di Cainal-
doli una casa posla entro il easlello di Pianetlolo, sopra la quale era sorta una lilc . » 232
(537). (12i0). —
I.' abbaio, ili s. Fiora viene autorizzato dal Vicario imperiale a raccogliere dalle sue
terre, ville e castelli il denaro servilo per mandar milizie all' Imperatore. . . . » 234
(538). 1241, gennaio 18 - Laterano.
Gregorio IX autorizza il vescovo Marcellino, rellore della Marca Anconitana, ad assol-
vere gli aderenli di Federigo II scomunicati » ivi
(339). 1241, maggio 24 - Lalerano.
Gregorio I.K scrive al vescovo Marcellino, rettore della Marca .\nconitana, perchè as-
sista e protegga gli uomini di Castroficardo » 235
(340). 1241, luglio .•;. —
Protesta fatta dal giudice del Comune, in presenza del Vicario del conte Pandolfo da
Fassanella per reclamare il po.ssesso delle selve di Frassineto, Vallagine ed Agutolo . >> 236
(54 1). 1241, agosto 2 - Arezzo.
Maestro Benrecevuto grammatico, prende in aflìllo per lo Studio Aretino il palazzo e
le case aderenti alla chiesa di s. Pier Piccolo, iiromettendo all' Abbate di s. Fiora una
pensione annua di L. 23 di denari pisani » 236
(542). 1241, settembre 18 - Castiglione Aretino, Pieve di s. Angelo.
Protesta fatta al Vicario di Pandolfo da Fassanella, capitano di Toscana, dal procura-
tore di Camaldoli, sopra la giurisdizione del castello di Pianettolo, contesa ai Camaldo-
lesi dai Nobili di Pietramala » 237
(543). 1242, maggio IO. —
Giuramento e sommissione degli uomini del castello di Montecchio al Comune di Arezzo » 239
(544). 1242, maggio 17; giugno 8. —
II Comune di Arezzo entra nel legittimo possesso delle selve di Frassineto, Vallagine
e Agutolo » 240
INDICE CRONOLOGICO
XXXI
(545).
(546).
(847).
(548).
(549).
(550).
(551).
(552).
(553).
(554).
(555).
(556).
(557).
(558).
(559).
1243, ago.sto 26 • Anagni.
Innocenzo IV scrive al Clero della Marca Anconetana, adìnchè ricevano con onori e
provvedano di denaro il Vescovo aretino, rettore apostolico della medesima, pena la
scomunica
(1243), dicembre 2 - Grosseto.
Pandolfo di Fassanella, legato imperiale, ordina che il lìrocuraiore del Vescovado Are-
tino non si approprii di alcune rendite che sembravano spettare al Monastero di s. Maria
di Prataglla
'1244, marzo 1 ■ Lalerano.
Innocenzo IV scrive al Clero slavo di Dalmazia ed Istria che ricono-scano il mandato
che ha ricevuto il vescovo Marcellino da Gregorio IX e da lui nella Marca .4ncone-
Pag. 241
lana
1244, maggio 30; novemb.ie -18 - Arezzo.
Ordinamento sopra le selve possedute dal Comune in Val di Chiana, determinazione
dei' loro confini e assegnazione delle loro parli ai quartieri della città ....
1247, marzo o - Lione.
Innocenso IV commette al Priore dei Predicatori d' Arezzo di curare la vendita di al-
cuni beni del Monastero di s. Fiora, gravalo eccessivamente di debiti che debba pagare
egli medesimo col denaro avuto nelle mani
(1247), giugno 3 - Accampamento nel Perugino.
Lettera di Federigo d'Antiochia, scritta al conte Guido di Modigliana potestà di Arezzo
e da questo comunicata ai delegati del vescovo Marcellino, perchè non impediscano
air abbate di s. Fiora di vendere i beni per pagare i debiti della chiesa
1247, giugno 2-j - Lione.
Innocenzo IV scrive al vescovo Marcellino affinchè permetta agli Anconetani di acce-
dere a Durazzo per procacciarsi vettovaglie
4248, marzo 8 - Quarata.
11 Monastero di s. Fiora, in virtù di un ordine di Gotlifredo giudice provinciale per
Federigo di .Antiochia, entra in possesso assoluto di poderi conti-astati da alcuni di
Quarata
1245, giugno 1 1 - Lione.
V
Innocenzo IV scrive al Vescovo di Fano perchè costringa la Chiesa Aretina a pagare
cinquanta lire di debito fatto dal defunto vescovo Marcellino, esimendo dal pagamento
ai creditori Niccola Pette anconetano, fratello di detto vescovo ....
1248, agosto 8 - Bibbiena.
11 vescovo Guglielmino degli Ubortini crea suoi visdomini Orlandino dei nobili di Pe
trognano e Ubertino figliuolo di lui
1248, dicembre 2 - Lione.
Innocenzo IV concede indulgenza ai fedeli che elargissero elemosine ai Frati Minori
di Arezzo
1248, dicembre 20 - Canonica Aretina.
11 vescovo Guglielmino assolve Bonaguida proposto della Chiesa Aretina dalla scomu
nica in cui era incorso per avere favorito Federigo 11
1248, dicembre 24 - Civitella.
II vescovo Guglielmino assolve 1' abbate e il convento di s. Fiora dalla scomunica in
cui erano incorsi parteggiando per Federigo II
(1249), febbraio 9 - Castello di Grossa.
Pastorale del vescovo Guglielmino a tutti i fedeli elargenti al nuovo Ospedale di s. Ma-
ria del Ponte
1249, luglio 19 - Lione.
Innocenzo IV conferma il numero dei canonici stabilito dal vescovo Guglielmino nella
Pieve di s. Maria
212
243
246
247
248
249
250
251
252
IVI
253
254
255
XXXII INDICE CHONOLOUICO
(560). 1-219, solloiiibro 1.1 - .Vroizo, Pala7./.o ilrl Colmine.
MariiifCd .^loiniiiwiiii, giudico dei duo poleslù oreliiii, ordiii.i nll' .\bl)iilc di s. l'iora
elio Ili inuoslii «Killo Siiidio farciii carta lil)pllarla delle case già alIlKalo ai medesimi . Pag. 25S
(5til). 1249, olldbrc I - Aici/.o, Chiosa di s. l'ii-i- Piciiilo.
Iloyaloria del procuratole dell' aliliaic di s. l'iora contro il precederne decreio di !Mar-
iiicco giudice del Comune . . " » 2S7
(562). 12i9, solleiiibre 15; ottobre 21-25; iiovembro l - Civilolla.
Il vescovo Uuij'lielmino, ricevuta autorità da Innocenzo IV di procedere contro gli ec-
clesiastici che avessero partogsiato per Federigo 11 o fossero rei di simonia <• d' altri
Tatti contro alla Cliiesa, in(|uisisce contro 1' Abbate di s. l'iora » 258
(563). 1219, dicembre 20 - Castello di Civilella, Chiosa di s. Maria.
11 vescovo Guslielmino assolvo Beinardino canonico dalla stoiiuiiiita in cui ora incorso
per aver favorito l' Imperatore, e concedo al medesimo la racoll;i di prosciogliere venti
uomini e donno della cittA parimente scomunicali » 260
(564). 1230, maggio 7 - Civitella.
Decreto del vescovo Guglielmino, pel qualR vongono uni'c in una In chiesa della Pieve
di s. Maria o la chiesa caltedialo dì s. Pietro Maggiore « ivi
(S65). 1250, ottobre 31 - Lione.
liiMoconzo IV approva l'unione Giiglielniiiia, a ist,ui7.a del Proposto della Cattedrale e
dell' Aicipiele della Pieve o " 263
(566). 1250, novembre 15 - Lione.
Innoieir/.o IV coiiseiue, dietro i desidari del vescovo Guglielmino e dei canonici della
Cailediaie, che ninno possa provvedere in cose riguardanti la Pieve di s. Maria unita a
quella, senza l'aulnrizzazione e il mandato della Sede apostolica » ivi
(567). 1250, noveml)re ^5 - Lione.
Innocenzo IV concede al vescovo Guglielmino clic nella Pieve, già unita alla Cattedrale,
possa istituirò un certo numero di canonici, e possa anclie procedere verso i contradittori » 264
(568). 1231, gennaio 31 - Arezzo, Palazzo del Connine.
Bando de! Poleslà Ubertino da Gavillc contro chi facesse danni in Tegoleto, in Arbo-
loro e togliesse pietre delia vecchia Cattedrale » ivi
(569). 1231, febbraio 23 - Arezzo.
Il vescovo Guglielmino elargisce indulgenze n coloro die offriranno elemosine al nuovo
Spedale costruito presso la Cattedrale » 265
(570). 1231, febbraio 27 - Arezzo.
11 vescovo Guglielmino elargisce indulgenze a chi presti elemosine ai Frali dello Spe-
dale di s. Giovanni di Gerusalemme » 266
(371). 1251, marzo 26 - Lione.
Innocenzo IV scrive al Vescovo aretino affinchè destituisca quei rettori e potestà che
aveva nominali 1' Imperatore Federigo 11 e suo figlio nella provincia aretina . . . » 267
(372). 1231, maggio 17 - Arezzo.
Il vescovo Guglielmino riilia la sentenza di scomunica giù pronunziata contro quei
cherici i (inali, mentre egli aveva interdetta la città "ob duiiliani el perfìdiam Aretioam,,,
avevano in essa e fuori qualche giurisdizione ordinaria o delegala ,....» ivi
(573). 1251, luglio G - Siena, Chiesa di s. Francesco in Camporegio.
1 Ghibellini di Arezzo promettono, per mezzo del loro sindaco, di far lega e alleanza
coi Comuni di Siena, Pisa e Firenze » 268
(374). 1251, novembre 7 - Arezzo., Palazzo del Comune.
1 Ghibellini di Arezzo, Siena, Firenze, Prato e Pistoia stipulano un iraiiato di reciproca
alleanza » 269
(375). 1251, dicembre 9 - Castello di Rondine.
La Pane Guelfa di Arezzo nomina il suo Procuratore per contrarre un prestito di sei-
centocinquanta lire col Comune di Firenze » 272
INDICE Cr.ONflLOGICO XIXIII
(576). 1251, iliccmbre 20 - Firenze, Fìadìa di s. Maria.
Il procuratore della Parie Guelfa di Arezzo fa quietanza del denaro avuto in prestito
dal Comune di Firenze e promette di procurare che a questo si sottomettano alunni pri-
gionieri gliibrliini l'ag. 273
(377). 1252, aprile 19 - (Perugia).
L' .iMiate di s. Pietro di Perugia, por delegazione avuta da papa liiiiii'jenzo IV, pro-
nunzia la scomunica contro Ubertino da Pìetrainala, potestà di Castiglione .■\relino, e gli
altri (iliibellini che avevano ivi distrutte le case, le torri e i beni dei tiueltì . . . » 275
(578). 1252, settembre 28 - Perugia.
Innocenzo IV conferma la scomunica data dal cardinale Ottone al Comune di (fortuna
inosservante 1 diritti die aveva su quella citt:"i il Ve.scovo di Arezzo ... . v 27(i
(579). 1 252, novembre 2i) • Arezzo, Pieve di s. .Maria.
Intimazione l'alia da ICgidio cardinale di s. r^osma e Damiano all' arciprete e canonici
della Pi(nc di s. Maria perchè il Clero di questa chiesa riconosca l'alio di unione di
(ìuelielmino vescovo » 27^
(580). (I2.'i.ì).
Teslimonianzo raccolle per dellnire !a qwestiiMie sona tra la Canonica Aretina ■; ul'Uni
nobili di Subiano cina il possesso del palazzo, , lolla torre e della porta di quel oaslello « 279
f58l). 1253, maggio 22 - Arezzo, Palazzo del ('Comune.
Sentenza del giudice del Potestà, per la quale viene reso il possesso di parte della
torre, del palazzo e della porta di Subiano ai figli di Alberico e a Uidolfino di Bartolo . » 285
(5S2). 125.3, giufno 27 - Siena.
Innocenzo IV assolve il vescovo di Siena dal pagamento delle provvigioni che <loveva
al Vescovado di Arezzo e di Volleria e all' arcidiacono aretino » 287
(583). 1254, agosto 25 - Firenze, Chiesa di s. Lorenzo.
I sindaci della Parte lineila di Arezzo promettono di far lega col Comune di Firenze,
rimeilendo a qtieslo il definire le liti che il Comune di Arezzo aveva col vescovo Gu-
gliclndno degli l'bcrlini » ivi
(584). 1255, febbraio 10 - Palazzo vescii\ile presso la Pieve Aretina.
Gugliclmino degli Lberiini vescovo eletto di Arezzo, riconosciute le gravi .spese che ha da
sosteneie il Monastero di s. Maria di Prataglia anche per la Chiesa .\retina, concede al me-
desimo il diritto di feudo in alcune terre, facendo sottoscrivere il decreto dai suoi canonici » 290
(585). 1255, febbraio IG - Arezzo.
Ordinamenti per lo Studio Aretino approvati e confermati dal maestri e dal giudice
e assessore del potestà Borro dei Borri » 291
(586). 1255, marzo 3 . Arezzo, Casa degli .\lbergo!ti.
Alcuni di Pieve Santo Stefano vendoixi al l'oniune di Arezzo ciò che possiedono entro
e fuori il castello della loro terra » 294
fo87). 1 255, marzo 4 - Arezzo, Palazzo degli .Albergotti.
I.' arci|)rete di Pieve Santo Stefano cede al Comune la chiesa e il castello perchè l'una
e 1' altro ricostruisca e difenda - . » 296
(588). 1255, marzo 6 - Arezzo, Palazzo degli Albergotti.
II conte Guido di Modigliana sottomette al Comune di Arezzo i castelli di Galatrona,
Torre Rennola e t^aposelvole > 298
(589). 1 255, marzo 8 • .\rezzo, Palazzo degli Albergotti.
I.' abbate di .s. Maria di Dicciano cede al Comune tutto ciò che il monastero posse-
deva entro e fuori il castello di Pieve ?. Ste/ano . » 300
(590). 1255, settembre 27 - Presso le mura della città.
La parte liuelfa di Arezzo prende a mutuo dal Comune di Firenze dodicimila lire . ■ 302
(591). 1256, marzo 9 • Pieve di s. Maria; maizo 10 - Cattedrale.
I Guelfi e i Ghibellini di Arezzo nominano i loro procuratori per condndere fra di
loro una pace generale . . . . , > 303
^jj,Y INDICE CRONOLOGICO
(592). <2»6, mano 19 • Arcuo, Pieve di s. Maria.
l.« Parte (iuelfa e la Parlo CJhibcllina di Arc/.io ed il Comune di Firenic fanno vicen-
devole promessa di tregua e d' immunil.'» ^«S- S*"»
(593>. )«.>«, uiario 19 - Xvciw, Cum di lioiicitulu ;ilbeii{atorc.
Vendila fatta dai l'adii di Valdarno al Comune Aretino dei Castelli di Ponlenano e
Capraia por milieu ecento lire " ^06
(894). I2.')6, marno 21 • \in/.i; Chiesa di s. Uonalo in Cremona.
Il Consiglio (ienerale della ritta di .\rciio, le Caiùtudini delle .Vrti e i Biionomini
nominano il sindaco per llrmaie i capitoli di pace e di alleanza col popolo Fiorentino . • 309
(395;. (2')f). maiw 21 • Areno, Casa di Boncitolo albergatore.
Trattato di pai;e e di alloan/.a tra il popolo Aretino e (luello di Firenze . . . «• .311
(596). 1256, aprile 20 - An-wo, Pieve di s. .Maria.
lili Anziani e i (!;ousiglii'ri del Comune Aretino ratilicano i precedenti capitoli di pace
conclusa con Firenze. . . r. 313
(697). 1256, giugno 13 • Arezzo.
Lettera di (iuglielmino vescovo di Arezzo agli abitanti di Montepulciano, invitandoli
a costruire la chiesa e il convento |)Ci Frali Minori atìinchè questi possano stabilirsi colà • 317
(598). 1256, luglio 20 - Palazzo della Canonica.
Il vescovo Uuglicimino concede al Monastero di s. .Maria di Cortona I' Ospedale di s.
Giuliano di Bevarco appartenente alla Chiesa Aretina «318
(599). 1237, gennaio 2 - (Arezzo).
Bando che inibisce di far pagare alle porte della città il pedaggio delle legna servi-
biU al vescovo aretino ■> 319
(600). 1257, gennaio 5 - (Arezzo).
Il vescovo Guglicimino nomina per un anno Niccolò canonico aretino a potestà dei
suoi castelli e visconte delle sue terre ....-..•..• 320
(601). 1257, agosto 27 • Pieve di (iropina.
Il vescovo Guglielmino crea il suo procuratore presso il pontefice Alessandro IV per
trattare la questione di domìnio da esso vescovo reclamato contro il Comune di Cortona • ivi
(602). 1257, settembre 12 - ('aslcllo di (Jressa; settembre 14 - Arezzo.
Il vescovo predetto nomina il procuratore per stipulare lugcnti convenzioni col Co-
mune Aretino - Convenzioni stipulate fra detto procuratore e il Comune . . . » 321
■(603). 12-57, ottobre 12 • Castello di Raginopoli, chiesa di s. Lorenzo.
Convenzioni tra il Comune e il conte Guido di Aghinolfo da Romena circa i castelli
e le terre di Lierna, Uaginopoli, Partina e Corezzo • 323
(604). 1257, novembre 8, 1S - Arezzo.
Convenzioni fra il Comune di .Arezzo e 1' abbazia e castello di V'erghereta . . . » 326
(605). 1257, noveiTibre 9 - Arezzo, Palazzo del (donnine.
Capitoli della lega ed alleanza convenuta tra il Comune di Arezzo e il Comune e po-
polo di Massa Trabaria • 328
(606). 4257, dicembre 9 - Viterbo.
Papa Alessandro IV elargisce privilegi spirituali alla Fraternità di s. Maria della Mise-
ricordia istituita in Arezzo . . - » 333
(607), 1258, febbraio 6 • Cortona, Palazzo del Comune.
Il vescovo Guglielmino dona al Comune duemila lire dei beni del suo Vescovado in
ricompensa dei servigi prestati per riacquistare al suo dominio la città di Cortona . • 334
(608). 125*, febbraio 6 - Cortona, Palazzo del Comune.
Il vescovo Guglielmino cede al Comune il poggio di Cortona con altro luogo da sce-
gliere per costruire la fortezza, colla quarta parte di tutta la giurisdizione sulla terra e
sugli uomini e con proventi diversi • 335
(609). 1251, febbraio 6 - Cortona, Palazzo del Comune.
Il predetto vescovo cede al Comune di Arezzo tutto il dominio di Cortona » 337
INDICE CRONOLOGICO XIXV
(6(0). 1258, maggio 1t - Arcuo, Palazzo del Comune.
Mescer Federigo Marabouini viene elotlo sindaco dal Consiglio Generalo di An'j.io per
trattare la pace con Firenze Pag. il39
(611). I2.'i8, inaggio 15 - Kireiize, Chiosa di •>. Ilcparuta.
Capitoli della pace ed alleanza fatta fra i Comuni di .Arezzo e Firenze . . . » 343
(612). 1258, giugno 14 - Borgo s. Sepolcro, Casa di Galgano di Bonacccorso.
Compromesso por questioni territoriali tra i Coniuni di Arezzo e di .Massa Trabaria e
il Comune di Città di Castello dinanzi agli ambasciatori di Firenze, il cui Comune viene
noniinatii arbitro della controversia ....>■ ;!4G
(61.1). I25><, ottobre .'i - Viterbo.
Alessandro IV, condolendosi della ruina e della de.solazione del monastero di s. Maria in
Cortona dislrutto dagli Aretini, tinsferisoe le monaclio nel monastero di s. Giuliano di Toscanella » 347
(614). 1258, ottobre 17, 20 - Arezzo, Canonica.
Il vescovo Giigliclmino pubblica in Arezzo la scoirninica inflitta da! papa ai Fioren-
tini per r uccisione dell' .Abbaio di Vnll^mbio^a » 349
(615). 1260, maggio 20 - Anagni.
Alessanilio IV rimpi'overa il vescovo Guglielmino per le ra|)ine fatto dai suoi satelliti
all' Ij'euio ("amaldolese e al castello di Soci, ordinando clic senza indugio l'accia rostil;iiro
i calici, i libri, i donari e gli animali rubati » 350
(616). I2(>j, aprilo IO - Aiezzn, Palazzo del Comune.
Il Consiglio Ocn(;rale di Arezzo delibera di gettare a terra la chiesa e il monastero di
s. Spirito per difesa e .sicurezza della citt.'i » 351
(GI7). 1201, aprilo 20 - Abbazia di s. Martino ai Pino.
Convenzioni tra il vescovo lìuglielmino e il Comune lii Cortona » 352
(618). 1261, ottobre 29 - Bibbiena.
Guglielmino vescovo priva d' ogni feudo avuto dalla Chiosa Aretina il c>mte Orlando di
Chiusi e i suoi fratelli, a cagione degli eccessi commessi contro di lui e i suoi fedeli,
violando il giuramento di fedeltà » 358
(619). 1261, no\embri' 19 - Presso Ai'ezzo, f^asa dei Templari.
I.a parto Ghibellina di .\rezzo invia il suo sindaco al Comune di Siena per supplicarlo
che s' interponga a pacificaila per sempre coi Gnellì » 359
(620). 1262, aprile i - Cortona.
Giuramento di fedeltà e di obbedienza prestato al vescovo Gugliolmìno dal procura-
tore degli uomini di Grossa, Poggiolo e Marena ««comunicati a causa della distruzione di
Cortona e di Grossa . - 361
(621). 1262, ago.slo 13 - Arezzo.
Lettera del vescovo Guglielmino ai fedeli, colla quale li esorta a prestare ojiera «
sovvenzioni per la riedificazione del monastero di s. Spirito » 362
•(622). 1263, gennaio 27, 28 - Orvieto.
Il vescovo Guglielmino libera dalla «comunica n«sser (iuido d' lldcbrandino e lo crea
potestà dei Cortonesi » 363
(623). 1263, ottobre 21 - Arezzo, Canonica.
Costituzioni per la Canonica della (Cattedrale .\reiina, stabilite dal priìposto e dai ca-
nonici stessi per volontà del vescovo Guglielmino degli libertini » 364
(624). 1264, luglio 2 - Pieve di Parlina.
Il vescovo Guglielmino, a istanza dei conti Guido di Modigliana e Guido di Romena,
promette di concludere una nuova pace tra i Ghibellini e i Guelfi di .\rez/,o . . . » 374
(62.5). 12C4, ottobre 29 - Bibbiena.
Convenzioni stabilite tra il vescovo Guglielmino e gli uomini e 1' arciprete di Pieve
Santo Stefano . ■ » 37.';
(626). 1205, marzo 1, 15 - Castello di Puliciano.
11 vescovo Guglielmino, eletto dal Capitolo della sua Chiesa a potestà di Puliciano,
riceve dagli uomini di quel castello il giuramento di obbedienza e fedeltà . . » 38t
iXIVl INDICE CRONOLOGICO
(627). «265, luglio 2 • Perugia.
Il \escovo Giiglioliiiinu. esortalo lia l'apa ('.iciiu'iite, stiingi; alleanza durevole per lutla
la sua viia coi liuclll ili f'ieiia a difesa della Cliiesa e della parie (iuelfa . . Pag. 382
(628). t26v>, luglio li - Perugia.
LcUura di Clcnicnie IV al Vesco\o Uuglielmiuo, colla ijuale raccomanda di non portare
armi e aiuti di .>orla ai nemici della tì. Sede " 38U
(629). 126.=;. agosto 6 - Perugia.
Papa Clemente IV scrive al vescovo Uuglielmino, parlecipandogli di avere ottenuto
la speciale considcraiionc di Carlo d' .\ngiò, e raccomandandogli di star pronto a pre-
stare ad esso soccorsi a tempo opportuno » ivi
(630;. 1266, aprile l.'J - Perugia.
Papa Clemente IV, ricevute proteste di devozione dai Comuni di Pisa e di Arezzo,
scrive ad lilla (.anoiiico di lieauvais perchè si rechi in queste città, riceva le cauzioni
necessarie e le liberi da ogni interdetto ....■> 386
(6.11). 1266, gingtio 12 • Arezzo, Palazzo Comunale; giugno 25 - Pieve di s. Maria.
Convenzioni slaliilito ira il Comune di Arezzo e messer Kaincrio signore di .Moiilerchi
e Lippiano " 387
(632). 1266, luglio 9 ■ CoMona, Portico del Palazzo del Comune.
Concoidia e capitoli di alleanza tra il Comune di Arezzo e il Coiniint' di Curluiia . » 391
(633). 1266, luglio 9 - Arezzo, Portico del Palazzo Comunale.
I (jhihcllini di Arezzo e di Cortona abrogano qualsiasi patto di alleanza che avessero
concluso tra loro . » 399
(634). I26fi, agosto 28 - Arezzo, Palazzo vescovile.
Transazione e capitoli tra il Comune di Arezzo e il vescovo Guglielmino riguardo al
possesso di Pieve Santo Stefano » 400
(635). 1268, giugno 15 - Arezzo, Cattedrale.
Sentenza di Filippo degli Asinellì potestà, colla quale conferma ogni diritto del Comune
sulle selve e pascoli della Chiana, di l'rassineto, Vallagine e Agulolo, contro alcuni mo-
nasteri della città e alcune persone » 403
(636). 1268, luglio 16 - Viterbo.
Lettera di Clemente IV al vescovo di Arezzo liuglìelmino d^li Uberlini circa la libe-
razione di nicsser Oddone di Cortona fatto prigioniero b 405
(637). 126H, settembre 26 - Castello di Civitella.
Privilegio del vescovo Guglielmino dato alla Pieve di .Montepulciano •' al suo arciprete » ivi
(638). 1269, aprile 5; giugno 8 - Arezzo, Palazzo vescovile.
Definizione della lite vertente tra il Priore di Camaldoli e il vescovo Guglielmino ri-
guardo alla giurisdizione episcopale che questi pretendeva sul Monastero di Pralaglia e
su altri beni dell' Eremo Camaldolense d 407
(639). 1269, settembre 10 - Arezzo, Palazzo del Comune.
Gli uomini di Marzana fanno atto di sottomissione al Comune di Arezzo, e stipulano
con esso delle convenzioni . . , » 413
(640). 1269, settembre 30 - Arezzo, Pieve di s. Maria.
Sottomissione della terra di Borgo s. Sepolcro al Comune di Arezzo, e capitoli di alleanza ■> 416
(641). 1270, gennaio 5 - Arezzo, Palazzo degli Aìbergolti.
Essendo stato distrutto il castello d' Ambra e dispersi ed uccisi gli abitanti di quel
distretto, i superstiti si sottomettono al Comune di Arezzo con reciproche convenzioni . b 422
(642). 1270, agosto 7 - Arezzo, Palazzo episcopale.
II vescovo Guglielmino conferma al monastero di s. Giovanni Evangelista di Prato-
vecchio la chiesa di s. Ilario in Puglia, già concessa al medesimo dal vescovo Girolamo • 426
(643). 1270, settembre 14 - Arezzo, Palazzo episcopale.
Il vescovo Guglielmino, grato dei benefici e della devozione dei suoi canonici, conferma
le prebende loro assegnate e le aumenta » iS8
INDICE CRONOLOGICO XXXVII
(64 i). 1270, novembre II - Na|)Oli.
Il vescovo Gugliclinino crea suo procuratore BaUluzzo di Tacna per rLscuolcrc la
somma di 200 once d' oro dovutegli dalla curia di Carlo I d' Angió . , . . Pny. 436
(645). 1271, febbraio G - Arezzo, Chiostro della Chiesa di s. Michele.
Il Comune di Arezzo e quello di Laterina vengono condannati a pagare 1' anmienda
delle ruberie quivi fatte a danno della società mercantile dei Trescobaldi di Firenze » 4.S1
(646). 1272, marzo 21 - Arezzo. Pieve di s. Merla.
I Casliglioncsi fanno patti di sottomissione e di amicizia <ul Cniiiiine di Arezzo . . » 133
(647). 1272, ottobre 12 - Laterina.
II Comune di Arezzo prende possesso della tetra di Laterina, ove dovrà ricostruircii ca-
stello » 436
(648). 1273, aprile l'J - Arezzo, Casa di Rodollino di Bartolo.
Messer Uodollìno di Bartolo, riconosciuto eretico dall' hKiuisitorc, giunto in |iunto di
morte e pentitosi, viene posto per volontà del vescovo Giiglicimino sotto la legale cu-
stodia di due fedeli affinchè non cada nelle mani degli eretici " 43X
(649;. 1273, agosto 2 - Firenze.
Carlo I d'Angiò libera i Casiiglionesi da qualsiasi promessa e convenzione fatta col
Comune di Arezzo, al (jualc ordina <ii non fare alcuna impresa contro di essi . . » 439
(650>. 1277, luglio 17 ■ Cortona.
Il vescovo Guglielmino assolve dalla scomunica il potestà e tutti ([uanti gli ufticiali
pubblici del Comune di Cortona ... « 441
(651). 1277, novembre 9 - Arezzo.
Guglielmino vescovo e il Calatolo dei Canonici decretano la ricostruzione della nuova
chiesa cattedrale di Arezzc " 442
(652). 1278, aprile 27 - Arezzo.
Il Comune di Firenze richiede al Comune di Arezzo il prestito di dodicimila lire fat-
togli da molto tempo » 444
(633). 4279, ottobre 3 - Arezzo, Palazzo del Popolo.
Convenzioni cogli alTìltuari del Iago del Comune posto in lìrolio, approvate dal Con-
siglio Generale » 44iJ
(654). 1279, dicembre 12 - Firenze.
Il cardinale Latino concede al Monastero di s. Fiora e Lucilla di celebrare i divini ur-
lici durante 1' interdetto generale » 44S
(635). 1280, marzo 3 • Arezzo.
Il vescovo Guglielmino concede diversi privilegi alla Fraternità di s. Maria della Mi-
sericordia di Arezzo , » ivi
(656;. 1280, ottobre 23 - Castiglionfiorcnlino, Chiesa di s. Angiolo.
Il Sindaco dei Castiglioncsi professa fedeltà e sudditanza al Comune di Arezzo . » 449
(6-57). 1281, febbraio 19 - Raginopoli, Chiesa di s. Lorenzo.
Gli uomini di Raginopoli, Lierna, Partina e Corezzo promettono fedeltà e sudditanza
al Comune Aretino per volere del conte Guido e Aghinolfo di Romena . . . . > 4.50
(638). 1281 - (Arezzo).
Gli otto Sapienti del Comune provvedono che siano dal vescovo rispettati i diritti che
esso Comime ha sopra i castelli di Giogalto, Caposcuoli, Galatrona, Torre Rennola e Bu-
cine » 431
(659). (1282; - S. Miniato.
Rodolfo, cancelliere e vicario del Re Rodolfo, conferisce a (juglielmino vescovo di Arezzo
e alla sua Chiesa un privilegio, col (lualc gli conferma per la sua fedeltà e per i suoi
servigi tutte le possessioni e lutti i diritti ....,....» 432
(660;. 1282, giugno 30 - Arezzo, Palazzo del Popolo.
Il Potestà, con ordine del Capitano e del Consiglio del Popolo, affitta la caslcllania
di Montecchio » 454
XXXVIU INDIi K CUONOI.OlilCO
(tìCI). I2S2, iici\eiiiliiv 23 - Arcz/u, I',i!a7.7.i) (•|iis(0|):ilc.
Il \cscovo (iiiKlioImlii') ila liconza all' ablialo di At'iiano di alienare alcuni possessi
e ronti'iuTc ik-i inutili per icJluieri! il mnnaslino dalla jriurisdiiioiie che vi avevano i
Nobili dui Monto S. Savino PnQ- i56
(6C2). 128:ì, apiilc 7 - SiLMia.
Ixltcìa di Kcnaldii ncscovo di Siena ai fedeli della città e diocesi, esortandoli ad elar-
t:ire elemosine per la eoslru/.ione della Calledinlo di Arc/.zo » 4.16
(6C3). 12R;), aprile .10 - llerit;none.
Lettera di Ranieri dejili Uliertini, vescovo di Volterra, <:on cui esorta i ledcli della sua città e
diocesi af1ilU'll^ concorrano con elemosine alla costruzione della nuova Cattedrale di Arezzo . » 458
(Iìfi4). 1283, luglio (j - l'ircnze, Chiesa di s. Maria in Campo.
Filippo, vescovo di Fiesole, esurta i fi'deli della sua cliiesa ad elargire elemosine per
la costruzione della nuova Cattedrale di Arezzo » 460
(665). I2S!>, luglio '.) - Arezzo, Palazzo del Pnpolo.
tili otto Sapienti del floniune per procurare dentuo e pagar ilebiti fanno di-gli ordi-
namenti in virtù dei (piali vengono condonali i delitti ai banditi purché paghino in pro-
porzione delle loro condanne » 462
(66i)). I2S(>, marzo 21 - Cortona.
Lettera del vescovo lìuglielmino, c:olla ipiale esorta i fedeli a prestare caritatevole
olTerta per la costruzione del monastero e della clii'sn di (jiuiicheto presso Castiglione Aretino » 464
(667). 1286, marzo 26 - Cortona.
Il vescovo Guglielniiiio s.in/.iniia la istituzione e gli statuii della Fraternità di s. Maria
della Misericordia di Cortona ............. 465
(668). I2S6, luglio 23 - Tivoli.
Onorio IV sospende rinicideiio promulgalo sulla città dal vescovo Gugliclmino e,a richie-
sta del Clero Aretino, anche l' interdetto inflitto alla città di Siena dal [iroprio vescovo. •> 466
(669). 1286, settembre 26 - Siena: ottobre 6 - Castello di Civitella; ottobre 7 - Arezzo, Cattedrale.
Trattalo di pace e concordia concluso tra lìuglielmino vescovo di .Arezzo, i suoi ca-
nonici e il Comune e la l'arte (Juelfa di Siena ...» 467
(670). ) 286, novembre 6 - .\rczzo, Camera del vescovo.
Il sindaco dei Castigliouesi presta giuiamonto di fedeltà a Percivalle vicario imperiale
in Toscana, salvi i diritti che su loro tiene il (Comune Aretino » 474
(671). 1286, dicembre 20 - lìoma, S. Maria Maggiore.
Onorio IV scrive al Vescovo di Arezzo intijnandogli che faccia restituire dai Ghibellini
di Città di Castello, unitisi alle genti sue, i quattro castelli usurpati, liberare i prigio-
nieri e ricompensare dei danni, e che impedisca che si commettano simili ingiurie con-
tro i fedeli della Chiesa ■ . . » 475
(672). 1289, luglio 3 e 4 - Castello di Civitella.
I Fiorentini prendono possesso del castello vescovile di Civitella consegnato dagli uo-
mini del medesimo » 476
(673). 1289, settembre 26 - Rieti.
II Pontefice Niccolò IV conferisce il vescovado ili Arezzo a lldebrandino dei Conti Guidi
di Romena . • ...» 477
(67 i). 1289, novembre 24 - Castigliontìorentino, Palazzo del i]omuno.
La Parte Guelfa prende in prestito centocinquanta fiorini d'oro per pagare gli amba-
sciatori mandati a Civitella per trattare la pace coi Fiorentini » 478
(67.5). 1290, gennaio 22 - Arezzo, Palazzo del Comune e del Popolo.
Gli Ubcrii e i fuorusciti fiorentini, adunatisi in Arezzo, propongono condizioni di pace
al Comune «li Firenze - ... » 480
(676). 121)0, marzo 4, 5 - Firenze, Badia.
Deliberazione del Consiglio delle Capiludini e dei .Sapienti della città di Firenze sopra
le ambasciale dei Ghibellini di Arezzo «481
INDICE CnON0LO(.ICO
(677). 1290, aprile <*; maggio 6: giugno )6 - Firenze, Casa dei Priori.
Provvisioni del Consiglio dei Sapienti del Connine di l-'ircnze circa i falli di Arezzo.
(678). 1290, luglio 18 - Caslcllo di Civilella.
Trallalo di pace slipulalo ira il Comune di Arezzo e il Comune di Cillà di Castello .
(679). (1290;.
Il vescovo lldcbrandino commelle a Zenone, monaco camaldolensc, di esaminare se
r abbate di s. Fiora debba liberarsi dalla scomunica incorsa pel severo Irattamcnlo usato
verso gli abitanti del castello di Sarna
(680). 1290, agosto 27 - Civilella.
Lettera d' lldcbrandino vescovo d' Arezzo u suor Margherita da Cortona, a cui dà fa
colta di costruire la chi'.'?!) dj §. Basilio
(681). 1290, settembre 1.Ì, 21: ottobre 19 - Firenze.
Provvisione del Consiglio dei Sapienti e delle Caiiitudini delle Aiti del Comune di
Firenze sopra il trattato di pace fallo ira i Guelli e i fuorusciti di Arezzo e le conven
zioni eoi Fiorentini
(682). 1290, ottobre 22 - Orvieto.
Frate Matteo cardinale, legalo penitenziario pontificio, scrive al Guardiano dei frati Mi
nori di Arezzo pcrclii"- sciolga da una sentenza di sconmnica, già inflitta dal vescovti
Marcellino, 1' abbate di s. Fiora
(683). 1290, novembre 21, 22, 2.Ì - Firenze.
Provvisioni del Consiglio Maggiore di Firenze circa 1' ambasciata dei Gucllì aretini
(68i). 1290, novembre 22 - Arezzo, Palazzo del Comune.
Il Consiglio Generale di Arezzo delibera di far \enire i F'rati Minori entro lo citià
(68.5!. 1290, dicembre 1 - Firenze, Chiesa di s. Giovanni Ballista.
Provvisioni del Consiglio dei Sapienti intorno alle cose di Arezzo.
(686;. 1290, dicembre 17, 19, 21 - Firenze, Casa dei Priori.
Provvisione del Consiglio dei Sapienti circa le ambasciate degli Aretini
(687). 1293, agosto 11 - Bagno, Torre dei Conti Guidi.
lldcbrandino vescovo delega l'abbate Guglielmo di s. Fiora ad esaminare ed approvare
il concambio concordato ira la Canonica Aretina e Tguccionc della Faggiola e i suoi fratelli
(688). 1298, maggio 21 - Castello di Grossa.
lldcbrandino vescovo concede varie facoltà alle .Monache di s. Angelo in Arcaltis
(689). 1300, marzo 17 - Luterano.
Papa Bonifacio Vili scrive al Guardiano dei F'rali Minori di Arezzo, dandogli fncolià ili
sospendere per qualche tempo la scomunica clic gravava sopra il [lopolo .^retino .
(690). 4301, seuembrc 16 - Anagni.
Bonifazio Vili, dopo la olTerta di devozione alla S. Sede da parte del Potestà e del
Comune di Arezzo, sosiiendc novamentc la scomunica
(691). 1303, giugno 8 - Presso Casliglionfìorentino.
Sottomissione di Castiglione Aretino al Comune di Arezzo e capitoli relativi
(692). 1303, giugno 20 - Arezzo, Palazzo del Comune.
Il Potestà e i Sedici difensori del Comune di Arezzo ratificano il precedente contratto
(693). 1304, gennaio 8; marzo 2; maggio 13; agosto 20 - Arezzo.
Alcuni esiliati di Parte Bianca, venuti a stabilirsi in Arezzo, contraggono mutui con ban-
chieri e prestatori aretini
(694). 130-3, ottobre 21 • Arezzo, Palazzo del f'omunc.
Il Potestà e il Consiglio di Arezzo nominano un sindaco per presentarsi ai delegati
apostolici a fine d' informarli dello guerre che il Comune intendeva di fare nella regione
(695). 130S, ottobre 22 - Arezzo, Chiesa di Murello; Casa di Francesco di ser Bencivcnnc; Palazzo
del Comune.
I fuorusciti di Parte Bianca dimoranti in Arezzo, nominano il loro sindaco che esponga
al legali pontifici le ragioni della guerra da farsi contro gli avversari e procuri di con-
cludere con es3i la pace generale . . . . •
XXXIX
Patj. 482
» 484
4Sy
» i90
" 491
» 493
»
496
)'
497
»
-500
7>
-502
M
-i04
» oOii
» ivi
» -506
» .509
» 516
« .512
* .513
XL INIMCK CRONOI.nclCO
(C9f>). Don, imim:i!i1)1v ili - Aicz7o, Ca^n dei Tnglinbovl.
Itolfo (Il mossor T.irla(o (l:i Piolminiilii rii'cvo da Osco di Mnriìno e nerardino di C.n-
surclo, bandiici-l inclini, unii colla soiniiia clic aveva pagata come mallrivadmc del Conmnfl
di Molile S. Savino sialo comlaiinalo dal poK'Sià d' Aic/.z.o a min ammenda di 2.';oo
liir ['"9- 515
(1197). 1305, dii-omliro 29 • Arc/./.o, dinan/.ì la cliicsa <li s. l'ilippo.
(iiijjlii'lmo dei llicasoli della l'ailc lìiaiu-a prende a miiliio 400 (loi ini da lìcrardino di
(Insucciu liancliieir di Arez/o » 516
(69S). i:to;i, mai7.o II, 17; i:tOO, ma;;i,Mo II: i:t07, gennaio II - Arezzo.
Alcuni di l'arie Bianca, esiliali da l'ironzc, conirajfsono prestili di denaro con bancliieri
arelini ■> .11?
(1Ì99). i:»IO, lii!,'llo 12 ■ IJibbicna.
Il colile Afrliinolfo di lìonicna non polendo, a cansa delle '^iiorre esistenti nell' aretino
e delle inimicizie capitali, recarsi alla presenza det'li andjasciatori di Arriso VII ilimo-
ranli in Arezzo, nomina un suo proiuralorc pei' inlendersi con essi ...» ."ilS
(700). i:!ll. wniiaio 20 • Arezzo, Palazzo del Popolo.
Il ('.onsij;lio lieiieralo di Aiezzo ele;rge un sindaco per andare nd Arrigo VII e prestare,
in nome del l'.oiiuiiK', il .u:iiiiaMirnlu di fe<lellà e siiddilanza » 520
(701). i:ni, (marzo), —
I firciriisciii liiii'ili dimoiami in l'uiaiio, iiuiiiiiiano il loro sindaco per lìrniare la pace
coi ("iiiclfì di .\rezzo » 521
(702). ■I.'lll, marzo 20 - Civitella.
Paco fìrnintn ira i Guelfi i\ tlliibi'lliiii ili Aiezzo in presenza del vc!sco\o lldebrandino. » 522
(703). I.^ll. decembre 9 • (ienova.
.\rriso VII scrive a Piero da Pii^tramala, \iiaiio in l^asliglioiilìorenlino, e a (jucl Co-
mune di confermare ai Casliglionesi i diriiii e le giurisdizioni lerritoriall . . . » 523
(701). 1312, luglio 7 - Monastero di (Iraiisello presso Malancène.
Clemente V nomina a vescovo della cillà di Arozzo liuido Tarlali da Pielramala . » 524
(705). 1313, sellenibre 14 - Arezzo.
Lettera che il vescovo Guido da Pielramala dirige a .Niccolò vescovo d' Ostia e Vclletri
per confermargli l'innocenza ili frate liernardino da Montepulciano, incolpalo d'avei' av-
velenato Arrigo VII » 526
(700). 1313, seltembre 14 - Arezzo.
II conte Guido da Montefeltro potestà d' Arezzo, il Consiglio e il Comune scrivono al
vescovo d' Ostia e Velleiri per discolpare frate bernardino da Montepulciano dell' accusa
di avere avvelenalo Arrigo VII » .527
(707). 1314, giugno 29 - Arezzo, Cattedrale.
Il vescovo Guido da Pielramala pronunzia la scomunica contro alcuni frati Minori di-
cliiarali eretici e ribelli » 528
(708). 1314, settembre 29 - Firenze, Casa dei Mozzi.
Capìtoli della paco e alleanza firmati tra .brezzo e Firenze » 53 0
(709). 13tS, gennaio 26 - Firenze, Casa dei Mozzi.
Trattalo di pace stipulalo ira il Comune di Siena e il Comune di Arezzo. . . . » 533
(710). 1315, agosto 25 - Arezzo, Palazzo Kpiscopale
Il vescovo Guido approva la istituzione della Compagnia dei Disciplinali di $. Trinila,
permettendole di nominare i suoi sindaci % 536
(711). 1316, aprile 20 • .\rezzo.
Il vescovo Guido approva la costruzione della, chiesa di s. .Maria del Ponte delle Ga-
gliarde, presso il monastero di monache benedettine » S37
(712). 1316, novembre 1 - Arezzo.
Il vescovo Guido Tarlali conferisce indulgenze a coloro che adtriscano alla Compa-
gnia dei Disciplinati ilei Crocifisso * 538
INDICE CRONOLOGICO ILI
(713). 1318, maggio 2 - Avignone.
Giovanni XXII dà facoltà ai Frali Minori di vendere il luogo primitivo da es<l abbandonalo,
e col denaro retrallo compiere la n'iova cliiesa già cominciata a costruin' dentro la città. Pag. 53&
(714). 1319, mai7.o 26 • Arezzo, Pala7.7,o Epi^vOpaie.
Il vescovo (iuiiìo approva la fniulazinne 'iel .Monastero di <. Maria di Monte Uliveto,
istituito da Bernardo Tolomei e l'atriii.i dei Patrizi nobili .sene<i » 540
(715). 1.320, aprile 3 - Avignone.
Giovanni XXII rivolge atnmonìzioni al vescovo Guido Tarlati che favoriva i Giiibeilini
in Itonia^na, nella Marra .Anconetana (■ noi Ducalo di Spoleto e si era adoperato per la
ribellioni! di As.«isi o di Spoleto » ;i42
(716). 1320, maggio 10 - f:ivitella.
Lettera del ve.scovo Guido colla ipiali; ''snrla i fedeli a prestare aiuto per cumpire gli
cdifìzi annessi alla chiesa di s. .Margli'^rita in Cortona » 5^3
(717). 1320, giugno 13 - Castello di Bucine.
Il conte (ìui'io da Porciano vende a lìertMliio, Ugu''ciine, Maiilìodiiio e Barlolommeo
da Peiramala la ottava pane a lui spi'itante de! castello di Galalrona r delle apparlotienze
di esso ................ li 544
(718). 1320, dicembre 20 • Aiczz.o, Palazzo Episcopale.
Il vescovo Guido approva l' istituzione del monastero Agostiniano di s. Croce, nel suo
caslelln di Ci\ itclla - » 545
(719). 1321, aprile 16 - Cortona, Chiesa di s. .\iidrea.
Sciano di Pagno Camaiani inercanie e banchiere aretino presta ai cittadini di (Cortona
seimila seicento fiorini d'oro da restituirsi in sei rate » 546
(720). 1323, aprile 20 • Arezzo, Casa di lìaldovino e Bertoldo di Banaldo.
Tarlatino dei Tarlati di Pielramala promette rivendere ai figliuoli del conte Guido di
Bandino di Modigliana la ottava parte del viscontado d' Ambra a lui ceduta da G.iido,
Bandirlo. Guglielmo e Albprto del coni^^ Tancredi » o4;8
f721). 132.3, aprile 21 - Arezzo.
Tarlatino dei nubili di Pielramala vende l' oliava parie della visconleria di Valle d'Am-
bra ai comi Giovanni e Guido Francesco de! conte Bandino da .Modigliana . » 549
(722). 1323, luglio 23: settembre 7 - Castello di Elei.
I conti della Faggiola renunziano al vescovo Guido il possesso di Borgo s. Sepolcro,
concesso a l'guccione della Faggiola per privilegio di Lodovico il Bavaro . . » 5S1
(723). 1324, aprile 2 - Castiglione Aretino, Palazzo del Comune.
II Consiglio (ienerale dei Quaiania e i consoli e i difensori di Castiglione .-Vretino no-
minano il loro sindaco per sollometiersi novamente al Comune di Arezzo . . » .')S2
(724). 1324, marzo 2S; aprile 5, 7, 21 - Arezzo, Palazzo del Comune: aprile 7 - Arezzo, Giardino
del Vescovo.
.■Vili eseguili per volere di Guido Tarlati, vescovo e signore di Arezzo, e del Potestà
sopra la giurisdizione della terra ili Casiiglione Aretino » 354
(l'/.5). 1324, aprile 12 • Avignone.
(jiovanni X.XIl intima al vescovo Guido Tarlati di desistere dalle ostilità contro la Chiesa
llomana e di rilasciare Città di Castello proditoriamente occupala, ndnacciandogli la
scomunica, ordinando che lasci la .signoria di questa città e di .\rezzo ... . » 559
(726). 1324, luglio 10 - Arezzo, Palazzo Episcopale.
Il vescovo Guido approva la donazione della chi<'sa e dell'Ospedale di s. Maria dell'Oriente,
coslruilo da Andrea di Mafleo mercanto Aretino, alla Fraternità dei Clierici . . » 563
(727). 1324, agosto 28 - Arezzo, Palazzo Vescovile.
Il vescovo Guido da Pielramala fa grazia ai Lucignanesi della gabella dovuia al Co-
mune di Arezzo, ma impone loro una tassa di 3000 fiorini da pagarsi in sei rate semestrali
di fiorini 500 ciascuna » 566
(728). 1324, settembre 6 - Montefalco, Pieve di s. Fortunato; settembre II, 12: ottobre 8,9 - Spo-
leto, Chiesa di s. Trinila.
f
X IH INDILE CRONOLOGICO
Procosso ordinalo da Giovanni XXII conlro il vescovo Guido TaHali, accusalo di rapina
del tesoro apoiloliro che era nella sagrcslla di S. Francesco d' Assisi, di eccessi quivi
coinmcisi u della ribellione promossa e sosienula in Spoleto e nel Ducalo a danno della
Chiesa Kuinana l'ag. 568
(720;. 1324, novembre 2 • Castiglionhorcntino, l'alaiio del Comune: ArcMO, l^alauo del \oscovo.
I Casilglione.si doniandanu a Guido Tarlali, vescovo e signore jjcneralc di \rcuo, il
potestà da scegliei-i II» alluni della i-iia rami;;!!»: il vescovo elegge Tarlalino da Pietra-
mala suo tratello ..... . . • » 585
(730). 1325, gennaio li - Avignone.
Giovanni \.\ll scrive all' arcivescovo di tpalalo perchè prosciolga il propo.slo Doso
da lincila scomunica clic il vescovo Guido aveva proiuuuiata contro di lui per aver ri-
scosso le rendilf della Pieve di Mesule • 586
(731;. 132.5, maggiu 18 - Avignone.
Giovanni .Wll scrive al Potestà e Comune di Cortona annullando certi patti che erano
convenuti ira il Comune slesso e il vescovo Guido a causa di un censo annuo di 1000
fiorini da lui imposto " 587
(732). 1325, giugno 10 • Avignoni-.
Giovanni X.XII istituisce 1' bpiscopato in Cortona, separando questa ciltà dalla giurisdi-
zione della Chiesa Aretina ■ 588
(733). 1325, luglio 18 - Avignone.
Giovanni XXII invita gì' ini|uisilori di eresia a inviargli il processo dn loro redatto
contro il vescovo liuido Tarlati » 591
(734). 1325, luglio 20 • Avignone.
Giovanni XXII scrive al rettore del Patrimonio della S. sede perchè favorisca e |)io-
legga lìainerio vescovo di Cortona, Boso proposto e amministratore della Chiesa Aretina
€ gli altri della stessa casa l'berlini, nonché il popolo Cortonese "ivi
(735). 1325, luglio 20 - Avignone.
Giovanni X.XII, mentre notifica a Boso degli Ubertinì proposto della Chiesa Aretina,
come il vescovo Guido sia stato scomunicalo e condannalo dalla S. Sede per essere fau-
tore, ricettatore e consigliere dei ribelli ed eretici della Marca .anconetana, lo nomina
amministratore della Chiesa Aretina » 592
(736). 1323, settembre IT • Avignone.
Giovanni .XXII scrive ai suoi nunzi aUìnchè procurino di recuperare quella parte del
tesoro della Chiesa Komana, che, custodito dai Frati .Minori di Assisi, era stato invo-
lalo e Irovavasi presso il rescovo di Todi, presso Guido già vescovo di Arezzo e presso
altri « 593
(737). 1325, novembre 17 - Perugia, Palazzo del Popolo.
I Signori di Cortona ricevono dal Comune di Perugia i richiesti aiuti di soldati per
difendere la loro città stretta d' assedio dal vescovo Tarlati e dai ribelli Castellani e dai
suoi alleali • 594
(738). 1326, maggio 2'6 ■ Avignone.
Giovanni XXII scrive al Legalo apostolico enumerando le tante colpe del vescovo Guido
Tarlali, già deposto e scomunicalo, e ingiungendo che questi sia escluso dal consorzio
degli uomini » 597
(739). 1326, ottobre 21 - Avignone.
Giovanni XXII scrive agli Inquisitori, dimoranti nella Marca Anconetana, perchè procu-
rino di redigere con diligenza e secondo i precetti apostolici il processo contro il vescovo
Guido da Pietramala, già destituito -....» 60t
(740). 1326, novembre 14 - Avignone.
Giovanni XXII scrive al Legato di Toscana perchè ponga nella Pieve di Rapolano il
rettore che, eletto da Boso l'berlini, era stalo imprigionalo dal vescoTo Guido e coslrello
a renunziare alla sua nomina ■ «ivi
INDICE CRONOLOOICO Hill
(741). I3'2C, dicembre 5 • Avignone.
(Jiovanni S.S.l\, deposto il vescovo Guido Tarlali, conferisce il veseovndo di \roiio a
Bo^o degli Lbertini . Pag. 602
(742). 1327, gennaio i ■ lnii<liiuck.
Lodovico il Havuro avvisando da Innsbruck Oasiriiccio, clic egli presio sarà in Tremo,
gli sriive di avere informalo della sua prossima venula in Italia i Signori di Milano, Ve-
rona, .Mantova ecc., e lo presa di avvertire dì ciò pure il vosrovo di .\rezzo Guido da
Pietramala » 603
(743). 1327, aprilo 13 - .\vignone.
Giovanni .Wll diiìi'ri.sce a un anno la oonsaoraz.iono di Roso eletto vescovo ili .Xrezzo r, G04
(74.Ì). 1327, giugno 22 • Avignone.
Giovainii XXII intorniato che il vescovo (iuido da Pielratnala, giù ileposlo, liliene con
presidio di ribelli il Vescovado Aretino, scrive al legalo pontificio perchè provveda al
sostentamento del vescovo eletto, Boso degli L'beriini, coli' assegnargli dei benelìcii eccle-
siastici che rendano annualmente ciniiiiec<^nio fiorini . » C03
(745). 1327, luglio 12, 19 - Firenze, Caitedrale.
Il xes<;ovo Guido da Pieiramala viene pubblicamente dichiarato oietico e de.siitiiito
d' ogni onore ecclesiastico dai vicari dell' Arcivescovo di Firenze . . . . . » (i06
(74C). 1327, ottobre 28 - Arezzo, casa di messer Piero da Pieiramala.
Piero e Tailafino ila Pieiramala, come eredi del vescovo Guido loro fiaii-llo il quale
aveva ercdilalo da (juccio di Vanni suo cugino, vendono a Bollino fratello di quest' ul-
timo la parte della eredità, ad essi pervenuta, per 8008 fiorini » t07
(747). 1328, febbraio 26 - Avignone.
iiio\anni XXII av\erte Bosi) eletto vescovo di .Aiezzo, cbe gli procrastina la consacra-
zione ancora un altrij anno, e gì' indif-a il modo di regolarsi come amministralore della
Chiesa Aretina » C08
(748). J328, luglio 7 - Godiola presso Arezzo: luglio 9 - Chiosa di s. Andrea a Farneta presso
Partina.
Piero e Tarlatine da Pieiramala fanno pace e transazione coi comi Guidi di Uoniena per
ogni discordia che sorgesse fra loro a causa del possesso dei castelli di Caprese, Trio-
ciano, Kocca (unghiata e Scialli » C09
(749). 1330, n.p\endjrc 24 -(Avignone).
Gi.>vaniii .\.\ll accoglie l'alio di obbedienza professala da .Mansueto frale minorità, il
quale, insedialo da Pier Saccone Tarlali aveva invaso e tenuto per qualche anno il Ve-
scovado di Arezzo » 614
(7.i0). »33l, settembre IO - Avignone.
Avendo il Comune, il Popolo e il Clero di Borgo .-. Sepolcro a i .Nobili di Pieiramala
insieme, fallo atto di pentimenio e di obbeiiienza al Pontefice confessando di essersi ri-
bellali alla Chiesa Romana, e di aver lavorilo con ogni mezzo Lodovico il Bavaro e Pietro
da Corbario, Giovanni XXII sospende l' interdetto e perdona, purché i Borghesi ratifichino
le sentenze e i processi redatti contro di loro dalla Sede Apostolica . ...» ivi
(751). 1.331, ottobre 9 - Arezzo.
«ierio conte palatino di .Modigliana vende a messer Tarlato da Pieiramala la oliava
parte dell' ottava parte Jel Vescontado di Valdarno, comprendente i casielli di Bucine,
Pogi, Galairona ecc .»CI8
(752). 1332, giugno 12 - Avignone.
Giovanni X.Xll assolve frale Stefano Camaiani di Arezzo, che scomunicato per aver cele-
brato nella città interdetta e aver parteggiato coi ribelli ed eretici, fa mio di pentimento
ed obbedienza al pontefice ...» CI 9
(753). 1333, sfcilembre 2) - (A\ignone).
Giovanni .\,\ll nomina vicario apostolico in Arezzo e diocesi frale Maiieo, vescovo di
Caffo » 621
jUV INDICE CRONOLOGICO
(7R4). 1333, aprile 12 • (Aviijiione).
(iioviiniii XMI din'nriMro nnrora ili un aliro iii\iio il Umuim» della consacrazione di ttoso
Ubiirlini, atimieiido ;illc (iregliierc di lui l'C'fì- 621
(7(55). (333, maggio 13 • Kircii/.e, l'alauo del Popolo.
Palli di concordia ir» il Comune di Are/.zo, i Piclianialcsi e il Comune di Kirenic . " 622
(756). 1333, ina^'Sio 18 - .\rc/.i0, Ca.sa di Piero riaccont.
Il nobile .Vlfer S|)im>la da Ijjculo, cilladino j-'cnovese, fa dona/.ione di ogni suo avere
a Mariolin s^na figliuola, moglie di Piero Sacconi Tarlali » 62S
(757). (333, dicembre l • Arer/.o, Casa di lialduino di Ilaiiialdc.
Piero Saccone Tarlali, in nome del Comune di Arezito, loca a Pace e Simo d' llberlino
le case conli.scale a messer lianaldo e .Vlbeilo dei Bosloli » 627
(7.5S). (334, febbraio II • Civiiella.
Sor Magio camerario del Vescovado di Arezzo, in nome di Pietro e Tarlalo goveina-
lori del niedusimo per conio del Comune, dà in (ilio a un tale Cilliune di Luzid alcune
(erre e una casa in Casliglione Alberli " 630
(759). (334. maggio S • Arezzo, Ca.sa di Uerloldo di hainaldo e Casa di Bico AlbergoUi.
Piero Saccone e Tarlalo da Piclramala cosliluiseono il loro procuratore per far pace coi
Conti Guidi di Komena » 631
(760). (334. maggio 24 - Arezzo, Casa di Giuntino da Montelucci.
Piero Saccone dà a mutuo t|ualtroccnlo fiorini d' oro al conte Speranza da Monlefcltro •> 633
(76(). ((.33.5), aprile 1.3. —
Matteo vesco\ o di Cada, vicario apostolico in Arezzo, manda un legalo pontificio con
lellere di scomunica ai Tarlati e l'bertini. imponendo loro di cessare le pericolose osli-
lità » 634
(7f.2). (336, febbraio 3 - Arezzo.
Consiglio dei Sessanta sapienti del Comune di Arezzo: vi si tratta della petizione del
Comune di Castiglione Aretino d' essere liberalo dalla sommissione fatta al Comune di
Arezzo al tempo dell' episcopato da Guido di Pieiramala ■> 635
(763). (336, febbraio 5 - Arezzo.
Il Consiglio dei Dodici del Comune di Arezzo e dei Sedici sapienti ad essi aggiunti,
dà facoltà a Piero Saccone di revocare la sommissione dei Castiglionesi . . . . » 637
(764). (336, febbraio 5 • Arezzo.
Consiglio generale dei Quatlrocento del Comune di Arezzo: raliflca della deliberazione
di cui nel documento precedente .... » 638
(765). (336, febbraio 5 - Arezzo.
Il Comune di Arezzo, e cioè il Potestà, il Priore, i Signori Dodici ed il Consiglio, de-
signano i Sindaci i>er raffrancamento del Comune di Casliglione Aretino dalla sommissione
di cui nei documenti precedenti . . « 640
(766). 13.36, febbraio 6 • Arezzo.
Il sindaco del Comune di Arezzo, a ciò delegato, dichiara sciolto il Comune di Casti-
glione Aretino dalla predella sommissione al Comune di Arezzo • 642
(767). 1336, febbraio 10 - Arezzo, Palazzo del Comune.
Sentenza data dal potestà Francesco di Cagli, colla quale sono condannati all'estremo
supplizio alcuni che tentarono ribellare il popolo contro la signoria di Piero Saccone
Tarlali e tradire la città ai Perugini • 644
(768). (336, aprile 22 • Avignone.
Benedetto Xll informa il Comune di Perugia di avere scritto a Martino della Scala che
nen presti alcun presidio di militi ai Nobili di Pietramala ... ...» 647
(769). 1337, gennaio 27 - Arezzo.
Proposte inviate da Piero Saccone e da Tarlato da Pietramala alla Signoria di Firenze
per formulare il trattato della cessione, che intendono fare alla medesima, della città di
Arezzo • 648
INDICE CROROLOGICO XLV
(770). «337, febbraio t • Arezzo.
Risposta di Piero Saccone ai capitoli riveduti dalla Signoria di Firenze e mandati per
I' ambasciatore. Altre propo.'lc e domande dei Petramalesi Pag. 6S«
(771). «337, febbraio ,19 - Arezzo.
Correzioni ed aggiunte ai capitoli presentati da Piero Saccone e da Tarlato da Pietra-
mala, per concludere il trattato della cessione della città di Arezzo ai Fiorentini . . i» 656
(772). 1337, febbraio 19 - Arezzo.
I Pielramalesi promettono e giurano di osservare pienamente ciò che verrà stabilito a
loro riguardo nel trattalo da stipularsi coi Fiorentini » 659
(773). 4 337, marzo 1 • Contado di Arezzo, Castello di Penna.
Prestito di 18000 fiorini d'oro fatto dal Connine di Firenze al Comune di Arezzo. . » 660
(774). 1337, marzo - Arezzo, Casa di Piero Siicconc.
Patti stabiliti da Piero Saccone tra il Comune di Arezzo e il Comune di Castiglione Aretino » 662
(775). <337, marzo 7 - Firenze, Palazzo del Popolo.
Capitoli e trattato con cui Piero Saccone Tarlati tede al Comune di Firenze per dieci
anni la signoria di Arezzo e del suo territorio » 665
(776). (1337) —
Prospetto della Uscita della cassa del Comune di Arezzo » 684
I
i
CODICE DIPLOMATICO
[ih. 1180-1337]
391.
7 Consoli di Arezzo vengono investili del possesso delle selve di Vallagine,
Frassineto e Agulolo, cedute loro da Uanieri marchese e da Ucjolino suo fralelio.
ArcMO - maggio 1180. [R. Arci). Fior. Capitoli, voi. XXIV, e. 70].
In nomine Domini amen. Anno dominiee Incarnationis Mclxxx, Frederico imperante,
mense madie, indiclione xiii. Manifesti siimus nos Rainerias marchio et Ugoiinus eiiis
fraler, qualiler per li;inc carlani donalionis donamus inter vivos, tradimus et concedi-
mus vobis iNerbolto Sterpoli et Clario et Rolando Lulerii et Rolando Viviani Angi atr|ue
Rainaido Bostole Aretine rivitalis consulibus, recipienlibiis vice tolius eiusdem civilatis
populi, scilicet siivam de Vallagine et siivam de Frassenetolo et silvam de Acutoio,
accepto a vobis vice dicti populi merito secundum legem; ad faciendum tam vos et
dictiis popnius quam vestri successores quicquid exinde voluerilis, sine nostra noslro-
rumque heredum molestia vel sine lilis repetilione. Ouod si in aliquo exinde contra vos
presnmpserimus agere, causari, per placiliim aiit extra fatigare, vei si omni tempore
ab omni persona eam rem vobis non potuerimus defensari, tane in duplum eam vobis
componere promiclimus, prout lune valuerit sub exlimalione pretii. Unde hanc cartam
fieri rogavimus. Actum in civitate Arelii, in parlamento eiusdem feliciter.
Signum manus Rogerii de Malovicino, qui rei predicte fiiit investitor, et Rubei
Nicci et Silvestri de Grimone et Bene rogatorum lestium.
Ego Rolandus iudex buie eliam offitio ab imperatore delegatus subscripsi atque
compievi.
Ego laeobus plius lohannis ab imperiali aida notarius et nunc Comunis scriba, sicut iuveni
in originali et auleniico insti umenlo scripto manu dicti Rolandi iudicis, nicliil addendo nec mi-
nuendo, ita, ile maialato domini Berardini de Sexo Dei gratia po'.estatis Aretii, scripsi et exem-
plavi et meiim sigiinm appositi.
Ego Benecomplutus not. flins Bonaciirsi, cum vidissein et perlegissem hoc publicum instru-
mentum ecc. Ego Bonifaliiis not. filius Carli ecc. Ego Malheus filius quondam Crescimbeni de
sancla Flora aucloritate imperiali not. et nunc Comunis .Arelii scriba, de mandato domini Gui-
donis iudicis et assessoris domini Ugonis Ugolini Dei et imperiali gratia aretini potestalis, pre-
dictum exemplar Iranscripsi de libro cartularum Comunis, sicut inveni in originali instrumenlo
exscripto manu lacobi not. el subscripto per dictos Benecomplutum et Bonifatium, ila de verbo
ad verhum scripsi et meum signum appositi, nichil addendo vel minuendo, scienter vel in fraudem.
DOr.UMKNTI PER IK STORIA d' AREZ7.0 (;}92-;J93.
392.
// rescoro lìUolto coììfrrtiia le jinsxpssioui e i dirilli della chiesa di s. lìiagio
posla entro la città.
I'aIiizzo episcopali' ■ 1180. [Aicli. Capii, il' Vr.; CaiU; di s. M^ in Gradi, ii. 7'jJ.
nim. 36oX6''0. - il primo verso a leltere grandi o allungale. Il sigillo, ora perduto, aveva una Inn-
gliozza di cni. C: la impronta .<cura lasciala sulla carta mostra ch'esso era quasi a forma di losanga, ma non a
mandorla. .Nel tergo (scrittura del soo. XY): H80. PrUtteijium snnrlì Ulasii.
Il In nomine sancle et intiividue Irinitalis. IlelioUiis Dei gralia arelinus episcopus
reverenilo in Christo fratti || Saxoiii ajjbati de .4gnano, et presbitero .4tigtistiiio ecclesie
sancii Blasii rectori, vestrisque siiccessoribus in perpetuali). Pastoi'aiis cura olFicii, a
Deo et domino apostolico nobis ininncla, nos ammonet ecclesiarum aretini episcopatus
ulilitali salubiiter providcre, et a pravorum hominum iiifeslatione iuste manutcìiere
atque defTendere. Eapropter, dilecti in Christo fralres, vestris itistis poslulalioiiibus
clemenler annucnles, predictam beali Blasii ecclesiam, in civitate Aretina posilam, et
clanslrum et domos et ortos aliasque ipsius ecclesie possessiones omnes tara mobiles
quam immobiles, et quicquid iuste modo possidet vel in futuro possidebit tam in rebus
spirilualibus quam in corporalibus, sub beali Donati et nostra protectione suscipinius;
silicei sepulluras defunctoium, iudicia mortuorum, decimationes, oblationes et totam
parrochiam suam cum populo, et quicquid tara spirituale quam temporale iam per xl
annos legillime possedit. De quibus haec propriis vocabulis duxi exprimenda: silicei
vineam de Albagnoro, cum omnibus suis pertinentiis, et quicquid habelis de rebus qua
fuerunt Ranucini fili! Gerardini de sanclo Biasio, et de rebus que fuerunl presbiteri
Gregorii et palris sui, et de rebus que fuerunt lacobi de Orlignano ('), et plaleam
cum muro, que est ante prenominatam ecclesiam; et quicquid habelis in Anteria,
quod emistis a JNicola filio Bernardini et a maire sua, silicei unara domum, vineam,
terram et patronatum ecclesie et parlem ipsius castelli de Anteria. Addimus etiam ut
quecumque persona apud iam dictam ecclesiam sepeliri se iuste iudicaverit, libere id
faciat, et si aliqua persona de populo predicle ecclesie se apud aliam ecclesiam sepe-
liri iuste iudicaverit, medietalem iudicii sui prenominate ecclesie vestre relinquat, sicut
venerabilis predecessor noster Maurus episcopus bone memorie constituil, salva nimi-
rum in omnibus nostra nostrorumque successorum reverentia. Si quis autem huius
nostri scripti paginam sciens contra eam facere presumpserit, si clericus est, sui ordi-
nis et officii dignitate careat atque nostro hanno succumbat; si vero laicus, excomu-
nicationi snbiaccat, alque a corpore et sanguine domini nostri lesu Clirisli alienus
») Seguono due parole perfettamente raschiate.
AN. 1180-1 18 IJ CODICE DIPLOMATICO 3
hat. Cunctis autem eidem ecclesie sua iura servanlibus sit pax domini nostri lesu
Christi.
Actum est hoc in civitate Aretina, in palatio iaxta plehem sanate Marie virginis,
o o o
anno ab incarnatione Domini M.C. Ixxx.
t Ego Heiioltus Dei giatia aretinus episcopus ss.
(Sd.)
393.
1 Consoli di Arezzo danno licenza al l^riore di Camaldoli di ricdifixare i Cantelli
di Anghiari e di Montedoglio colle loro chiese.
Fiere della Chiassa - dicembre 1181. [R. .Vrcli. Fior. Uiploiii. Camakloli].
nini. I30XÌ30. - Alcune macchie tli umidità hanno cancellata qualche parola nel lato manco della carta;
dall' altro lato essa è tagliata assai irregolarmente.
(Sn.) In Chrisli nomine. Anni Domini M . e . ixxx primo, mense december, indi-
ctione xiiii, inperanle Frederico. Manifesti siimus nos consules Aretine civitatis, vide-
licet Rainerius de Rainaido et Ysahac OrdelaCfì [et Majzolinus camerarius civitatis et
Joseph [conjsul societatis de bnrgo sancte Marie, nos, [cum] pari consensu et vice no-
slrorum sociorum, concedimus libi domno Placido priori de Camalduii et tuis fratribus
et hominibus de Anglari et Montis aurei rehediflcalioiiem ecclesiarum et castrorum
videlicet Anglari et Montis aurei in loco ubi l'uerunt. Predictam itaque concessionem
cnm libera licentia vobis domno priori et tuis hominibus predictorum locorum, ut
superius dictum est, danius ad honorem Dei et inperatoris et totius nostre civitatis.
Unde obligamus nos et noslros successo[res] vobis et vestris successoribus omni tem-
pore sic firmum tenere, et nullo modo predictam concessionem s(i)ve licentiam inl'rin-
gere, quia sacramento lenebamur quod lecimus priori camaldulensium, in quo etiam
nostros astringemus successores, ut in brevi in quo iuravimus continetur. Et ut omnes
publice sciant hanc licentiam esse datam reheficandarum ecclesiarum et construenda-
rum et castrorum predictorum, manu publica insignir! iussimus, et in scriptis sub
multorum testificatione redigi.
Actum aput plebem de Classe.
Signo manu(u)m predictorum consulum, videlicet Rainerius de Rainaido et Isahac
et Mazoiini et loseph, qui hanc cartam fieri rogaverunt.
Signo manuum plebani de C(l)asse et abbatis de Campriano et prioris de Anglari,
et Acatapane nepotis prioris de Camalduii et multorum aliorum clericorum et layco-
rum.
Ego Wileimus index et notarius ss. et conpievi.
DOrUMKNTl PEIt LA STOIUA V' AREZZO [394.
394.
Itoliuidinu di MumbiUa dei LoiKjvbardi di Doma fa donazione di terre e castelli
alla Canonica Aretina, a diverse pievi e alla Abbazia di Agnano.
Capitolo della Canonica - fpl)l»raio ll.s2. fArch. Capii, d' Ar., n. 4olJ.
nini. .'iO(»X''90- ■ '-a l'iima liin'ii i'' n kllcio allungate, con alcune incorporale, e segnala con incliioslro
rosso.
tllln Dei nomine. Anno ilominice incarnalionis millesimo C . T.XXXI, Frederico
regnante, mense l'ebruaiio, iniliclione xiiii || . Quamvis inexspleta onpiditas liominis
inhiel Iuitìs, esl tamen iustum pio creatura non seraper omittere creatorem: nimirum
profeito desipit qui imiusmodi implicitus vite premia eterne non agnoscit, cum non
sit iniquum id, quod pietate concessum est, ad concessorem suo tempore debere con-
verti. Quapropter in Dei nomine raanifeslus sum ego Rolandiiius Mainbilie, qualiter
per hauc carlam donalionis inler vivos, prò remedio anime mee ac parenlum meorum,
dono et trado atque concedo canonice sancii Donali et canonicis eiusdem ecclesie, ad
usuili et sumplum canonicorum in prenominata canonica Deo famulantium, scilicet
omnes res meas quas habeo et possideo, aut aliquis nomine meo habet, vel habere
debeo, ac omne ius et oblationem et usum. In primis quicquid habeo in castro de
Pilli et in tota curie eiusdem castri, excepto feodo quod habet Ugolinellus a me, quod
prenorainalus Ugolinellus prò canonica teneat et ai servial; et quicquid habeo in castro
de Duma et in tota eius curie; et omne ius et aclionem in hisdem locis prenominalis,
exceplis duobus hominibus in Maliìano, quorum unus vocalur Macinellus, alter vero
Viliolus, quos relinquo abbatie de Agnano prò anime mee remedio ac peccatorum meo-
rum: et quicquid habeo vel habere debeo in Toppo et in omnibus eius pertinentiis,
excepto uno campo de Vigniale, quem relinquo Mazolino et eius heredibus; et quicquid
habeo vel habere debeo in Marciano et in loia curie eius, et domnicatum meum de
Anasciano; et quicquid habeo et habere debeo in curie de Fuzo et in Colle Guineldi
-«t in tota eius curie, et in castro de Civilella et in tota curie eius, et generaliter
omnia qua mihi pertinere videntur in suprascriptis locis quocumque Ululo vel iure
aliquo, cum omnibus adiacenliis et pertinentiis suis et iure predii urbani et rustici,
et cum omnibus que habenl supra se ac infra se, videiicet cum ecciesiis et hedificiis
et cum omni apparalu et redditu atque dislriclu, cum introitu et exitu eorundem.
Et de his omnibus legitlimam facio iraditionem in manibus Gregorii subdiaconi et
canonici iamdicle canonice, recipienlis vice preposili et aliorum canonicorum. Et ut
omne dominium et poleslas de omnibus supradictis rebus a me perpetuo transferatur,
et vobis canonicis incommutabililer delur de manibus mais in manibus vestris, Cristo-
forum misi, qui vos exinde vice mea ex omnibus suprascriptis rebus corporaliler inve-
stirei et traderet; retenlo mihi in vita mea usufruclu solo. Eo videiicet pacto iamdictas
AN. 1182] CODICE DIPLOMATICO 5
res meas suprascripte ecclesie donavi et concessi, quod nullo tempore possint vendi vel
in feodum dari aut libellario nomine ve! aiiquo ingenio alienali, set semper ad usura
canonicorum dtìi)eant permanere; hoc videlicel reservalo, quod concedo proprietario
nomine unicuique nieorum hominum per capitantiam massariam per se regenli duos
sextariores terre ad mensuram legitlimam in omnibus prenominatis castris et curtibus,
et Ricio de Puzo mi prò servilio suo, exceplis casalinis et clausuris et areis ac ortis
in quibus nulli meorum hominum proprielatem concedo. Unicuique de ecclesiis de
Pilli concedo prò remedio anime mee ac parenlum meorum duos sextariores terre ad
mensuram legitlimam, et unicuique ecclesiarum de Duma lolidem, et unicuique eccle-
siaruin de Marciano totidem. Plebi quoque de Toppo, et hospilali quod est iuxla ipsam
plebem, relinquo campum quod est iuxta vineam predicli hospilalis, ex altera vero parte
currit ei strata. Hoc totum sii lirmum, et latum omni tempore si sino filiis vel lìlio
decessero legittimis: quod si filium vel filios masculos legiltimos habuero, ipse vel ipsi
michi in heredilatem meam succedant, sub tutela tamen sint et defensione prefate cano-
nice,. eo modo quod canonica leneaiur filium vel lilios meos legiltimos ab omni persona
defendere ac manutenere. Quod si filius vel lilii mei sine filiis vel filio masculis legit-
timis decesserint, prenominata donatio cum omni inlegrilale sua ad caiionicam rever-
talur; si vej'O fiiiam subslulero, iure Institutionis ci libras denariorum universaliter
per terrara islam currentium ei dimitlo, el canonica denarios prefalos ei persolvat.
Guidolerno nepoti meo, si prenominalam meam donalionem firmam et ratam habere
voluerit, canonica Ixxxviii libras denariorum universaliter per lerrani islam currentium
infra sex menses post meum obilum persolvat. Si vero [ìrelaxalam meam donalionem
aiiquo ingenio de facto irritare altemptaveril, canonica suprascriptos denarios ei per-
solvere nullo modo leneaiur. Rolandino nepoti meo I libras denariorum universaliter
lune currentium dimilto, quos canonica ei persolvat, si, sicut de Guidoterno dictnm est,
observare flrmaverit, alioquin nullo modo ei canonica solvere teneatur. Uxori mee Skife
dotem suam et aliud tantundem relinquo, compulalis omnibus qne de bonis meis tunc
temporis habuerit, fide eliam preposilo et canonicis facla ab ea sub iure inrando: et
insuper dono ei xxv libras denariorum universaliter lune per lerram islam currentium,
quos canonica usque ad sex menses post meum obilum ei persolvat, si iamdiclam do-
nalionem non inquielaverit et donec in domo mea permanere voluerit, videlicel usque
ad annum unum post obilum meum; massariliis et aliis meis rebus sine lesione prioris
status utatur et fruatur. Consanguineis meis Ranucio el Vinceinimico dimitlo quicquid
habeo in curie de Cesa et in Foiano, excepto campo de Rivo, quem relinquo Pelro de
Petro prò servilio filli sui Bacucci; hac condilione islum relinquo Ranucio et Vinceinimico
eorumque heredibus, si firmam et illibatam hanc meam donalionem observaverint, alioquin
totum ad iamdictam canonicam devolvatur. Insuper volo quod canonica, communiter
fìliis Guineldi, teneatur iuvare omnes in illis curtibus et castris; que cura eis ex parte
mea dividet secundum portionem quam ex parte mea in illis castris et curtibus habet;
eo videlicel pacto, si prefali filii Guineldi communiter donalionem quam canonice facio
voluerint observare et canonicara ab omnibus prefatam donalionem impedire volentibus
secundum quod mihi tenentur iuvare, et si contra prefatam donalionem atemptaverint
venire, tandiu eis canonica non teneatur quandiu ab incepta malilia seu molestia vo-
luerint recedere. Et in raemoriam islius donalionis ac prò remedio mee anime et paren-
(i DOCUMENTI PKIl I.A STOlllA t' AW.UO [39Ì-396.
tum nieoiuni volo, iiuod canonica omni tempore unum paiiperum |)ascal; et simililer volo,
quod canonica unicuique sacerdotum istar um (|ualuor pleL)iiiiii, viilelicel plebis de Foiano
et plebis de Ficarolo el plebis do Toppo et plebis de Oliarlo, liibiial xviii deiiarios, et uni-
cuif|UG clericorum qui non sinl sacerdotes vi, ci in (]ualtuor aitaribus islarum mi"'' ple-
bium in unoquo(pie x solidos ponal, et unicuique ecclesie de Pilli et de Durna et de
Marciano x solidos tribual, et in altari plebis sancte Marie de civilatc Aretina xx solidos
ponat, in altari sancle Flore e solidos, in altari abbaile de Pino xl solidos, domino
episcopo e solidos tribual. Si vero prò canonica slelerit, quod totum, ut supra dicium
esl, non adimpleat. irrita el inutilis sii prediola donalio. El ut isla mea donalio nullo
tempore, sicul snpra dicium esl, possil reiractari, obligo me ac meos heredes tibi
suprascriplo Gregorio, recipienti vice predictc ecclesie, omni tempore defenderc et gua-
rentare et ncque per me aut per alium moleslare. Ouod si in aiiquo exinde centra pre-
dictam ecclesiam presumpserimus agere, causar! per placilum aut extra faligare per nos
aut per suramissam ve! summillendam a nobis persona, vel si omni tempore ab omni
persona eam donationem non potuerinius defensare, aul si apparuerit datura faclumve
buie donalioni nocilurum per aliquod ingenium quod homo in se cogitare potest, tunc
obligo me el meos beredes tibi Gregorio, recipienti nomine suprascripte ecclesie,
composiluros et componamus duplum querimonie, et post dupli solutionem sit firma
predicta donalio, conservatis pactis omnibus superius nominalis. Undc banc cartam
fieri rogavi. Aduni in capilulo canonice sancii Donali feliciter.
(!0 H0 10 H0 (!0 (^ Signa manuum Rogerii Manisei et Mazolini et Guidolerni et ca-
nonicorum Agniidei el domini Bruni ac Crislofori rogatornm lestium.
t Ego Rolandus iudex ac nolarius iiuic eliam ollitio ab imperatore delegalus scripsi
et compievi.
395.
Lucio III coì> ferma i possediinenli e le iininunilà della Canonica Arelina.
VeUetri - 4 aprile (1182). [Ardi. Capii, d' Ai-., n. i-So].
mm. 300X320. - .Nel mezzo della plicatura rimangono ancora annodale le cordicelle seriche donde pen-
deva la bolla pajiale. .Nel tergo, di scriltura del sec. XV: Prinlegium Ludi pape super et plebibus et ecclesiis
comitatus Senarum. De ecclesia de liadicaki, de curie de Tappale. Utile est. xxvii.
Lucius episcopus servus servorum Dei dileclis filiis Presbitero preposilo et capilulo
aretinis salulem et aposlolicam benediclionem. Ea que a prelalis ecclesiarum provisione
rationabili slatuuntur sedis apostolice convenil aucloritate firmari, ne super bis ma-
teria(°) contentionis emergat, que a bone caritalis initium habuerunt. Eapropter, dilecti
(•) mater su rasura-
AN. 1182] CODICE DIPLOMATICO 7
in Uoniino filii, veslris iuslis postulationil)us grato concurrenlcs assensi!, donationes, con-
cessiones, confìrmationes eliam super ecclesiis et aliis rebus, sicut anlecessoribus vestris
et bone memorie Theobaldo, Helperto, Alberto, Arnaldo et Constanlino episcopis rationa-
bililer aretinis concesse sunt, et que in privilegio bone memorie leronimi quondam episcopi
vestri legittime continentur; libertates preterea et immunitates ab imperaloribus seu mar-
chionibus ecclesie vestre indiillas, anliquaset ralional)ilesconsuetudines (") vestras iiactenus
observalas, vobis vestrisque successoribus auctoritate apostolica coiifirmamus et perpetuo
raanere decernimus illibatas. Decimationes etiam ex terra illa, quam vos canonica sancti
Donati ex donatione imperatorum, marchionum et aliorum fidelium iuste ac sine con-
troversia possidelis, aut in fulurum iustis modis, prestante Domino, poterilis adipisci,
presentis scripti patrocinio roboramus. Ordinationem insuper, custodiam et alia que
predecessores tui, filli preposite, a tempore locundi prepositi in plebibus, monasteriis,
canonicis et capellis de Scianinga Berardinga et Berardisca et aliis aretine diocesis ca-
Doaice habuerunl; oblationem eliam altarium ecclesie sancti Donati lelaniarum, sicut
in scripto Arnaldi et Constanlini aretinorum episcoporum rationabiliter continetur;
electionem quoque archidiaconi et primiceri!, sicut a prefalo leronimo quondam epi-
scopo vestro, canonice statutum fuisse dinoscilur, et in scriplis eius rontinelur expres-
sum et hactenus est observalum; donationem eliam quam Willielminus de Subiano et
filius eius, uxoribus eorum assensum prebentibus, et quantum ad eoruui iura spectavit
ex integro largientibus de turri de Subiano, et aliis eorum possessionibus universis in
eodem castro et eius curte, in Nussa, Castellione et eorum perlinenliis et aliis locis
feceruDt, cum Deo et ecclesie vestre sua et se obtulerunt, sicut in istrumentis exinde
confeclis legittime continetur; caslrum preterea, quod Saxetum vulgariter nominatur,
sicut ipsum rationabiliter et sine controversia possidetis, cum eius curte; ecclesiara de
Radicata, cum omnibus perlinenliis eius; ccclesiam de Cruci cum omnibus pertinen-
tiis eius; caslrum insuper quod Toppole dicitur, cum ecclesia et villa de Varrazano
et omnibus perlinenliis eorum, sicut ex concambio et transactione prò Modiona vobis
a Caraaldulensibus venit, sicut instrumenta legittime continente), et aclenus est obser-
valum, vobis vestrisque successoribus auctoritate apostolica confirmamus. Nulli ergo
omnino hominum liceat hanc paginam nostre confirmafionis infringere, vel ei ausu
temerario coiUraire. Si quis aulera hoc allemptare presumpseril, indignalionem omni-
potentis Dei et beatorum Pelri et Pauli apostolorura eius se noverit incursurum. Datura
Velletri ii nonas aprilis.
396.
Coìivenzioni tra gli Aretini e gli uomini d' Angkiari, slabiiile dal Priore di
Camaldoli, da quello di Anghiari e dall' Abbate di Frataglia.
Presso ÀD^hìari • aprile 1182. [R. Ardi. Fior. Capitoli, \o\. XXIV, e. 80'J.
(•) parola su di una rasura.
8 DOCUMENTI PI'll LA STOHIA I»' AHKZZO [396-397.
(u Dei nomino. Anno tionninice incarnalionis .MC.Ixxxii, Fredorico imperante, mense
a|)relis, inilictione xv". .Manifesti siimns nos prior Plaiiins camaliiulensis et floniinus
Guido el .Vlherlus vel Maurus prior de .\njT|are et (luilielimis abjjas de Pralaliia, qua-
liler per hanc carlam pif^noris iradinius et concedimus vobis Gerardino de Piero et
Buoso de sancto Martino civitalis Aretine camarariis, recipientibus nomine ipsius Co-
lounis, silicei Monlioncm sive villani de Montiono, cum suis perlineiilil)ii.s: eo videlicel
pacto, ut si Anglarenses castrum de Angiare gnarnitum vel slarlium non permiclerent
habere civibus Arelinis ad inlrare et exireC) el slare, siciu Aretini consiiles et camararii,
qui prò tempore erunt in ea civilate por Comune, el volont, et eis voi consulibus oorum,
silicei Anglarensinni. per so vel per aliam personam ihiconl; vel si plateam vobis ('') loca-
tam prò Comuni vestro vel hediikium in ea conslrucndum Arelinis civibus per Comune
ipsi Anglarenses per Comune tollent vel conlendent per se vel aliam personam, ani per
alios aul lolli vel contendi facienl ani permiclent, vel si amissuin ad recuperandum non
adiuvarent et relinondum, vel si guerras per Comune iiabebit civitas Aietina, eliam Areli-
Dos suis expensis, idesl Anglarensium, ipsi non facerent per Comune, sicul Aretini consu-
les el camararii, qui per Comune lune erunt, aul per se aul per aliam personam, el eis
vel consulibus eorum significabunt vel precipient, et infra xxx dies post ex quo requisiti
fuerinl ab eis vel ab alia persona prò eis, non emendaverinl el fecerint ut eis preci-
pient; et si pacem non fecerint et tennerinl per Comune omnibus quibus consules
Aretini et camararii, qui lune per Comune erunt, per se vel per aliam personam eis
vel consulibus oorum precipienl; et si xx casas vel domos per allodium in civilate
Aretina vel de foris a sancto Angelo de Archallis in sursum non liabuerini, scilicet
Anglarenses, a proximis kalendis agusli ad duos annos: quod si, ut supra dictum est,
non fecerint Anglarenses, vel contrafecerinl, el non, ut dicium est supra, emendaverinl,
sit licitum lune consulibus et camarariis, qui erunt per Comune in dieta civilate, in-
gredi in prefate rei pignorale possessionem sine nuntio potestalis et aliquo vincalo legis,
et possidere ac uli et fruì quoad vel donec Anglarenses predicla emendaverinl. Quod
si in aliquo exinde conlra vos aul vestros successores nos vel nostri successores pre-
sumpserimus agere, causari, per placitum aul extra fatigare, vel si omjii tempore ab
omoi persona eam rem vobis non potuerimus defendere, lune dare promiclimus vobis
el veslris successoribus pene nomine C libras bonorum denariorum. L'nde hanc carlam
fieri rogavimus. Aclum in comilatu Arelii el prope podium de Angiare feliciler.
Signa manus Ranuccii de Bacca, Boni Guelfredocti et Arengari!, Gerardini RanucciiC),
Aguragg.i et Rainaldi Bostole, qui ultimi quatuor lune erant consules Aretine civitalis,
testium.
Ego Rolandus iudex et notarius scripsi rogatus et compievi.
Ego Marsupiiius notarius quondam Rainerii Giravalle, sicut inv'eni in (lieto libro Cumunis,
ita hic siibscripsi et exemplavi, nichil addens vel minuens.
(») exibere (») nobls («) Ratuecii-
AN. 1182] CODICE DIPLOMATICO 9
397.
Islrumcnto di locazione fatta dal Priore di Camaldoli, da quello di Anghiari
e dall' Abbate di Frataglia al Comune di Arezzo, della piazza del castello di An-
ghiari.
Presso Anghiari - aprile 1182. ' [Ardi, dì Slato di Fir. Capitoli, voi. XXIV, e. 80'].
In Dei nomine. Anno dominice incarnationis MCIxxxii, Frederico imperante, mense
aprelis, indictione xv^ Manifesti snoius nos prior Placilus camaldulensis et domi-
nus Guido et Albertus vel Maurus prior Anglaris et Guiiieiminus abbas de Pra-
tallia, (|ualiter per hoc scriptum looationis libeliario nomine tradimus et concedimus
vobis Gerardino de Piero et Buoso de sancto Martino Aretine civilalis camarariis, no-
mine ipsius civilatis recipientibus et ipsius Comuuis, silicet unam plateam ad hedifican-
dum xxiJii'"' pedum per frontem et xxiiii'"' pedum per longum in fronte, de supra de
Anglare, inlus iuxta ubi erat ecclesia. Eo videlicet modo, ut vos et vestri successores
in diclo Comune et prò ipso Comune eam rem haboalis et detinealis ac iure localionis
fruamini; et prò ea re annualiler in sancii Barihoiomei festo ecclesie ibidem perma-
nenti reddere vel persoivere debeatis unam candelam vm pedes iongam nomine cen-
sus. Sed non possit ipsa platea, neque hediilcium in ea constructum lune aliquo in
tempore ab aliquo liomine alienari, et amplius exinde vobis non superimponatur. Quod
si aliquo in tempore eam rem quesieriinus vobis prò iam dicto Comune, vel ipsi Co-
muni lollere vel minuere aut aliquid superfluum superimponere, obligamus nos et
nostros successores ac promictimus vobis recipientibus prò dicto Comune dare vel sol-
vere vobis et vestris successoribus in diclo Comune pene nomine C libras bonorura
denariorum; el pena soluta remaneat firma suprascripta localio.
Sic el DOS iam dicti conduclores eliam prò noslris successoribus promictimus prò
iam diclo Comuni vobis ac veslris successoribus suprascripta, que nobis imposuistis.
adimplere ac omni temjtore facere. Que si non fecerimus, promictimus lune dare vobis
prefalo Comuni, simiiiler pene nomine, C libras bonorum denariorum. Unde hoc scri-
ptum a vobis et a nobis fieri rogatum est. Aclum in comitalu aretino el prope podium
de Anglare feliciter.
'o'
II
Signa manus Ranuccii de Bacca et Boni et Guelfredolli et Arengari! et Gerardini
Ranuccii et Rainaldi Buslole atque Aguragci, qui (ultimi) qualuor lune diete civilalis »
erant consuies, rogalorum lestium.
Ego Rolandus index scripsi rogalus alque compievi.
10 DOCUMENTI PER IK STOHIA I»' ARKZZO [3'JS.
398.
Lucio ìli conferma all' Abbazia di s. h'iora le possessioni e le immunità, come
giù avenno fallo hiitoceuzo lì ed Alesuandro III.
VolletrI . S luglio 11S2. lAich. Capii, fi' .\r.; Carle di s. Fiora u Lucilla, ii. 575].
mni. 560X740. • Pergamena mollo bene conservala; vi manca peió il piombo papale.
M.\RGARIM, Biillar. Casin. Il, 202, n. cxcviii.
Il Lucius episcopus servus servorum Dei dileclis filiis Carilati ablìuti monaslerii
sancle Flore, eiusquc fralribus lam presenlilìus r|uam fuluris reguiarem vitam professis
in perpetuum || . EfTeclum iusla poslulanlibus indulgere et vigor equilalis et orde
exigit rationis, presertim quando petentium voluntatem et pietas adiavat et iiistitiam
verilas non reiinquil. Enpropler, dilecli in domino filii, vestris iustis postulatioaibus
clementer annuimus, et prefalum nionasleriuni sancte Flore, in quo divino mancipali
estis obsequio, ad oxenìplar predecessorum nostrorum sancle recordalionis Innocenti! (')
et Alexakdri (-) romanorum pontilicum, sub beali Petri et nostra protectione suscipi-
mus, et presentis scripli privilegio communimus; statuenles ut quascumque possessiones,
quecumque bona idem monasterium in presentiarum iuste et canonice possidet, aut
in futurum concessione ponlificum, largitione reguni vel priiicipum, oblatione fidelium
seu aliis iustis modis, prestante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque suc-
cessoribus et illibala permaneant. Io quibus lieo propriis duximus exprimenda voca-
bulis: castrum sancte Flore cum capellis(°), que in eodem castro site sunt; capel-
iam videlicet sancii Anastasii, capellam sancii Angeli, capellam sancii Apolenaris et
capellam sancii Zenonis, et quicquid iuris habelis in ecclesia sancle Marie; monaste-
rium sancii Petri maioris in civitate Aretina, cum hospilio et omnibus pertinenliis suis;
adicientes ut vos, secundum anliqnam et ralioiialem consuetudinem veslram, possitis
illud libere ordinare: capellam sancii Gregorii, et quicquid iuris habelis in capella
sancii Laurentini; monasterium sancii Michaelis de Monte Pincoli, cum capellis et aliis
suis pertinenliis; ecclesiam sancii Petri et sancii Tiburlii in Gargonsa cum pertinen-
liis suis; plebem sancii Martini cum curie de Galogoano et omnibus pertinenliis suis;
quicquid iuris habelis in plebe sancte Mustiole; quicquid iuris habelis in ecclesia
sancii Yincenlii in Cortona; castrum de Qiiarata cum ecclesia sancii Andree et curie
sua; castrum de Sexto cum carte sua; castrum de Sarna cum ecclesia sancle Flore et
carte sua; quicquid iuris habetis in sancta Marna; castrum de Muglano cum ecclesia
(») capellas.
(() An. H3.3 (n. 340).
(2) An. 1 1 78 (n. 387).
AN. 1182] CODICE DIPLOMATICO 11
sancii Angeli et curie; quicquid iuris liabetis in curie sancii Prosperi; quicquid iuris
habetis in ecclesia sancle Marie in Villa alba; caslriim de Fonliano cum ecclesia sancii
Petri el pertinenliis suis; castrum de Rugliiliiio cum ecclesiis el curie sua; ecclesiam
sancii Leonis cum pertinenliis sui?; ecclesiam sancle Flore minoris cum medielate sue
curlis el curlis de Bulgari, cum omni iure quod habelis in ecclesia sancii Laurenlii
el sancii Sebasliani; ecclesiam sancii Pelri in Maiano, cum iure quod ibi babelis, et
quicquid habelis in Polliciano, Pilli et in Vico. Obeunle vero te, nunc eiusdem loci
abbate, vel luorum quolibet successorum, nullus ibi qualibet surreplionis aslutia seu
violenlia preponatur, nisi quem fratres communi consensu vel fratrum pars consilii
senioris, secundum Dei limorem el beali Benedicli regulara, providerint eligendum.
Sepulluram quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ul eorum devolioni el extreme
volunlali qui se illic sepeliri deliberaverint, nisi forte excoraunicati vel inlerdicti sint,
nullus obsislal, salva lamen iuslitia illarum ecclesiarum a quibus morluorum corpo[ra]
assumuntur. Decernimus ergo ut nulli omnino hominum fas sii prefatum monaste-
rium temere perturbare vel eius póssessiones auferre, vel ablatas relinere, minuere,
seu quibuslibel vexalionibus faligare, sed omnia integra conserventur eorum prò quo-
rum gubernatione ac snslentatione concessa sunt usibus omnimodis profutura, salva sedis
apostolice auctorilate el diocesani episcopi canonica iuslitia. Siqua igitur in futurum
ecclesiastica secularisve persona hanc nostre constitutionis paginam sciens centra eam
temere venire temptaverit, secundo tertiove commonila, nisi realum suum digna sali-
sfactione correxerit, polestatis honorisque sui dignitale careat, reara(|uc se divino
iudicio existere de perpetrata iniquilale cognoscat, el a sacratissimo corpore ac san-
guine Dei et domini redemptoris nostri lesu Cliristi aliena fìat, alque in extremo exa-
mine divine ullioni subiaceat. Cunctis aulem eidem loco sua iura (°) servantibus sit
pax domini nostri lesu Christi, quatinus el hic fructum bone actionis percipianl, et
apud districtum iudicem premia eterne pacis inveniant. Amen amen amen.
(R) Ego Lucius calholice ecclesie (episcopus) ss. (M).
t Ego Petrus presbiter cardinalis tit. sancle Susanne ss.
t Ego Vivianus Ut. s. Slepliani in Celio Monte presbiter cardinalis ss.
t Ego Laborans presbiter cardinalis s. Marie Trans Tiberim tit. Calixli ss.
t Ego Pandus presbiter cardinalis tit. Basilice xii Apostolorum ss.
t Ego lacinctus diaconus cardinalis sancle Marie in Cosmydyn ss.
t Ego Arditio diaconus cardinalis sancii Teodori ss.
t Ego Gratianus sanctorura Cosme et Damiani diaconus cardinalis ss.
t Ego Bobo diaconus cardinalis sancii Angeli ss.
t Ego Gerardus sancii Adriani diaconus cardinalis ss.
t Ego Oclavianus sanclorum Sergii et Bachi diaconus cardinalis ss.
t Ego Soffredus diaconus cardinalis sancle Marie in Via Lata ss.
t Ego Albinus sancle Marie nove diaconus cardinalis ss.
(•) iure.
a DOCUMKNTI PEB U STORIA d' AREZZO 1 398-400.
t Ego Teodinus porluensis et sancle Uufine sedis episcopus ss.
t Ego Paulus preneslinus episcopus ss.
Dalum Velletri, per manum Hugoiiis sancle romane ecclesie notarii viii idus iulii,
indictioiie prima, incarnalionis doraiiiice anno M.C. Ix.\xii, ponlificalus vero domini
Luoii pape in anno ii.
399.
Eliolto vescovo Arelino cede all' abbate di Pralaglia alcune terre che l' Episcopio
aveva in Casentino, facendo promessa di difenderle.
Paliizzo vescovile - ottobre 1184. , [B. Ardi. Fior.; Diplom. Camatdoli].
mm. 120-60XioU. - Nella breve plicatura rimangono tiiUora infilzate le cordicelle di lino da cui era
sostenuio il sigillo cereo episcopale.
t In Dei nomine. Anno dominice incarnalionis M.C. ixxxiui, Frederico imperante,
mense octubris, indictione secunda. Manifeslus sum ego HelioUus Dei gralia episcopus
arelinus, qualiter per liane cartara refutationis el concessionis refulo et concecio libi
Guiiielmo abbati, recipienti nomine monasterii sancte Marie de Pratallia, sciiicet omae
ius et actionem et usum atque abusum, quod et quem nomine mei episcopi! habeo
in terra sive vinea, quam delines et facis iaborare ad domnicariam prefati monasterii,
in Cagio et Ofigniano et Peza atque Ciaresciolo, acepto a te pretio prò iamdicta refu-
tatione et concessione sex librarum xx soiidorum bonorum denariorum; quatinus ab
hodierna die habeas et possideas eam terram et vineam tam tu quam tui successores
in suprascripto monasterio, sine mea meorunque successorum molestia ve! litis con-
tradictione. Quod si in aliquo exinde contra vos presumpserimus agere, causari, per
placitum aut extra fatigare, per nos aut summissam a nobis personam, vel si omni
tempore vos tacitos, quietos seu indempnes inde esse non permiserimus, aut si appa-
vuerit datum factumve a nobis buie refutationi et concessioni nocilurum per aliquod
ingenium quod homo in se cogitare potest, vel si eam rem vobis non poluerimus de-
fensare a vicecomite et scario meo, tunc obligo me ac meos successores libi et tuis
successoribus compositurus et componamus penam xiii librarum bonorum denariorum,
et pena soluta remaneat firma iamdicta refutatio et concessio. Unde hanc cartam fieri
rogavi. Aetum in palatio predicti episcopi feliciter.
t Ego Heliottus aretinus episcopus ss.
(^ (>0 li0 Signum manuum Vicedomini et Guidonis Boccacionis atque Preite Franketti
rogatorum testium.
t Ego Rolandus index buie etiam officio ab imperatore delegatus scripsi et con-
pievi.
AN. 1182-H88] CODICE DIPLOMATICO '13
400.
Bolla dì Clemente III, con la quale, secondo il privilegio d'Anastasio IV, conferma
alla chiesa di s. Michele d' Arezzo tulli i suoi suoi beni, determinando i confini
della parrocchia.
Pisa - 13 gennaio 1188. [Ardi. Capii. d'Ar.; Carte di s. M.» in Gradi, n. 87].
inni. S40X680. - Pergamena un poco consunta nelle plicaliire. 11 bollo manca. Nel tergo, di scrillura del
sec. XV: Confirmatio facta per papam dementerà prò ecclesia, de populo, possessionìbus, de immunitale.
Annal. Camald.. IV. App. 162, n. xcvi; Migne, Patrol. CCIV, 1283.
Il Clemens episcopus servus servorum Dei dilectis filiis priori ecclesie sancii Mi-
chaelis, que in suburbio aretine civilalis sita est, eiusque fratribus lam presentibus
quara futuris regularera \ilam professis in perpetuum. || Religiosis desideriis dignum
est nos facile prebere consensuin, ut fidelis devotio ell'ectum ceierem sorliatur, et ut
tanto iiberius sacre religionis observanlie, et aliis operibus bonis insista! quanto ab
apostolica sede se senserit in pio proposito benignius confoveri. Ea propter, dilecti in
Domino filii, vestris iustis postulationibus clementer annuimus, et prefatam ecclesiara
sancti Michaelis, in qua divino estis obsequio mancipati, ad exeniplar felicis memorie
Anastasii pape predecessoris nostri, sub beati Petri et nostra protezione suscipimus,
et presenlis scripti privilegio communimus. In primis siquidem statuentes, ut ordo
monasticus, qui secundum Deum et beati Benedicli reguiam atque institulionem camal-
duleusium fralrum in eadem ecclesia noscitur inslitulus, perpetuis ibidem temporibus
inviolabiliter observetur. Preterea quascumque possessiones, quecumque bona eadem
ecclesia iu presentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum concessione ponti-
ficum, iargitione regum vel principuni, oblatione fidelium, seu aliis iustis modis, pre-
stante Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illibata perma-
neant. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum, in quo
prefata ecclesia sita est, cum omnibus perlinenliis suis; proprie parrochie fines, quem-
admodum in autentico scripto leronimi quo ndam aretini episcopi continelur, duximus
dislinguendos: totum videlicet populum, qui nunc est liabitator aut erit in suburbio
ex ulraque parte strate, a domo sive classarla olim lìlii Tiribakii dieta, qua itur ad
sanctum Petrum minorem, usque ad domum sive classariam olim diclam Moronti,
qua itur ad sancii Michaelis moleodinum, et a domo sive classarla olim Ardimanni
villani dieta, qua itur ad sanctum Bartholomeum, usque ad domum sive classariam
olim Aricii Captapanis dieta, qua itur ad molendinum supradicte ecclesie palronorum,
videlicet filiorum seu nepotum Rainerii Geizi; preterea medietatem molendini quod
est iuxta suburbium, cum omnibus pertinenliis et utilitatibus suis; domos quas habetis
in eodem suburbio, cum omnibus utilitatibus suis; plateam que ante ipsam ecclesiam
sita est, sicut in donationis cartula continelur; quicquid habetis in Albagnoro et in
Montagnolo; terras quas lohannes quondam prior cum maire sua eidem ecclesie pie-
H DOCUMKNTl PER LA STORIA d' ARFZZO [400-401.
lalis inliiitii Iratliilil; lerras quas ...ventoiio ciini iixorc ol filio vobis donavit; (|iiicquid
a Maziigallo cniii^lis seu ipse vobis doiiavil, el (|uif(|uid relrulus eius nciios vobiscum
cambiavit seu doiiavil; lerram qiiam a Filiaslro omislis; terram quam Gerardiiius vobis
prò anime sue rcraedio Iradidit, siculi in cariala ab eo et fiiiis rogala conlinelur;
lerras quas habelis iuxla Silvani el in riallulino, el tenani iuxla fiiios Rigeli; lerram
quoque de Cacignano, el quicquid in plano Domi liabclis; dumos quas liabulis in ci-
vitale Arelina: oleum quoque sanctum infnmorum, ci cuncla que ecclesiaslici oflìcii
sunt, preler baptismum, tam in sollempnitatibus quam in feslivis et colidianis diebus
vobis voslrisque succcssoribus el ecclesie vesUe, sicut a prodicto episcopo vobis con-
cessa sunl, vobis nicliilominus conlirmamus. Sepulluram quoque ipsius loci liberam
esse decernimus, ut eorura devolioni et extreme voluntati, qui se illic sepeliri delibe-
raverint, nisi forte excomunicati vel inlcrdicti sinl, nullus obsislat, salva tamen iustilia
matricis ecclesie. Decernimus ergo, ul nulli oninino liominum liccat prefalam ecclesiam
temere perturbare aul eius possessiones auferre, vel ablatas relinere, minuere, seu
quibuslibet vexaclionibus fatigare, sed omnia integra conserventur eorum prò quorum
gubernalione ac substentalione concessa sunl usibus omnimodis profutura; salva sedis
aposlolice auctorilate et in omnibus camaldulensis prioris obedientia et reverentia et
aretini episcopi canonica iustilia. Siqua igilur in futurum ecclesiastica secularisve
persona liane nostre constitnlionis paginam sciens, contra eam temere venire tempta-
verit, nisi presumptionem suam digna salisfaclione correxerit, potostatis honorisque
sui dignitate careat, reamque se divino iudicio exislere de perpetrala iniquilale cogno-
scal, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini redeinploris nostri lesu
Christi aliena fiat, alque in extremo examine districte ultioni subiaceat. Cunclis aulem
eidem loco sua iura servantibus sii pax domini nostri lesu Christi, quatinus et hic
fructum bone aclionis percipianl, et apud districtum iudicem premia eterne pacis in-
veniant. Amen amen amen.
(R) Ego Clemens catholice ecclesie episcopus ss. (M).
t Ego Laborans presbiler cardinalis sancle Marie Transtiberim tit. Calixti ss.
t Ego Melior presbiler cardinalis sanclorum lohannis et Pauli tit. Pamachii ss.
t.Ego lacopus diaconus cardinalis sancle Marie in Cosmidin ss.
t Ego Gratianus sanclorum Cosma et Damiani diaconus cardinalis ss.
t Ego Octavianus(") sanclorum Sergii et Bachi diaconus cardinalis ss.
t Ego Petrus sancii Nichelai in Carcere Tulliano diaconus cardinalis ss.
t Ego Radulfus sancii Georgi ad Velum aureum diaconus cardinalis ss.
-\ Ego Theobaldus hosliensis et velletrensis episcopus ss.
Datum Pisis per manum Moysi lateranensis canonici vicem agentis cancellarii idus
ianuarii, indictione sexta, incarnationis dominice anno m . e . Ixxx vni(''), pontiGcalus
vero domni Clementis pape iii anno primo.
(») Occ. M prima vij, poi si aggiunse un' altra breve asta per correggere la data.
AN. 1188] CODICE DIPLOMATICO 15
401.
Bolla di Clemente 111, colla quale si conferma al cescoio di Arezzo la pieve di
Monte Poliziano insieme con altre pievi e monasteri della diocesi.
(Laterano - 21 marzo 1188). [R. Arcli. Fior. Diplom.; Camaldoli].
mm. 170X240. - Cojjia del finire del scc. XII. Nel tergo: Exemplum piivilegii episcopi aretini (scrittura
del sec. XII).
Ser Tommaso Romani, nel citato Liber Collectaneus, e. 266', cosi registra il documento: "Privilegium Cle-
mentis pape, in quo Inter ceteras plebes et monastcria, eidem domino episcopo aretino ac episcopatui conflr-
mavil plebem Montispolitiani, sub dalum Lalcrani xii calendas aprilis 1187,, (l'anno non è riferito esatta-
mente dal Romani, poiché Clemente III fu eletto il 19 dicembre IIS7). La carta originale fu restituita all'Ar-
chivio Canonicale nel 1533 tra le scritture che ne aveva tolte il vescovo Minerbelti; ma oggi è perduta.
In nomine palris et filii et spiritus sancii amen.
Ista siint privilegia episcopi aretini.
Clemens episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Amedeo aretino episcopo
suisque successoribus. In eminenti appostolice sedis, disponente Domino, specula cod-
stituti, et cetera. Eapropter, venerabilis in Chiisto fraler Amadee episcope, racionabi-
libus tuis postuiacionibiis gratum irapertimur (a)ssensum et arelinam ecclesiam, in
qua beati martyris Donati (corpus) sacrosanctum requiescere creditur, cui, Deo au-
ctore, preesse dinosceris, ad exemplar predecessorum nostrorum Pascalis pape secundi
et Adriani pape iii(i), sub beati Peti'i et nostra protectione suscipimns, et appostolice
sedis privilegio communimus; statuentes ut qiiascumque possessiones, quecumque bona
eadem ecclesia iusle im presenciarum et canonice possidet, aut in futurum concessione
pontificum, largiciooe regum seu aliis iuslis modis, prestante Domino, polerit adhipisci,
firma tibi tuisque successoribus et illibala permaneant. In quibus hec propriis duximus
esprimenda vocabuiis: raonasterium sancii Salvatoris Camaldulense, monasterium de
Pratalia, monasterium de Rota, monasterium BererdingorumC), monasterium Silvemunde
et cetera; *et omnes ecclesias quas dieta monasteria possident in diocesi aretina' (*"). In
universa igitur aretini episcopatus parrochia episcopaiis oficii debita exhibenda nobis et
exigenda concedimus, ut in ecclesiis seu monasteriis correcciones seu disposiciones iusto
moderamine canonice sanccionis et regularis inslitucionis exibeatis. Prohibemus quo-
que, ut ulli fas sit intra diocesim aretine ecclesie ecclesiam seu oratorium sine tuo vel
successorum tuorum assensu de novo construere, salvis privilegiis apostolice sedis.
Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat prefatam ecclesiam temere pertur-
(•) Berendlngorum. (>>) aggiunta fatta dalla stessa mano, ma con inchiostro più sbiadito.
16 DOCUMENTI l'Eli LA STOIUA li' AIIEZZO [401-402.
bare, voi eas possessiones aiiferro, voi alilalas retinere, minucre, seu quibuslibel ve-
xalionibiis faticare, salva in omnibus sndis aposlolice auctorilate
Ilec omnia coiUinenlttr in privilegio Celestini ('), nec plus nec miniis fi).
402.
]l vescovo Amedeo conviene coU'abbale di Pralaglia e con Giuseppe da Marciano
di edificare per la sua Chiesa il castello di Serravalle.
PratugliA ■ novembre 1188. [lì. Arch. l'ior.; Uiplom. Camaldoli}.
min. 160X510.
Ili nomine Chrisli amen. Hoc est exeniphim cuiusdam audentici instrumenti scripti mann
Cipriani nolarii, ciiius instrumenli lenor tulis est.
In Dei nomine. Anno iloraiiiice incarnationis Millesimo C . Ixxxviii, Federico rege
imperante, mense novembris, indictione vi. Manifesti suraus nos Amadeus divina pa-
tientia aretinus episcopiis, Guilielnms abbas Prataliensis de voluntate et conniventia
fratrum ipsius ecclesie, et loseph de Marciano cum voluntate et conseiisu fiatris sui
Lolherii et P. filli quondam Bei(nardi?), quod in hedificationein castelli, quod Serra-
valle dieitur, pari voluntate convenimus, ut ego A(madeus) ecclesie episcopus aretine
hedilìcare deberemus castellum memoratum, in loco qui fncisa dicilur, nomine aretine
ecclesie et eius episcopi, ut ecclesia beati Donati et eius episcopi haberent ipsum li-
bere, et habitalores ibidem residentes tam presentes quam futuri essent omni tempore,
et babitarent prò dieta ecclesia et episcopo, et omnem dominium haberent in ipso
castello et eius habilatoribus presenti bus et futuris, prò custodia castri prefati, et ipso
infortiando, vallando et muuiendo, in bannis ponendis, cum Consilio piedictorum vel
maioris et senioris partis: qui si malitiose restiterint, episcopus bannum libere, sicut
dominus, ponet prò conservalione ac salvatione rerum et personarum ipsius castri et
ad idem pertinentium vel alia causa, et in fodro colligendo prò imperatore vei rege
aut eorum nuntiis; et dicli abbas Prataliensis et fratres sui et loseph, frater eius
Lo(lerius) et P. filius quondam Ber(nardi'?) darent homines quos habebant in villa de
Todi, et dederunt ad habitandum omni tempore prefatum locum, qui Incisa dieitur,
et castrum, ut supra dictum est, edificandum ad opus aretini episcopi, infortiandum,
vallandum, muniendum et custodiendum ad voluntatem eiusdem episcopi. Et si, quod
(•) Leggasi: Clementis.
(') Scritta dalla medesima mano, segue la postilla:
In piivilegio Clementis (leggasi: Celestini) similiter continentur hec.
In privilegio Innocencii III confirmanlur episcopo aretino quedam gite in aliis non continentur, scilicet
monasterium de Stritina, monasterium sancti Michaelis cum omnibus suis possessionibus, monasterium de
Curie Lupone, sancti Quirici, cum omnibus possessionibus et ecclesiis quas monasteria dieta possident.
AN. 1188] CODICE DIPLOMATICO 17
absit, caslcllum supradictura comburi, amilti vel destrui quocumque casu conlingeret,
idem caslrum ad voluntatem et preceptum episcopi aretini presenlis et futuri rehedi-
ficarent, incasteilarenl, munirent et relinerenl bona fide; de custodia castri ipsius et
de bannis prò causis supradictis ponendis, et fodero, sicut dictum est, colligendo,
eidem sicut domino et balivis, qui prò eo tantum ponentur, in omnibus obedirent. Ob
hanc causam ego A(madeus) suprascriptus episcopus promisi et promitto habitatores
sepedicli castri defendere ab omni homine et a domino imperatore precum instanlia.
Eos autera non tollam doniinis eorura superius memoratis, non conlendam, nec defen-
dam ab eis nisi precibns. Obligo quoque me et meos in poslerura (") successores et pro-
mitto prefatum castrum relineie ad manum meam omai tempore, nec michi liceat vel
successori meo in posterum ipsum alienare aut infeodare, vel dare vicecomitalum ali-
cui. Turrim si ve domum, quas hedificari conlinget in ipso castro, nulli dabo ad cu-
stodiendum, ncque successor meus. Ouod si dare ad custodiendam turrim vel domum
prenominatam congrue ('') urgentissima necessitate compellerer, abbati de Pratalia, qui
prò tempore fuerit, eam dabo, si idem abas se suosque successores obiigaverit suffi-
cienter conservaturum eaiidem ad opus aretini episcopi, et redditurum ipsani sine mora
et difficuitate aretino episcopo, cuni ab eo vel ab eius certo nuntio vel litteris fuerit
requisitus. Ecclesiam quoque in ipso castro, quod est allodium ecclesie beali Donati,
libere habere concedimus suprascripto abati, sicut habebat in villa de Todi. Domum
prelerea in cassero suprascripti castri eidem edificamiam concedo; quara ei non tollam
ncque contendam nullo tempore, nec successor meus qui pio tempore fuerit, nisi forte
ipse ve! sui molirenlur contea episcopum vel ecclesiam aretinam. Quam convenientiam
spondimus, et promiltimus et obligamus nos nostrosque successores et heredes omni
tempore, sub pena sexaginta marcarum optimi argenti, omnia suprascripta per capi-
tuia singula servaturos. Si vero aliqua partium personarumve suprascriptarum que
dieta sunt non servaverit illibala, penam suprascriptam solvat; qua soluta, hec carta
Grma et inconcussa permaneat. Actum in claustro Pratalie feliciter.
^ Signum manutìm suprascriptorum fratrum, qui hanc cartam fieri rogaverunt.
^ Signum manuum Bonohosle fìlli quondam Ranuccii, Petri Fantini et Rainerii Olii
quondam Albertini de Arcena et Bernardini fllii Teuzi et Balduini de Biblena, rogato-
rum testium.
Ego Ciprianus notarius hanc cartam scripsi et compievi rogatus.
Lectum et ascullalum futi hoc exempiuvì una cum originali per me Caslraleonem notarium
infrascriptum simili cum luncta Manghanelli et SepoUone filio AhraciatUis iiotariis, in palatio
Comunis Arelii, coram domino Pagano iudice potestntis et Comiinis Aretii, qui index suam et
dicti Comunis ad hoc exemplum trascribendum et faciendum aucloritatem interposuit et decre-
tum, presentibiis diclts notariis, stib anno Domini Millesimo CCIxxxi, indictione vini*, domino
co
Martino papa mi residente, die intrante mi novembris intrantis.
(Sn.) Ego Caslraleone civis aretinus imperiali auctoritate tiot. dictum presens exemplum ecc.
(Sn) Ego luiicla lìut. quondam Manganelli ecc.
iSn] Eoo Xepolione filius Abrada ntis ecc.
' "111 ILJiJ
(•) <n posteros. (>>) parola lineata.
*
18 DOCUMENTI PKR LA STOHIA 1)' AHKZZO [403-404.
403.
L' Abbate di s. Fiora dona al Preposto della Chiesa Aretina la torre di lìigutino
e larìc terre, purclif' egli faccia dicidcre gli uomini di quel castello e pro-
tegga Griffolino e Uolandino di Vagano.
1189. [Ardi. Capit. d'.Vr.; Carle di s. Fiora e Lucilla, n. S82].
mni. 90X220.
Anno dominice incarnationis M. C. ocluagesimo nono, regnante Fredeiico et filio
eius Herrigo rege, et domino apostolico Clemente in, et Amedeo episcopo aretino. Ea
condilione abbas sancle Flore dedit turrim de Rugitini preposito sancti Donati, in pre-
sentia honorum hominum silicei Pan^o, de Ugulino et de Orlandino Mambilie et de
Ubertino de Tancredi et Beroardo et Aldobrandino de Petrognano et Ugolino (*), Asolino
et Bruno camerario sancte Fiore, et in presentia honorum hominum de Rngilino, ut
faceret dividere oranes homines Rugitini et eius curie, et alias res, et ut faceret in
pace dimillere Grifoiino et Orlandino Pagani le Sopraprese, et illud ut iuste habent
in sancta Flora parva. Et si oc non fecerit, sicuti ei turrim dedit sic debet ei retdere;
et omnes homines eius castri debet facere iurare si castrum et turrim aliquis eis
abstulerit, cum altera parte esse dehent, et suara partem perdere dehent.
404.
Vendita del castello di Toppole e degli usi e diritti su vasto territorio, fatta da
Astoldo di Bernardino e dagli altri discendenti dei Longobardi di Galbino alla
Chiesa di s. Donato.
Città di Castello, CUesa di s. Iacopo • 1190. [Arch. Capii, d' Ar., n. 461].
mm. 210X610. • Pergamena rosicchiala dai topi superiormente nel canto destro.
In Chrisli nomine. Anno millesimo centesimo n[onagesimo, mense.....] nonas eius-
dem, Indictione octava, temporibus domini pape Cle[mentis tertii residentis] et Enrico
rege. Ego quidem Asluldus filius quondam Bern[ardini ] et ego Bernardinus fllius
quondam Bernardini fratris Astuldi, qui in [etate] quatuordecim annorum me esse
confiteor, cum licenlia et auctoritate Astuldi patrui mei, qui mihi a patre meo datus
fuit tutor et curalor; et ego donna Berla, que fui uxor Bernardini fratris Astuldi,
cum licentia Astuldi et Bernardini filii mei, interrogata a Guidotto et Alpinello pro-
(*) Vgolinus.
AN. 1189-1190] CODICE DIPLOMATICO \'9
pinquis meis et Benencasa nolario, non vi, neque coacte, neque [ìrecibus, sed mea
spontanea voluntale facere profiteor. Insimul nos predicti omnes communi voluntale,
et prò nobis et prò Ranucio filio donno Berle et Bernardini, vendinuis, tradimus, con-
cedimus et refulamus in marni domini Cliristofori priraicerii Aretine ecclesie et (liegorii,
qui a domino Presbitero aretino proposito ad hoc perficiendum fuerunt destinati, Deo
et ecclesie sancii Donati, parli Canonice de Duomo Arilii, nominative quicquid iuris et
usus possessioni*, actionis el exceplionis liabemus in castello de Toppole et eius dislricto,
sive nos sive Bernardinus habuit pater Astnldi. Insuper damus quic(|uid iuris et usus
habemus vel habere debemus intra hos fines: a castello Citerne (I) usque Monlem
acutum Raineiii, el a liberi usque Potiam; omnia tenimenta, hominesque oranes, iura,
usus, actiones et exceptiones, que nos vel .iliquis prò nobis sive Ranucius prò se, cum
omnibus que infra se et supra se habent, et cum omnibus suis accedenliis et perti-
nenliis, sicut intra hos fines predictos habemus vi'l habuimus aut habere debemus, vel
aliquìs pio nobis aut prò Ranucio, integre ecclesie s. Donati damus, et siqua de suis
habemus vel alius prò nobis sive Ranucius, refulamus, et feodum et libellum et om-
nem usum et ralionem et omnia nostra infra prediclos fines damus et tradimus; et
omnia instrumenla quibus nobis vel nostris antecessoribus canonici sancii Donali te-
nenlur, quando inventa fuerint, reddemus, et si reddere nequiverimus, quicquid in
eis conlinelur iiritamns atque cassamus. Pro ista veuditione recepimus pretiura cen-
tum viginli librarum honorum denariorum. Et promitlimus et obligamus nos et nostros
filios el heredes hanc vendilionem semper Jirmam tenere, et nullo modo molestare vel
litigare, neque per submissam vel subrailtendam peisonam. Insuper ad maiorem evi-
denliam ego Astuldus promilto prò me el meis lieredibus, quod, si Ranucius nepos
meus aliquando velici infringere meis expensis quietabo el de damnum quod prò Ranucio
vel eius occasione vobis eveneril, resalvabo, donec ipse Ranucius posi elalem qualluor-
decim annorum ad vos veniat, et venditionem et instrumentum confirmet sine omni alio
pretio, quia nos modo prò co et nobis pretium recipimus; el ego Astuldus eum du-
cam ad vos et omnia adimpleri a Ranucio faciam. Post quod patratum et iuramentum
et instrumentum a vobis a Ranucio receptum, ego prò Ranu('io non lenear obligalus,
sed ego semper donec post quartum decimum annum Ranucius iuramento el carta
vobis caveat, lenear prò eo in restitutione dupli prò eo amissi. Alio modo ego et Ber-
nardinus et donna Berla omnia predicta promitlimus prò nobis et nostris heredibus
perpetuo firma tenere et nullo modo molestare nec litigare, et ab omni persona lega-
liler defendere sub pena cenlum librarum, quam nos domino Christoforo et eius suc-
cessoribus canonicis sancii Donali legitime interrogati per aquilianam stipulatiooem dare
medietatem fisco et medietalem preposito aretino promittimus; et pena soluta hoc in-
strumentum suum robor obtineal.
Signo manus Bernardini, qui tiffinia pVèdicta'^'firtìia tenere et occasione mindns
elalis vel alia aiiqua restilutionem non implorabil, sed perpetuo firma tenere, taclis
sacrosanctis evangeliis, iureiurando firmavil.
(■) Località disiarne da Arezzo dieci chilometri, verso est. Sembra che primitivamente si chiamasse Monte
Albano: "Mons Albanus qui vocalur Citerna,, in una donazione fatta all' abbate di s. Fiora da Mazocco ed
altri nel 4151 (Arch. di s. Fiora, n. S52>
20 DOCIIMRNTI PER LA STORIA D' AREZZO [404-407.
Sijjiio luiiiius (loiiiio Borie, que omnia predicla tenere proniisit et iureiurando, taclis
sacnisunclis uvangeliis, lìiinavìt.
Artiim (liviiale Castelli, in ecclesia s. lacchi, in testimonio Boni Compagni investi-
Loris et Senensis olim Blaiilii et presiiiteri liberti de s. Agnesse rogaloriim tcstium.
Ego Bcnoncasa notariiis, sicul Inter partes conventum est subscri|)si et compievi.
405.
V Abbate di s. Fiora chiede al Comune di Arezzo il giuramento per la immunità
delle persone, dei diritti e dei castelli e terre del suo monastero.
1190 circa. [Ardi. Copil. d'Ar.; Calle di s. Fiora e Lucilla, ii. S83].
mm. 245X150.
In nomine patris et filii et spiritus sancii amen. Ego abbas sanctarum virginum
Flore et Lncille, una cura camerario et sacristano eiusdem abbaile et cum aliis fra-
tribus meis, ita volo recipere a Comune civitalis. Volo quod personam meam et carae-
rarii et sacristani et aliorum meorum fratrum, lam monachi quam conversi predicle
ahbatie, qui ad mandatum meum nunc sunt vel in antea erunl, custodiantur et sal-
venlur ab hominibus civitalis: rationes et iuslitie abbatie, quas nunc habet vel in
antea habeie debel, et nominatim castrum sancte Flore et aiios castellos, et terras ah-
batie non lollere, non contendere, neque minuere; et non esse in Consilio vel facto,
quod aliquis hec omnia aut aliquid de predictis rebus michi toliat vel contendat. Et
si quis vellel dictas res nobis tollere aut contendere vel minuere, homines civitalis
debeant abbatijm adiuvare ad recuperandas, et recuperatas ad relinendas in comune
et in diviso ad expensas civitalis. Hec omnia debeant homines civitalis ohservare nohis
et ooslris successoribus contra omoem personam, excepto contra imperalorem et suos
certos nunlios (°), et contra eos ad mercedem clamando, sine fraude, de hominibus
meis, qui nunc in civitate sunt vel erunl; et debeant mihi tenere illum usum, quod
detinenl bonis hominibus civitalis de eorum hominibus sine fraude. Campum et pla-
teas cum via sicura mihi, ut conventum fuit, dare debeant annuatim potestas vel con-
sules civitalis. Hec omnia iurare debeant; et insuper quod de meis negociis meliorem
consilium, quod cognoverint, ad eorum consilentiam mihi dare debeant; et credenliam,
quam eis per sacramentum dederunt, pandere non debeant. C") Et insuper de omnibus
rationibus meis, quas abeo vel abere debeo infra civitalem vej extra civitatem, unde
vobis per lilteras conqueslus fuero, sic exinde mihi teneamini, sicut ad unum de con-
QÌyibus vestris, facere ralionem.
e) suis certis nuntiis. (*>) Ciò ebe segue fu scritto da altra mano.
AN. 1190-1191] CODICB DIPLOMATICO 21
406.
La Canonica Aretina oUiene sentenza favorevole nella lite vertente tra essa e un
messo imperiale, circa la proprietà delle Lame del Tevere.
Città di Castello ■ luglio 1191. [Ardi. Capit. d' Ar., n. 464].
mm. le.^X'SO. • .\ppiè della membrana resta traccia di una cucitura, la quale univa una o più carte,
contenenti gli atti del processo, che oggi si sono perduti.
In Christi nomine. Quedam lis et conlroversia vertebatur inler tiominnm Heimannum
de Calhena agenlem prò imperio ex una parte, et cJominum Gregorium respondenlem
prò canonica aretina ex alia, videlicet de iamis Tyberis, posilis in curia castri quod di-
citur Sylice, in villa de Caminina et in curia de Bagnarla et sancii Andree in Vertula et
Vivai et sancte Crucis atque sancii Crescentini; quas omnes iam dictus dominus Her-
mannus prò imperio ad se perlinere asseberat. Dominus vero Gregorius hoc inficiabatur,
immo aretine canonice dumtaxat eas perlinere attirmabat. Que causa specialiler termi-
nanda et finienda, consensu partium, fuit data io manibus mei Archipresbiteri iudicis.
Visis ergo utriusque partis allegationibus et diligenter inspectis, et privilegiis a domino
Gregorio introductis, de quibus suam ecclesiam, scilicet canonicam aretinam, munitam
probabat, absolvi dominum Gregorium ab omni petitione iamdicta. Actum in Civitate
Castelli, in palatio domini episcopi, in presentia Benencase camerarii aretini episcopi
et Teuthonis quondam Berardinì et Latini de Castello et aliornm piurium, anno do-
minice incarnationis m. c. xc. i, mense iuiii, indictione vini.
t Ego Archipresbiter sacratissime curie iudex atque ootarius et iamdiete cause co-
gnitor, bis omnibus interfui, omniaque predicta in publicam formam redegi, ideoque
me inde subscripsi.
407.
Arrigo VI conferma, ad istanza del Preposto, tutte le possessioni della Chips»
Aretina, prendendola sotto la sua tutela e dichiarandola libera da qualsiasi
autorità civile.
Siena - 8 ottobre 1191. [Arch. Capit. d' Ar., nn. 462, 463].
mm. 530X640. - La carta è forala in vari luoghi; il sigillo imperiale fu tolto. Nel tergo (titolo quasi del
tutto svanito): Pnvilegium Henrici sexU; sotto, d' altra mano: utile est. 11 n. 463 è una copia memtiraDacea
Catta il primo maggio 1243 "in claustro palati! Comunis Àrelii,cura auctoritate domini Guallieri de Calcinano
potestatis Aretil,,.
Moneta, Ragioni della Chiesa Aret., Dog. n. ix (in estr.) • (De-Giudici), L^lt. crit.-isior. 163 (in estr.) - Stumpf,
Die Reichskanzler vernehmlich der X,Xlund XII lahrhund., Ada Itnp. ined., 701, n. 302. ' "''' '^'^
ii DOCUMKNTl l'KB LA smRIA o' AHF.ZZO | 407-408.
C. Ili nomino sancto et individuo Irinilalis. Enricns divina favonio clemenlia ronia-
noium imporalur aiij^'usliis. nij;;nilas ol oxiellonlia niinani inipoiii, (juo al) ipso pie-
lalis fonlo manavit, |>io sonipor aj,'ere ronsuovii, ol imporaloiom voi prinripom nit'hil
inaLtis (jiiam ciomenlia decol, ruiiis Consilia, cniiis opera in omnibus ol por omnia
dulcodine j^'ralie sempor doberet exubcrare. Nos igilur noslroruin anlecessornni divo-
rum auguslorum regum el imperaloium lionesla cxoinpla soquenles, qui ecclesias Dei
imperio suo oonslilulas maiori alToclu diloxornnl (d congruis lioiioribus dilavcriint,
idem sapere, id ipsum el facero pio zelo inlendimus, ipsaque loca divino cullili man-
cipala, (|ue el ecolosiaslica disciplina commendai el religio sancta illuslrat, non minori
gralia fovere amplooli el diligere ilecrevimus. Eapropler cognoscant universi fideles
imperi! por Italiam coiisliluli presonlos ol fuluri, qualiler voncrabilis Aretino ecclesie
pioposilus Presbilor, unaque cum eo magisler Guido canonicus presbiter nostre celsi-
tudini maioslalis adieruiit, liumili devolione pio se et pio tota ecclesia Aretina poslu-
lanles, ipialiniis predicte ecclesie bona a no^lris predecessoribus regibus et imperato-
nbus collata ol ecclesiara Arelinam omnesipie canonicos eius cura omnibus bonis et
|)orlinontiis ipsorum, sub nostra tutela et proteclione susciperemus, el nostro privile-
gio munire el confirmare dignaremur, et universa bona, a ceteris fidelibus quolibet
iusto tilulo acquisita voi dala, nostro munimine eis roboraremus. Quorum iuslis peti-
tioiiibus clomenter annuenles, ecclesiam Arelinam omnosque canonicos oius, cum omni-
bus bonis ac perlinentiis ipsorum, sub nostra tutela et proteclione suscipiraus, et ex
nostra imperiali benignitate eis concedimus et roboramus bona ecclesie iuste et legit-
linie rollala, sicut in sequentibus per ordinem continetur. In primis plebem sancle
Marie in Gradibus cum omnibus suis pertinenliis, plebem sancii Quirici in Oseona
cum suis perlinentiis, plebem quoque sancii Viti in Corsignano, plebem sancii Victoris
in Rapolano, plebem sancii lobannis in Vescona, et omnes piebes seu monasleria et
omnes ecclesias quas habent in comilalu senensi et fiorentino el clusino; plebem san-
cii Stephani in Classe, plebem sancii Pelri in Greti cnm omni sua pertinentia; eccle-
siam sancle Marie in l'etrogniano cum bis que ad eam spectant, capellam sancii An-
geli in Castilione, plebem de Bacialla, capellam sancii Angeli de Fercione, et ecclesiam
sancii Angeli in Colonaria, et omnes ecclesias quas habent in episcopalu Aretino; campum
etiam de Longoria, campum de Piunla, campum de Graticiala, campum de Monlepupi,
campum de Prato, campum de Vilartale, el omnes terras quas cives Aretini iniuste reti-
nent sine eorum voluntate; et terram de hospitale sancii Angeli; quicquid fiabent etiam
in Montagnano et in Lucignano, Oliveto, Bulgari, Casavetere, Monzorno, Quarata et Cal-
benzano, in Subiano, Galiano et in Nussa et eorum perlinentiis et curlibus, in Marcena
el curie sua; caslellum de Yalialla cum vico el pertinentia sua, molendina quoque que
habent in flumine Arni, et celerà molendina que habent vel adhuc iusle habituri sunt;
castrum el turrim de Glasse, cum suis perlinentiis; castrum de Toppule, sicut eis ex
concambio cum camaldulensibus et abbate Camporegiani et a fìliis Bernardini et ne-
potibus eorum per emptionem et ab eisdem in Verazano et in Succiniano et Teclena
et eorum pertinenliis et curtibus iuste et legittime obvenerunt, ut per instrumenta
publica palei; Saxetum cum Maiano et suis pertinenliis; quicquid habent in Bivignaao,
Cardano, Pratomaio, Duriiula, Monteallo, Vicione, Tegoleto, Poleciano, Arbororo, cum
eorum perlinentiis; que habent in Cesa, Vertigie, Foiano, Marciano; quecumque dona-
AN. 1191-1192] CODICE DIPLOMATICO 23
vit eis Rolandiiius Mambilie de Diirna in Duma, Toppo, Pilli, Marciano el Puteo ol
Nasciano el Vaccaricia et Vado Fierle et eoruin puitinciitiis, sicut eoiiim instiunieii-
lum autenlicum monstrat; quicquid habenl in Anglare, Viaio, sancta duce, et quod
iuste acquisituri sunt; in comitatu quoque castellano, Uipuii, Pililiano, Silice, et curie
de sancto Andrea; caslium de Milisciano cani eoiuin pertinenliis, el omnes leiras
quas liabent in comitatu aretino, castellano el clusino, vel in antea acquisituri sunt,
cum ornili utililate, videlicet pascuis, pralis, silvis, venationibus, fluminibus, rivis, aquis,
lamis, aquarum decursibus, piscationibus, ripaticis, teloneis, paludibus, terris cultis el
incullis, et cum ceteris omnibus emoliimentis, que de piediclis bonis iuste el raliona-
biliter poleruiit pervenire prediclis canonicis el Ioli Aretine ecclesie, nostro imperiali
privilegio conGrmamus, salva per omnia imperiali iustilia. Addicienles quoque ex gra-
tia concedimus, ut quicumque, spirita Dei ductus, leiras, casas, vicos, castella, prel'atis
fralribus conferre voluerit, libera sii ei facullas donandi vel commutandi, salva uniiis-
cuiusque iustilia. De celerò imperiali edictu slatuimus, ul nullus dux, marchio, Co-
mes, vicecomes, nulla persona magna vel parva, nulla civitas, nulla omnino poteslas
prefatos fralres eorumque colonos, nec ccclesias, nec capellas aliquo modo audeat mo-
lestare vel disvestire vel inquietare, vel aliquam exaclionem vel aliquod fodrum exigeie
vel accipere, exceplo solo misso nostro quem ad li[oc specialijter [desjtinaveiinuis.
Precipimus eliam ul neque episcopus, neque ipse preposilus vel alia quelibet persona,
aliquam poleslalem habeal predicla bona ecclesie Aretine, que nuuc habel vel in fu-
turum iuste acquisieril, vendendi, donandi, vel aliquo modo alienandi. Si quis vero
huius nostri precepti violator exlileril, sciai se composilurum auri purissimi libras
mille; medietalem camere nostre, el medietalem canonice Aretine ecclesie prò temj)ore
constilulis. Quod ut uberius credatur et ab omnibus semper inviolabililer observetui ,
presenlem inde paginam conscribi et impressione sigilli nostri insigniri iussimus. Adlii-
bilis idoneis testibus, quorum nomina hec sunt: Bonifacius INovariensis episcopus,
Amadeus Aretinus episcopus, comes Boppo de Werchein, comes Ludoicus de Olingen,
Comes Theodoricus de Hoslade, Robertus de Durne, Arnuldus de Hornberc, Herman-
Dus de Catena, Walterius de Rinderbach, Oltobellus mediolanensis, Lolherius de sanilo
Genesio, Gualfredus papiensis iudices sacri palalii el alii quamplures.
Signum domini Henrici sexli romanorum imperatoris invictissimi (M).
Ada sunt hec anno ab incarnalione Domini M.C. Ixxxxi, indictione x, regnante
domino Henrico vi romanorum imperatore gloriosissimo, anno regni eius xxii, imperii
vero primo.
Dalum per manum Henrici imperialis aule prothonotarii apud Senas, viii idusoctobris.
(Sd.)
L' Arciprete e i Canonici della Pieve di s. Maria di Arezzo, coli' approvazione di
Guglielmino potestà, danno a livello a Ranuccio, Chiarello e Bernardino fratelli
la quarta parte del castello di Viliano.
Pieie di s. Maria - agosto 11>2. [R. Arch. Fior. Capitoli, voi. XXIV, e. 73'].
84 DOCUMENTI PF.It LA STORIA I)' AIIKZZO [408-409.
In Dei iKimine. Anno dominice incarnalionis M('lxxxxii, Henrico imperante, mense
augnstì, indiclione decima. Manifesti sumus nos arcliipresbiter Uainerius Plebis civitalis
Arelii, loliannes, mafjistor Persirns, presbiter loliannes, piesbiler Hainerius, Uguicio,
Contro canonici el piosliiter loh:iiiiies (I), cani par.ibola (luiliclmini diete civitalis po-
testatis et Guidonis Militie caraerarii, qualiter per hoc scriptum locationis, libellario
nomine, tradimus et concedimus vobis Ranucio, Clariello ot IJernardino IVatribus, silicei
(piartani porlionem castri el cnrlis Villani ac suarnm perlinentiarum: eo videlicet
modo, ut vos el veslri heredes, mascull tantum, eam rem liabealis et detineatis ac iure
locationis Cruamini: et si non habuerltls (fillos), debeai ipsa res devenire in domum, idest
fliios, Plantaiielll, et poslea in domum Teugonis el Rainerii; et omnibus iliis mortuis,
silicei masciilis, ad fcminam, que lieredilatem habel, ita quod maritus eius lidclitatera
facial piebano vel domino Plebis, et sol vai pensioiioni infra.scriptam. El prò ea re nobis ac
Doslris successoribus annualiter, pensionis nomine, persolvere debeatis, in sancii Donati
feslo, unum cereum Irium librarum cere; et unus vestrum debeat facere fidelitatem pie-
bano vel domino Plebis diete, ut tu Ranuccius iiuiic fecisti, et amplius exinde vobis non
superimponalur. Quod si aliquo in tempore iliam rem vobis quesierimus lollere vel
minuere, aut aliquid superfluum superimponere, vel si omni tempore ab omni persona
eam rem vobis non potuerimus de iure defendere, promiclimus vobis lune vobis dare
pene nomine C libras honorum denariornm; et pena soluta, remaneat firma supra-
scripta locatio. Sic el nos iamdicti conduclores cum noslris heredibus vobis prefatis
locatoribus ac veslris successoribus in dieta Plebe, predicla omnia que nobis imposui-
stis vobis adimplere ac facere promictimus: que si non fecerimus, promiclimus vobis
lune dare vobis pene nomine simililer C libras bonorum denariorum. linde hoc scri-
ptum a nobis et a vobis fieri rogalum est.
Aclum in clauslro prefate Plebis feliciler.
Signa manuum Rolandinelli de Vingna, Baldinetti Masullii, Asalli, Nigribolti, Ro-
landini Sassoli, Guidonis Bonci et Astancolli rogatorum leslium.
Ego Rolandus iudex, offitio huic eliam ab imperatore delegatus, scripsi atque com-
pievi.
Ego Orlandus fìlius lacobi Pìscìonis imperiali auctorilale noi., ul inveni in originali instru-
mento, scripto et publicato manu Rolandi iudicis, fideliter exaravi, nichil addens vel minuens
quod naturam contradus vel subslantiam immutaret.
Ego Stnrione filitis lohannis sacri palatii noi., prout inveni in exemplo transumpto manu
Orlandi notarii lacobi Pescionis, extracto et exemplato de originali instrumento facto per Orlan-
dum iudicem, ita dicium instrumentum exemplavi, nichil addendo vel minuendo quod ipsum
instrumentum in aliquo lederei, et ideo meum signum apposui.
(1) Un altro atto, stipulato nel dicembre (mi die introeunte eodem mense) 1192 dal clero della Pieve di
s. Maria, trovasi inserito nel citato Cartulario Azzi, n. 27: "Archipresbiter Rainerius et magistcr lohannes et
magister Persicus et presbiter Rainerius et presbiter Uguicio et presbiter lohannes et Contro canonici plebis
sancte Marie civitatis aretine, et Guglielminus conversus eiusdem loci et presbiter (sicì de opera,, danno
a livello "Azzolino filio quondam Aringerii,, un pezzo di terra appartenente alla Pieve, posto in località Fon-
tanella.
AN. 1192-1194] CODICE DIPLOMATICO 25
409.
Sentenza pronvnxiala dall' assessore di Gvalgano potestà di Arezzo contro i figli di
Berengario, che ritenevano certe terre appartenenti alla chiesa di s. Pier Piccolo.
(Arezzo), Piazza s. Michele - novembre 1193. [R. Ardi. Fior. Diplom., CamaldoU].
mm. 120X290.
t In Dei nomine. Anno dominice incarnalionis M . e . Ixxxxiii, Hen(rico) imperante,
mense november indictione xi. luslus es, Dominp, et recium iurlicium tiuim; fac mi-
sericordiam cum me servo tuo, ut iustam valeam ferre sentenliam. Ego Rolandus index
ordinaiius, assessor domini Gualgani civitatis Aretine polestatis, vice ipsius, cognoscens
de controversia, qnam faciebat donnus Rainerius, nomine ecclesie sancti Petri in pic-
colo, adversus Berardum et Roiandum filios olim Berengarii, a quibus repetebal unam
vineam prope Fonlem teclam positam, vel in loco qui dicitur Muricie et iuxla vineam
Guidonis Homodei, et unam peliam terre in Galluiine et iuxta terram Salomonis et
lohannis, et eas repetebal cum fruclibus inde perceptis; quas dicebal illos sibi iniuste
detinere: unde auditis allegalionibus et confessionibus ac visis atlestationibus utriusque
partis et publico instiumento dictorum fìliorum Berengarii, Consilio quoque habito, vice
predirti domini Gualgani, quia probatum est per lestes, a donno Rainerio introduclos,
donnum Griffum, quoniam fecerat libeilariam ipsis fiiiis Berengarii, silicei de dieta vinea
et terra, iam refntasse abbatiam Silvamunde, et etiam aliis rationibus cognilis; condem-
pno ipsos filios Berengarii, Roiandum et Berardum, ut reslituant donno Rainerio pre-
fatam vineam et lerram cum fruclibus inde perceptis vel percipiendis post lilem con-
testatam.
Dalum in platea sancti Michaelis v kl. december, in testimonio Ingoli Lodomerii
et Baldinetli et Bassamontis et Rolandi Lolherii, et Rigeli Airaldi et Barole et Rodul-
fìni et Belcairi et aliorum.
(Sn.) Ego Albertus notarius hanc sentenliam in publicam formam redegi.
410.
Formula del giuramento prestato dal Potestà e dagli uomini d' Arezzo per la im-
munità e la tutela delle persone e delle cose del monastero di s. Fiora, dopo la
distruzione di esso e dei castelli di s. Fiora e di Torrila.
(Arezzo) ■ gennaio -1194. [Arch. Capii, d' .Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 590].
mm. 1-40X330. - Pergamena tagliata irregolarmente in basso. Sul tergo, nel sec. XV fu scritto: Qtiedant
iuratio fideUtaUs in 1194, Enrico imperante.
20 DOCUMENTI PRR LA STOBIA u' AltEZZO (410-411.
In Dl'Ì noiiiiiio amen. O'iit^'ifH'I'i'' «^'^ '"J*^ breve iuraverit, iiiial cuslodirc el salvare
pursonain donni Carilalis al)l)alis sancle Flore et .suoriiin siici'c.ssDrmn in perpeluum
el siiorum riericornm et monaclioriiin, (]iii eriinl ad niandalum ahbatis; el qui volue-
rinl lenere coniiiosilionem qiiam aljhas farit vel feeerit cnni civilale. Omnia castella et
possessiones, qiias abballa iiiiiic liaijct voi in anloa iiabebit a Subiano sursum, si quis
voluerit ei tollere aut CDiitendi're ani minuero, adiuvabil eam ad reacquirendas, et
reacqnisitas ad retiiiendas, bona fide, sino fraudo el sino malilia, exr.eptis casiellariis
sani'le Floro, .Monlelini, Turrite el Sinzie. Ulani rationem et boniim usum quam et
quom civilas Anilina lonot bonis honiinilms oivilatis, do enrum liominibus, prodicte
abbaile, de suis liominibus tenere debet. Datium ab liominibus sancle Flore, qui crunt
liabitalores civitatis ab bine usque ad vi anncJs explelo.s, tollere non debet, nisi fo-
drnni imporaloiis oi niurorum et fovearum civitatis exponsas, et lune salvo usu qui
abbas solilus osi habere. Ubicumquo abbas in civilale voi burgis voi suburgis, in pla-
leis, que ei date fuerinl, voluerit liedifìcare abbatiam vel alia edificia preter turres, hoc
anno, ei contendere non dobel; et corpora el sancluaria, que ibi ponere voluerit, simi-
liter ei conli'ndere non debet. Potestas vel consules, qui prò tempore erunt in civilale,
abbati sancle Flore de querimoniis quas ei fecerinl, siculi aliis bonis hominibus vel
ccclesiis civitatis, ralionem faciunt, prediclo abbati rationem facere debenl de suo di-
slriclu quem civilas nunc habet vel in antea habebit. Et hoc faciet poleslas qui nunc
est in civilale, el l'aciel iurare successorem suum, et successor alium successorera; et
sic de cetoris. Et per ostia faciet nunc iurare homines civitatis.
Mclxxxxiui, Henrico imperante, mense ianuario, indictione xii.
Plateas et pecuniam, sicut conventum est et insto poterò, sino fraude et malilia, ad
terminum indutiaruni vel alios terminos communiter indutiatos dabimus.
Hoc omnia, bona fide, sine fraude el malilia observabimus.
411.
Arrigo VI prende sotto la sua protezione il cenobio di s. Fiora, che per suo ordine
doveva riedificarsi.
Pisa . 19 Ingrlio 1194.
L' originale di questo privilegio più non sussiste tra le carte dell' Archivio benedettino di s. Fiora: si è
perduto fino dai primi del secolo XVllI. Mi valgo per questa ristampa della unica edizione fatta dal Margarini,
Bullar. Casin. Il, 222, n. ccxv.
In nomine sancle et individue trinilatis. Henricus sexlus divina favente clemeotia
romanorum imperator semper auguslus. Aequitatis ratio postulai, ut imperialis ciementia
omnibus ecclesiis in imperio constitulis palrocinium proteclionis sue impendal; eas
tamen quae speciali subieclionis el domini! iure pertinent, propensiore gralia favere et
manulenere invigilet. Eapropler nolum esse volumus universis imperii fidelibus, quod
DOS coenobium sancle Flor^, quod in podio Turrite prope Arelinam civitatem re^di-
AN. 1194] CODICE DIPLOMATICO 27
ficari ordinavimus, in noslram liiitionem ciim omnibus pertinenliis ipsius in tanta
nostre serenitalis benevolentia suscepimus, quod illini in eoilem loco et in cunclis
suis possessionibus piena securitale et pacis quiete perfrui volumus. Et quoniam eam-
dem ecciesiam ad manus nostras intendimus retinere, sicut ipsa soli imperio attinere
dinoscitur, staluimus praecipientes, ut nulla persona ecclesiastica vel secularis, vide-
licet ut non episcopus, non maichio, nec comes, nec ullus consulalus, in praedicta
ecclesia et universis qu§ ad ipsam spectant, presumal eam aliqua prorsus violentia
seu molestia gravare; nec quisquam, nomine fodri vel collecle aut albergarie aut ali-
cuius exactionis, audeat de celerò ab eadem ecclesia et eius colonis aliquid repetere
vel aufeire. Loca autem et possessiones predici^ ecclesie, quas ei nostra auctoritas
conflrmat, et sub liac luitione el proteclione securas manere volumus, suis nominibus
subscribi dignum duximus. Castrum sancte Flore in podio Turrite construendura, cum
omnibus ad se perlinentibus; plebem de Quarto cum suis pertinenliis; castrum Fonliani
cum sua curia; possessionem quara eadem ecclesia liabet vel habere debel in curia de
Pilli; castrum Rogetini et ecciesiam sancii Quirici; ecciesiam sancii Vincenti! de Cor-
tona, et quicquid in Cortona habet vel habere debel intus et extra; castrum Mngliani
cum suis pertinenliis; illud quod piefala ecclesia habet in curia Monlaniani; villam de
Maiano; ecciesiam sancii Pelri maioris de civitate Aretina, et ecciesiam sancii Gregorii,
et ecciesiam sancii Laurenlini el Pergentini, el quicquid iuris habet sibi a nobis conces-
sum in villam de Montione; (Juaralam, plebem de Galognano, et castrum Galognani
cum suis pertinenliis; ecciesiam sancii Thomae, el castium el villam de Sexlo, et quic-
quid habet in curia Alarcene; Montem Pincoli, et ecciesiam sancii Petri de Falzano, et
ecciesiam sancte Felicilatis; Sarnae castrum cum suis pertinenliis, et illud quod habet
in castro et in villa Foeognani; villam Verazani cum sua ecclesia; ecciesiam sancii
Martini de Villano; illud quod habet vel habere debet in castro el curie Polezani.
Haec itaque pretaxata loca, cum ecclesia de Gargonsa, et quicquid iuris habet tam in
castro de Gargonsa quam in castro Vicione, in noslram luilionem suscipimus; el impe-
riali auctoritale precipientes, ut in hiis prefati coenobii possessionibus quas nane habet
vel in futurum iuste acquisierit, nulla, ut predictum est, persona ecciesiam illam infe-
slet, aut aliquis in ea et eius pertinenliis exactionem facial, nisi nos ipsi, aut missus
Dosler ad hoc nominatim destiuatus. Si quis autem huic nostre institutioni contraire et
prefalam ecciesiam molestare presumpserit, centum libras auri prò pena componal;
quarum medietas fisco, et residua abbati et ecclesie illi exibeatur. Tesles huic rei sunt
Willelmus archiepiscopus Ravenne, Conradus episcopus Wormaciensis, Ludovicus dux
Ravenne, comes Sifridus de Morie ("), Roberlus de Durne C") Salimbene de Papia, Lo-
tharius de sanclo Genesio et Albertus civis de Cremona, imperialis aule iudices et alii
quamplures.
Signura domini Henrici sexti romanorum imperatoris invictissimi (M.).
Data sunt h^c anno ab incarnatione Domini M . clxxxxiiii, indictione xii, regnante
dorano Henrico sexlo imperatore gloriosissimo, anno regni eius xxiii, imperii vero iv.
Datum Pisis, per manus Alberti imperialis aule prothonotarii, xiv cai. augusti.
(•) 11 Margarini ha: Monte, ma nel diploma d'. irrigo vi dato in Pisa il giorno innanzi leggesi: Morie
(Diplom. Florent. S. Saltatore di Fucecchio) (•>) Dinamo, ma nel citato precetto e in altri: Durne
■28 DOCUMENTI l'Eli LA STOHIA ì)' AREZZO [412-413.
612.
Uguccione marchese dona al Comune Aretino il terreno e i castelli che possiede nella
pieve di s. Antimo, sottoponendo sé e gli uomini di essa al volere del Potestà.
Arezzo, S. Pietro Maggiore - 4 ottobre 1194. [U. Ardi. Fior. Capitoti, voi. X.KIV, e. 81].
In Dei nomine. Anno Domini Mcixxxxiiii, iiif'nonas oclubris, post obitum Henrici
imperatoiis imperio vacante, Innocentio papa residente, indictione ii°. Manifoslus sum
ego Uguicio marchio, qualiter per hanc cartam do et concedo et suppono libi Bonen-
segne aretino poleslati, recipienti nomine Aretine civilalis, totum terrenuin et castella
de pleberio sancti Antimi et omnes homines de pleberio eiusdem plebis: hoc modo,
quod ipsi homines faciant prò dieta civitate guerram et pacera cuicumqiie voluerint ad
mandatum lectorum diete civitatis, et veniant ibi ad parlamentum, et tribuant datium
diete civitati, scilicet duos solidos prò masaritia, in unoquoqae anno, quando eis a re-
cloribus diete civitatis petitum fuerit; et non faciant pacem ve! finem aut treuguam cum
Civitate Castellana, nec cum aliqua persona prò ea, sine parabola rectorum Aretine
civitatis communiler mihi data. Et promicto hoc totum firmura tenere et facere per me
et omnes meos homines, et facere firmum teneri; et hoc idem fratrem meum firmare
et promictere faciara, et omnes alias personas que habent dominium in terreno pre-
diclo et hominibns dicti pleberii. Et ego Buiamonte, (cum) parabola dicti Uguicionis
marchionis, promicto libi dicto Bonensegne, recipienti, ut dietum est, prò dieta civitate,
et iuro facere et observare predicta per me et meos homines et per lotam meam forziam;
et hoc idem faciam iurare omnes fìlios meos(').
Actum in civitate Aretina, in ecclesia sancti Petri maioris, in presentia et testimo-
nio Nigribolti (*•), Teste, Rainerii, Ranaldi, Guelfi et aliorum multorum.
Ego Omnebonum notarius prediclis interfai et rogatus scripsi et compievi.
413.
Esame di testim,oni in una causa tra l'Abbate di s. Fiora e Rolandino di Pagano.
(1195). [Arch. Capii, d' Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 596].
mm. 160X480. - La carta è rosicchiata in diverse parti del lato manco.
Ometto le testomoDianze ctie hanno ben poco interesse o che riferiscono ripetutamente i medesimi fatti.
(•j Segue; et patere. (>>) Nigriboni.
AN. 1194-1195] CODICE DIPLOMATICO 29
sancte] Flore. Tallus iuratus dixit, quod erat in claustro sancte Flore quando
Gui[do Pagani venit cum] Ikiebrandino, losepii et cum Ranucio et Maifo et quodam alio,
et dixerunt abbati, ut reslitueret fideiilalem predicli Guidonis et feudum sibi guaren-
taret. Quod abbas negavit Tacere; unde iraliis Guido recessit minando. Aliquot diebus
postea, non recordor quot, rediit idem Guido cum Rolandino Pagani; et in eodem clau-
stro, abbate sedente in scanno prope sralam refetlorii, Roiandinus dixit abbati: Do-
mine, ex quo fuit frater, facta est porlio cum Guidone fratre meo; divisi, et accepto
ab eo cambio, quicquid in partibus istis habebam eidem concessi. Rogo te, ut eius
fidelilatem recipias, et de feudo eum inveslias. Ego aulem fìdelis vester permaneam
prò ilio quod in cambium ab eo recepì. Et sic recepla eius fidelitate precibus Ro-
landini, de feodo Rogetini et d^ loto feudo, quod Roiandinus habebat eum investivil;
et sic postea Guido habuit et tenuit usque quo abbati vendidit; et inlerfuit venditiooi.
NichiI aliud scire dixit.
Donnus Nicholaus iuratus dixit, quod antiquitus interfuit ante ecclesiam sancii Petri
in civitate, quando abbas Johannes monaslerii sancte Flore requisivit Porcum, ut re-
stilueret sibi turrim de Rogilini, et ipse recusavil; postea abbas sequens Amedeus recu-
peravit turrim de Rogitino; nescit qualiler. Audivit lune quod per archipresbiterum Ma-
gnum, tempore precedente, Monaldus et Porcus eumdem castrum abstulerunt tempore
guerre civitatis et comitatus (1). Unde idem teslis, qui erat piior monasterii, ivit ad
Porcum et Monaldum et Bastardum fralres apud Rogetinum, et ex parte Dei et mona-
sterii requisivit illud. Qn\ nichii fecerunt. Postea. vero comes Macharius ivit cum exer-
citu; qualiter ab eis abstulit nescit. Scit inde quod ante altare sancte Flore Uguicio
de Tentenano petebat ipsum castellum ab ipso [cornile Machario]. Item teslis et prior
cum fratiibus ex parte domini pape et imperaloris interdicebat petebat et conse-
cutus est, et iuravit salvare rationem ecclesie sancle Flore [ cjivitati, et Uguicio
prius guerram promisit reconvenire cum abbate (et) fi[delita]tem facerc. Unde finita
guerra parlem ibi concessit Griffolino. Item cum quenidam hominem de Rogelino mo-
nachasset, et se et sua monasterio dedisset, post mortem ipsius ivimus ut defunclum
et res suas acciperemus. Roiandinus Pagani non permisit nos accipere res defuncti,
sed rixam habuit cum abbate, et exivimus castrum; et dicium fuit ibi quod Roiandi-
nus Pagani spatasaverat abbatem. Et sic omne servitium de castro et hominibus ecclesia
sancte Flore amisit. Et non aliud.
Orlandinus iuratus dixit, quod die slatuta ab episcopo prò causa Inter abbatem et
Rolandinum, nuntii monaslerii interfuerunl apud Caslilionem Arelinum, et Roiandinus
non venit; et sic recessimus, sicut dominus archidiaconus, qui erat prò episcopo, pre-
cepit socio meo; et non ivit ante archidiaconus, sed socius ivit.
(1) In altra carta, unita a questa stessa, si hanno alcune testimonianze che ricordano questa guerra:
"Quod abbas sancte Flore defenderit ecclesiam sancte Flore piccole prò sua cappella et totam villani, proba-
tur per Adalasciam olim uxorem Ranaldì, que dicit quod tempore guerre vidit vexilUim sancte Flore in cam-
panile sancte Flore piccole prò defensione illius ecclesie et totius Ville; per Picconem, quod abbas sancte Flore
tempore guerre ita defensaveril terras et vineaa ecclesie ^nc(e Flore piccole, quod non habuerit inde ditn-
pDuii), et defeodebal eam prò sua cappella,,.
30 DOCUMENTI l'Eli LA STOItlA I)' AIIEZZO [413-414.
iiiraliis (Jixil, qiiod in ilio leimino, iil abbas michi dixit, ego ex mandato
abbalis ivi ad Casli[lionem Areliiium, el in] presenlia plurium bonoium hominum (jue-
sivi si Rolaiidimis Pagani adessel, et publice ibi dixi: Abbas misit me bue proitler
teriniiinm a domino episcopo statutum inlor ipsum et Rolandinum Pagani, quia para-
lus est respondeie in maiiu domini episcopi. Uoiaiidinus Pagani non interfuil lune.
Aiind nescil.
Ugolinus iuralus dico quod audivi Rolandinum Pagani dicentem abbati: Si lu non
rocipi.s lìdrli[ialt'm a fratte me]o Guido et non inveslis eum de feudo, liabebis inimici-
tiam de Iota [l'ivitale, el] rogabat eum ut reciperct. Inlenogatus ubi fuit dixit: In
scanna de
[Presbiler Chrisljianus iuralus dico, quod cura es?em apud Rogetinum in ecclesia
sancii Quirii'i, el GrifTolinns el Rolandinus Pagani donarenl caslrum Rogelini, ego di-
cebam eis ([uod non debebanl in lolum banna et alia servilia auferre. Ilii vero respon-
debant: Medietalem nobis perlinel iure feudi; aliam medietalem habemus in vicecomi-
talum. Abbas vero habebat inde census quosdam propler raliones abbalis, quas ego
roqnirebam. Tumenlum qnoddam Rolandinus Pagani michi abstulit, unde propterea
minis el lerroribus eorum exivi de terra illa. Itera dico quod audivi Rolandinum
Pagani dicentem quod omnia que ibi habebat dederat Guidoni medico, et cambium ab
eo receperat.
iuralus dico quod presbiler Chrislianus. Minis et terioribus Rolan-
dinus Pagani exivii de terra [illa; el] Rolandinus de bannis et mallolleUis nichii dabat
abbati. Et quidam nomine Rainerius [dedit] omnia sua ecclesie in ultimo vite; unde
Rolandinus Pagani non permiltebat ecclesiam habere, sed boves et asinum qui fueruot
illius Rainerìi abstulit.
(Sn.) Ego Albertus notarius, ex mandalo Astancolli iudicis ad examinationem quo-
rumdam predictorum teslium inlerfui el scripsi, ideoque in publicam formam redegi.
414.
Celesiino III ordina al vescovo di Firenze di esaminare i diritti che pretendeva il
vescovo Fiesolano contro V Aretino, circa l' ospedale e la chiesa di Pontevalle.
Laterano - 27 aprile 1195. [Arch. Capii, d' Ar. n. 467].
Copia di Macabeo not., falla il 17 febbraio 1197.
Exemplum lilterarum domini pape.
Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili fratri Fiorentino episcopo sa-
Intem el aposlolicam benedictionem. Venerabilis frater nosler Arelinus episcopus, trans-
missa nobis querimonia, demonstravit quod olim Fesulanus episcopus, ad presentiam
nostram accedens, litteras a nobis, veritale tacita, nomine hospitalis de Pontevallis, in
AN. 1195] CODICE DIPLOMATICO 31
suum grave preiudicium impetravit, ut videlicet ipsis hospilalariis fabricandi ecclesiam
in proprio fiindo facultalem liberam prcberemus, et lam hospitale quam ipsam eccle-
siam sub speciali prolectioiie Romane ecclesie, duos solidos laccane monete, ad iudiciiim
liberlalis percepte, nobis et Komane ecclesie annis singulis persolvcijdo, recipere debe-
remus. Veium quia ex eo non credebaraus quod aretina ecclesia sui iiiris dispendium
sustinerel, intelleclo postmodum per iamdictum episcopum, quod idem hospitah; a prima
sua fundatione in diocesi sit aretina construclum et ei diocesana lege snbiectum, et
ecclesiam liabet anliquam a qua ronsueverunt liabitatorcs illius ecclesiastica recipere
sacramenta, cognoscentes nos, sique dicuntur vera sunt, circumventus, venerabili fratri
nostro Castellano episcopo causam ipsam duximus commiltendam. Scd idem episcopus,
sicHl ex litteris eius accepiraus, circa plurima occupatus, cause decisioni non potuit
intendere memorate. Inde est quod fraternitati tue per apostolica scripta precipiendo
mandamus, quatinus inquiras de propositis sollicite veritatem, et si libi de assertione
prefati aretini sufficienter conslilerit, non obstante quod per huiusmodi circumventio-
nem aucloritate illarum litterarum circa cnnstructionem novi oratorii et hospilalis exem-
ptionem factum cognosceris (I), hos[)ilalarios illos episcopo aretino et ecclesie batismali,
sicut ab antiquo subiacere, decernas; et sibi, ut hactenus, debere in spiritualibiis et
temporalibus respondere. ÌNichilominus quicquid in iuris preiudicium eiusdem aretini
episcopi circa ipsum oratorium altemptatum reppereris, auctoritate apostolica sine ap-
pellationis obstaculo, non differas vacuare, et facias quod supra bis auctoritate nostra
(1) Fra le scriUure della Badia a Ripoli (Diplom. di Fir.) è un precedente decreto dello stesso vescovo
di Fiesole, il qual decreto si riferisce alla edificazione della chiesa di cui qui si fa ricordo, ed ò seguito da
un breve recordationis, scritto da altra mano, ina non molto posteriormente.
"(Sn.) In Dei eterni nomine. Anno incarnationis ipsius Millesimo centesimo nonagesimo tertio, domino
imperatore Heinrico regnante, imperii eius anno tertio, nonodecimo kalendas februarii, indictione undecima
feliciter. Cum dominus Rainerius divina clementia Fesulane ecclesie episcopus ivissct apud hospitale Pontis de
Valle, et ibidem iuxta torrizellam et super prefatum hospitale, ex mandato domini Celestini pape ecclesie
Romane, et ecclesiam ad honorem Dei et sanate Marie et sancii Cataldi et aliorum sanctorum designasse! et
ordinasse! ubi fratres prefati hospitalis divina possent exaudire officia, et cartam proprietatis platee ubi ipsa
ecclesia est designata vice ecclesie Romane recepisset a lannino prefali hospitalis ospitalario, adibito (sic)
consensu suorum fratrum et etiam donni Bernardi sancte Trinità tis habatie habati(s) et donni Martini eiusdem
habatie camerarii, qui in prefata ecclesia primam missam cantavit, sub qua habatia prefatum hospitale esse
videtur; idcirco prefatus dominus Kainerius episcopus, vice predicte ecclesie Romane et domini pape, concessit
iamdicto donno Bernardo habati vice diete sue habatie suorumque in perpetuum successorum recipienti, or-
dinationem prefatc ecclesie quam spetialiter ordinaverat; eo videlicet (modo), ut prefatus dominus habeas sui-
que successores debeant dare prefato hospitalario et suis successoribus et hospitali sacerdotem qualem ipsi
prò tempore eis dare voluerint, et ipsi hospitalarii eum sacerdotem, quem prò tempore rectores diete haba-
tie eis dederint, debeant prò eorum sacerdote habere et tenere, et in divinis officiis exaudire apud dictam
eorum ecclesiam.
Acta sunt hec, cum consensu prefati hospitalarii et maioris partis suorum fratrum, episcopatu aretino,
intra prefatum hospitale et dictam ecclesiam, ibi in via, indictione dieta feliciter.
Signa manus H0 supradìcti domìni Raineri! episcopi fesulani, qui supradicta, vice ecclesie Romane,
habati dedit et concessit, et me scribere rogavit.
Signa manus (Ì0 Vigorosi fllii quondam Lodovici de Cascia, eiusque fratris Volentieri, et Ranierii del
Monaco et libertini Giccii et Gueriscii de Leguria et Fini de Castelione, qui interfuerunt rogati testes. Interfuit
etiam dominus Ubertus prior Pavellensis, et Bonasai et Bonagiunta eius fratres clerici, et dominus Albertus
fesulanus canonicus.
3Ì DOCUMENTI PKR LA STORIA d' AREZZO [414-ÌI5.
slaluoris por censurarli ccclosiaslicam inviolabililer obscrvaii; nullis lilleris obslaiilibus
hariim iiiteiilioiie non habila a scile aposlolica impelialis. Dalum Laleiani v kl. mail,
pouliiicalus noslri anno quinto (1).
415.
Sentenza data da Ranieri vescovo di Fiesole delegato da Celestino 111 in una
causa rr.rtcnlc Ira il rescovo aretino e il vescovo di Chiusi, circa la giurisdizione
dcU'oralorio di s. Andrea da questo edificato in .ìlontepukiano.
Monastero di Fariiota - 17 ottobre 1196. [Ardi. Capit. d' Ar., n. Uid}.
nim. 230XÌÌ0. - Kcslano appio della caria i fili di seta gialla, a cui pendeva il Ijollo di cera.
In nomine palris et (ilii et spiritus sancti.amen. Ego Ilaineiius divina clemenlia
fesulane sedis minister licei immeritus, delegalus a domino papa Celestino super con-
trov?rsia que verlobatur inter dominuni aretinum Amidenm ci priorcm de Monte[)oli-
siano ex una parte, et clusinura inagistrum Tebaidum venerandos episcopos ex altera,
super quandam ecclesiam in castro de Monlepolisiano noviter hedificatara in honorem
(Sn.ì Ego loliannes domini inviclissimi impcraloris lleinrici iudex ordinariiis et notarius supradicta scripsi
et compievi.
Domnus Ugo prior sancle Trinilatis edifìcavit .xenodochium de Ponte a Valle, in solo sibi a Ramundino
et a Rainerio de Tulliano per cartiilani tradito, cum personis, sunntibus et predicte ecclesie, et ad honorem
snnctc Trinitatis ordinavi! et retinuit, et annualiter in festivitatibus prescripte ecclesie ciim certis fratribus
obedientiam exibiiit et ad capitulum venerai; et poslea Uainerium nostrum conversum ibi custodem reliquit,
qui similitei' annualiter oljcdientio exibuit et ad capitulum venerai. Et sic post eum quidam, nomine Vulpes,
fecit, et Petrus de Bucino et Andreas. Petrus vero de Bucino cum quadam muliere fugiit; abbas enini lohan-
nes excomunicavit eum et, ea relieta, in carcerem retrusit; et, penitentia peracta, ad ospicium remisit et postea
remisit ad eam. Tribaldus venit et duxit secum ierosolimitas ospitalarios, quibus dare voluit predictum tiospi-
tale, set Ramundinus patronus espici! cucurrit ad abbatem simul cum rectoribus ospitii. Abbas vero, cum
Leone presbitero et cum aliis multis hominibus, ivit usque ad Pontem de Valle, et eos allocutiis est, et ostendit
eis rationes suas, et interdixit quod non morarentur in domo sua contra suam voliintatem. Ipsi, auditis enim
rationibus et visis cartulis, recesserunt,,.
(1) Seguono le "Confessiones facto in causa que vertebatur inter Serafinum archidiaconum constitutum
per procuratorem et responsalem prò domino Amedeo episcopo aretino ex una parte, et liospitalarium de
Pontevallis nomine lanninum ex altera.
"Presbiter Gerardus ecclesie sancte Flore de Conia iuratus dixit, quod hospitale de Pontevailis, unde lis
est, est constitutum in diocesi aretini episcopatus, in plebeio sancii Ipoliti de Laterino, et dicit quod cum
moraretur aput plebem ipsam vidit corpus mprtuorum dicti hospitalis sepeliri apud ipsam plebem, et obla-
tiones, sicut consuevit fieri prò defunctis, ibidem dari ab eis; et dicit quod sunt apud ipsam plebem duo se-
pulcra ipsorum hospitalariorum que ipse bene scit; et dicit se vidisse capellanos quatuor sancte Marie Podii
acuti deferentes corpora mortuorum cum cruce apud ipsam plebem, et eius dispositionc dabantur denarii prò
sepoltura et ponebantur super altari; et dicit se vidisse quod quando mutabatur ibi castaldus, mutabatur prò
ipso plebano et instituebat alium; et plebanus dabat ei claves; et dicit quod moratus est inter plebem et
eapellam per xxx annos, in quibus vidit lieo fieri ecc.,,.
AN. 1195] CODICE DIPLOMATICO 33
sancii Andiee et aliorum sancloruni a domino (".lusiiio ex indulgftnlia summi ponlifi-
cis(1), qui (llusiniis ex sua parte proponebat ihi ponlincalia licere sil)i exercere, quia
magna pars populi iilius castri de suo episcopnlu illiic ad lialiitandutn accesserat; e cen-
tra respondebalur a domino Aretino, hoc sino magno dispendio aretine ecclesie, cum
sit in episcopaln suo predictus populus translalus, fieri non posse, nec uilatenus sibi
licere, ex utriusque parlis voluntale et amicabili atque arbitriali compromissione et ex
mandato summi pontificis, pronuntio et senlenliam dilTinitivam fero: Ut prior de Mon-
lepolisiano cum suis clericis dare debeai de populo olim clusino, qui nunc est vel in
anlea fnerit apud Montepolisianum, Clusinu e[piscopoJ prò unaquaque masseritia, qua
boves habueril, sextarium frumenti; prò ea vero que boves non [habuerit de so]lido
labore episcopo sciiicet recipienti prò se. De morlnariis autem tam [mobilibus qua]m
immobilibus medietatem episcopo Clusino recip[ienti prò se et suis] clericis; et prior
de Monlepolisiano liabeat aliam medietatem cum s[uis rebus prò suis cleri]cis. Set si
quis predictorum parrochianorum predictam mensuram sulvere noiuerit priori, suppo-
natur interdiclo, et si opus fueril, excomunicalioni vel a prioie, vel a Clusino, vel ab
Aretino episi'opo; et lata sententia, ab omnibus inconcussa servetur usque ad condi-
gnara salisfalioneni: et tunc prior dictum sextarium solvere non teneatur, nisi prius
habuerit ab interdiclo. Celerà vero beneficia |)opuli quondam clusini et decimationes
et alia omnia, exceplis prediclis, habeat prior cum suis clericis, licentia et concessione
Tebaldi venerabilis clusini episcopi et sue canonico, exceplis decimariis mense sancii
Secundiani et saiicte Musleole et solitis decimationibus plebis sancii Silvestri et sancii
Viclorini. Ad hec cappellani ecclesie de Wlloia et ecclesie de Cagnano dislricle eant ad
episcopi Clusini sinodum, nisi hisdem diebus celebrelur sinodus in Aretina ecclesia.
Item si quis ciericorum episcopalus Clusini in prediclis fraudem commiseril, et inquisitus
emendare s|)te\eiit, officio et beneficio ecclesiastico episcopus eum privabit: quod in
suis clericis prior observare promisil. Prelerea si quis clericus fueril in ecclesia ho-
spitaiis saiicle Musteole qui iuraraento teneatur Clusino episcopo, sub vinculo iura-
menti precipiet oi episcopus hec firma et illibala servare; sin autem talis ibi fuerit
clericus, qui lali vinculo non sii adslriclus, aut erit ad voiuntateni episcopi et prioris,
aut non habebitur prò fratre vel amico, sed prò inimico habebitur. Item pronuntio ut
oratorium illud novum episcopus Clusinns concedat domino episcopo Aretino, et dona-
tionem faciat, cum omni iure ad se pertinente, el cum loto hedifìcio; et doininus epi-
scopus Aretinus resarcialur, per se [ve! per alios, de expens]is faclis tam in solo quam
(I) Ecco il breve di papa Celestino oUenulo dal vescovo Teohaldo (19 febbraio 1 192): "Cklestim's episcopus
servus servorum Dei venerabili fralri Tlieobaldo clusino episcopo salutem et aposiolicam benediclionem. Cum
a nobis peiilur quod iustum est et honestum, tam vigor equitalis quam orde exigil ralionis ut id per solliei-
tudincm officii nostri ad debitum perducamur elTeclum. Eapropter, venerabilis in Cliristo fruler episcope,
tuls iuslis precibus inclinati, quod cgisli secundum lenorem indulgente nostre sujier fabrica ecclesie quam
in castro Montispolciani fundasti, sicut secundum nostre tenoreni indulgente processisi!, auclorilate aposto-
lica conflrmamus. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc p[aginam]. nostre co[nfirJmationis infringere vel ei
ausu temerario contraire. Si quis autem hoc atlemptare presumpseril, indignationem omnipotentis Dei et bea-
torum Petri et Pauli apostolorum eius se noveri! incursurum. Datum Lalerani .xi kl. martii, pontificaius nostri
anno primo,, (Arch. Capii. d'Ar., n. 463). Uesla lullora appeso alla piccola pergamena, alquanto calcinato, il
bollo dì piombo.
;{4 DOCUMKMI l'KU I.A SiulllA i)' AltKZZO [iliJ-AIG.
ili lieililiciu, i|iias dfiiioslraltil per luiblu-iun sni|)liir.iiii: ci si |>;irs suli il.'voiiin'l per
doiiiilioiii'iii voi ;ilio modo, («xlinialio isliiis |)arlis soli ci liodilicii rcsarcialur episcopo
r.lusiiit), secuiidiiin (|ii(iil cxlimaljiiiil plebanus sancii Silveslri et sancii Vinci-nlii el suo
iiir;mieMli) nidiistraltuiil, infra spaliiini x dieriim posi lalam senlenliam. El episcopiis
Aruliiins persolval, per se voi per alios, |iOsl exlinialionem faclam ab ipsis infra men-
sem i|iu)d cxliinaliim fuerit. Ilem pronunlio, ul prior de .Moiilepolisiano recipiat epi-
sco|>uin Cliisinnm in plebe sua de Monlepolisiano semel in anno, a feslo beali l'elri
mensis iunii ns(|ne ad fesUiin beale Marie virj^inis niensis auj,'usli, in die scilicel do-
miniro, quando episcopus Clnsiiuis volueril, nisi ea die fueril feslum principale ali-
cuius ecclesie predicli castri; el in piedicla plebe pio voliuilale sua diclus e|)iscopus
missani ctìlebrel solempnem, predicel, benedical elexcomunicel ibi si volueril suos par-
rodiianos babilaiiles in Clusiiio episcopalu ad se pertinentes, el in remissione suorum
peccalurum moneal populum, ul sua iura sibi solval; diiin laraen reinissionein cerlain
non faciat, ncc consagret ibi infanles nec alia episcopalia ibi exerceal, nisi essai invi-
lalus a domino Arelino vel ab alio de voi untale Arelini: el prior proeuret eum liono-
rilìce el suos in viclualibus, sicul lempus dederil; ila quod dominus Clusinus quinde-
nariuni nunierum personarum el deciinuiu numerum eveclionis non excedal. De obla-
tionibus vero factis episcopo inlroilu misse medielalem denariorum habeat episcopus
Clusinus, alia omnia oblala habeal prior; el (piia prior consequitur oblalionem el alia
benelìcia de pojiu'.o oiim Clusino, singulis annis ea die qua veneril ad canlandum
missam, solval ei prior de oblalis ad ipsam missam xii solidos bene expendibiles et
currenlis monete in predicto castro: si quid vero superfueril de oblalione misse sibi
remaneat, si quid vero defuerit compleat xii solidos de suo. Ilem pronuntio, ut pre-
dicium oralorium novum prò reverenlia domini pape Celestini inlegrum servelnr et
illesum. Ilem dominus Aretinus facial priorem de Monlepolisiano el suos clericos, qui
nunc sunl et successores eorum, per libium el slolam super altare investire et firmare;
omnia ista, que superius leguotur, domino Clusino semper exhibere. Ilem pronuntio, quod
dominus Clusinus episcopus nullum oralorium per se vel per alios ibi construal ulte-
rius, nec de novo aliquod oralorium in [iredicto castro in tolum vel in partem per se
vel per alios deinceps acquirat, nisi de voluntate domini Aretini, set supradictis omni-
bus sit contenlus. El hec omnia precipimus observari ab utraque parte, sub pena do-
mini pape cenlum marcharum argenti; et de omnibus supradictis, siqua dubilatio ibi
emerserit, interpretalionem milii reservo. Unde quia verbum illud dubitabile videtur,
scilicel de morluariis, autem Clusinus medielalem habeat, ita inlerpretor: deductis tamea
expensis prius, exinde, que consueverunt fieri. De procuratione vero danda die domi-
nica quando Clusinus accesserit, dicimus quod mane tantum prior debeat dare sibi.
Farla sunl hec omnia apud monasterium de Farnilo, anno dorainice incarnationis
millesimo centesimo nonagesimo quinto, sextadecima kl. novembris, indiclione quarta-
decima, presentibus ambobus predictis episcopis et priore; et presenlibus et rogalis
testibus Rainerio preposito fesulano, magistro Orlando canonico fesulano, (Presbitero)
preposito aretino, magistro lohanne archipresbitero plebis aretine, Ugone de Capan-
nole et Rainerio canonicis aretinis plebano sancii Vincentii plebano sancii
Silvestri, Guaifredo canonico clusino, .... abbate de Farnilo, Guarnerio fìlio lohannis
Guarnerii de Florentia, Ranerio de Albola et Guidone filio eius, et aliis pluribus.
AN. IlO^i-IIOGj CODICE DIPLOMATICO 35
In Dei nomine. Anno dominice incainalionis millesimo centesimo nonagesimo se-
ptimo, seplima ki. iulii, indictione quintadecima feliciter. Cam de prodictis pronuntia-
tione et ditfinitiva senlonlia et omnihiis non esscl piiblica per mamim notati! srriplura
confecta, prenominalus dominus Rainerius resulaniis episcopus, convoi^alis e! rogatis
ad hoc teslibus presbitero Alberto et Benintendi diacono et Guidone subiliacono fesu-
lanis canonicis, Corbacrione camerario, Attaviano clerico eiusdem episcopi, Brindolo
eiusdem senescalco, Thzo filio GrifToli de Fii^diine et Ugone (ìlio Orlandi Nircole de Ci-
vitella, in ecclesia et canonica sancii Romiili de Fesulis, milii Rustico iudici et notario
predictam sentenliam et pronuntiationem et omnia suprascripta, ut scriberem et in
publicam formam redigerem, mandavit.
t Ego Rainerius fesulanus episcopus ex mandalo domini pape Celestini liane sen-
tentiam tnli, et infrascripto iudici scribendam iiiamiavi, ideoque subscripsi.
(Sn.) Ego Rusticus Henrici imperaloris iudex et notarius publicam sententiam et
pronuntiationem et omnia suprascripta ex mandato domini Rainerii fesulani episcopi,
ut superius continelur, scripsi et in publicam formam redegi.
Celestino III conferma la semenza data da Pietro vescovo di Firenze nella con-
troversia esistente tra lo spedaliere di Ponlevalle e il vescovo Amedeo, circa la
givrisdizione di quello spedale.
Luterano - 26 gennaio 1196. [Ardi. Capii, d' Ar., n. 167].
Copia di Dernardo nolarn, del 21 novembre 1 1 9.3, trascritta da ser Macabeo notare nel 17 febbraio 1197,
ed autenticata anche dai notati Alberto e Pietro. Sopra la prima linea: Exemplum autentici confirmationis
domini pape Celestini.
PFi.icK-IlAnTTiNG, Aclti Pfìhtif. lioììian. ined. Ill^ 400, n. 470.
Il Celestinus episcopus servus servoiuni Dei venerabili fratri Aretino episcopo sa-
lutem et aposloliram benediclionem. Iustis('') pelentium desideriis dignum est nos
facilem prebere consensum, et vota, que a rationis tramile || non discoidanl, effectu
prosequente, compiere. Eapiopter, veneiabilis in Cliristo fraler, tuis iuslis posltila-
tionibus grato concurrenles assensu, senlenliam, quam venerabilis frater nosler Floren-
linus episcopus iudex delegatus a nobis, super causa que vertebalur inter te et hospi-
taiarios hospitalis Pontis ad Valleni super subiectione et ordinatione ipsius hospitalis
et conslructione novi oratorii promulgavit, sicut rationabiliter lata est, nec legitima
appellalione suspensa et autentico scripto redacta, aucloritate apostolica confirraamus,
et presentis scripli patrocinio communimus. Ad maioiem autem huius rei firmitatem
huic nostre pagine scriptum ipsum de verbo ad verbum duximus insereudum, cuius
tenor talis existit. In nomine patris et filli et spiritus sancii amen. Ego Petrus floren-
(•) Segue: peinionibus, parola punteggiata sotto.
36
DOCUMENTI PER LA STOHIA ì) AUEZZO
[410-417.
tiiius episcopus delegaliis a domino pa|i;i Celoslitio, in causa que verlebatur inler do-
miniiin Aiiiedeum episcopuin aieliiium ox mia parie et liospilalarios de l'onlevallis ex
allora, (]ue lalis crai: Meraoralus episcopus Arotiiius assorebal per Serafinnra arcliidiaco-
imm ecilesie arelinc respoiisaleiii suum, (jiioil lios|)ilal(' de l'onlevallis in sua diocesi erat
conslrucluni, el sibì diocesana lege subieclum, el ecclesiam babebal anliquam, scilicet
sancle Marie de Podioacuto, a qua consueverunl iiabilalores ipsius liospilalis ecclosiaslica
recipere sacramenla. Episcopus lamen Fesulanus aceedens ad presentiain summi ponli-
ficis, lacila veniale, nomine liospilalis predicli, lilleras ab eo in grave preiudicium
ipsius episcopi Aretini impetravil, ut videlicet ipsis hospilalariis fabricandi ecclesiam in
proprio fundo liberam facullalem exiberel, ei tam hospitale quam ipsam ecclesiam sub
speciali proleclione romane ecclesie sumraus ponlifex reciperel; quarum litlerarum
oplenlu ausi sunt dicli ospilalarii, episcopo Aretino inconsulto, ibidem oraloriuni de
novo conslruere. Ego ilaque, ex aucloritale prefate delegationis, partes ad presentiam
meam legilime citavi, et ex ulraque parie lite contestata, ex confessione ipsius ospila-
larii et ex teslibus a parte episcopi introduclis, cogiioscens ipsum hospilale in diocesi
aretina et plebeio sancii Cassiani couslitulum et ipsi plebi diocesana lege subieclum, visis
privilegiis [iredicle plebis, habilo Consilio canonicorum meorum et Aldobrandini iudicis
et aliorum virorum prudentium, contracto heremodicio ab ip^ hospitalario, ipsum ho-
spitalarium lanninum, nomine liospilalis, ipsi magislro Serafino archidiacono, respon-
sali domini episcopi, condempno; iudicans el decernens ipsum hospilale el familiam
eius pieno iure domino episcopo memorato et plebano sancii Cassiani de celerò sub-
lacere, et ad eorum dispositionem el ordinalionem in spirilualibus et teraporalibus
perlinere; et oratorium noviler construclum penitus removeri, el prescriplos hospilala-
rios a capella sancle Marie Podiiaculi ecclesiastica sacraitienla recipere. Nulli ergo
[omnijno bominum liceal hanc paginam nostre confirmalionis infringere, vel ei ausu
temerario contraire. Si quis aulem hoc atlemptare presumpseril, indignalionem omni-
polenlis Dei et bealorum Petri el Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Da-
tum Lalerani vii kl. februarii, ponlificatus nostri anno quinto.
417.
Il ponlefice Cclcslino III intima all' Abbate di s. Fiora di restiluire a Rolandino di
Pagano quella parie del castello di Higiilino che aveva illegalmente acquistala
da Guido fratello di lui.
Roma • 27 febbraio 115)6.
[Ardi. Capii, d' Xr. Carte di s. Fiora, n. 391].
mm. 280X230. - Nel mezzo della breve piegatura restano dei pezzetti di cordicelle di canape alle quali
slava appeso il piombo papale.
Pflogk-Hìrttung, Ada Pontif. Rom. ined. Ili, 401, n. 477.
Celestinus episcopus servus servorum Dei dileclis flliis (Karitati) abbati et fralribus
sancte Flore aretine diocesis salulem el apostolicam benediclionem. Ad hoc sedes apo-
stolica fratres et coepiscopos noslros et alios ecclesiarum prelatos in partem soliicitu-
AN. 119G] CODICE DIPLOMATICO 37
dinis evoeavit, ut que ad ipsam de diversis parlibus quesliotium liligia referunlur,
ipsoriim iutlicio, cura oporluerit, lerniiiKJiitiii'; et cum, lan(|ii;itn homines, ad omnia
sufficere non possimus, per alios exeqiiamur inlerdum (|uod phiiilms et maimibus
occupati per nos ipsos non possumus adimplere. Veruni, cum apud nos pieniludo re-
sideat potestatis, si quid forsan propler difficuitatem negolii vel impedimenlum quod-
cumque ab aliis terminari non potest, ad eci'Iesiam consuevit romaiiam referri, et per
eam ralionabiliter diffuiiri. Inde siquideni exlilil ipiod, cum proposilum fuisset in au-
dientia nostra dilectum filium nostrum nobilem viium Rolandinura Pagani et Guido-
nem fratrem suum, mutuo inter se sacramento filmasse ne porliones suas super castro
Rovetini et aliis bonis paternis atque maternis in extraneas conferrent qualibet alie-
natione personas quamdiu alter eorum porlionem allerius vellet competenti |)retio
comparare, ac vos ab eodem fratre dicti Rolandini, contra fidem preslitam veniente,
portionem eiusdem castri centum nonaginta iibrarum [)isane monete pretio comparasse,
noientes ve! ipsi Rolandino preiudicium aliquod generar! vel eandem ecclesiam inde-
bite aggravare, causam ipsam venerabili fratri nostro (Amedeo) aretino episcopo duxi-
mus commillendam. Qui, cum pailibus convocatis et rationibus earum plenius auditis
et cognitis, depositiones etiam teslium redegisset in scriplo (1), et de cause meritis
plenius cognovisset, causam ipsam ad sedem duxit apostoiicam remilteiidam. Nos igitur,
dicto Rolandino et R. procuratori vestro in nostra presentia constilutis, vener;ibilem
fratrem nostrum loh(annem) viterbiensem et tuscanensem e[)iscopuni sancti Clementiset
dilectos filios M(eliorem) titulo sanctorum lohannis et PauFi et Sifredum sancte Praxedis et
Fid(anlium) sancti Marcelli presbiteros cardinales depiitavimns audilores; qui tolius cause
meritis, assidentibns, ipsis [et] dilectis filiis magistro Willelmo mediolanensi subdincono
nostro, et magistro Blandimerio, Persico beneventano et Romualdo salernitano iudicibus,
diligenter auditis et cognitis, quod [injvenerant nobis et fratribus nostris per onlinera
retulernnt. Nos itaque, celebrato cum fratribus nostris super eadem causa diligenti Ira-
ctatu, post multam deliberationem, contractum venditionis, (|ue inler vos et fratrem
supradicti Rolantlini intervenerat contra iusiurandum quod idem fraler Rol(andinus)
ei prestiterat, duximus irritandum, et decrevimus non tenere; et eandem portionem su-
pramemorati castelli, postquam ecclesie sancte Flore pecuniam restituerit quani in ipsius
exhibuit emptione, dicto Rol(andino) censimus resignandam, salvo iure proprietalis (|uod
eadem ecclesia in memorato castello noscitur obtinere. Statuimus autem et sepedicto
Rol(andino) dedimus in mandatis, ut usque ad dominicam qua cantalur Letare lerusa-
lem, vel si impedimento fuerit canonico prepeditus usque ad octavas Pasce vel quan-
documque prius, diclis abbati et monachis pecuniam lestituat me'moratam; qua exliibita,
possessionem portionis eiusdem castri recipiat corporalem (2). Ut autcm dieta senten-
(1) Ved. documenlo n. 413.
(2) L' abbate Carità promette con qucst' atto di soddisfare ai voleri del papa: "In Cliristi nomino amen.
In presentia Presbiteii aretine ecclesie preposili, magistri Guidonis, magistri U^onis, donni Bruni iaitidicte ec-
clesie canonicorum et Ncrbotti, Bosetti et Tatti, donnus Ivaritas sancte virginnm K. et L. abbas promisit
domino A(medeo) aretino episcopo, quod incontinenti redderet ei, aut Orlandino Pagani, portionem illam castri
Roguitini quo conlinebatur in litteris domini apostolici C(elestini), si redderetur sibi pecunia qiiam prò ea
38 DOCUMHNTl PER LA STORIA d' AREZZO [417-418.
ti.i iiiiiiorem in poslcnim ohliiieal firmilalem, ipsam, siciit a nobis prolala osi, sfpe-
(lirlii H(il(^;uiiliiii») aiicloritale apostolica conili mavimiis, et scripli nostri patrocinio cura-
viniiis i()niiiuiiiir(\ Qnocirca per apostolica vohis scripla districte precipiendi) mandamus,
(|ii:iliiMis (In lam senliMiliain, sni)la(o cnlusiibot conlradiclionis et appellatiofiis ohstacnlo,
nirctis inviidaliiliter ohsi'rvari'. Alioqiiiii noverilis nos diclo episcopo dedisso firniiter
i[i iii.iiidalis, 111 VDS ad iil per cciisnrain ecclesiastii'am, appellalioiie remota, compellat,
et siipradictuin Hol(aiidinnni), postiinain pecunia memorata fuerit persolula, in posses-
sioneni pmlionis ipsins castri corporalem induca!. Datum Rome ainid sanctum Petrnm
1111 kl. marlii, pontillcaUis nostri anno quinto.
^18.
Filippo duca di Toscana con ferma alla Chiesa Arciina il privilegio d' Arrigo VI,
concesso nel U9I.
Arezzo ■ 3 iiiag'jfio 1196.
[.\i-cli. Capii, d' Ar., n. .i68J.
inm. 470X680. - Il .sigillo di cera è .sialo lolio: ha esso lasciata sulla carta un' orma scura avente
mni. 100 di diametro. Nel tergo, di scrillura del sec. XIII: Privilegium PhUipin domini Tuscie (e segue, di
scrittura del sec. XV) prò Imperio, confirmans multa bona canonicis, twc aliquis valcut molestare canonicos
nec successnres nec ipsorum colonos et e xxxvi.
BuR.ALi, Vite dei Vescovi Arel., 51. - Ughelli, Ital. sarr. I, 4IS. - Moneta, Ragioni della Chiesa Aret., Dee. n. x -
C.\Mi(:i, Suppl. alla Ser. dei Duchi e March, di Cos. della Rena, V ni, .56. - La Farina, Studi storici sul sec. XIU,
IV, 289, n. Lxxx. - Cappelletti, Le Chiese d' Italia, XVIll, IH.
Il In nomine sancle et individue tririitalis. l'hylippus divina favente clemenlia dux
Tus II scie. Dignitas et excelleiilia ducalis offilii pia semper agere, et ecclesias Dei suo
munimine defendere et manutenere consuevit, et ducem ve! aliquem alium in magnam
dignitatem positum, nichii magis qiiain ciementia decet, cuius Consilia, cuius opera in
omnibus et per omnia dulcedine gratie semper debet exuberare. Kos igitur patris et
fratris nostri divorum aiigustorum imperalorum honesla exempla sequentes, qui eccle-
sias Dei imperio suo constitutas malori affectu dilexerunt et congruis honoribus dila-
verunt, idem sapere, id ipsum et tacere pio Qelo in nostro ducatu intendimus, ipsaque
loca divino cultui mancipala, que et ecclesiastica disciplina commendai et religio sancta
illustrai, non minori gratia fovere amplecti et diligere decrevimus. Eapropter cogno-
scant universi fideles ducatus nostri per Tusciam constituti presentes et futuri, qualiler
venerabilis Aretin? ecclesia prepositus Presbiler, unaque cum eo Christoforus primice-
rius, Gregorius canonicus noslrp celsitudinem maiestatis adierunl, humili devotione
prò se et prò tota ecclesia .Aretina postulantes, qualinus predict^ ecclesie bona a regi-
dederal, el iuramento firmare dicebat; quod nec dixil, nec fecil post domini apostolici litlerarum susceptione
ut aliquis prenominatam portionem Orlandino contradiceret. Actum Aritii, in ecclesie Aretine clauslro feliciler,
Christi nativitate M.C. xcvi. Celestino residente et Henrico imperante, xv kl. mali, indiclione xiv.
(Sn.) Ego Machabeus noi. buie promissioni interfui, el eam seripsi et compievi, el in publicam rormam
redegi,, (Carle di s. Fiora, n. 593).
AN. 1190] CODICE DIPLOMATICO 39
bus et imperatoribus collata, et ecclesiam Aietinam oninesque canoiiicos oius, cum
omnibus bonis et pertinentiis ipsoruin. sub nostra tutela et protectione susciperemus,
et nostro privilegio munire et confimiaie dignaremur, et universa bona a ceteris fìile-
libus quolibet iuslo titulo acquisita vel tlala nostro mnnimine eis roboiaremns. Quorum
iustis precibus clementer aniiuentes, ecclesiam Aretinam omiiesque canoniros eius, cum
omnibus bonis ac perlinentiìs ipsorum, sub nostra tutela et protectione suscipimus, et ex
nostra ducali benignitale eis coiicedimus et roboraraus bona ecclesia iuste et Icgillime
collata, sicut in sequentibus per ordinem conlinelur. In primis plebem sancte Marie in
gradibus.cum omnibus suis [)erlinentiis; jilebem quoque sancti Viti in Corsignano, plebem
sancti Victoris in Rapolano, plebem sancii lohannis in Vescona, et omni^s plebes seu mo-
nasteria et omnes ecclesias quas habent in comitatu senensi et fiorentino et clusino; plebem
sancti Stephani in Classe, plebem sancti Pelli in Greti, cum onini sua perlinentia; eccle-
siam sancte Marie in Petrogniano, cum bis que ad eam spectant; capellam sancii Angeli
in Castelione, plebem de Bacialla, capellam sancti Angeli de Fercione et ecclesiam sancti
Angeli in Colonaria et omnes ecclesias quas habent in episcopalu Aretino; campum
etiam de Longoria, campum de Piunla, campum de Gratinata, campum de Montepu|ii,
campum de Prato, campum de Vilartale, et omnes terras quas cives aretini iniusle de-
tinent sine eorum volunlale; et terram de hospitale sancti Angeli; quirqnid habent
eliam in Montagnano et in Lucignano, Oliveto, Bulgari, Casavetere, Monzorno, Quarata
et Calbenzano, in Subiano, Caliano et in ìNussa et eorum pertinentiis et curtibus, in
Marcena et curie sua; caslellum de Vaialla, rum vico et perlinentia sua; molendina
quoque que habent in flumine Arni, et celerà molendina que habent vel adhuc iuste
habiluri sunl; castrum et lurrim('') de Classe cum suis pertinentiis; castium de Top-
pole, sicut eis ex concambio a camaldulensibus et abbate Camporegiani et a fìliis Ber-
nardini et nepotibus eorum per emptionem, et ab eisdem in Verazano et Succiniano et
Teclena et eorum pertinentiis et cui libus, iusle et ligiltime obvenerunt, ut per inslru-
menta publica palei; Saxetum cum Maiano et suis pertinentiis, quirqnid habent in
Bivignano, Carciano, Pratomaio, Durnula, Monlealto, Vicione, Tegolelo, Policiaiio, Ar-
bororo cum eorum perlinenliis; que habent in Cesa, Vertige, Foiano, Marciano; que-
cumque donavit eis Rolandinus Mambilie de Duma in Duma, Toppo, Pilli, Marciano
et Puteo et Nasciano et Vacaricia et V;ido Fierle et [eorum peiìlinentiis, sicut eorum
instrumentum aulenticum monstrat; quicquid habent in Anglare, Viaio, sancta Criice, et
quod iuste acquisituri sunl; in comitatu quoque Castellano Ripulì, Pililiano, Silice et
curtem de sancte Andrea, castr[um de] Milisciano, cum eorum pertinentiis, et omnes
terras quas habent in comitatu Aretino, Castellano et Clusino, vel in antea acquisituri
sunl, cura omni utilitate videlicet pascuis, pralis, silvis, venatioiìibus, fluminibus, rivis,
aquis, lamis, aquarumque decursibus, piscalionibus, ripaticis, leloneis, paludibus, terris
cuitis et incullis, cum ceteris omnibus emolumentis que de predictis bonis iusle et ratiooa-
biliter polerunt pervenire predictis canonicis et ioli Aretina ecclesia, nostro ducali privilegio
conlirmamus, salva per omnia ducali iustitia. Addicientes quo(iue ex gratia concedimus,
ut quicumque, spirilu Dei ductus, terras, casas, vicos, castella prelatis conferre voluerit
libera sii ei facultas donandi, vendemli vel commutandi, salva uniuscuiusque iustitia.
(•) turris.
40 DOCUMENTI l'KR LA STOIIIA D' AHEZZO [418-420.
Do (t'iL'io ducali cdit'lu slaliiimiis, al nullus marchio, comes, viceconies, nulla persona
ina'p'iia ve! parva, nulla civilas, nulla omnino poteslas prefatos fratres eorumque colo-
hos nec occlosias noe ca|)tìllas ali(iuo modo audeal molestare vel disvestire ve! inquie-
tare vel alii|iiani cxaiiioiii-m vel aii(|u()d fodnim exigeie vel accipero, exreplo solo
inisso liOjlro (piein ad hoc spciiiiliicr destiiiaveiiuius. l'recipimus eliam ut neipie epi-
scopus, neque ipse preposilns vel alia queiihot persona, aliquam potestateni liabeal
predirla bona ecclesia Aarelin^, qiuj nunc habel vel in fulurum iuste acquisierit, vendendi,
doiiandi vel aliqiio mudo alienaiidi. Si (|uis vero huius nostri precepli violator estiterit,
sciai se coiniiusiliiriini ami purissimi libras mille; medielalem camer(,ì nostre, et
medietalem canonicis Aretine ecclesia i>ro tempore conslitutis. Quod ut uberius cre-
dalui', et ;il) omnibus semper invioiabililer observetur, presentem inde paginam con-
srribi et impressione sigilli nostri iiisigniri iiissimus, ailhiinlis idoneis Icslibns, quorum
nomina sunt: comes Godefredus de Veiiiseii, Conrailus de SlulTel, llermaiinus de Ca-
tena, Henricus FalTus, Berlengerius de Oreim, (Inido de Crema, Johannes de Berardo
de Castelione Aretino, Astaiicollus et Marcoaldiis cameiarins et multi alii.
Sigiium domini Filip|ii Tnscie gloriosissimi ducis. (Sd.).
Ada snnt iiec anno ab incarnatinne Domini .M . C . Ixxxxvi, indiclione xuii, v nonas
madii, regnante domino Henrico romanorum imjìerature gloriosissimo, anno imperii eius
quinto, ducatus vero domini Piiylippi anno ii. Datuin a|iud Arilium per nianum Hel-
frici nrotoiiotarii.
419.
Arrigo VI prende sollo la sua imperiale proiezione i figli del Conte Ranieri da Mon-
taulo, con le loro possessioni e i loro nomini.
Wirzbnrg - 23 maggio (119C).
Gli originali di questo e del seguente privilegio, che oggi si sono perduti, sussistevano ancora nel 1752,
quando delle scritture della famiglia dei Conti Barbolani da Montauto fu redatto un inventario, in questo, fra
le altre cose, si notava:
"Altro libro simile contenente privilegi di casa Montauto di diversi imperatori, copiato dagli originali, e
i detti originali in carta pecora con un sigillo di cera legato in cordon giallo,,.
"Numero quarantaquattro cartapecore, parte lacere e parte spente nello scritto e inintelligibili, contenenti
diversi istrumenti antichi di compre e vendite, divisioni e Iodi,,.
"Entro detta sacchetta un mazzo legalo di privilegi originali di Carlo IV e Carlo V consistenti in carta-
pecore,, .
Tolgo questo, e il seguente privilegio dato ai medesimi Conti, da una copia dei primi del sec. XVUI da
me posseduta.
Camici, Sappi, alla Serie dei Dachi e March, di Tose, di Cos. della Rena, V iir, 87. — Gami'rrim, Stor.
geneal. delle fam. tose, ed umbre, I, 220.
Henricus divina favente clemenlia Romanorum imperator et semper augustus. Impe-
rialem decet excellentiam eorum profectibus et honori studium proprium ac operam
(prebere), quos fide et devotione reperii erga se laudabiles et in opere efficaces. Co-
IN. 1196] i;odii:k diplomatico *f
gnoscat omnis uiiiversilas noslroi'nni lidelium preseritiiim et fiiliiidiuiii, (jiidiI liileips
«oslros pliirimum(|«e devolos Albeiliim, Matlnuirn et ('lUilielmiim de Monteacuto et
omnia eornm bona, liomines et |iossessio?ies, et universa que ad eos peiiioeiit, |)er
inlnitiini s|iefiaiem, sub nostre maiestatis proiezione recipimus: slalnentes lirmiter et
dislricte prei'i[)ienles, quod nullus liomiiiuin eos in personis vid in icbns molestare
audeal; luiiUis arciiiepisropus, episropns, ilux, marchio, comes, vireoomes, rivitas, vel
eomnne, aut ali(|iiis niinriorum nostrorum eis in aliqiio gravameli inlerrc pri^sumaf.
Ad ber aniem eisdem nostris fidelibns, de benijrnitale imperatorie maiestatis eorum ser-
titiis et devolionilius respomlenles, (•onre(bmus atque elargimnr arimaniios et allodia-
rios et lambardos qni snnt in districln eornm, et fodrum et omnem talioneni, (jne ad
DOS perlinent, de terris et possessionibus eornm, sive de hominibus qui snnt in eornm
dislriclu; sancientes fìrmiler, ut ab omni inquietudine ar datione liberi omiiino peima-
neanl. Si quis aulem fonira hnc nostrum ediclum venire templaverit, trii,'inta libras
auri optimi prò pena persolvat; medielatem camere nostre, residunm vero passis iniu-
riam. Et ni hoc nostrum mandalum ratum et iìrmum habealur, impressicme nostri sigilli
iussimns communiri. Huius rei lestes fueinnt Wittemburgensis episcopus Henricns, Otto
Frisingensis episcopus, Berloldus dux Meranie, (lodefridus comes de Veingen, Boppo
Comes (') de Verleim, Godefridus de Vendieden, Ugolinus de Latino, el alii quamplures.
Dalum apud Wirezl)urg x kal. iunii (I)
420.
I Consoli di Arezzo e delle Compagnie, e dieci Buoni nomivi givrann e faìirio giurare le
immunità del monastero di s. Fiora, che do-rrà riedificarsi, e delle sue possfssioni .
— rlOffliO 115H5.
La pergamena ongiiuile non si nuva più fra le scriiiiire ilell'Abliazia di ^. Fiora. Tolgo il (locMincnlo dalla
Sùtosti compilala dall' ab. Srarmagli (p. 246).
In nomine eie. Consnies civitatis el societalum el decem boni liomines jier unam-
quamqne portam civitatis ad electionem abbatis etcamerarii, si prò suis negotiis iurant,
el lune alium institutiim, iurabunt custodire et salvare monasterium sanci(,^ Flor^, qnod
rbedilìcabitur ubi primo fuit, cum campanile prò campanis quas habent vel habebunt in
àntea, factum cum suis oriicinis, el cum omnibus conversornm el conversarum et ospi-
tali, Sliper qnibus a lecto suisum non erit pectorale vel merli; nec esse in Consilio vel facto
qtìod amodo destrualur; non offendere abbatem, camerarium, sacrisiam et omnes alios
clériCos nostre ecclèsie qni modo sunt et qni prò tempore ernnt, et lamiliares et
(>) Nella copia da me poMeduta: Boept. «
(<) Ved. il precello seguente dello stesso imperatore; quello di Ottone IV dell'agoslo 1210, di Federigo II
del 1° dicembre 1220, e di Carlo IV del 3 maggio 1355.
42 l)Ol',UMENTl l'ER LA STulUA d' ARKZZO [4Ì0-422.
scrvieiitt's (|iii iiiiii l'is sli'leiinl prò serviliu, in euiido el redeuiido, stando et labo-
raiiili), in pcrsoiiis el in rebus eorum, qii? sunl necessaria vicini per dicium servilium
in ahbalia. Hcs iil(,! siiiit iloiiicaliim el molendinuin de (ìaiognaiio et omnia donicata
curlis sancii,; Flory et Kuntiani et res (|uil)us assidue utuiiliir; poiKMe in (lonstituto
civilalis el non renioveie ipioii isti consules l'acienl iurare aiios consuies vel polesta-
lem iiui vel que futuri sunt v(;i futura esset, el iili alios vel aiiam, et sic deinceps:
et (|uirumi|ue populus renovabil iuramenla omnia pr(;dicta observare. Quiiibet iurans
consulibus vel poleslati iiivabil. Kl modo facient consules solempnem concionem civi-
lalis el ilislrictus, el uiius in i|)sa coiicione sumet licentiam ab oinni populo, et iurabit
predicta in anima uniuscuiusque omnia donicata el fructus eorum, qu^ modo sunt vel
in antea lialiituri sunl, in Quarata, in (lalognano, in Monlione, in curia s. Flore, in
Fonliano, et omnia molendina que modo habenl vel habituri sunl. Actum anno Mclxxxxvi,
mense iunii, domino Henrico im|ierante, afino imperii eius v, indiclione xiv.
421.
Arrigo VI concede ai figli di lluinerio da Mnntaulo il fóro di Castiglion Falalbecco,
e a imo di casi il dirillo di edificare su di una casa posseduta in Citerna.
Castiglion del Laffo ■ 16 ottobre 1196.
liAMimiuNi, Stor. geueal. delle famiglie toscane ed umbre, 1, 220; (jAmici, Sappi, nlla Serie dei Duchi e
March, di Tose, di C. della Remi. HI, 86.
Henricus sextus divina favente clenientia Romanorum imperator semper augustus .
et rex Sicilie. Notum facimus universis nostri imperli tìdelibus presentibus et l'uluris,
quod nos adlendenles devota obsequia fidelium noslrorum Alberti, Mathei el riuilielmi
filiorum Rainerii de Monteaculo, ipsis et heredibus eorum forum in Castilione, in
quarta leria, imperiali auctoritate concedimus et confirmamus; ut forum idem manu-
teneanl el defendant; precipienles quod nullum aliud lìat cum ipsa die, quod iamdi-
ctum impediat forum. Insuper ipsi Matheo clementi benignilate indulgemus, ut domum
suara quam habet in castro Cileroe prò suo velie mulet el edificet; nullaque persona
humilis vel alla, secularis vel ecclesiastica ipsum in hoc impedire vel molestare audeat.
Quod si quis atlemptaveril triginta libras auri sub pena componat, vel predictam no-
stram concessionem vel fori confirmationem perturbare seu molestare presumpserit, sub
illa eadem pena se cecidisse cognoseat; medietatem camere nostre, reliquam passis
iniuriam. In cuius rei noliliam presentem cartam inde scribi et maieslatis nostre si-
gillo iussimus communiri. Dalum apud Caslellum Clusinum, anno Domini M.C. Iixxxvi,
indiclione xiiii, idibus octobris.
AN. 11961 codici; du'Lomatico AH
422.
Arrigo VI conferma alla Chiesa e al Vescoro di Arezzo le immunilà e i possedimenti,
e altres) il pririlegio di batter moneta.
Mout«fiascoiie - il ottobre 1196. [Aicli. Capii. d'Ar., n. oiU - U. Ardi. Fiorent. Diplum..
Comunità di Castiglioni' Fior.\.
L'originale è pcrdiilo dn riKilln lenipo. Uiprudiicu il il.)riinn'rilii dalla copia inscrila nel privih^fc'io di
Federigo II, del luglio 122-5; dal quale privilegio proviene pure l;i ropia della seconda metà del .secolo XIII
esislenle nel Oiplnnialiro di Firenze. Ouesin reca delle variami •semplieemenlc orlogrnficlie, le ipiali non priova
rilevare.
Ughelli. Itnl. .<'*(•/•.. I. 420 • (Uf. (iiiuici), Lftlere rritiru-iittur.. IG-i (in eslr.).
C. Ili nomine salirle el individue liinitatis. Heinicus sexlus divina favente cleinentia
romanorum imperalor seniper augiislus el rex Sicilie. Eqiium altendimus et salubre
ut ecclesias Dei et ecclesiasliras persoiias nobis el imperio devolas el fideles in sua
iure coiiseivemus, eis(|ue pacem quidam et tiaii(|uillam diligenter provideamus. <^ua
sane consideralione, ad imilalionem antecessoinm iiostrorum imperalorum sive regum,
et specialiler Heniici secundi romanorum iraperatoris (1), ecclesiam Arelinam el tidelem
nostrum Amodeum (") presenlem, nunc eius episcopum, omnesque suos successores et
universa bona, liomines, viiias, castella, ecclesias, cappellas, possessiones, lerras cul-
tas vel incullas, et universa alia que nniic iuste habet vel in posterum, dante Domino,
iuste arquisilionis tilulo poleiit obliiiere, in spelialem maieslatis nostre proleclionem
recepimus atque defensionem. Imperiali auctoritate confirmanles eidem ecclesie Aretine,
in honorem beati Donali martiris consliucte, qui ibidem requiescii, omnia que in pri-
vilegio anlecessoris noslri Henrici secundi romanorum imperaloris continentur; excepta
carte et castro de Caslellione Aretino, [qu]e ad manus [nostras] per [nunptios] et ho-
mines [noslros] speliaiiter retinemus. Slaluimus igilur el precipimus, ut in ecclesia
Aretina nullus marchio, comes, vicecomes, index, vel quelibet iudiciarie potestatis per-
sona, lam in plebibus qnam in monasleriis, tilulis, villis et caslellis, domibus urbanis
rusticis et omnibus possessionibus bealo Donalo pertinentibus, super vassallos, com-
mendalos, servos, aldiones seu residentes ipsius ecclesie piacila teneat, vel quolibet
modo dislringere, pignorare, angariare, census aut aliquas reddibiliunculas vel aliqua
donaria exigat; set omnes dislrictiones, piacila, beato Donato eiusque vicario Amadeo
suisque successoribus episcopis in perpeluum concedimus; et confirmamus castella,
possessiones el alia quecumque bona que, per autentica imperatorum sive regum alio-
rum romanorum |)rivilegia vel scripla ipsius ecclesie, sunt concessa. Preterea, de piena
benignilalis nostre gralia, predicto episcopo el ecclesie Aretine suisque successoribus
(•) Sic
(I) Ah. 1020 (11. no).
44 DOCUMENTI PER LA STORIA I)' AREZZO |'422-4'ÌA.
coiiceiliniiis i-t iii(liilj,'t;niiis iiidemli el liaheiidi inoiielain ii) eo loco sui opiscopatus, et
valore, st'iiindiiin (|ii(i(l ex coiicessioiie arilecessorum nosliorum dinoscitur habuisse.
Insupur, l'ideili episcopo el ecclesie Aretine in suo iure providere voleiites, concedimus
(lualenus in possessioiiilms aul rebus ecclesie violcnler el iniusle a i|uacuin(|ue |)er-
sona di'li'iilis, quas re[pelere| et iuste recuperale volueril, nulla prescriptio nisi Ix*
aunoruui tani in preleritis (|uam fuluris ipsi npponalur. I)(ueriiiinus ilai|ue et lir-
miter iubemus, ut liec maiestalis nostre concessio in perpeluuin rata observetur, nul-
laque ii|miiino per]soi)a jiarva vel maj^iia eam iiifriiigere presumal ve! perturbare.
Quod si t|uis atlemptaveiit lenluni libias auri puri prò pena componal; diinidium ca-
mere nostre, et reliquum passis iniuriam. Ad ciiius rei noliciam presenlem paginam
inde conscribi iussimiis, et maieslatis nostre sigillo communiri. Huius rei tesles s[uiil]
Angelus Tarentinus arctiicpìscopus, Wallerius Troianus episropus, Albertus prothonota-
rius imperialis aule, Weriierus prepositus sancii loliaiiiiis in Wirceburc, Conradus
dux Spoleli, Theobaldus prefectus, Henricus pincerna et alii ijuamplures.
Signum [domini] Heiirici sexli romanorum impcratoris inviclissimi et regis Sici-
lie. (.\l).
Ego Conradus Ildesemensis electus imperialis aule cancellarius, vice Adolfi r,oloniensis
archiepiscopi et locius Ylalie archicaiicellarii, recognovi. Ada sunt liec [an]no dominice
incarnationis millesimo centesimo iionagesimo sexlo, indictione (|uintadecima, anno regni
eius xxvn, imperii vero sexlo et regni Sicilie secundo.
Datura apud Mniilemflasconis xii" kl. novembris.
423.
Celestino HI scrice al vescovo Amadeo che inlimi all' Abbate di s. Fiora di sotto-
stare a una sentenza apostolica clic gli ordina di restituire il castello di liigu-
tino al milite Holandino di Pagano.
Luterano . 31 ottobre 1196. [Ardi. Capii. d'Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. S94].
mm. 115X^90 • Copia sincrona.
Pflugk-Harttung, Ada Pontif. Romanor. ined., Ili, i04, n. iS2.
Celestinus episcopus servus servorum Dei venerabili t'ratri (Amadeo) aretino epi-
scopo salulem et apostolicam benedictionem. Si abbas et conventus sancle Flore dili-
genti meditatione pensareril quam debeant preceptis nostris reverenliam et obedientiam
exhibere, mandata nostra lergiversatione qualibet non effugèrent, nec ab execulione
ipsorum temeritate propria resilirent. Cum enim super turre de Rogetino, super qua
prò dileclo filio Rolaiid(in)o Pagani in nostra fuit presentia sentenlia promulgala, ipsis
abbati et conventui scripserimus, ut latam sententiam observarent, et ipsi lanquam
homines indurate mentis iustitiam vellent memorati mililis presumptione illicila deli-
nere; discrelioni tue. tandem, ipsius facti execu[lion]em duximus committendum. Quia
vero, sicut tuis nobis litleris intimasti, parlibus in [lu]a presentia constilulis, abbas
AN. It96{ CODICE DIPLOMATICO 45
memoralus proposuit se non debere prediclo militi respondere, (|uia crai ab ammiai-
slratione moiiasterii de nostra iussione suspensus, et convenlus eiusdem ceriobii
asserebat, quod tempore messis et vinderaiarum stare in Vicio non debebaiit, nec per
se nec per aiium jiretaxato rolebant militi latioiie (|ualii)et respondere; cum eliam,
sicul nostro est apostolatui reservatum, latam in eos propler iioc interdicti sentenliam non
observenl, noientes quod mandatum nostrum de cetero taliter remaneat in suspense,
et ilii de sua possint astutia gloriari qui in elusione mandati nostri occasiones insuf-
lìcientes et varias pretendere non formidant, l'rateruitati Lue pei- apostolica sciipta man-
damus tìrmiterque precipimus, qualinus memoratis abbati et capitulo ut, omni mora
et appeilalione postposita, diclam porlionem predicli castri cum turre prefato Rolan-
dino, sicut per sentenliam iudicatum est, restituanl, aucloritate nostra iniungas. Alio-
quin abbatem et capitulum et eorum fautores per totani diocesem tuam etiamdiu de-
Dunlies, pulsatis campanis et accensis candeiis, singulis dominicis et festivis [diebujs,
excomunicationi suppositos; et monasterium suum cum omnibus ecclesiis et castel[lis ad]
ipsum pertinenlibus suppositum interdicto, donec castellum cum turre, iuxta quod
promisimus, restituant memoratum, et abbas ipse super tantis excessibus satisfaclurus
nostro se conspeclui representet. Sic autem hac vice mandatum nostrum volumus ut
exequaris quod pietatus miles non cogatur propter hoc ulterius laborare, et nos contra
te non possimus prò negligentia merito commoveri. Datura Laterani ii kl. novembris,
pontilìcalus nostri anno sexlo.
'Sii.) Ego Machabeus nolarius, sicut inveni in Ulleris domini Celestini apostolici cutilineri, sic
in hoc presenti pergamena scripsi et compievi.
424.
Convenzioni giurati' dai Consoli e dai cilladini di Arezzo per le immvnilà dell'Ab-
bazia di s. riora.
119C! [Ardi. Capit. d' Ar.: Caitc di s. riui-a e Lticilln, mi. 592, o92''"|.
nini. 1iOXl*«*- - Diit eseinplan identici del medesimo tt;inpu, ma ili dilTeiiinte scrittura.
In nomine patris et filii et spiritus sancti amen. Quicunque iuraverint ad hoc breve iij
comuni, iurabunt custodire et salvare abbatem sancte Flore et eiusdem monachos et
coDversos qui nunc sunt vel antea erunl prò tempore, et eorum res; et non esse in dicto
nec in facto, quod abbati et suis monachis aliquo modo prohibealur mittere camparios in
curie de sancla Flora et in Mug(l)iano. Bandura aulera, quod abbas in predictis curlibus
et aliis posueril et in omnibus ibidem habitanlibus, si ruptum fueril, ipse sibi accipiat
sine impedimento Comunis civitatis; et siquod semper fueril (■'). Castella et villas que nunc
(•) Queste due ultime parole sono di poco certa lettura. Neil' esemplare 592W» manca: «(ne impedimento
Comunis civitatis, et si quoa semper fuerit
i() DOaiMKNTl PRR LA STOIUA li' AHF.ZZd |4i4-42().
Iinlicl abli;ili;i saiicle Flore rum t'oniin ciirtihns, el vilhuii de .Mo[iiIìuiil' ciim omrii]
podere predirle ahluUie iiliiciiiiKnie liabel, ikhi tollere neijne coiiloiidere neque minuere,
et al» ornili persona defeiidere, bona lidc, sini' fraiide; el raliones didc abbaile adiu-
vare, in bone stalu retinere; el bonain cuiisueliidineìD, (|iiani liabenl boni homines
civilalis in suis liominibus, illam eandem abbati sanrte Flore servare: eo salvo quod
quando per aliam nosliam lerram dabilur datiuui imperalori voi suis nunliis, lune lia-
beamus ex caslris el villis et rebus predicle abiiatie l'oieiisduis fodrum xxvi denariorum
per foculare cum bonis consueludinibiis predicle abbalie, nisi abbns reqnisiverit sibi
a curia; alias aulem (luando dalium colligelnr per civitatein deiitur xii denarios per
foculare predicloruni locoruni, sicut colligilur per civilalem. Hec omnia iurabunl consules
servare, el facienl iurare homines civilalis, bnictorum et suburbiorum, unum per domuim
de bis qui iurant per alia sua negotia; eo salvo (|uod (|nlciimque adiuvet amicum
suum (|uoad ius si vult.
(lonventiones aulem alias, (|uas lecimus cuin abbate et suis monaclils de pecunia
solvenda et plaleis, teneamus adimjilere usque ail primas kalendas venluras vel ad alium
termlnum ali eo indicatum; et res qiie sunt in castro Turile, et qne sunt abbalis et
monacliorum el lioniinum de Tuiita, si quis nostrorum civinm abstulerii, inde dare
faciemns. Credentias quas abbas dablt nobls consullbns vel poleslali teneblmns, et
consilium dabimus bona fide requisiti. Edifilium autem sive edifilia ipie in suo fa-
cere voluerit abbas, sive sui, libere faciant. Monachi vero vel conversi non cogantur, et
quando renovantur, in civitate renovenlur; et ista el eleclio fianl sine contradlctione
clvium, et secundum qiiod coiisuetudo abbalie esl.
425.
Sentenza di Enrico i\iffo, legalo imperiale, conlro alami invasori dei beni dell'Ab-
bazia di s. Fiora.
Episcopio di s. Donato - 1196.
[Ardi. (>apit. ti' Ar.: Carle di s. Fiora e Linilla, n. o9oJ.
Camii;i, Supptem. alta Serie dei Duchi e March, iti Tose, di Cos. della lìniii. \' ili, 60.
t In nomine Domini amen. Ego Henricus FafTus, a legalo domini imperatoris in comi-
talu aretino, castellano, perusino ac senensi deiegatus ad institiam faciendam, recepta
querimonia a syndico monaslerii sancte Flore nomine ipsius monasterii quam faciebat
de Frannilasta et heredibus et filiis Vincinemici, quos dicebat iniuste detinere res et
possessiones ipsius monasterii in castro Pilli el eius curie, videlicel Laurentium el
Tarducium et fìlios Manni, cum omnibus eorum tenimenlis.qui filli Manni debent xii
stariora pani annualim, et Orlandlnellum qui debet vu slaiora; quos predictos deteo-
lores sepe per nunllos nostros et litteris peremioriis cilavimus, quibus iudirio stare
ac ralionabiliter respondere conlempnentibus, habito Consilio Aslancolli iudicis curie,
pronunlio abbalera sancte Flore el yconomum ipsius, nomine ipsius monasterii, mltlen-
dos In possessionem el quasi prediclarum rerum, el per Ildibrandum nunlium nostrum
in possessionem inducimus; omni tamen allegatione de principali questione assenlibus
AN. Il9tj-ll98] CODICE DIPLOMATICO 47
servata. Et si infra annum adveneriul prestila satisdatione iudicio sisli, reslilulis expen-
sis, X libras priiis recipiaril. Precipieotes insuper, sub pena e librarum, ut iiullus conlra
iudicialem ordinerei reionasterium audeat inquietare. Hata in episco[)alu sancti Donali,
àono Christi uativilatis M . e . nonagesimo vi. In testimonio Capellini lldibrandini de
Catenaia, Rigonis Bonisciadri, in multorurei presentia.
Ego .4staficollus imperialis aule iudex, scripsi et in publicam forreiarei redegi.
626.
/ Nobili di Doma renunziano a favore della Canonica Aretina diversi terreni e il
patronato di alcune chiese.
Badia al Pino ■ gennaio 1198. [Ardi, flapii. d' Ar., ii. 472].
min. 333X5"". ■ Nel mez/.n del lergo: Durna, scrillovi nel sec. XII.
(Sn.) In Dei nomine. Anno dominice inca|nalionis M . e . Ixxxxvii, Henrico impe-
rante, mense ianuario, indiclione xv^ Manifesti sumus nos Frangelasta, Griflfolinus et
Teuco filii olim Ranucii de Duma, alque Rolaiidinus filius quondam Vinceinimici, qualiter
per hanc cartam restitulionis et refulationis restituimus et refutamus libi Prespite(ro)
proposito canonice sancii Donati, recipienti vice ipsius canonico, scilicet quicquid Rolan-
dinus olim Mambilie habuit ve! tenuit et nos habemus a rivo Querceti versus Durnam,
in Duma et eius curie ac perlinentiis suis, et in Malfiano, exceptis duobus hominibus de
iMallìano qui remanent ad preceplum episcopi A(madei). Item restituimus et refutamus
libi iuspalronalus ecclesiarum de Duma et Maltìano et ecclesiaiuni sancii Quirici Cam-
piliani et plebis de Toppo. Iteni restituimus et refutamus libi quicquid olim dictus
Rolandinus babuit et tenuit in Topjio, Vaccareccia et Padule, cum ralione et usu quem
habuit in flumine Ciani et valle de Fierla, et si aliquod allodium; immo illud allodium
quod habuit ultra rivum Querceti: feodo vero solummodo, si ibi est, nobis retento; et
excepto feodo abbaile de Pino preler patronatum ecclesiarum. Itera itemque restitui-
mus et refutamus libi, ut dictum est recipienti nomine canonice, scilicet duas por-
tiones tolius quod Rolandinus iamdictus habuit in Pilli et eius curie, excepto feodo
Marchionum, quod probatum full esse leilia portio; et excepto feodo sancte Flore. [Il]em
restituimus et refutamus libi duas portiones tolius quod habuit in Marciano et eius
curie dictus Rolandinus, excepto feodo episcopi; et quicquid habuit et tenuit in Puteo,
ISasciano et Colleguineldi, excepto feodo episcopi. Que omnia supradicta a nobis libi
reslituta et refutala canonici diete canonice non alienabuiit, idest non alienare debe-
bunl, vel libellabunt vel in feoduin dabunl alieni, sine parabola nostra, nisi nobis et
heredibus nostris. Et nos similiter tantummodo de porlione nostra quam habemus in
diclis locis non alienabimus vel non libellabimus, neque in feodum dabimus alicui
alii nisi inter nos. Et illud quod full Rolandini MambUie, quod SotTredus et eius
uxor Mambilia habent, nec vos nec nos debeamus acquistare sine parabola veslra nos,
et vos acquistare non debeatis illud sine parabola nostra; quatinus ab hodierna die
4* DOCUMENTI PKK LA STOKIA D' AREZZO |4Ì()-427.
habeas l;im iii pieposilus el possiileas, nomine dime canonice, quam lui successores.
preilii'la h iii»l)is (ilti resliluta ol refulala, sine nostra nostroruniqne licrediini molestia
vel lilis repelilione, aceplo a le merito seciuuium legem et prout convenit. Ouod si in
ali(|iio ex prodiclis prcsump-^orimiis agere, cansaii, vel per |)lariliim ant extra faligare
per nos vel per siinimissani a iiuhis |)ersonam, ant si ontiii tempore vos lacitos el
quielos ant indempnes inde esse non permiserimus, ant si apparuerit dalnni lactiimve
a nobis hnic. rei nociluriim per aliipiod iiigeninm ipioil homo in se cogitare |)0(esl,
tnrii' obligamns nos et nostros lieredes ac i>romillimns libi et Inis snrcessnribus rnm-
ponere |)enam e marcarum argenti; el pena solula, remaneant lirma suprascripla.
Unde hanc cartam fieri rogavimus. Aclnm in comilalu aretino et iuxta abbaliam de
Tino leliciter.
Preterea dicli viri et preposilns convenerunt iiiter se et stanliavernnl, (|uod"cnslo-
diam lurris Darne facerenl communiter, el facerent custodire secunduin portionem
conlingentein unicuique eoriim, scilicet parli; set cum uni soli parli ipsa lurris fuerit
necessaria, ea pars lune custodire iilnm debeat communibus expensis. Ilem si aliqua
pars illorum voliierii edificare turrim in dictis caslris, debebil alleram parlem inqui-
rere; el si iiia volueril, cum ea debebil cummuniter facere. Quoil si illa, idesl altera [lars,
noluerit, ipsa que volueril possit poslea in suo turrim edificare.
(^ Signum manunm Nerbotli de Slerpolo, Rainerii Hainerii, Vitalis, fiimbi, Offra-
la ducii, Siconis, Deuslesalvi, Pancii, Bonaionle, Rainaldi, Roccii et Barllioii rogato-
É0 rum teslium.
^ Ilem, in presentia el testimonio diclorum teslium, P(resbiler) prepositus, cum
^ aucloritale A(madei) episcopi aretini el cum cannnicis Chrisloforo primicerio, (leno-
É0 ese camerario, (iregorio, magislro Guidone de Ficarelo, Gerardus piebano de Fi-
^ carelo et Rainerio, concesserunt el dederunt in feodum dictis filiis Ranucii et Vin-
^ ceinimici, recipienlibus eliam nomine fratruui suorum, ac illorum heredibus, quic-
{^ quid prefata canonica liabebal in Fonliano, scilicet honiines cura lenimenlis suis,
^ et in Pilli ac eorum curlibus, quod perlinebat ad villicalionem de Fonliano, exce-
É0 ptis personis filiorum olim Servodei de Viaplana; cum rebus quas habebant io
Polciano et eius curie; et omni anno vel annualiler debebunt, scilicet prepositus et
canonici, dare illis viris et eorum heredibus de camera xx soldos. Et insuper dimi-
serunl illud totum feodum a rivo Querceti versus Civilellam, et t'eodum de Marciano
et illius curie, et de Puleo el Golleguineldi el Nasciano, et sine fraude debebunt
ìllos idem adiuvare. Pro dicto vero feodo unus maior filli Ranucii el unus major
filli Vinceinimici debenl iurare fidelilalem canonice; et si aliquis illorum obierit
alius maior el alii omnes iurabnnt canonice non lollere nec contendere illud podere
ipsi, quod full olim Rolandini Mambilie, restitiitum, ut dictum est. Et si aliquis ab-
stuleril. canonicam adiuvabunt ad readquirendum et postea retinendum, excepto
conica imperalorem el suos nunlios et episcopum, et ab illis precibus, sine fraude
et malilia; el canonici in dictis locis similiter illos viros adiuvabunt et adiuvare
debebunt de ()odere ipsorum virorum.
(Sn.) Ego Rolandus index, huic etiam otfilio ab imperatore delegaliis, scripsi
alque compievi. ■/ )■•
AN. 1198] CODlCt. DIPLOMATICO 49
421.
ìnnoccuzn III cominelle al Vescoco di Fiesole e all' Abbate di follibono, la cocfìii-
zioue e decixioue d' una canna rerlenlc Ira il Vescovo arelino e il l'rejmsln di
quella Chiesa da una parte e l' Abbate di s. Antimo dall' altra.
Lateraiio - i marzo 1198. [Airh. Ci.pil. d' Ar., ii. .17 4 1.
mm. '270X-**t^- " ^ tiiUoin |FoniJen(e ii|i|iit' disila pi'r^'Miiii'iin il iiimiilio [lapali', ni:i Jili[nnnlip (issiihilci.
Iniiocoiilius e|MScopus serviis seivorimi Dei venerabili lialii (^Uaiiiorio) Fesiihiiio l'pi-
scopo et ilileclo liliu ... [ahhiili] de (liilliihono, in Fesuiana diocesi constilnto, salii h'iii et
apostolicam ben^diclionem. Ex lilleiis venerabilis traili.-; iidslri ... Siiant'ii.<;is episcopi, e!
dilecli tilii ...prioiis de Vivo, bone memorie C(eiestiiio) pape predecessori nostro e\ii|eiiter
innoluil, qiiod ciim causa qiie iiiter veneraliilem fralrem nostriim (Atnedeiim) npisiopunfi
et (Presbiterum) prepositum areliniini ex ima parte, et abbatem sancii Antimi e.\ altera,
super ecclesia sancti Felri de Asso noscilnr aijitari, ex apostolica ipsis l'iierit i|elega-
lione commissa, ipsi, mandatiim apostolicum in parte ista exeqiii cu()ientes, |iarles
citare legitime ciiraverniit. Sed ciim pienominalus ali!)as eorum presenliam ileclinaret,
episcopi et pieposili parte in eoriim presentia comparente, dictum ai)batem tribiis edi-
clis et postremo peremptorio cilaveriint. Verum cum nec per se nec jier responsalgin
aliqiiem comparerei, et prefati episcopus et prepositus aretiniis in eiindem abbatem
lamqiiam in contumacem pioferri senlentiam, et possessionem silo reslitiii, et super
vioiatione plebis et mulatione lontium de Sexto inslitiam exhiberi instanlius postuia-
rent, tandem duo monachi ex parte ipsius abbalis in eorum presentia cqmjtarentes, ad
sedem apostolicam appellarunl, dicentes nullam ab eodem abbate auctoritatem sen li-
centiam arcepisse snper hiis agendi seu aliqnalenus respondendi, sed liac solum se de
causa transmissos, ut appellationem interponere non difTerrent. Cumque poslmoduni
venerabili fratri nostro (Rainerio) Castellano episcopo, ad petitionem episcopi et prepositi
aretini, eadem causa l'uerit a dicto predecessore nostro terminanda commissa, prefatus
abbas sancti Antimi, nolens examen siilìire iudii-is memorati, dileclum filium ... abbatem
sancti Eugenii senensis in eiusdem decisione [nejgotiì ptediclo episcopo Caslellaiio obti-
nuil adiungendum; quem quia prefati episcopus et prepositus habent ex certa causc^
suspectum, ipsius negotii pr[ocess]us extitit retardatus. Nos autem, nolenles ut inter
eos diiiliiis remaneat inatei ia litigandi, sperantes quod per vestre discretionis studium
eadem causa linern debitum soiliatur, cognilionem ipsius et decisionem canonicani
examiiii vestro auctoritate nostra commillimus, per apostolica vobis scripta mandantes,
qualenus partibus convocatis et visis attestationibus quas dicli Suanensis episcopus et
prior de Vivo iudices, super hiis (pie superius smit expressa, recepisse dicuntur, et aliis
etiam receptis siquas de iure viderilis admittendas, predictis rommissionibus nuqiia-
quam obstantibus, ipsi cause finem canonicum imponatis; facientes quod decreverilis, per
censuram ecclesiaslicam, ammonilione premissa, sublato contradictionis et appellationis
50 DOCUMENTI PER U STORIA O' AREZZO [427-4'i8.
obsl;niilo, :i |);iilil)u> lìimiler ohservari. Si(|ua vlto parlium legilime citala presenliam
VL'sIrain ailin; ol iiulicio parere eoi)tem|iseril, vos in causa i|isa i|uat)lum de iure pole-
rilis iiirliiloiuiuus piuceiialis; eos qui temere se op|K»sueriiil (|»omiiius mandatiim
aposlolicuui exequi valealis, a sua |iresuraplione, inoiiilione pretnissa, per censuram
ecclesiaslicam, appellalione poslposila, compescciiles, nullis iilleris obslantibus, liarum
tenore lafilo a sede apostolica iinpetialis. Daliiin l.aleiaiii mi iioiias iiiarlii, pdiilifiralus
nostri anno primo.
428.
Jniìoceitzi) III. (t islnnza del vescovo Amadco, prende natio la sua prolezione la
Chiesa Arrlina confermandole tulli i beni e diritti che possiede.
Latcrano - 10 miirzo HO^i. [Ardi, della Pieve di s. Maria di Arezzo].
nini. iJlOXiOO. - Ln pergamena, die è originale, fu rilagliata in liasso; cosicché iiuii vi rimane più nò
la piegalura uè il bollo di piombo. Scomparsa da mollissinio tempo dall' archivio della Caltedrale, pervenne
in quello della Pieve noi primi del secolo XIX, depostavi dal can. Ignazio Kodi.
Il Innoceiilius episcopus || servus servorum Dei venerabili fratri .4madeo aretino epi-
scopo eiusqutì successo ri bus canonica subslituendis in perpetuum. In eminenti apostolica
sedis, disponente Domino, specula consliluli, ex iniuncto nobis aposlolatus oliìtio, fratres
noslros episcopos sincera charitate diligere, et ecclesiis sibi a Deo commissis suam
debemus iustiliam conservare; prò ipsarum i|uoque volumus slalu satagere et eariim
quieti et iitilitati salubriter, auxiliante Domino, providere. Eapropter, venerabilis in
Christo fratei' .\madee episcope, rationabilibus tuis poslulationibus gratum imparlimur
assensura, el .4retitiam ecclesìara, in qua beali martiris Donali sacrosanctum corpus re-
quiescere credilur, cui, Deo auctora, preesse dinosceris, ad esemplar predecessorum
Dostrorum Paschalis pape secundi (1), Adriani pape quarti (2), Clementis pape tertii (3)
et Celestini jiape tertii (4), sub beati Petri el nostra protectione suscipimus et aposto-
lica sadis privilegio communimus. Statuentes ut quascuraque possessionas, quecumque
bona, aadem ecclesia in presentiarum iuste et canonice possidet aut in futurum, conces-
sione pontificum largitione regum vel principum, oblalione fìdelium seu aliis iustis
modis, prestante Domino, poterit adipisci libi luisque successoribus illibata permaneant.
In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis: Monaslarium sancii Salvaloris
Caraaldulense, monasterìum sancte .Marie de Prataliia, raonasterium de Saxo, mona-
sterium de Silvamunda, monaslerium de Campriano, monasterium sancii Viriani, mo-
nasterìum sancii Benedicli de Ficaiolo, monaslerium sancte Fiore, monasterium sancii
Abnndii de Cruce, monaslerium sancii Martini ad Pinum, monaslerium sancte Trinitatis,
monaslerium sancte Marie in Cicille, monaslerium de Rofina, monaslerium sancte Marie
(1) An. mS (n. .310)
(2) Documento perduto.
(3) An. 1188 (n. 401).
(4) Documento perduto.
AN. 119S1 CODICR DIPLOMATICO fil
(le Fiilloiiica, mnnasterinni de Fiori el lipiemum ipsiiis, mdn.'i^^ti-ìrinm do Ginicein, niorinsie-
riiim de Avena, aljhaliam de (Unti rum omiiilìus erclesiis (|uas nioiiasteiium de Fariieta
habel in e[)is(opalu arelino, inonasteiiiim Cam|iileonis, monaslerium sancle Marie in
Marami, monasleriniTi de Agnano, monaslerium de Kola, niunaslerium Herardinglic, mo-
naslerium sanclimoniaiium de Tlioma, ecclesiam sancii l'etri in Axo, monaslerium sancii
Insti in Henlinnano, monaslerium sancle (Irucis in civilale Aretina, monaslerium sancii
Donali, monaslerium sancii Thome et sancii Benedirti, monaslerium sancii Angeli in
Arcailo, l'X omnes ecclesias quas predirla nionasteria possidenl in episcopalu Aretino;
plebem sancle Marie iti civilale Aretina, cum omnibus ecclesiis et pleberio ipsius;
plebem sancii l'etri in Gropina, plebem de l'eliiolo, plebem sancle Marie de Ailaseira,
plebem sancii Felicis, plebem sancii Marcellini in Brolio, plebem sancle Marie in l'acina,
plebem sancii Vili in Versure, plebem sancii loliannis in Vescona, plebem sancii Vicloris
in Rapoiano, plebem sancle Ai^alhe in Asciano, plebem sancle Marie in Fava, plebem
sancle Marie in Sallu, [)lebem sancle Marie in Cosona, plebem sancii Quirici in Osinna(''),
plebem sancle Marie in Sexia, plebem sancle Reslilule, [ilebem sancii Vili in C.orsi-
gnano, plebem sancii Dona[li] in |S]iiilia[iioj, plebem sancii Val[eii]lini, plebem sancle
Mario in Moiilepuliliano, cum omnibus ad eam peiliiientibus; plebem sancii Coiislanlii,
plebem sancii Felli in Mesiilas, plebem sancii Sle|)liaiii in Cinnano, |)lebem sancii Andree
in Malceno, ecclesiam de Ferie, plebes alias Aretini episcopatus, omnes cum capellis suis
et omnibus canonicis el ecclesiis prediclarum plebiiim; quicquid habel in castello el curie
de Faurentiano el in castello el curie de Tulliano, caslcilum de Penna, locum qui dicilur
Glandarino. In universa igilur Aretini episcopatus parrochia, episcopalis offilii debita
vobis el exhibenda el exigenda concedimus, ut in ecolesiis seu monasleriis correcliones
seu disposiliones iuxta moderalionem canonice sanclionis el regularis institulionis exhi-
beatis. Decinias el releros leddiius qui debenlur ecclesie a populo exigalis, ut a pa-
store gregi pascua debita el a grege paslori servilia debita minislrenlur. Proliilii-mus
quoque ne ulli fas sii intra diocesim Arelinam ecclesiam vel oralorium, sino tuo vel
sine successorum luorum assensu el licentia, de novo conslruere; salvis privilegiis roma-
norum pontilicum. Decernimus ergo ut nulli omnino liominum liceat prefatam eccle-
siam temere perturbare aul eius possessioiies auferre vel ablalas retinere, minuere, seu
quibuslibel vexalionibus latigare, sed omnia illibala el integra conserventur eorum, prò
quorum gubernalione ac subslentalione concessa sunl usibus omnimodis profulura:
salva in omnibus sedis aposlolice aucloritale. Siciua igilur in fulurum ecclesiastica
secularisve persona liane nostre conslitulionis paginam sciens coiilra eam temere venire
templaveril, secundo tertiove commonila, nisi realum suum congrua satisfaclione cor-
rexeril, poleslalis honorisque sue dignilatis careat, reamque se divino indilio exislere
de perpetrata iniquitale cognoscal, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini
redemploris nostri lesu (liristi aliena fìat, alque in exlremo examine dislricte ultioni
subiaceat. (^unctis autem eidem loco sua iuta servanlibus sit pax domini nostri lesa
Christi, qualinus el hoc l'riiclum bone actionis percipiant, ol apud dislriclum ludicem
premia eterne pacis invenianl. Amen, amen, amen.
(R.)n (M.)
(*) Sic. ('') Altopiio; T f'uc meciim Doyninc slgnìim honum; nel mezzo: scs Petrus, scs Pnulus Inno-
eentlvt pf. HI.
52 DOCUMENTI PER I.A STOBIA d" ARE7.Z0 [428-429.
Ef,'o liiiiofeiilius calliolicae ecclesia e|>iscojius ss.
+ Ego l'elriis til. sruicle C.eciliv raitiiiialis ss.
t Ego loidaiius saiiclo ruileii(_liaiie) lil. l'asloris presbiler cardinalis ss.
t Ego [oliannes til. sanili (ìiemeiilis canliiialis Vileibieiisis et Tuscaiiensis episco-
pus ss.
t Ego Hugo piosliiler rarilinalis sancii .Martini lil. Eijuilii ss.
t Ego lohannes lil. sancii .Siepliaiii in Celio Molile presbiler carilinalis ss.
t Ego SolTredus lil. sancte Piaxedis presbiler cardinalis ss.
t Ego (Iratianus sanclorum Cosma et Damiani diaconus cardinalis ss.
t Ego (ìerardns sancii Adriani diaconus cardinalis ss.
t Ego (Iregorius sancte Marie in Ado diaconus cardinalis ss.
t Ego (iregorius sancii Georgi! ad Velum aureum diaconus cardinalis ss.
t Ego Nicolaus sancte Marie in Cosmidin diaconus cardinalis ss.
t Ego (iregorius sancii Angeli diaconus cardinalis ss.
t Ego Petrus sancte Marie in Via Lata diaconus cardinalis ss.
t Ego Cencius sancle Lucie in Horrhea diaconus cardinalis ss.
t Ego Octavianus Hostiensis et Vellelrensis episcopus ss.
+ Ego Petrus Portuensis el sancle Rufine episcopus ss.
Dalum Lateraoi, per manum Raynaldi domini pape notarli vicem [agen]tis cancel-
co o
larii, XVII kal. a[prilis|, indiclione prima, inca[rnationis] dominice a[nn]o h . e . xcvii,
ponlificalus vero domini Innocentii pape lenii anno primo.
429.
Convenzioni di pace e concordia slahiliti' Ira i Consoli di Arezzo e il Potestà di
Perugia.
(Tasti^Iion del Lago - maggio 1198. [Ardi. Coniun. di Perugia, Sommisnioni voi. A.
e. 23: voi. B, e. 281.
FicKER, Forschung. zur Rrichs-und Rechtsgcsch. Itatìeiis, IV, 254, n. 201.
In Christi nomine amen. A nativitate Domini anno millesimo centesimo nonagesimo
octavo, indiclione prima, mense madii, Innocenzo papa sancte Romane ecclesie presi-
dente, imperio imperatoris vacante. In nomine sancte et individue irinitatis. Ad hono-
rem Dei et beate Marie virginis et beati Donali et beati Herculani. Nos Nigerbottus,
Saltus, Ildebraudinus et Malheus, prò civitate Aritii consuies et successoribus nostris
in offilio Communis Aritii, et ego lohannes Bonicomitis potestas et rector civitalis Pcrusii
et successoribus meis in offitio Perusine civitalis, talem pacera et concordiam et ordi-
namentum facimus inter nos et predictas civitates et homines earumdem et suorum
dislrictuum, qui nunc sunt vel in antea erunt: quot leneantur inter se salvare et guar-
dare personas et bona sive avere, et non ofendere in comuni divisoque, el adiuvare
cum omni nostra fonia et posse ad Castilionem Clusinum et Castilionem Aretinum,
I
AN. 1198) CODICK DIPLOMATICO S3
prò posse, ad volimlalem civitaliim lecloris vel reclorum (jiii siinl vel eriint prò tem-
pore in civitate, prò ciiius iiegolio altera ierit, sine Iraude et malitia. In iioslris negotiis
inter iius boiiiun iter faciemus et non maliim: comilatum sive epis(0|)aliim aretinum
et perusinum, ijiii est inter l'erusium et Aritinm, non toilenuis inter nos, noe, minue-
mas; et si aliquis abstulerit vel auferre lemplaverit, adiuvaijimus prò posse nostro sine
frauda. Homines qui sunt de Clusio vel eriint et fuerunl, et nominalim hii qui sunt
in Castilione Clusiiio, non peimittemus alibi liabitare inter Aritiuni et Perusinm nisi
in antiquis eorum resediis; et si contrafacere temptaverint, inter nos adiuvabimus sine
fraude. Et non erimus in diclo vel facto quod, Castilione Clusino destructo vel Casti-
lione Aretino, un(]uam reficiantni'; Clusinm per medium partianiur. Fines liii sunt: a
Vaiano versus Aritium et Clanis et Lacus, ila quod medielatem habeat Aritium versus
se, et l'erusium aliam medielatem versus se; excepto Castilione Clusino destructo,
terreno et ciirte antiqua, qui remanebit civitati Perusine, et sua curte. Et si discordia
Inter nos apparuerit de boc, eligemus duos homines unum de Perusio et nnum de
Aritio, qui intra x! dies bona fide sine Iraude componant. Cum Pango lineni vel me-
namentum vel concordiam faciemus sine conseusu rectorum Aritii et Perusii. De facto
Burgi sancti Sepu'.chri ei Civiiatis Castelli teneamur concordare bona fide, sine lìaiide;
et contrarium non facere, salvo honore Aritii et Perusii. Credentias quas inter nos sacra-
mento (labimus ita tenebimus; Consilia, quut inter nos pelierimus per sacrameiilum,
meliora dabimus ijue cognoscemus; inter nos vicissim rationem faciemus, vel conventum
quod placeat partibus. Et faciemus turare uni per domos, et renovare de x in decem annos,
et bec inter etatem babentes xviii annos. In omnibus predictis discordiam non faciemus
studiose; quod si fecerimus, ultra xxx dies emendabimus ad dicium duorum honorum
hominum, unum de Aritio per Comune alium de Perusio, vel ad alium terminuin ab
eis constilutum; salvo dominio et bona usangia quam debent habere Marchiones in
Clusio. Cum Corlonensibus nulhim novam firmilalem faciemus; inter nos adiuvabimus,
salvis iuramenlis antiquis, que ei Cortone fecimus. Et unusquisque per tempora teneat
hoc iurare. Perusini autem non teneanl nos iuvare contra Marchiones, preter ad Castel-
lionem Arelinum et curtem eius, et in biis que nunc liabent, iure vel bona consuetu-
dine. Teneamur autem bona fide sine fraude extr(a)ere nostros de Castellione, et si
noluerint, in suis bonis punire; set si exire voluerint et ibi capti fuerint, reddemus eos
et sua et avere. Qaoà si abbas de Capileleonis convenire voluerit, sicut conventum est,
dabimus nos de Perusio ccc libras (denariorum) pisanorum. Et si Castellione Aretinum
destrueretur, tantundem dabimus Marcbionibus, si ex conventu eorum destrueretur, et
prò minori facere teneamur bona Ade, sine fraude.
Acta sunt bec in obsidione Castilionis Clusini, in tentorio lohannis Bonicomitis Pe-
rusinorum potestatis, coram Tribaldo Gualfredutii Marcholi, Petro iudice, Benvegnate
Bernardi Uguitionis, Indino Orlandini et aliis pluribus.
(Sn.) Ego lacobinus imperialis aule notarius suprascriptis rogatus interfui et scripis
et in publicam formam redegi.
tìh DOCUMENTI PKK I.A STOIÌlA d' AIIKZZd | WO-43'1 ,
430.
1 Cousoli dì Arezzo faiina palli di reciproca difesa e concordia ((///// ahilanli di
Casliylioiie Aretino.
— {^in^iKi 1108. I II. Alili. I'i(ir. Diiiloiii., CiiMitniln ili Castiijlinw FiiirnU.].
110 lipnidoUd il iloc'unicnlo secondo una co|)iii ilei 1257 (.lie loj^gesì nella prima caria ili un <|uaderno
membranaceo, dal quale lu falla alila li'ascrizione in altro del 1308, e poi ancora una ler/.a in un ((uaderno
del 1337. Dei medesimo ilocumenlo abbiamo pure, nel Diplmiinlico di l'iren/.e, una copia del 1313 -ili di una
pergamena cucila nel predelle quaderno primo.
liiiizzi, Slnr. della terra di Cantujlion Fiorentinu, 111, 193.
Ili e est r.opia sioe e.remjjluin cniusdam lì.vampli inslrnmentui uni Coniunis CusUllimiis. reperii
in quiìdam quaderno, in archivio Comanis Castilliiiiiis reperti), qiioil sic incipit:
111 nomine Dei eleriii iiinen. iNos civitalis .Vretii coiisules IN'erboltus, liclebraiulinus
Petramale, Mallieiis et Asallus, iuramus hoiniiiilms Castillionis Aretini et Imrgoium eius
finem et perpetuam pacem tenere, et nulliim eis maliim meritiim ex deliclis et male-
tiliis relroliabitis leiklemus; et consules, alios proceres vel poleslatem, (jni post nos
eruiit, similitor curare faciemns; et in parlamento civibus nostris i)rec.i[)iemus, nomine
sacramenti, ut eodem modo teneantur Castiilionensibus; sicul dictum est. et ila alios
precipere faciemus. Ilem eodem modo custodiemus et saìvabimus Castillionenses, sicut
et alios liomines de nostro comilatu, qui suiit nostri cives, et in personis ac rebus
eorum; et nullum pedagium, nec aliquid guide nomine in nostro districtii tollemus
vel auferri faciemus Castiilionensibus; et si quas vel si quam credentias nobis aut
nostris civibus nomine sacramenti dederint, ita eas tenebimns aut nobis dederint, vel
si quid aut si qua Consilia prò iiegotiis Castillionis a nobis petierint Cistellionenses,
meiiora quam sciemus dabiraus.
In nomine Dei eterni amen. Nos Castillionenses iuramus cuslodire et salvare lio-
mines et res eorum civitatis Aretii et burgorum, suburgorum et districlus eius, et pa-
cem et vivam guerram tenere et tacere iilis omnibus liominibus quibus consules vel
poleslas illius civitatis nobis precipient, et sicut nobis precipiere; et nullum pedagium
et guide nomine aliquid in nostro districln tollemus vel auferri faciemus, nec permi-
ctemus auferri alieni civium illius civitatis vel districlus. Et omni anno de mense madii
dabimiis consulibus vel recloribus ipsius civitatis diios solidos prò unoquoque focula-
rio Castillionis Aretini ac burgorum ac dislrictu eius, idest Curtis et Mammi et Tuoni
et Vallis de Kio, proni xl vel xxx aiinis tenuimus, el ab alienis hominibus, sicut a
noslris colligì faciemus, sine maiitia: set si forgia imperatoris et polestatis acciderit
quod datiiim eis dederimus, tunc civitati Aretine predictum foculare dare non lenea-
mus; (lost vero sic, exceplis militibus et valde pauperimis personis, et a quibus solitum
non est colligi: et ab hiiic usque ad kalendas augusti proximas dabimus consulibus
eiusdem civitalis cocce libras denariorum pisanorum. Ostem et cavalcatam faciemus,
IN. f 198-1199] CODICE DIPLOMATICO 55
sicul consiil vel rector diete civilalis nobis preci|iiet, el parlamenliim .similiter. Et si
(|uas vel si ijuaiii credenlias nomine sacramenti nobis dedeiint ita eos lenebimus,
ut nobis dixerint; et si quod consiiium vel Consilia prò negoliis civilalis a nobis pe-
tierint, meliora quam sciemiis eis dabimus. Preterea, ad preceptiim consulum aretine
civilalis vel suorum nunptiorum, homines Castellionenses predicta iurare faciemus.
Actum MCIxxxxviii, Innocentio papa residente et imperatore deficiente, mense iunio,
indictione prima.
Ego Rolandus index et notariiis, cum prediclis inlerfnissem, scripsi et publicavi et
in publicam lorniam redegi.
431.
H Vescovo e il l'oleslà di Cillà di Castello chiedono soccorso ad Innocenzo 111 con-
tro gli Aretini, che, collegati coi Marchesi di Colle, vogliono riedificare a loro
danno il castello di Monte s. Maria.
— {8-12) aprile 1195». [.Vicli. Valic, lìcyesl. tnnocentii 111, aii. Il, ep. .S4, voi. I, r. 150].
Baluze, Epistul. Innocentii 111 (Parisiis I6H'2), I, .3.53, ep. 33 - Tiieinek, Cad. diplom. domimi teinpui: S. Se-
diSj I, 32, n. XL - .Maghekim-Gr.vziam, Star, di Città di Castello, II, 77, noia 1.
l'io patri et domino Innocentio divina gratia saiicte lloniane ecclesie summo pon-
liflci, R(ainerius) Castellane ecclesie liumilis servus, el Bonuscomes Civilalis Castelli
potestas, cum eiusdem terre maioiibus el minoribus debiti obsequii devotissimum famul-
tatum. Cum pristina memoria terra nostra, immo veslra, ad patrimonium sancle Ro-
mane Ecclesie communi ac privato iure spedare noscalur, et nuper sanctitatis vestre
solicila cura antiqua statula inde sint innovala, dignum duximus ad presens debitum
canonem, scilicet per unamquamque domum denarium, colligere et in signum nostre
fìdei per presentium latorem nobilem virum ad pedes vestre sanctitatis dirigere: cuius
facli humilis devotio nos corroborai, el in quibus indigemus a sanctilale vestra prote-
ctionem querere confortai. Aretini cives nobis aliis proximiores Castellani episcopatus
lines invadere conantur, et cum Marchionibus confederali qui contra preceptum vestrum
de destruclione Monlis sancle Marie acriter doluerunt, aliud castrum Castellane ecclesie
expugnare el memoratum Monlem, post Pascha, reficere ordinaverunt. Subveniat ergo
famulis suis vestre saaclitatis benignitas, et iamdictos Arelinos ab huiusmodi vexalio-
nibus imperiose compescat; el adiacentes vicinos, scilicet Perusinos et Massanos, ut
nobis subvenianl vestre paternitatis providentia, si placet, inducat.
BC DOCUMENTI PEI» LA STOlllA 1>' AKEZZO 1432-434.
^32.
Letlera d' Innocenzu IH ai (uiiwii e al populu di Arezzo, colla tjuale ordina di >iou
riedificare il castello di Monte s. Maria, stalo dirimilo per ordine della S. Sede.
(Latoriino) ■ iiposto Ili»!). |Aicli. Vatic. /(<•('/«/■ Imior. Ili, ;iii. Il, f|i. \W, voi. 1, <■. 1S3|.
l'LATiN.v, l'itnc l'onlif., 82 - nw.v/.f, Epiit Imtoc. Ili, I. iol, ep. 1 ";i - Muìnk, 0/wvi Imuic. IH in l'alrat.,
CC.MV, 72') - MAr.iiKHiM-riK.^ziANi, Stnr. di Ciitii ili Ciinkllo, II, 77, noia I.
Coiisulihiis ol |)u|iul(i .4iL'lino.
Quaiilus in persona vonerabilis fraliis 0(ct;ivi;ini) Hosliensis epi.'^coiii ;i|uul caslrum
Montis sancte Marie, in divine maieslalis offeiisani, iniiiriaiii apo.slolice sedis et cleri
tolins npprolirinni fiierit commissam exce.'^siis, vestra disi-ielio non ignorai: (pialiler
ctiam, in liluliim memorie sempiltMiie. caslrum i|)sum de mandato nostro fiindilus sit
eversiim ad veslram novimus noliliam pervenisse. Vernm, sicul nostris est auribns in-
timatimi, vos caslrum i|)sum rehedificare inlendilis, et memoriam vindicati excessus in
rehetliticalione ipsius penilus abolere. Ouod, si tierel, in iniuriam aposlolice sedis et no-
strani perpetuo redundarel. Quia vero de vestra discrelione non credimus quod Roma-
nam ecclesiam ledere de conscienlia certa velilis, universitatem veslram monemus et
hortamur altentius, ac per apostolica vobis scripla mandamus, caslrum ipsum nec vos
rehedilicetis ulterius nec rehedificari ab aliis permillalis: alioquiii. (]uantumcumque
vobis molesliim esisterei vos in. aliquo molestare, id non possemus in patienlia tollerare.
433.
/ marchesi Ugolino e tJguccione renunziano. a favore della Università dei mercanti
di Arezso. il pedaggio die esigevano svile proprie terre.
Arezzo, Piazza del Comune ■ 7 gennaio 1201. |.\rcti. di SI. Kir. Capitoli, voi. XXIV, e. 81'].
In Dei nomine. Anno Domini Mcci, vii idus ianuarii, post obitum Henrici impera-
toris imperio vacante, Innocenlio papa residente, indictione mi*. Manifesti sumus nos
Ugoliniis et Uguicio marchiones, qualiler per liane cartam prò nobis, et ego Uguicio
prò (iuidone fratre meo et prò nostris heredibus, promictimus, finimus, refulamus et
renuntiamus libi Orlandino filio (Quondam Sassoli consuli mercalorum Aretine civiiatis,
recipienti nomine universitstis raercatoruni diete civiiatis, snornmque burgoriwn et su-
burgorum, in perpetuum, omne pedagium quod ab eis, silicei diclis mercaloribus bue
usque per lerram nostram exigebalnr, ut admodum ab eis non exigalur; et promicti-
mus pio nobis, et ego Uguicio dieta s prò dicto fratre meo ac prò nostris heredibus, de
celerò sive deinceps ullo modo non exigere, sub pena e marcharum optimi argenti
tibi iamdicto Orlandino, prò dieta universitate recipienti, a nobis solenpni stipulatione
AN. 1199-1201] CODICE IllPLOMATlCO ii7
premissa. linde hanc carlam scriheif rogavimus. Actnm in civilale Arolii, in [platea
Comunis oiiisdem, in puljblira coiitione diete civilatis, in presenlia et lestimnnin domini
Guillelmini aretine polestatis, Raiii;ildi olim Bostiile ramararii dirli Coninnis, Orlandi
iudicis, Rainerii de Nofin, Florensis olim Bernardi, Porlalascii et alionim mn'tnrum.
Ego Omiiebonum notarius rogatus scripsi et compievi.
Eyo Marsitpiiius noi. filtus condam Hainerii Giravallis. sicnl inveni in libro iiislrumento-
rutn Comunis Arelii. ila hic scripsi. nirhil aildens vel minuens.
1 conti l'golino e Ihionconle fralelli e figli del conte Ugo, e ii conte Guido del fu Te-
berto, cedono al f'omunc di Arezzo il poggio di MelonccUo coìì tutti i moi di-
ritti e le me appartenenze.
MPioncelio - 13 settembre 1201. |1!. Aich. di Si. di l'ir., Cnpiloli, vai. \XIV. e. so].
In niargino: Aciiw.ìitiii Mmti^ Celli.
In nomine Dei eterni amen. Hoc est exemplum inslnimentorum Comunis Arelii. exempìatu-
rum per Mar.tiipinum el A nmnìiatum noltnios ad hoc consUtulus, ad pefirennein rei memoriam, secun-
dum foimam Cunstituli Cumunis Aretii. de mandato et auctoritale domini lìulandin: Mariscoiti de
Carijonis pctestnlis Arelii fi) et suurum indicum et assessoriim. videlicet domino^iim Sicolai de
Tincarariis el Dondedei Marchisini. tempore diete polestatis. Tenor qunrìtm f») talis est:
In Dei nomine. Anno Domini Mcti, ydiis septembris, post obitiim lleiirici impera-
toris imperio varante, Innocentio pajia residente, indictione in". Manifesti snmns nos
Uguliniis el Boniiscomes fralres, fìlli obm l'gonis comilis, el ego r.nido cnmes filius
rondam Teberti (2), qualiler per liane carlam doniitionis inter vivos damus, tracbmus
alque concedimus libi Rainaldo filio olim Boslule camerario Comunis Aretii, riHipienli prò
Comune Aretine civilatis, et generalitcr prò omnibus liominibus habitantibns et habitatui'is
in predicla civilale el buigis ac suburgis eius, in perpeUium, unun\ poilinni inris nostri,
positiim in comitatu Arelii, cuius vocabulum est Meloncellum, a slrala de Carmognano
usque ad montem qui diciiur Pialinm. et a Bregale nsque ad viam qua ilur ad Car-
bognanum el siqni alii sunl confines; cum omnibu^s rfue continel snpra et infra se el
sub se, omniqne iure suo. lamdiclnni ilaque podium, ut predixiinus, insiii)er et omne
ius el actionem quod ei quam tiabemus in eo donamus, tradimus, cedimus et concedi-
mus libi prefalo Rainaldo, recipienti prò dieta universitate, el inveslitorem libi dedimus
Rainerinm l'rioris, qui le corporaliter prò dicto Comune seu universitate fx dicto
podio in lenimenlum mieterei, ad iKibmdum, tenendum et possidendum. et quicquid dicto
Comuni el universilati deinceps suo iure plaeueril faciendum, sine omni nostra noslro-
rumque lieredum molestia vel litis conlradictione. linde meritum confessi sumns rece-
pisse secundum legem, et si quid iuris meriti aul qualibel alia occasione in iioc no-
(•) Sic.
(1) Nel 1233.
(2) Erano i Comi di Cegliolo e delln Fratta presso Cortona.
;ìJ< DOCUMF.Ml l'Eli I.A STORIA d' arkzzo [434-43o.
bis loiiipclebal, in luluiu reiiuiiliamiis. Al) omiii quoque liomine prediclam rem defen-
dere el guareiilare alque legipliniu auclorirare libi recipienti, ut supra legilur, ino dillo
Conumi promi(•linìll^;. Kl si nns aul nostri lieredes siipradicla omnia tiiiniter semper
non observaverimus, pene nomine (|iiiiu|uecentum marclias optimi argenti libi preno-
minato Rainaldo ac tuis lieredibus dare piomiclimus, renuntiantes omni exceptioni el
legis auxilio; et pena soliila. omnia supradicla firmiter semper tenere spondemus. Unde
hanc cartam s^ribere logavimus, et pei' dictum Comune prefatum podium nos possi-
dere oonslituimus. Aduni in ijiso podio l'eliciter. Signa nianu.s Hainerii l'rioris Teste (1),
Guelfi olim Bostob\ r.uidonis fibi comilis (iuidonis Guerre, Uainerii de Classe, Ildibran-
dini de Petramala et aliorum mullorum nigatorum testium.
Ego Omnebonum nolariiis rogalus scripsi el compievi.
Ego Marsupiniis noi. coiulam Jlainerii (iiravallis, pruni inveni in instruvicnto mati'i Omneboni
uotarii confcclo, ita hic scripsi el exemplavi, nichil addeus vel minuens.
635.
7 cilludini di Arezzo giurano la pace col Comune di Firenze, conclusa mediante
gli uomini di Monte pulciano.
Arezzo ■ gennaio 1208. [K. Ardi, di St. di Kir., Capitoli, voi. XXVI, e. 85;
XXIX, e. 89; XXX, e. 40'].
In calce di ciascuno esemplare: Infrascripli homines iuravemnt concordiam factam inter Comune Floren-
Unum et Ai-ftinum jirmam tenere.
S.\NTiM, Documenti dell' antica costittiz. del Comune di Fir., 94.
In nomine Dei et domini nostri lesa Cfirisli amen. Infrascripli omnes iuraverunt
ad sancla Dei evangelia, corporaliter tacta, in omnibus et per omnia et in singulis
observare et adimplere et facere, el tìrmam tenere concordiam factam ab illis de Mon-
tepulciano inter Comune Florentinum ex una parte et Comune Aretinum ex alia, sicut
esse publice invenitur per manum Rustici iuditis et notarli, el non removere vel oc-
casionare aliquo modo vel ingenio.
in primis, in presentia Ciceris tìlii olim Gerardini Octaviaui lune consulis mililum
Florentie el Bruni iudicis tunc consulis Comunis Florentie, iuraverunt scilicet:
Bonoste * Franzone el Grillo fratres filli Fare
Berlingeri Mariscoti Amadeo et Guido Mingarde
Mainetus et Golifredi Mattheus de Nicola et Pesione
Orlandinus de Orlando Forese de Beroardo et Arigeri
Rigo de Pullia Orlandus de Cardano et Todinus
Rigo frater Ugicionis de Barocio Ubertinus de rAssaciala(?) et Ravignanus
Martinus de Riminise et Clericus arcoraio Bongianni hospes Florentie et Bonagratia
(I) Era il fratello di Arrigo Tesla, già morto nel 1219. Ved. doc. n. 483.
CODICE DlPI.ilMATICn 59'
Bencivimii de Montecini (')
Bcrlramus ilo Cammagioro
Insepn Ciafaiini
Biirnilus Bicnrnelli et Bonaventura oins tilius
Omnebnnum iiulex
llenaldo de Sanclo Andrea
AN, I20;$]
Filippo Bassanionti et Sicamora
Guido Mililie et OrilVedi
lldehrandinus do l'ielramaia
Vi-idnmino ot Ouidit Mazagalli et
Guido lacoppi ot Orlandus Nicole
Grifolinus Ronaldi ot Faiolfn lacoppi
Benori do Honaldo ot Renaidus filius eius Paganus Aldimari
Orechiiiis ot Todolgardns filius eius Kiarissimns de ('.laro
Suprapari ot Acarisi Bonaiunta do Traimorini
Rosso do Sassoloto et Bracio Bonaiunta de Fori
Bonacorso Ugolitielii ot Nero de Massaia Michael de Guido Mingardo C)
Orlandinus Alhrigoli et Aparitius Kiezo (") de Tullia
Guascone do Aldehranducio l'iero de Reiialdo
Guido del Ricio et Ulialdinus do Piero Johannes de Fara et Guidolus
Donusdeo do Bracio ot Ronavero
Ugo do Bricialdo ot Pisanus
Renucio (do) Bonaventura
Renucio de Bonodiclo
Boncompagiio ('') Nere ol Grimone
Pietro C*) de Bernardino et Reneri Toto
Guido Boccacioni ot Ingoio
(Jilandinus Sassoli et Sasso filius eius
Benciviniii Sassnci et Vincenzo cocciaio
•Renaldo ot Alhrigolus Mathei
Tebaldus et Tertio (ilius Ronaldi
Ronaldinus do Aliiorico ot loliannos i\f
Almerico
Ugolino de Monlebuoni
Serallio ot Barlolus de la Porta
Raneri de Nofio ot Pascali
lohannes de Dragomaria
Orlandus Ebriachi
Ugicione do Matlioo
Agurazus et Bondemando
Tohannos libertini Rigoli
Petro de Vallavodere
Guilielniinus ile Bacalaiino
Orlando index et Recordalus
Renaidus Aliiericlii
Albertus index et Rigale
Forciore de Paulo
Renaldo Burniti
Piero de Bricialdo
Guidus et Biasio de Albergoto
Guellb Bustoli et Bostola
Bonacursio de Mai nardo
Gerardo Mikeli
Ugolinus de Paicketo
Reneri de Guido Tanili (')
Guilielmo del Guerra
l'iotro del Dimiu
Tebaldus de Ugo medico ot lohannes frater
eius
Ponatus lilius Roneri iudicis
Orlandinus de Visdoniino et Gorlando
Arigieri de Azo. Ubaldini (^)
Benincasa de Bonaventura
Ugicione Tn^irami
Balduino de Sciabono ol [acopus de Conlessa
Vailentre de Nicolo
Guido de Pagognano
Orlandus de Bastardo
Piero do Perino
Gerardinus de Giufo
(•) Voi. XXIX, r. ^y': nonacmnpagno. [}■) Vul. XXX: Piero. {<=) Ihid: Monterini; credo
che debba correggersi: ilontetini. (J) Così nel voi. XXIX e XXX. ma nell'altro: Migarde.
(«) Voi. XXIX e XXX: Hezo. (f) Ibid.: Ianni. (p) Viial'lini aggiunto d' altra mano nel
solo esemplare del voi. XXVI
tìO
Ci nulo lloUlDllci
lacoppo de Buriiillo
Orlamliims ile lìualleii
Dieleguanli Sassucii
Ciiiilioliniiius Ildobiancliiii de l'clramala
Servodei et Guilielimis
latopus iilius Malhci
Monaldo de Gl'aro
Pietro de Presioiic
DOCUMENTI PEK LA STOIUA D' AlU:Z7(t
MalTeus de laiiello
Ugo de Dragomari
Cavalcaiilo de Moiiteliono
Reiiiic-io del Boto
Boiiaveiiliira (libertini
Lorenzo Perini
l'aganus del Rosso
Boiiifacius de Iacopo
Berlingerii Fredicioni
[43fi-WG.
Ileni infrascripli luraverunt coram Sinihaldo Scolai et Bruno iudice i:oiisulibus
Fiorenlie:
lohannes de Victore
Renaldo de Bonavolla (*)
Balifole et Tresmoiido
Bona'volla de KodoUino
Orlandinus de Berta
Pascali de Cruciferia
Rodolfiniis de Ofriducio
Orlandinus de Tancredi
Orbasta et Bonaguida C')
lohannes de .Mariano
Guido Morenti et Becco
Arilinns de Ingiramo
(luido Maciolini
Renieri
Moltobene Engirarni
<iiliotus el Benincasa losepi
Uodoliinus Orlandi
lohannes del Bianco
Garsendonio tìlius Orlandini
Bencivinne de Capra
Dietiguardi de Guiduci et Gualteri
Renucius
Bonacursio de Silio et Guilielmus de lo-
sepo
Bencivinni Aldebranduci et Paganus
lacopus de l'arlasio el Manente
Braca de Guido et Forciore filins Bertrarni
Grifolinus de Guido et Orlandinus Sassi
Mariano Fredencioni et Orlandus del Clerico
Guillielmus Boccacioni
Orlando de Coclo el Oddo de Bellinelli
Storno et Crescibene
Bonifacio de Simoneta
Rugieri Goramonti el Corbizo
Reneri Viviani et Bulgarinus
Reneri de Giravalle et Ricomanus Bruni
Renaldo Orlandini et Cesario
Tebaldus Guidi Gerardini et Dragondello
Ianni de Basciano et Iacopo Andree
Rodollinus de Greco et Parisi de Gaia
Item infrascripti iuraverunl in presentia predictorum Bruni iudicis et Ciceris:
Reaeri lacopì et Guido Ysachi
Becco Barote et Ubaldinus Isacchi
Ubertinus de Reneri de Grimone
Bonaiunta de Millo et Bo(n)avere
Gerardious de Almerico el Bondie
Bracio calderario el Acarisi Magioli (")
Benvedulo et Orlando Litteri
Pietro de Carnelasciare ('') et Grifucio
Armannus de Michizino el Arrigone
Boninsigna Paganelli el Amadore filius
eins
Gualfreducius Boneompagni et Rodollinus
de Arnaldo
Reneri Giberlini et Ruzolinus
(•) Voi. XXIX: So nouoio; credo piuttosto si debba leggere: Bottat'oiiia, nome frequente nelle carte are-
^^l^e. (*>) Negli esemplari dei voi. XXVI e XXX sulla d e soprapposto la » in modo che non si può bene
intendere se debba leggersi piuttosto Bonaguisa come nel voi. XXIX (•) Un segno abbreviativo che
taglia la l nei voi. XXVI e XXIX. («1 Voi. XXVI e XXX: Carnala-viare.
»N. I203J CODICE DIPLOMATICO 64
orbizo de lancalura ci Orknidus de Fioilo Bartolo de Ketieri et Barlnzi
Urlaiidiiius Pagani et Aldebrandinus Brin- Beriiardiims de Azo C) et BernardiriU5 de
zali;i Azolino
«liiilielmiims de Gito et Scarlatns Monaliio diiidi et laco[ii et Mafens
Bonaveiiluia de Benedicto et Guilieimirius Seialii
do (ìrimoiie Maffeo Pacione el Pegololus de Pegoloto ('')
Ugicioiie de Godenzi et Niepo Ascalti Uberlinus de Kodolfiiio el Oliando de Be-
Monaidus filiiis Sciabordici (*) et Gitadinns lardo selaio
de Molaia loannes de Galero el Omnebonum de Re-
Deotautli filius Ianni et Conpagno de Scia- naklo et Tancredi Micheli et Ianni de
bione ("') Moiiteiovi
Grasso et Cavalca filiiis Pisani et Pianlanelli Bencivine de Angiari (^) et Berardo Maga-
Boninsigna de Monlelini el Bricaldello Ioli
Reiialdus de lohanne Viclori Berlingieri
et Bernardinus del Tasca Ingoio de Doma
Prestila fuerunl hec sacramenta ab omnibus hic scriptis a|)ud Arilium, in domo
Guidi Militie, anno M . con, mense ianuario, indictione vi feliciter.
(Su.) Ego Daniel gloriosissimi Henrici romanorum imperatoris iudex oidinarius pu-
blicusque nolarius quia hec omnia coram me acla el sacramenta prestila luernnt, in
publicani formam redegi et ss.
(Su./ Ego lacobus felicis viemorie domini Ileurici imperatoris labeilio, hìiins exempìi ancten-
ticum vidi el legi. el quod in eo continehalur hic vite exemplaci (fj.
436.
Bernardino di ser Azzo, in nome suo e di Lorenzo suo ìiepole, cede al Comune
di Arezzo un terreno lungo l' Arno, per edificarti case e mulini.
Arezzo, Chiesa di s. Martino - 10 marzo 1203. [R. Ardi, di St. di l"ir., Capitoli, voi. .XXIV, e. S2'J.
In marcine: Acquisitio terreni de Trostis el Buriana eie.
In Dei nomine. Anno Domini Mcciii, vi idus iiiarrii, imperio vacante, Innocentio
papa residente, indictione vi". Manifeslus sum ego Bernardinus ser Azzi (*-'), qualiter per
hanc carlam donalionis inler vivos, presenti die, prò filio condam Lorenci nepole meo,
dono, irado alque concedo libi domino Acerbo aretine potestati, recipienti pru Comuni
Areline civiiatis luisque successoribus in perpetuum, terrenum quod dictus filius con-
dam Loreogi habet in comilalu Aretino, a Trosciis usque ad pontem de Burlano el
a .Monte usque ad Arnum, cùm omnibus que continel supra et infra se et sub se,
(•) Voi. XXX: Sclabondlci; credo debba leggersi piuttosto: Sciaborditi. ;i>) l^rinia Sciamone, rome
nel voi. XXIX. («) Voi. XXX: Aza. (•^) Credo che il notaro dovesse scrivere: Pergolotus de
Pergoteto, ch'era una via della citta. («) Dovrebbe dire: Atighiari. (f) Nei voi. XXIX e XXX
trovasi (luesf altra sottoscrizione: (Sn.j Ego Belcat-us uncton'.ate imperiali iudex ordlnarlus et notarius
exemplxtm huius exemplaris diligenter vidi et legi, et qvidqvid in eo continebatur hic ftdellter scrfpsi,
itttOQite lubseripei. (e) Serata.
6? ' Dur.lIMKNTI IMII l,\ STdltlA U' \ Iti 7.7.0 [430-438.
omiiii|iU! imo siKi, pn» lieililirandis ini'"' domilius, vel plurilms, nioleiuliiioiiini el gual-
clierie, sivc in fiiliirmn miilaiulis, ol (■(nuiii ;h|uìiihi1ìs vcI :i(|iii'iliiililius; ci qualuor pe-
(iibiis lorioiii iiixla diiMos ai|uiiiu)l()s prò onriim iilililalc l'x iilinque parie (I). (Uide A
moriliiiii ronrcssiis suin roccpissp, prò dirlo mpo iH'ixdi.', nicritiim scmiulum Ifgcm; et ,'
si (piid iiiris meriti non n'rcpli ani (jiialilioi alia orcasioiu' in lioc \\\'<\ puero rompe-
lehal, in lolum ronunlio: iinod imllani liliMii nullannpir conlrovcrsiani \r\ niolfsliani a
me ve! lu'poi,' meo In vrl lui successorcs liiiins rei nomine ammodo snstineanl: ali
oinni ipuiiine liomini' piediclani rem defeiidere et gnarentare abpie letiiiitime ancloricare
tilii liiistpie siiccessoriluis piomiclo. Et si ego, ani mei lieredes sen dictus nepos meus,
siii)radicta omnia lirmiler semper non idiservaverimus, ani si, posUpiam ad legiplimam
etalem venerii dictus puer, non l'ecero eiim faoere carlam dillo Comuni, poslquam ter
inde a Segnoiia ilicli' civilatis, infra xv dies, fiiero reqiiisitus, pene diiplum hnius rei
donale, libi reripirnli prò diclo Comuni liiisque successorihus dare lilii |iromi<'lo,
proni lune valueril sub extimalioiie prelii; lennnplians omni exeeplioni et legis r.nxi-
lio. El pena soluta, omnia suprailiiia lìimitiT tenei'e s|ionileo. linde lianr rarlam Si'ri-
bere rogavi.
\,'tiini III rivitate Aretina, in erclesia sancii Martini ielieiler. Signa maniis Rainaldi
lilii condam Buslole, Asalli loliannis olini Virlorie, HiMardini Tasee et aliornm roga-
torum teslium.
Ego Omneitonum nolarins l'ogatus suhscripsi et compievi.
437.
Sentenza di Acerbo poleslà di Arczzu, lìcr la quali' l' abbazia dis. Fiora viene ri-
messa in, possesso del fodro di alcune case in Caslelfocognano usurpatole da Ar-
demannn da Ciistello e da mi suo fratello.
Arezzo, Curia del Potestà - ii marzo 1203. [.\rcli. Capii. d'Ar., Carle di s. Fiora
e Lucilla, n. 600].
min. IS— 10X20.
In nomine Dei eterni amen. Ego Acerbus aretina polestas, accepla querimonia
quam faeiebat (Ironda de Ouarata sindicus eeelesie sanete Flore, nomine diete ecclesie,
de Ardemanno de t'.aslello el eiiis fralre, qiios dicebat ininsle absiiilisse possessicmem
(I) Altre simili cessioni ruiiiiu al potestà Acerbo alili coinproprietari dello stesso terreno:
1 203 marzo i) — "MiinaUliis (ìliiis olim Sciaburditi,, per .sé e pel nepote suo cede il terreno "a Sirosciis
usnue ad ponteni de lìuriaiio, ((iiantum sit necessariiini prò lieilificandis doniibiis ve! phiribus niolendinonim
et giialclieriarmn ei coiuiiì atiuimolis a niolendino de Venere in sursum,,. Ho?a Omnebono.
l'203 marzo 7 — Orlando da Faltona cede al Comune il predetto terreno, per il medesimo uso. Roga
Omnebono "in civitale Arolii, in ecclesia sancti Martini, l'eliciter. Signa maniis Mgriboni firiffolìni, Rannidi
Guelfi, lldibrandini d(" Catenaria et aliorum rogatoriim testiiim,,. (Ardi, di SI. di Fir. Capitoli, voi. XXIV.
C. 82', 83).
AN. ll'UJj CODICE DIPLOMATICO 03
vel quasi possessioiiem fodri liomiiuim diete ecclesie, quos liabel in curia Castelli Fo-
cognaiii, scilicel domus Lotariiii, domus Picinakii, domus Fedri, domus Martinelli, do-
miis l'ieri, domus Ugoli et domus Buiiielli, dumus M;i7.ini. domns Marini et domus
'feuzelli, domus (ilazaui, domus Guilielmi, domus Piiicioiiis et domus l'epucii; f|uàm
possessioiiem vel quasi dicebai nuntios imperatoris reddidisse diete ecclesie; quibus
legittime citatis a dicto Ardemantio, ore ad os vocatis et peiemtorie commonilis, et ad
iustiliam faciendam dicto sindico veniie et slare recnsantibns, liabilo Consilio Peiri
tnnc r.omunis Aritii iudicis et nostri assessoris, pronuntio dictum sindicum fore re-
mittendum et remitto in dictam possessionem vel quasi dicli fodri, per Bonensignam
nostrum publicum execusatorem. Recitata l'uit liec senteiitia iti civitate Aretii, in curia
diete poteslalis, coram Serallio, Bonensigna oliin Paganelli, Forense, Kainerio Levasolis
et aliis, anno Domini M. ceni, xi kl. aprilis, jiost oliitum Henrici imperatoris imperio
vacante. Innoceutio papa residente, indictione VI^
(Sn). Ego Omnebonum notarius de mandato diete potestalis liane sentenliam reci-
tavi et in [lublicam furmam redegi.
438.
Jitnoccnzv III approva e conferma il Irasferimenlo della Catlcdralr dall' amica china
di s. Donalo extra moenia in qu(dla di a. l'irlro Maggiore posUt entro la cillà.
Lateraiio • 26 aprile 1203. [Ardi. Capii, d" .Ar., ii. iss].
mm. 290X^30. • Copia sinciona. L'originale ('■ pcidiilo.
Pasoi I .\. e r., La Cattedrale Aretina e i suoi Monumenti, I.jS. - Capitolo della Catledr. Aret. e Capitolo di
$. Maria della Pieve, Memoria; Aretina Cathedralilatis, Siininiariiini, n. 9, pag. 26.
Innoi:entius episcopus servus servorum Dei venerabili fralri (Amadeo) episcopo et
dilectis lìliis (Gregorio) pieposito et canonieis et nobili viro (Acerbo) polestali arelinis
salutem et apostolieam benedictionem. Ex parte vestra fuit nobis pelitio preseutata, et
tam per litleras quam nuntium supplieatum, ut prò pace civitalis et ecclesie Aretine
ac utilitate communi vobis licentiam pieberemus calhedralem ecclesiaui, cum canoni-
corum residentia et omni iure ac universis pri[vilegi]is suis, ad locum ad quem con-
veniretis ad invicem infra civitatis inenia transfeiendi. Nos autem, habito eum fralribus
nostris diligenti tractatu, petilionem liiiiusmodi sub eo tenore non duximus admitten-
dam. r)uod si forsan eidem ecclesie aliam infra eivitatem positam peteretis in unam
ecclesiam cathedralem uniri, nobis erat que ecclesia lungi deberet penitus intimandum,
et ulrum ipsa tantum ad ius pertinerel ecclesie Aretine an alii esset subiecta, ut sine
illius assensu c.ui subdita esset non consurgeret in ecclesiam cathedralem. Preterea
exponendum erat nobis privilegium libertatis, iuris et honoris augmenluin, qnod eadem
ecclesia coiisequeretur ex huiusmodi unione: ut super omnibus per vestram lelationem
inslrncti discerneremus melius qnod amplius expediret. Vos autem, super hoc nostra
responsione recepta, nobis humiliter inlimastis, qnod ad sedandam discordinm et inve-
64 uorcMr.Mi pi'iì i.a stuiua d' Anrzzo [438.
leratuin uilimu cxlliigueniliini (iiioti l;im ccclesijim Aiclinain (|ii:iiii livilaliiii si^pc luihaxit,
ecclesiam sancii Pelri niaioiis, fimi (uniii iure et |)erliiioiiliis siiis ijiii' haliel Inni in rjvilate
quam nxlia, [lari noIo (M vnhinlalo (•(inoiiidi, uniendani clegpralis ccclesio calhoilrali; ita
(piiili'ni ut monaslcrinni sancle KIdic ad ctclosiani Arelinain nullo perlinens ineilianle, cui
ocrlcsiu illa iKìSi-iliii- essn suhit'ila, sorvilioiuni (iinninm, f|n(' annualim ex ea rccipoìe
consuovil, rorompunsalioncni. iiixla boni vili ailiitriuni, ri'ci|)ero dolioat competentem,
(piani, supplii'alionc dcvola, in ecrlcsiam callicdralem concedi voliis a ljeni<;nilale sedis
apostolici' poslnlaslis; (iimilcr promilk'nles, rpind (n'closio noiniiialo lani in feslivilatibus
(pialli lionoiihus sini;iilis, (jni ah aliis civilalilms siiis ialhedialii)iis ccclesiis oxliilienlur,
lam a cloro (piani (a) popuio civllalis Ardine de celerò reverenliani omnimodam v\ honores
slatuisli^ exliilieri. non (dtsiante ipiod a vgbis ohservatum est liacleiius usque ad lieo
lempora, prò; ler dissidium (piod inlia civiiatem et ecclesiam iamdiclam emcrsit. Pre-
t(^rea, tu lili polestas, cimi toto Consilio ol t'.omuni Aretine civitalis, de mera et con-
sona voluntale, predictain ecclesiam ali omnibus angariis et exactionibus statuisli libo-
ram el immiinem omni tompoie permanere; ima i]uoque ac castella episcopalus et
canonice Aretine lionores, cnm possessionibiis aliis a l'omuni civitalis ipsius decrevi-
sli manuteneri, ubique pariter et defendi. Nns igitur concordie civitalis et ulilitati
ecclesie providere volentes, piesertim ciim dieta ecclesia sancti Petri sii Aretine dioce-
sana iege suiìiecta, venerabili frali; nostro (Pelro) e|)iscopo fiorentino el ililecto (ilio
(Bcnignoì abbati Vallisumbrose per scrijita nostra (I) dedimus in niandulis, ut ablia-
lem et fralres nionasleiii memorali monerc aclenlius ac indncere et, si necesse fuerit,
per ecclesiasticam districlionem compellere, appellalione remota, procurent, ut ad hoc
qxiod ecclesia illa catliedrali ecclesie uniatur favorem prebeanl ol assensum: de ipsa
prius iuxta bonornm virorum arbitrium competenti recompensatione recepta: vosque,
tìlii preposile et canonici aretini, in corporalem possessionem, nullius contradictione
ve! appellalione obstante, apostolica auclorilate imlucant, ita quod ad niinus (|ualtiior
canonici et duo ( lerici in ecclesia priori peimaneanl, per quns ei sulficienter ac congrue
servialur: piel(erea eius)dem ecclesie, super liberlatibus et immunitatibus et aliis su-
prascriptis snfficienlissime caveanl, ne super eis aliquo iimquam tempore valeal mole-
stali. .Monemiis igitur discrelionem veslram et exliortamur atlentius ac per apostolica
vobis scripta mandamus, quatinus predicto monaslerio sancte Flore, iuxta honorum
virorum arbitrium, pio endem ecclesia compensalionem congruom impendatis. Deinde
vero vos, filii preposite el canonici, cum omni iure ac privilogiis vestris de licenlia
nostra poteritis ad ecclesiam sancti Petri transire, ibiqiie de celerò resideie, sic tamen
ut ad minus canonici qualuor et duo clerici, sicut superius est expressum, in ecclesia
priori peimaneanl et in ea iugem impendant Domino famulatum. Tu autem, fili poteslas,
. (I) La leKeia diieUa a l'iedo vescovo di l'iiciize e a lìenigno abLiate di Vallumbiosa, dala dai Laleiano il
22 apcile, leggesi nel Uegesto d' Innocenzo III, voi. 5, e. 57, ep. 50. È concepita negli stessi termini, e co-
mincia: "E.\ parte venecabiiis fi'aliis noslri (.Amadei) episcopi, et dilecti fìlii ((iicgoiiì) pcepositi canoniroidiìi, et
nobilis viri A(cerbi) polcslatis Aretinonini, fiiit nobis sepe peUtio preseiiiaia el tani per litteras ccr.,,. Finisce
alle parole: "unqnam tempore valeal molestaci. Datum Laterani x kl. mali.,, Vedasi edita in l'fiiiEL(.(, Ital. nacv.,
I, 419: Brkijcicnv, Diplomata, chnrtne, epistolae et alia ilncum. ad rcx franciscis spectantia, 1, 267: Opero
Innocenti) papae in Migne, Patrolog., (;C,\V, ol; Cai'peu.f.ttj, Le Chiese il' Italia XVIU, I U.
AN. 1203] CODICE DIPLOMATICO 6?Ì
siciU de tua devolione confidimiis, (pind super hiis |)ri!(iir,(i (»|)isc()|)iis Fldrentiiuis el
abbiis Vallisumbrose iiixla mainlaliiiiì nosliiim slaluerini invidhihililnr lacias obsorvari;
et sic super libertatibus el immunilalibus el, horioribus el aliis suprascriplis que pro-
misisti sludeas adirnpieie, ne nobis, quod absil, immo civilali polius Aretine, videaris
in |)oslerum illusisse, si, a sua promissione recedeiis duni concessa sibi abusa fueril di-
gnilate, (irivilegium anìilteie merealur. n:Uuni [.alerani, vi k\. maii, ponli/icatns nostri
anno sexto.
(Sii.; Ego lncobi(S impetinlis aule notarins, tpaa lilleras domini pape InnocenUi ,vl episcopiim.
prepvsit'tm et potestalem aretimim missns, et srio sigilli ne hitlla pendente miinitas vidi: ideo, ut
siiperiìts poììtinetw, ipsns transcripsi et in puhlicam formam redegi.
439.
// Vomune pnnncUe di pticiure 400 marche d' orfienlo (/ualura il froposhi nun sli-
piiloHxe il cotìlraUo del compensa assegvato all' Abbate di s. Fiora per la chiesa
di s. Pietro Maggiore da lui ceduta per irnsferirri la (Cattedrale.
Arezzo, S. l'ielro Maggriore - 19 iiiatrgrio 1203. [Ardi. Capii, d' ,\i ., n. iS9].
rum. I tOX.^ao.
In nomine Dei t'terni, amen. In presenlia el testimonio domini Acerbi lune Aretini
poleslatis, Peiri lune. Comunis Arelii iudicis, Uguicionis filii olim Guidonis L'bertini
lune eiusdem Comunis canierarii, Todiiii el aliorum niultoruni. IN'erbottus filius olim
Slerpoli, Foicnsis olim Beroardi, Orlandinns tpiond.im Orlandi, Rainerius de Nofio,
Gottefredns et Slefanus fratres dicti Nerbolti, fideiubendo prò preposilo Aretino, pro-
miserutìt se daturos ecce marcas argenti dorano Bruno abbati, recipienti prò se suisque
suciessoribiis, si diclus prepositus non faceret dicto abbati cartam ad sensuiii sui sapien-
tis de bis que conlinentur in arbitrio lato inter prediclum prepositum et pret'atum ab-
batem ab episcopo Fiorentino et abbate Vallisumbrose de compensatione ecclesie sancii
Petri, sicul in ipso conlinetur arbitrio, de fruclibus inde perceptis abinde ad proxi-
mum festum s. Angeli, de seplembie, si diclus prepositus abinde ad dicium lestum
non acquisiverii dicto abbati ecclesiam sancii Petri in piccolo, sicul in dicto arbitrio
continelur, et supradiclus abbas consenserit post predicla dalioni possessionis a dicto
episcopo Fiorentino et abbate Vallisumbro,se faciende dicto preposilo de dieta ecclesia
sancii Petri niaioris et perlinenliis el rebus eius, sicul in dicto arbitrio continelui'; et
reniintiavil diclus abbas sancle Flore omnibus appellationibus, quas fecerat anle et post
dicti arbitrii recilationem. Ada sunl predicla in civitate Aretina, in prenominata ecclesia
sancii Petri maioris, anno domini M . ceni, xiiii kl. iunii, imperio vacante, Innocentio
papa residente, indiclione vi°.
(Sii.) Ego Omnebdiius notarius predictis interfui et rogatu^ scripsi et compievi.
66
DOCUMENTI PER LA STOKIA D AREZZO
[440-442.
m.
Innocenzo III scrire al Vescoro di Arezzo e a quello di Cillà di Castello perchè co-
siringa i Mobili di Galhino a restituire ai ramnldolrsi il castello e la corte di
Custiijiione Falalhccco.
Ferentino ■ 1» mngr^Io 1203. |1(- Ardi. Fior. Diploni. Citmiililolì\.
nini. l80X"i'> ■ Piirola pcigamciia, priva del bullo plumbuu cliu pendeva da cordicelle di canape nel
mezzo della sirena picgalnra. Nel tergo, di scrittura del sec. XIV: Ad uausam olim agitatam [que ad] Ctistil-
lionem Fattnhccd [piTjlinen: lidetin: 1199.
.\nnal. Camalu. IV Appond. 255, n. clvui.
Innoceiitius episcopus servus servoriim Dei vcnerahilibus Iratiibus (Amadeo) aretino
et (Kainerio) castellano episcopis salutein et apostolicam beiieditioiiem. Dilecti lilìi lie-
remite Caraaliiulenses sua nobis querela monslrarunt, quod cum venerabilis frater
nosler (Rainerius) fesulanus episcopus de mandato iwstro in filios (Rainerii) dalbini (I)
areliiie diocesis excommiinicationis et in terra eorum interdicti sentenlias promalga-
verit, eo quod ipsi quoddam c.aslrum et curtem delinent et reddere contratiicunt. Q'io-
circa fraternilali veslre per apostolica scripla mandainus, quatenus sententias, sicul
ralionabiliter sunt prolate, usque ad salisfactionem condignam faciatis, appellatione
remota, inviolabiliter observari. Ouod si non ambo hiis exequendis potueritis interesse,
alter vestrum ea nichilominns exequatur. Datum Ferenlini xiiii kal. iunii, pontificatus
nostri anno sexto.
Alto con cui viene eletto a vescovo di Arezzo maestro Gregorio suddiacono del Pon-
tefice e canonico della cattedrale.
Ai-ezzo - 28 maggio 1203. [Arch. Capii, di Ar., n. 190].
nnn. liOXSI'J - i^Jel tergo, di scwttura del sec. XIV: Electio fmla de Aretino episcopo.
In Dei nomine. Anno M.cciii, residente Innocenlio papa, v kl. iunii, indictione vi.
Quod cum Seraphin aretinus archidiaconus et (ChrislO|)horns) eiusdem ecclesie primi-
cerius et Genovese eiusdem ecclesie canonicus et camerarius, constituti ab Aretino ca-
pilulo exarainatores canonicorum et electores episcopi, essenl in quodam domo ubi
erant leda [irepositi et primicerii et aliorum canonicorum quor.umdain, comuni volun-
tate dixerunt: Ex quo sumus in civitate, faciamus ea que debent piacere clero civitalis,
ita quod amor crescat inter nos et ipsum clerum, et faciamus venire archipresbiterum
et habeamus ipsum ad hanc examinationem. Et fecerunt venire dominum (Gregorium)
preposituni Arelinum et dixerunt ei ea que facere volebaiil; et placuit eidem preposito;
et ipsi miserunt prò archipresbitero, qui erat in ecclesia cum clero civitatis, et fece-
(I) Albertus, Matheus e Guillelminus (Annal. Camald. IV, 144, 173. Cfr. docum. nn. 419, 421).
AN. 1203-1 204 1 CODICE DIPLOMATICO 67
rum eiim venire el hahnfriinl ciim mi (^xnminalionem laiionicnnim. Primo loco fece-
ruril veiiiiedominum (ì(regorium)aictiiium itrcpositum, qui primo verhoappellaviLdomirinm
papam ne ipsi examinatores in ipsum conseiilirent, et consensit in niagilrum ri(rego-
rium) fiomini pape subdiaconum et in magistrum ^(uidonem) de Quarata. Seoundo loco
veiiit Leonardus qui consensit in magistrum Maitinuin. Tertio loco Opezinus qui con-
sensit in G(gregnrium) suhdiaconum catione curie. 0"''>-''lr» loco (luido de Buigo con-
sensit in G(regorium) suhdiaconum catione curie. Quinto loco magistcr N. de Corsi-
gnano consensit eodem modo ul preposilus consenserat. Sexto loco (ìreshiler riui(do)
Mazolini consensit in (;(regoriuin) subdiaconum rationo cuiie. Septimo loco R(uslicus)
archidiaconus consensit in eundera magistrum G(regorium) subdiaconum. Octavo loco
C(hristoforus) primicerius consensit in eundem. Nono loco Genovese subdiaconus et lune
camerarius con.«ensit in eundem. Decimo loco lo(han!ies) archi[)resbiter Plebis consensit
in eundem. linde predicli examinalores ilederunt parabolam diclo arcliidiacono, ut eii-
geret in episcopum aretinum Gre(gorinm) subdiaconum catione ecclesie et arelinnm
canonicum. Qnod dictus archidiaconus l'ecit.
(Su.) Ego Albertus nolariiis iiiterfui et scripsi, el sigiium mi'um ap|)0sui.
U2.
Istrutnento col quale l' Ablxilc di s. Fiora cede ul l'rrpoato arrliiio la Clrir.nti di
s. l'ielro Maggiore (fin cosliiuita in Cultedrale.
Arezzo - marzo 1204. [Ardi. Capii, ili Ar., n. 1-92J.
1111)1. l90Xiiy • ^*'^ leigo (iella laiia, sciiduvi nel scc. XV, si legge: Concerno facta Grci/orio jttfiJdMto
ah nhhriiu sanctf Flore de ecclesia mincti PHri nui/urà.
Aretina Cathedriiìitatis, Siuiimariiini, 29.
(Sii.) In nomine patris et filii et spirilus sancii, amen. Anno ab incarnatione do-
mini nostri lesu Cliiisli millesimo CCini, Innocenlio summo [lontilìce Dei gratia resi-
dente, inperio inperaloie vacante, mense martii, indictione septinia. Manil'estus sum
ego donuus Brunus abbas abbatie sanclarum Flore et Lucilie, qualiter cum consensu
IValium nieorum Ugonis, Sanctesis et RoduKi Scundici et donni Ugonis et donni
Isaccy el Orlandini et domni Guidonis et presbiteri Guidonis et Bonaventure, et prò
utilitale diete abbalie per hanc cait;}ni peruiutationis sive commulationis el cambii da-
mus et Iradimus atque concedimus el rel'utamiis vobis donno Giegorio aretine canonice
beali Donali preposilo, eius nomine recipienti, ecclesiam sancii l'etri maioris nuper in
canonicam et episcnpatum constitutam Dei gratia, cum omnibus iuribus et pertinenliis
et rebus siiis iibicumque sunl et bonis, et omne ius et aclionem, quod el quam ha-
bebat abballa .sanclarum Flore el Lucilie in dieta ecclesia saniti P(^tri maioris el honis
eius silis in civitale Aretina; excipimus medietatem ecclesie sancii Laurenlini et Pergen-
lini, cum iuribus eius jiro dimiiho, pio indiviso; de reiiqnis predictis nullum ius nobis
vel abbatie reservamus; quatinus ab hodierna die liabealis seu possideatis et exinde
facialis quidquid volueritis tam vos, Gregorie preposite Aretine ecclesie, nomine beati
Donati, quam vestii in dieta canonica successores el ipsa canonica el ecclesia sine
nostra noslroium(|ue successorum molestia vel litis causatione. Quod si in ali(pio exinde
gg DOCUMENTI PEH LA STOIUA I)' AHEZZO [442-443.
coiiliM v.)s ani voslros successores presumpseiiiiius agere, causyri. per plarilum ani
extra l'alii^are. ol si ah oniiii pc^rsoiia ea vobis ni vesliis successoribus legiliiiie iioslris
expiMi.sis ol ilir.lc abbalic non cleleiisavciimiis ipiod pioniiUimus, lune piomillimus per
nos et iioslros successores vobis dare nomine pene dupliim iliclarum rerum; el vobis
inveslilorem tlamus magislrum Guidonem de Ficarelo, qui exinde investial, el liuius
conclraclus nomine iusUim faml)iuni ieii|)ere a voliis nos prolilemur. Dominus vero Gre-
gorius eleclus bis auclorilalcm dedii, salva loge diocesana. .4rliim in civitale Arelina
feliciler, in leslimonin Albeiti notai ii, Filippi nularii, Mainelli notarii, Kolandi ludicis
ci aliorum.
(Sn.) Ego l'elrns anguste celsitudinis Hcrrici i]uondam imperaloris ordmarins index
et nolarius interfui, siripsi et compievi.
m.
Innocenzo HI termina le discordie tra il clero della Pieve di S. Maria e quello della
Cattedrale, sorte per la celebrazione della festa dì s. Donalo : definisce che
questa si eseguisca in s. l'ietro Maggiore già unita alla chiesa primitiva di s. Do-
nato e divenuta la Cattedrale di Arezzo.
Laterano - 19 aprile 1204.
[Ardi. Vaiic, Regest. lume III, an. Ili, ep. -SO, voi. 6, e. 122'].
BoN.vMici, Dixcorao sopra la vita di s. Donalo vesc. d' Arezzo (Fir. 1607), pag. il - (Ueiagoni), Monumenti i'
notizie rifitiardanli la Chiesa primit. d'Arezzo, 86 • CrescimbeMj Islor. della basilica di s. Anastasia, 46 -
Bréquignv, Diplomata, 11, n. 4St - Innocentii III opera in Migne, Patrolog. vul. CC.KV, 334 - Caìm'ei.i.i:tti, Le
Chiese d'Italia, .XVIIl, Ufi.
(lolianni) archipresbilero et clericis Plebis Aretine.
Cuni dileclus filius... concanonicus vester prò Plebe vestra, et dilectns Nlius (Gre-
gorius) preposilus et quidam canonici aretini prò ecclesia sancii Petri, que nu|)er au-
cloritale nostra unita est ecclesie cathedrali, ad sedem aposlolicam accessissent, pre-
sente venerabili fratre nostro (Amadeo) aretino episcopo, su()er diversis arliculis in
nostra presentia litigarunt. Sane veslei' proposuit procnrator, qnod, cura feslum beati
Donati marliris in Plebe vestra solempniter consueveril celebrari, (Gregorius) prepo-
silus et canonici aretini nuper illud apud ecclesiam sancii Petri, contra consueludinem
hactenns observatam in iuris vestri preiudicium, solempnius celebrarutit, ut non solum
oblaliones subtrahereot, que vobis in festo ipso solebanl magnifice provenire, sed et
quosdam cereos, quos census nomine Plebi eidem quidam nobiles annuatim solvere
tenebanlur, quorum reslilulionera procuralor ipse vobis postulabat. Addebat eliam quod
mine vobis inferebanlur muitiplices non tam a preposito et canOnicis, quam a potestate
ac civibus Aretini» super capitulo quod in ecclesia vestra in capite ieiunii fieri con-
suevit, ceiebratione baptismi, letaniis et aiiis dignitalibus, quibus hactenus ecclesia
vestra usa fueral sine lite. Unde super hiis indempnilati veslre petebat per sedem apo-
slolicam provideri. Verum preposilus proposuit ex adverso qnod, cum corpus beali
Donati, sicut ex multis privilegiis ponlificum romanorum apparet, apud calhedralem
ecclesiam requiescat, viderelur absurdum, si solempnilate huiusmodi privarelur, vobis-
que celebrantibus feslum eius, ecclesia sancii Petri, que sancii Donati ecclesie in unam
AN. 1204] CODICE DIPLOMATICO 69
calliedralem ecclesiaiii est coniuncla, in speciali^ patroni sui annua solemptiilate sileret.
Preleiea cum de unione preiliitaium ecclesiaruin apud sedem apostoiicam tiaclaretur,
mandasse nos aiebal civibus Aietinis, ut lionoiilìcentias universas, quas calhedialibus
ecclesiis exhibenl alia civitales, eidem ecclesie sancti Petri liumililer in poslerum exliibe-
renl; eo nequamquam obslante, (|uod servatum fueral hactenus propler odium civiiatis,
unde ipsi nvmdalis aposlolicis devote paientes, omiies el singuli id se factuius liilari-
ter iuiaverunt. Cum' igilur feslum istud sii specialis solempnilas civitalis, capilulum
quoque, baptismus et letanie in calhedralibus ecclesiis celebrari soleaiit apud alias ci-
vitates, hec omnia ecclesie sancii Petri competere auctorilale mandali nostri el ratione
iuramenti a civibus prestiti pru|ionebant; addentes quod cereos, de quibus procuralor
vester querimoniam deposuerat coram nobis, non ex debito census nomine, sed de gralia,
spontanee devotionis oblenlu, predicti nobiles offerebanl: sed etsi ex debito eliam sol-
verentur, cum ipsi non subtraxerint, eos vobis non ab eis restilulionem petere, sed
contra debitores ius vestrum prosequi debebalis. INos igilur, auditis hiis et aliis que
fuerunt utrinque proposila, ulriusque parlis quieti providere volentes, presenlium au-
ctorilale decernimus, ut, cum sedis episcopaiis non sii ab ecclesia beali Donali ad
ecclesiam sancii l'etri tianslata, sed ecclesia beati Pelri ecclesie sancti Donati coniuncla,
unde iila elsi sua piivjjegia communicaverit isti, ilignitales lamen non amisil anliquas,
festum beali Donati de celerò in ipsa primitiva ecclesia, que in eius memoriam est
fuodata, solempuiter ab episcopo el canonicis celebretur; quia sicul indecens esset, ut
feslum beati Pelri celebraretur al) episcopo el cauonicis in ecclesia beati Donati, sic
procul dubio esset absurdum ul festum beati Donati celebraretur ab eis in ecclesia
sancii Pelri; cum el nos in similibus id servemus feslum apostolorum principis apud
eius basilicam, et feslum beati loliannis apud Lateranensem ecclesiam celebrantes, licei
ulraque sii ecclesia calhedralis. Verum quoniam iniuiia non sii sancto, sed lionoiifirenlia
polius exliibelur, cum in diversis locis eius merita lidelis populus veneralur, celebrandi
eiusdem feslum marlyris in ecclesia vestra vobis non adimimus facullatem, liberlalem
quibuslibel relinquenles ulramque ecclesiarum ipsarum maluerinl eo die devotionis
gralia visitandi, ul nec relrahanlur ab altera nec ad reliquam compellantur. Ab im-
pelilione vero vestra super cereis et oblationibus, prepositum et canonicos reddimus
absolulos; vos lamen super cereis huiusmodi, qui vobis nomine census debentur, con-
venire poleritis debitores. De capilulo autem id slatuimus observandum, ul episcopus
illud apud ecclesiam vestram in capile ieiunii celebre! snmmo mane, ita quod, eo con-
grue celebrato, cum universo clero adeal ecclesiam sancti Petri, officium ibi cilius
explelurus: cum et nos eodem die apud sanclam Anaslasiam colleclani, et apud sanclam
Savinam staliones et missarum solempnia celebremus. Quia vobis nimis viderelur absur-
dum si baplisma non fieret in ecclesia calhedrali, sialuimus ul in ecclesia sancti Petri
baptismus solempniter celebretur; vosque, iuxta consuetudinem hactenus observatam in
ecclesia vestra, parrochianos vestri plebatus, qui vobis presentati fuerint, baptizetis,
cum et nos licei in ecclesia Laleranensi baplizanlis officium celebremus, nichilominus
lamen in litulis urbis exhibeatur sacramenlum baplismalis baplizandis. Ceterum cum
letanie primo el lerlio die ante feslum Ascensionis dominice apud ecclesiam vestram,
secundo vero apud ecclesiam sancti Petri consneverinl lerminari, nos volenles ecclesie
calhedrali deferre, ordinem decernimus immntandum, ut videlicel primo die apud
ecclesiam vestram letanie prncessio finiatur, sicul etiam apud nos primo die huiusmodi
70 DOCUMENTI PER LA STOIIIA D AHF.ZZd [413-444.
celeL»r;iliir processio aiiinl t'cvlcsiain priinilivam, rieceahiiie iil Aretina ecclesia ecclesie
lUtmaiie ronsneliKlincm imileliir, el eiiis seqiialur exemplar, cum iinlli suhiareal imme-
diale. i\iilli iTL'o el e. coiisliliilionis et e. Daliim Lalerani xiii kl. mail.
Innocenzo III scrire al Vescoco di Chnisì e all' Abbulr di Marluri (l'oggibonsi), che
esaminino e sanzionino i palli ci cambi slabiliii ira la Canonica e l' Abbaio di
s. Fiora per la chiesa da questo ceduta per trasferirli la Cailedrale e l'Episcopio.
I4»toriiiio ■ 38 griiigriio 1204.
|.\icli. Cnpil. (lì Ar. : Cii'lr" di s. Fioni e l.iicill:i, ii. (iO'i].
inni. 100X330 • il bollo pappilo <• nuincantr". Nel mezzo del tergo, solinovi nel .set. XV, il lilolo: Omimu-
tatto s. Angeli ile Prato l't s. Mani ,'t'uim .... do. s. Piero maggiore.
Iniioceiitius episcopus soivus servorum Dei venerabili lìalri ((luallìedo) episcopo
clusiiio et dilecto fìlio.... abbati Maiioreiisi tloieiUiiie diocesis salulem et apostolicam
beiiediclioiiem. Cum dilecti fìlii magistei' (liiido canonicus et (Ugo) sacrista monasterii
sancte Flore aretini ad sedem apostolicam acce.ssissent, idem sacrista, propesila nobis
conqueslidiie, inonstravil, quod olim, ad instantiam prepositi et capitali .^retini, vene-
rabili fratri nostro (Petro) fiorentino episcopo et dilecto filio (Benigno) abbati Yallisnm-
brose dedimus in mandatis(lì, ul, facta prius secnndnm estimationem bonorum
virorum recompensalione abbati et fratribus predirti monasterii competente, ipsos indii-
c'erent et monerent, ut ecclesiam sancii Petri maioiis, qne ad eos expectabai, fieri permi-
cterent cathedralem, et post factam recorapensationem piepositum et canonicos Arelinos
in possessionem inducerent ipsius ecclesie corporalem. Veruni episcopus et abbas |ire-
dicti liiies excedeiites mandali, antequam eisdem abbati et fratribus recompensalio aliqua
fuissel exliiliila, jiost appellationem eliam ad nos interpositara, in corporalem posses-
sionem ipsius ecclesie prefatos preposi lum et canonicos indiixerunt. Cumque memoratus
abbas propter fior nunlium suum ad sedem apostolicam destinasset, et super hiis ad
venerabilem fralrem nostrum (Viviaiium) episcopum et dilectnm fìlium . . . abbatem
sancii felli perusinos literas obtinuisset a nobis, T(edaldus) Aretinorum potestas, asse-
rens se piedictum [ne]gotium velie amicabiliter terminare et nichilominus minas intenlans,
quod si abbas prediclus ipsius arbitrio stare nollet, molestalione ipsius et ecclesie sue
non averteiel manum suam, pignora centuni librarum ab eodem coutra capituli volun-
talem sii; quibus acceptis, iterum alia centum librarum et totidem iterum ab eo-
dem exegit. Cum ergo sopradicta [pole]stas a sepediclo abbate trecentarum librarum
pignora recepii, et eidem recompensalione condigna non facta 'sub pena aliarum tre-
centarum librarum, comminando insuper omne malum quod ipsi possent inferri, pre-
cepit ni de prefata ecclesia sepedicti [abjbas et fratres refutationem facerent preposito
et canonicis antediclis. Quia vero prefala potestas adhuc dieta pignora delinei et alia
gravamina intulit raonasterio memorato, coactus est abbas sepefatam ecclesiam refulare.
(1) Ved. nota a pag. 6t.
AiN. 1204] CODICE DIPLOMATICO 71
Cetei'um cum predicti episcopus Florenlinus et abbas Vallisumbiose in prefalo negotio
secunilum formam mandali apostolici procedere non curaiint, et dolo pariter et vio-
leulia eis prenominala ecclesia cum suis possessionibus sii ablala nomine abbatis et
conventus, postiilabal sacrista predictiis, ut ecclesiam ipsam cum pertinenliis suis et
fructibus perceptis ex ea sibi faceremus restituì pacifice possidendam. Magisler vero
predictus proposuit ex adverso, quod rum delegati predicti re(|uisiti ab eis ail exequen-
dum mamlatum aposlolicum accessissent, el procedentes secundum lormam mandali,
abbati prefato cungruam recom|iensalionem exhibere curarunl; ila quod poslquam ipse
recompensationis arbilrium inlellexil, appellationi qnam emiserat renunliare curavil, et
recipiens fideiussorias cauliones a preposilo memoralo recompensationem congruam
recepisse, ad [irefatum episcopum el abbalem sancii Petri perusinos super hiis et aliis
noslras lilteras deporlavit: coram quibus cum semel el secundo recomparuissenl pre-
positus et canonici memorali ad diem aliam assignatam eisdem haberent firmum pro-
posilum eorum presentiam adeundi, quibusdam amicis suis interponentibus, parles suJis^
io hoc pariter convenerunt, ul salvo beneplacito delegalorum iudicum el mandato, si
fieri possel negotium ipsum composilionem amicabilem sorlirelur.
Ab ipsis ergo iudicibus licenlla expedila, prò iilriusque partis ulilitale, deliberalione
prehabila diligenti prò sepedicla ecclesia, que l'acta fuerat auctorilate sedis apostolica
cathedralis, sancii Angeli ad Pralum et sancii Marci ecclesias cum pertinenliis suis
eidem abbali commulationis nomine tribuerunt. Dederunt insuper ei medielatem ec-
clesie sancti Laurenlini, omnibus cum pertinenliis ad eandem et omnia que in Qu^rata
habebanl, aqnibolo quodam exceplo; de quibus omnibus idem abbas corporalem pos-
sessionem et sponte recepii, sepediclis canonicis obliganlibus el promiltentibus se ac
successores eorum commulationem huiusmodi, que prò utililale ecclesie Aretine facta
fuerat, servaturos, sicut in istriimenlo exinde confeclo plenius continelur. Abbas vero
prepositum et canonicos sepediclos sponte in possessionem ecclesie sepedicte inducens,
confessus est prò utililale ecclesie sue huiusmodi se commulationem fecisse, sicui ap-
parel per publicum instrumentum. His ilaque pacifice celebralis et bine inde posses-
sionibus tradilis el acceplis, memoratus abbas ea que commulationis nomine ab ipso
preposilo el canonicis ei fuerant assignata dileclis tìliis (Uberto) abbali Silvemuiide ac
(Stephano) priori camaldulensi tribuit, recipiens ab eisdem ecclesiam sancii Pelri mi-
noris monasleriu suo conliguam, et ecclesia sepefala in possessionibus el parrochia
ditiorem. linde eum ipse abbas arbilrium delegalorum iudicum sponle receperil el con-
senseril, poslmodum in commulationis concliaclurn poslulabal predictus magisler, ut
eidem abbati el fralribus suis super hiis imponeremus silentium, el commulationem
factam prò utililale ulriusque ecclesie faceremus firmilatem debilam oblinere. Quo-
circa discretioni veslre pei' apostolica scripla mandamus, quatinus ad locum ipsum pa-
riter accedentes, de recompensatione predicla inquiralis diligentius veritalem, el si eam
inveneritis compelentem, facialis ipsam per censuram ecclesiaslicam, appellalione remota,
inviolabiiiler observari. Alioquin vos eam aucloiitaie nostra facialis in eo quod minus
est competens, sublato appellalionis obstaculo, adim|)lere, contradilores siqui apparue-
rint vel rebelles, ut a sua temerilale desislanl |)er censuram ecclesiaslicam, appella-
lione postposila, compellenles. Dalum Lalerani mi kl. iulii, ponlificalus nostri aniio
septimo.
73 KOI.IIMKNTI l'KK \K sTiiRU H ARF.ZZO
Azzolìno <■■ Tesiti, xiiidaci e prin-risaii ilei (jiinune, scnlrnziano che il l'olcstù rusti-
tuma all' Ahbu zio di a. l'iora il posaesan dell' ospedulv di s. l'ier l'iccnlo.
Arezzo, Chlcsn di s. Martino - 17 iiovcmlu-o 1204. fAicli. Capii, di Ar.; Ciilc di s. l'ioni e
I.iirilln. 11. (;08|. .
inm. 2G0X'tS0.
Il) Clirìsli iioslrum sii semper nomine l'acliim. Uè vullu luu, Domine, iuiin'.ium
iioslriim profleal; oculi ln[i videjatil e(|uilalem ut hani' reclam et iiistam feramus sen-
tenliam. Nos sciliccr Aeoliims et Te.'^la Comniiis Aretii siiidici et i)rovisores, cogriilores
litis et controversie, que verlebalur inter doiinum Rodiillìim sindiciim alìhatie s. Flore
ex una i)arte agentem, et doininum Tedaldum tane areliiinm |iotostalem e.\ altera con-
tradiceiitcm; qiie talis erat: Uicelial namqiie dicliis sindicus ilominum Tedaldum gravasse
dictam abhatiam, auferendo ei lenutam hospitalis s. Pelri in piccolo. Ipsc vero Tedaldus
enim negabat se abstiilisse diete abbatie tenntam de diclo liospitali; sed dicebat quod
illis qiiibus lenutam dederal de iure quod ìlli babebant, et salvo iure cuiusque
dederal. Unde nos predicli Aro et Te?la rognitores, per lohannem assessorem no-
strum receptis teslibus a dirlo Tedaldo poteslale et diligenler examinatis et inspe-
ctis, audilis utriusque parlis allegationibus, farla etiam renunlialione teslinm al-
legalionum, rum ronsilio lohannis nostri assessoris, hal)ilo insaper per eum muJ-
torum sapienlium Consilio, Dei nomine etiam invocato, dicium Tedaldum arelinum
poleslatem donno Rodulfo sindico diete abbaile, nomine ipsius abbaile agenti, uti
tenulam dicti liospitalis, sicut fuit data eidem abbati s. Flore a manuinvestitore ca-
malilulensi et abbatie Silvemunde (I), reslitual condenipnamus, et siqaam lenu-
(I) Giova l'ifei'iie quasi tolalmenlc i due atti coi quali l'AJjljate di ,-<. l'iora odc.nnu il l'.osse.fso della chiesa
e dell' ospedale di s. Pier Piccolo e di tutte le loro apparleneiize:
t 111 Chrisli nomine. Anno ab incarnatione eius millesimo CC ([iiarto, indictione vii% imperio imperatore
vacante, liinpceniio papa residente. In testimonio Alberti notarli et Filippi notaiii et Artini notarli et Rolan-
dini iiidicis tunc Comunis et Mainetli et Aeolini et GrilTolini et aliorum multoriim ad hoc rogatorum, Ste-
fanus piior licremi camaldulensis, mandalo et vice maioris prioris camaldulonsis donni Martini et cum consensu
donni liberti abbalis Silvemunde, pio utilitate camaldulensis capituli et ecclesie et abbatie Silvemunde ex causa
permutationis et cambii dederunt donno Bruno abbati .sanclariim Flore et Lucilie, abbatte nomine, ecclesiam
sancii Petri piccoli sitam in Arelina civilate, in jiorta de Burgo, libcram, et absolutam, cum liospitali (|uod ibi
prope constructum est libero et absolulo, et cum omni iure ecclesie diete et hospitalis, et cum eorum perti-
nenliis et rebus, domibus et possessionibus. Et promisit prò se et suis successoribus et prò ecclesia sive mo-
nasterio camakkilen.si et heremo et prò abbatta Silvemunde dicto donno Bruno abbati, nomine abbatie .san-
ctarum Flore et Lucilie stipulanti, dieta omnia iura que in bis liabebnt Canialduli et ipsas res cum iure suo
abbatiam Silvemunde ullo in tempore vel ingenio nullatenus molestare: et quod non dederunt vai fecerunt aliquid
a preleritis Ualendis ianuarii proximis bue usque his nociturum; et si coiurafacerent vel fecissenl, tunc prò
Camaldiili el al)batia Silvemunde et eorum successoribus dicto Bruno abliati dare promiserunt penam dupli
dietarum rerum, et sub eadeni pena legitime e.xpensis Canialduli el Silvemunde delendere promiserunt. Pena
vero soluta predicia omnia in sua maneanl fìrmitate. His vero de Silvamunda consenserunt donnus Marcus,
Ugo, Amicus, presbiter Hubertus; fratres in Chrislo eiusdem abbaile et donnus Rainerius piior sancii Petri
piccoli iuri suo in his omnibus renunliando.
AN. 1204] CODICE DIPLOMATICO 73
tara (le eliclo liospilali tlicle ahbalic s. Flore deilit, (]uia cognovimus dedisse, salva
ralione cuiusque, nt i-estituat rondempnamiis. Lata est stMilonlia in civilale Arelii, in
ecclesia sancii Martini, xv kl. doceml)ris, presontibus Branca olim Guidonis Gorardini,
Pelro indice, Guidone doctore, Raiiierio Vilalis, Guidone olim lohaiinis, Tarpino et
9 O «
Guilieimo et aliis multis, anno Domini M.CG.iiii, nemini! imperante, Innocentio snmmo
pontifice presidente, indirtione vii".
(Sn.) Ego Arlinus nolarius liuius SfnU'ntie recilalinni inlerlìii, suhscripsi et com-
pievi, et de mandalo diclurum iudicum et provisorum nec non loliannis dicli assesso-
ris in piiblic.'ini formam redigendo meo si!:;n(j firmavi.
Pro tiU velo dieliis prior el abbas iusliini lM utile cambium se recepisse professi snn(. Postea vero liro-
goriiis nrelinus eleclus liis .salva Itìsre diocesana consen>;it. Ada siml liec niease niartii felidler. Poslea vero
iiien.se madii eodeni anno donniis Martiniis caninldulensiiini pi-ior omnia qne fedi \el dedit .sive pronii.^il dictu.s
heremi prior abbati Bruno, nomine abbntie sancle Flore, rata liabuit oi dedit, atque ipse idem promisil, con-
sentienlibu.s donno Simone, donno Leonardo camerario, donno Uguicione, donno Ugonn, Viiido conver.so, quia
cum nlililate camaldulensiiini line fieri confessi soni. Ada stmt hcc in civilati Arelii
fSn.) Ego Pefrtis auguste celsitudinis ordinarìus index et noi. inlerfui seripsi et compievi cuni siinrascriplo
interlineari: et absoluto. (Arch. del Monast., n. 006).
In nomine palris et Olii et spiriliis saneti amen. Clirisii nalivitatis anno .MCCIIII, domino Innocentio papa
residente, imperio vacante, ui nonas marlii, iiididionc vji. [)onnus l'^'o abbas sancle Flore sacrista, nomine
donni .Martini prioris CaniaIdnli el donni .Slelniii niaioris heremi Canialdulensis, donni Uberti abbatis abbatie
Silvemunde el palronorum eius, in presentia el lesliinonio Gerardini Uatucii, Capellini, lohannis Toscanelli,
lacobi caldararii, Bracliii caldaiarii, lionuditi, Carocii Peclerie, Cofci, Alberti magistri, Orlandi magistri, Boniavere
Gensardi, Pieri domine Mingarde, Bocci, Tberlini il<' Fontiiuno, Dominici, Biiotli, Alberti Guidibaldi, Giiidiblanci
de Gazze, Bogerii et .Martini abtjatis, inlrodu.xit donnum Bruniim abbaiem sancle Flore, recipienteni nomine
abbaile sue sancle Flore, in posse.ssioncm reriim sancii Pelli in piccolo, et liospilalis eius sili iuxia ecclesiam sancii
Pclriin piccolo, via est in medio: terre silicei cuin siiis ndincienliis diete ecclesie et dicti liospilalis et lotius poderis ubi-
cumquc de eo esse reperiatur: ecclesie,ad Poium TalranensiMii unius campi sili iuxla filios olim Gernrdi Sitiiol viam
hospitalis; in Pionla terre et vince iuxla Amicum de Fuoro, Bonumcompagnum de Porla el viam: ecclesie, ad
viani que vadit ad Bemondatum, unius campi iuxla filios olim Mailici Bose et viam hospitalis ad viam maiorem,
unius campi iuxla Guidiiniguiciardi, Baneriuni Banaldi ci \iam; ad ^iani que ducit ad Bemondatum, unius campi
iuxla niios olim Malliei Rose et viam cum aliis petiis longis que sunt retro: ecclesie, campi de Remondato iuxla filios
olim Bostule et viam: hospilali, nnius campi ad f^arcerellas, iuxla viam que ducit ad Monleionium: ecclesie, unius
campi iuxla eandeni viam et recoidutum liospilale; unius campi ad Caiciai:ellas iuxta viam et filios olim Ulivulii:
ecclesie, campi de Silice iuxta viam, plebanos el Gnidonem .Militie; ad viam de sopra illius tene et vince quam
tenet .lacobus Martini fabri iuxta Guidimi Mingarde: in loco qui dicitur Favale. unius campi iuxta filios
olim Guidi fanelli, Isaccum de Piscinale et Ugnicionem Boncii; in Campolongo terre et vince iuxla Isaccum
et viam: in Esoleto unius campi iuxta Aldobrandiniim de Petramala, Vicedominos el viam; ad Tassos iuxla
Isaccum, Provam de Caslelfocngnano et Albrigollos; ad l'ontem de Classe lllioruni olim Amici; et ad Valiullam
illius terre que tenet Ubeilinus de Casanovule Boi';o el fralies; ad Cignaniini lotius poderis, donius, terre, vince,
oljveli et silve; ad Casanovule ijjjiis terre (|uain tenet Ubertinus de Casanovule et illUis ijuao) teiiet lohannes de
Casanovule, terre, vince oliveti et silve; ad Collem sopra Plebem (ie Aliingnoro podeils liospilali.s, domus, (erre,
vince, oliveti el .silve: ad Fontcmtectnm terre el \ inee iu.Ma Guidum Omoilci, Brachiuni l'iuri ile Polo, lìliuni
olim Servodei Meli, vimn el filios olim CiulTì: ad l'oiilemiiovuin diiaruin peliarum tene (pias lenent lìlii olim
Ciaciali, iuxta illos, sanclum Michaelem el Sellam veteicni: campi de Pontenovo iiLxla sanclum Micliaelem
iindique d campi de Vilaitali iuxla Aimerrigos, Becum et viam; ut prefatus abbas silicei donnus Brunu.s, no-
mine sue abbatie sancle Flore, omnes prefatas l'ss haberet el possidcrel in iwrppliium libere et absolute ab.
omni iure serviiii et ab onini inrepalronalus ipse et oinncs eius successores.
(Sn.) Ego Macliabeus nolarius liuius introductioni inlerfui et eam, inlroducioris suoiascripti rogaiii et con-
sensii, subscripsi el in piihliiam formam redegi. - (Ardi. cii.. n. 607).
/
74 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [446-449.
446.
Grijjolino da Monlagnano potestà restituisce il possesso dell' ospedale di s. Pier Pic-
colo ali Abbate di x. Fiora.
Arozzo, Chiesa di S. Michele- 10 feI)braio 1206. [Aicli. Capii, ili Ai-.; Carle di s. Kioia o Lucilla, n. 008].
11)111. (i(IX30(l. l'iccola .siriscia di lailapecoia unila appiì' ilelln caria riprodoUa anlecedenlemenlc.
In Cristi iioslriim sit somper nomino l'actuiii. In piesenlia el leslinionio Ugolini de
Montebono, Bonegratic, Bonifatii, UlVeiiiu'ii lune Comunis Arelii camerarii, .\slancoili
iiuiicis el alioiiim niiilloruni. Dominus Oriffolinus lune aretina poleslas restituii per Si-
monectuni, qui Ianni lalro vocalur, eius publicum nunliuni, donno liodulfo sindico
capitali abbatie s. Flore tonulani hospilalis s. Petri in piccolo, secunduni lenorem Con-
sliluli Aretine civilalis, scilicel sicut cani liabebal antequam Tedaldus, qui full antiqua
poleslas diete civitalis, diete abbatie sive eiusdem abbati auferret(l). Actum in eivitale
Arelii, in atrio ecclesie s. Miehaelis, anno Uomini M.CC.v, nemine imperante, Inno-
centio sumnio pontitiee presidente, xiiii kl. martii, indictione viii' feliciter.
(Sn.) Ego Artinus nolarius prediclis inlerfui, et de mandalo diete potestatis ss. et
in pubiicam formam redigendo meo signo firmavi.
447.
1 due provvisori del Comune condannann il Potestà a restituire all' abbate di s. Fiora
un pegno di cento lire.
(Arezzo) - 2S novembre 1205. [Aioli. Capii, di Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 610].
mm. 133X28.
In nomine Dei eterni amen. Nos silicei G. et V. provisores Comunis Arelii, aceepta
petilione a donno Rodulfo sindico el actore abbatie sancle Flore et Lucilie virginis,
quam faciebat coiilra dominum G(riffolinum) aretinum polestatem, dicendo se gravari
nomine iamdicle ecclesie ab ipso polestale, quia dicebat quod ipse poleslas non faciebat
sibi reslitui pignora e. librarum; et conquerebatur de Ufredueio camerario quem di-
cebat iniusle relinere ipsa pignora, el petebal ut absolveiet tideiussiones el recollas
(1) Di lale inveslilura abbiamo ricordo ìb altro documento scritto in mia piccoUssinaa pergamena: " Breve re-
cordationis prò futuris temporibus, qualiter dominus Grifolinus poleslas arelinensisperlohannem nuntium eius Rodul-
fum monachum el sindicum abbatie sancle Flore una ciini abbate B(runo), nomine prò loto capitalo eiusdem abbatie,
remisit in lenulam ospitalis sancii Petri piccoli ad honorem beate Flore et Lucilie et totius capitoli eiusdem ecclesie
xiiii lil. martii, indictione vili, in presentia presbiteri Guidonis monaci et presbiteri Guidonis capellani et presbiteri
Boneiuncte sancii Quirici de Rugilino, el Santese et Orlandini luncle et Petri, Berlingerii fliii Mariscolti, Girardini
tìlii Ratucii Geli de Apulia, Orlandi de Piscinale, [G]ianni Guilielmi, Bonieris, Sanctese filii Carocci, Bonaven-
ture fabri [L]azzeri .Vcolielosle, Rainerii de Benga, lohannis de Povarina, Guidonis doctoris, Bolgivali, Giulielmi,
Martini, Teoti et aliorum quamplurimorum. Et hec tenuta data est in porticu sancii Miehaelis Aretine civitalis, a pre-
dialo domino Grifolino polesiatc feliciter M.cc.v,, • (Aich. di s. Fiora, n. 611).
AN. 12013-1207] CODICE DIPLOMATICO 75
quas ah ipso abbate sancle Fiore liabebai,: iinde hal)ilo Consilio Bonisignoris iudicis el
assessoiis nostri et conslilulo l'fréducio ab ipso poleslate procuialioni! ail audieiidam
senlentiam, condennamus ipsum potcslaleni, ut faciat reslituerc, et camerariiim ut re-
stituat predicto donno Rodiilfo sindico et adori, nomine predicle ecclesie, pignora que
habet et data l'uerrint Tedaldo quondam potestati ab abbate saiicte Flore, nomino ipsius
ecclesie, et recoltas sive lideiussiones quas liabent occasiotie ipsoium pigijorum absol-
vantur. Lata est hecsenlenlia in porticu sancii Philippi, lìresentibus llagnerio l'andecampi
et Ragnerio facobi et Benentende et Ottanello el aliis multis, anno Domini millesimo
r.C.v, tempore Innocentii pape, imperio vacante, vini kl. decembris, indiclione viiT.
[Eg]o Bonimcuntrus notarius huius scntentie recitalioni interfui, el de mandalo dirti
iudicis ss. et in publicara forraani redegi (Sn.).
Innocenzo III conferma la permuta fatta dalla. Canonica Aretinn per ollencre dal-
l' abbate di s. Fiora la chiesa di s. Pietro Maggiore direnuia Cattedrale.
Viterbo - 10 ottobre 1307. [Ardi. Cipit. di Ar., n. SOO].
Aretina Cnthedralitatis, Suniniaiiiini, 30.
nini. l90X'-*>) ■ Kiniangoiio infcriormenlo i lìli di S(Ma i^ialla, che soslenevniio il piombo papale.
Innorentius episcopus servus servoruin Dei dilectis filiis (Gregorio) proposito el
capitulo aretinis salutem et apostolicam benediclionem. Solet annuere sedes aposto-
lica piis votis et honeslis pelentiura precibus favorem benevolum imperliri. Eapropler,
dilecti in Domino filli, iustis poslulalionibus grato concurrente assensu, commutalionem,
quam de ecclesia sancii Petri maioris cum perlinenliis suis, que de concessione noslra
nunc calhedralis exlitit, cum (Bruno) abbate et conventu sanctarum Flore et Lucilie
fecistis, sicul sine pravilate proinde facta est et ab utraque parte sponle recepta, au-
clorilale apostolica confirmamus, et presentis scripli patrocinio comniunimus. Nulli ergo
omnino bominum liceat hanc paginam nostre confirmationis infringere, vel ei ausu te-
merario cont.raire. Si quis aulem hoc attemplare presumpseril indignationem omnipo-
tentis Dei et bealorum Petri et Pauli aposlolorum eius se noveril incursurum. Datum
Vilerhii vi id. oclubris, pontificatus nostri anno decimo.
(ìuulfredo vescovo di Chiusi, delegalo da papa Innocenzo, dà il possesso della l'ieve
di s. Maria ai canonici della Cattedrale, sentenziando condizionatamente contro
l' Arciprete e il clero di quella Chiesa.
Cattedrale di Chinsi - 10 novembre 1207. [Ardi. Oapii. di Ar., n. oOl |.
nini. l.3oX->20.
Innocentius episcopus servus servorum Dei venerabili fratri (Gualfredo) cluscino epi-
scopo salutem et aposlolicam bonediiMionem. Causam que Inter dilertos filios canonicos
71) DOCUMENTI PER U STORIA 1)' AREZZO [449-450.
arelinos ex una parlf el l'icbcm civilalis ux ali:i super iuslitiis quas in eadein Plebe
so liaherc pKipoiniiil el aliis voitilur, lue iluxiuius expuiieulie coinmilleiidam. Idooque
per aposlolii-a scripla serenilali lue niaudaiiius, (jualiiius, pailihus coiivoiatis el audi-
tis hiiic inde piopositis, quod iuslum fueiil, appellalioiie remola, decernas, faciens
quod deereveris per censuram ecxlesiaslicam liriniter ohservari. Testes autem qui l'ue-
rinl nominali, si se i,'ralia, odio vel Umore suhlraxerinl, per censuram ecclesiaslicam,
cessante appellatone, compellas verilalis leslimonium perliihere. Dala Vilerljii un kl.
seplembris, ponlitìcalus tioslri anno decimo.
Magisler Hainerius canonicus arelinus el procurator tolius capitiili sancii Donali
specialiler ad causam consliUiUis, conlra arcliipreshilerum el fratres l'iebis civilalis
Areline has iuslilias pelli in prcdicla Plebe, silicei ijjsain Plebem, cura omnibus acces-
sionibus el perlinenliis su's tam in spirilualibus quam in lemporalibus.
In nomine Domini amen. Cam Inter canonicos arelinos el magistrum Rainerlum
caiionicum l'I procuralorem eoriimdem ex una parie, el arcliiprcsbilerum Plebis civi-
lalis Aretine el clericos elusdem ex altera questio verlerelur, quam Plebem predicli cano-
nici et eorum procurator cum omnibus accessionibus el peilinenliis suis tam in iure
spirituali quam In temporali suam esse dicebant; de qua questione ex delegatione summi
ponlilìcis silicei domini Innocenlii turlii ego (l(uallVedus) clusinus episcopus cognoscens,
parlibus convocalis sicul exigil ordo iuris, quia nec prediclus archipresbiter prelale
Plebis, nec sul fratres venerunt nec direxerunt responsaiem sufficlenlem, sepius citati
el peremplorie requisiti, licei postremo quasdam frivolas el ineptas excusationes per
suas litleias opponerenl, ideo(|ue prediclos canonicos el eorum procuralorem magistrum
Rainerium ad hauc causam specialiler conslilulum, Consilio sapienlum virorum per
R. plebanum de Creta in possesslonem eiusdem Plebis milto el induci facio, cum om-
nibus acceplionibus et perlinenliis elusdem in spirilualibus et lemporalibus, salvo tamen
legitimo iure absenlibus per conlumaciam; videlicel ut si prediclus archipresbiter vel
eius fratres venerinl infra annum, reslitulis expensis, recuperenl possesslonem, alloquin,
anno irausaclo, possessionein recuperare non valeant, salva exinde questione proprietalis.
Data anno Domini millesimo CCvu, indictione x, mense novembris, die x inlranle,
In civitate Cluscina, in clauslro Episcopatus, in presenlia donni Guidonis preposili sancte
Musliole, donni Martini archipresbileri, Martini de Agello, Berardi eius lilii, donni Boni,
donni Orlandi, donni Pangl, maglslri Amirati, maglstri lohannis, donni Mannelli cano-
nicorum, lacobi lohannis, Ac^aneri, Martini AcQulini, Ugonis BacgaleriI, RaineriI de
sanclo Onirico ad hoc specialiler rogatorum.
Ego Petrus sacri palatii nolarlus, mandato domini (l(ualfredi) cluscini episcopi, hanc
senlenliam scripsi, absolvi, compievi el siguavi omnia predicla.
Signum predicti (Sn.) Pelri notarli. Ego Wuido Prudenlii sacri Laleranensis palatii
index ordinarius el nolarlus constitulus, de mandato domini (luàlfredl clusini episcopi
hulc sentenlie inlerfui et subscripsi et signavi.
Signum predicti Wuidonis (Sn.).
AN. '1207] CODICE DIPLOMATICO 77
450.
Azzoiino potestà investe l'Abbate di s. Fiora del possesso dell' Ospedale di s. ['ter
Piccolo secondo il giudizio di Pietro causidico del Comune.
Cui'ia dol Potestà - 31 dicembre 1207. | Bibl. Laiiiciiz. Codtì. Ashburnliam. 1 222, Cartular. Azzi, doc. n. 25].
mm. 100X310.
o o
In Chrisli nomine. Anno Domini millesimo ce. vii, inperio inperatore vacante, Inno-
centio papa residente, pridie ki. ianuarii, indietione x^'. Dominus Petrus ordiiiarius index,
et tuuc Comunis Aritii, dixit domino Agolino Arengeri tunc aretine potestati, tjuod non
cognovit per tesles filiorum Sassoli et filiorum Albiigolti, quod abbas sancle Flore ab-
stulisset eis lenutam sive possessionem hospitaiis s. Petri in piccolo et clavium (lieti
hospitalis; et consuluit dictani poleslalem, ut redderel dicto abbati tenutam sive posses-
sionem de dicto hospitali et clavibus illius, si abstulerunl lenutam de predictis dicto ab-
bati. Item eodem die et loco, corani Ardicione, Bonocom|>agno olim Nigre, domino Rainerio
lacobi et aliis, dominus Agolinus Arengerii tunc aretina potestas, de Consilio domini Petri or-
dinarii iudicis et tunc sui assessoris, restituii lenutam sive possessionem sindico, donno
Rodulfo abbalie s. Flore de hospilali s. Petri in piccolo el de clavibus illius hospitalis (1)
sicut erat in possessione vel tenuta de predicto hospilali et clavibus illius: summo
mane dirli diei, el ipsum induci fecit in possessionem vel teìiulam de prediciis per
Bosonem tunc suum publicum executoreni.
Actum in civitate Aretina fcliciter, in curia diete potestatis.
(Sn.) Ego Rainaldus notarins diclis inlerfui, et de mandalo diete poleslatis scripsi et
in publicam formam redegi.
(I) L'ospedale di s. Pier Piccolo, già soppresso nella fine del scc. XII!, fu fondato dopo il I07.'5 (Voi. I,
n. 219). La famiglia dei Sassoli e quella degli Albergotti discendenti da coloro che lo edificarono, quando
l'ospedale fu dato in proprietà all'Abbate di s. Fiora (Ved. doc. n. 446) sorsero a contenderne il diritto,
e, nonostante le sentenze del Potestà e dei provvisori del Comune (nn. 440, 442) e l' intervento del Pontefice
e dei suoi legati, non cessarono per qualche tempo d'inquietare l'Abbazia, lldebrandino abbate di Ilota, de-
legato da Innocenzo 111, con lettera del 9 agosto 1206, dati ad ambe le parti i termini perentorii a produrre
testimoni dal 13 al 16 maggio dell'anno successivo "convocatis dictis partibus et lite ab eis contestata, si-
licet a domino lìodulfo sindico abbatto sancle Flore et doininis tìliis Albiigotti et filiis Sassoli, et audilis eorum
confessionibus, receptis Mine inde testibus, diligenter e,\aminatis et inspectis, visis et lectis publicis instrumentis
ac privilegio dicti domini pape a parte dicti sindici, habito quoque multorum prudentiuni virorum ac Uolandi
iudici.s, de voluntate paitiuni, mei assessoris Consilio „ pronunzia la sentenza in favore del monastero, ed inlima
ad Orlandino d'Albergotto procuratore degli Albergotti e dei Sassella lasciar libera la possessione dell'ospe-
dale ed a cessare di molestare 1' Abbazia di s. Fiora. Il decreto fu fatto nel chiostro di s. Maria in Gradi il
5 giugno 1207 (Arch. cit., nn. 620, 621). Con os.so e con quello di Azzoiino potestà cessò ogni controversia.
Nelle pergamene 622, 623, 624 del medesimo archivio si hanno i deposti dei testimoni chiamati per pai'te
dell' Abbate di s. Fiora.
78 DOCUMENTI PER LA STOBIA 1)' AKKZZO | io i -452.
451.
lì vescovo Gregorio conferma i dirilli e i possedimenti della pieve di s. Martino di
Foiano.
Cattcìlralo vecchia - 10 crinurno 1208. | Ardi. Capii, di Ar., Memorie diverse ms.. Ili, n. 6|.
.Copi.) falla ii«l novtMiibri' ITOI siili' oi-igrnale esislcnte allora nell' AitIiì\ìo dell' ArcipruUira di s. Martino
in Foiano. La caria oggi ì' perdala. Se ne Irova altra copia del sec. XYII nel libro delle Memorie imliehe delta
Comnììitii di Foiano, e. I (Ai'ch. di (niella Comuniià) e delle Memorie dell' insigne Collegiata di s. Mivtino di
Foiano registrate dal can. Paolo Vannuccini l'anno MDCXC, e. 1, (Ardi, della slessa Cliiesa).
(iregoriiis Dei grnlia aretiiius o|ìisco|iiis dileclo in Clirislo fiatii RoduHo plebano
ecclesie sancii Martini de Foiaiio, eiusque successoribus eanonice siibstituendis in per-
petuum. Oiioliens a nohis pelilur f|uod religioni et honestali convenire videlur, animo
nos decet libenli concedere, el petentinm de.sideriis congruiim suffragiiinì imperliri. Ea-
propter, dilecle in Domino fraler plebane, tuis iuslis petilionibns annnenles, prefatam
ecclesiam sancii Martini de Foiano, cni, auctoie Deo, preesse dignoseeris, sub beati
Donati palloni nostri et nostra prolectione suscipimiis el presenlis sc.ripli privilegio
communimus; slatuentes ut quascumque possessiones, quecumque bona eadem ecclesia
in presenliarum iusle et eanonice possidel vel in l'uluruni concessione pontificum, lar-
gitione regum vel principum, oblatione fidelium seu aliis iuslis modis, prestante Domino,
poterli adipisci, firma libi el illibata permaneant. In quibus propriis dnximus expri-
menda vocabulis: Locum ipsum in quo ecclesia prefala sita est, cum omnibus perti-
nentiis suis; mnnaslerium de Ravatlola, cum pairochia et iure quod habel in mona-
sterio ipso; parrochiam in monasterio de (lociano, cum consuetudine et iure quod habet
in ipso monasterio; capellam sancte Christine de Castronovo de Foiano, cum omnibus
perlinentiis suis; capellam sancii Angeli de Castroveleri, cum omnibus perlinentiis suis;
capellam sancii Marci, cum omnibus perlinentiis suis; capellam sancii Savini de Silva
cum omnibus perlinentiis suis; capellam sancii Donali de Collemarini, cum omnibus
perlinentiis suis; decimas quoque tolius populi ex territorio ipsius plebis ad vos perti-
nentes predicle plebi santi Martini cnnfirmamus: antiquas aulem et rationabiles con-
suetudines ecclesie lue usque ad hec tempora observalas el iura ipsius ratas habemus
et in perpetuura illibalas manere censemus. Prohibemus insuper ne aliquis infra ple-
balum luum ecclesiam vel oralorium de novo conslruere seu conslruclum alii subdere
sine nostro et tuo tuorumque ac noslrorum successorum assensu presuraal. Ut autem
capellani de tuo plebalu, quibus animaium cura commiUitur,.tibi tuisque successoribus
eanonice subsliluendis debilam obedienliam et reverentiam exhibeant, sicut hactenus oh-
servalum, presenti vobis pagina indnlgemus. Sepulturara preterea plebalus vestri liberam
vobis esse decernimus, ut eoruni tam clericoiiim quam iaicorum devolioni el exlreme
volunlali qui se illic sic sepelliri deliberaverint, nisi forte excommiinicali vel interdicti
sinl, iiullus obsislat; salva tamen iuslilia illarum ecclesiarum a quibus morluorum
corpora assumunlur. Coiicedimus eliara vobis ut quarlam parteni lestamentorum ab
omnibus parrocchianis tam monasteriorura quam capellarum vestri plebalus accipiendi
AN. 1208-1209] CODICE DIPLOMATICO 79
et recipiendi de ceteio libeiam facullatem liabeatis salva in omnibus nostra et ecclesie
Aretine auctoritate. De reliquis vero porlionibus antiqua et rationabilis consuetudo ser-
vetur, et maxime que hactenus est observata de domo quomdam Ranucii Ascevelis de
Foiano, et de populo que ad prefatam plebem pertinere dinoscitur. Nulli ergo omnino
hominum licitum sii liane nostre confirraationis et concessionis paginam infringere vel
ei ausu temerario coiitraire. Siquis aulem hoc attemptare presumpserit, indigna-
tionem omnipotentis Dei et beati Donati patroni nostri ac nostram se noverit incur-
surum, et a corpore et a sanguine domini nostri lesu Cliristi alienus lial. Cunclis
autem eidem loco sua iure servantibns sit pax domini nostri lesu Christi, quatinus et
hic fructum bone actionis percipiant et apud districtum iudicem premia eterne pacis
jnveniant. Amen, amen.
[f Ego Gregorius] (°) aretinus episcopus ss.
[Ego Gregorius arejtine (") ecclesie prepositus ss.
Ego Guido aretinus archidiaconus ss.
Ego Cliristoforus diaconus aretinus primiceiius ss.
Ego Leonardus aretinus canonicus ss.
Ego magisler Guido de Ficareto presbitei' canonicus aretinus ss.
Ego Ugolinus presbiter canonicus aretinus ss.
Ego magister Rainerius presbiter canonicus aretinus ss.
Ego Upez(ingus) subcanon icus aretinus ss.
Datum apud veterem Cathedralem ecclesiam per manum Rainerii aretine Plebis ca-
nonici et domini episcopi camerarii, anno Domini MCCviii, indictione xi, mi idus lumi.
452.
Il Comune di Arezzo riceve in dono dall' Abbate di Vergherelo il castello di quel luogo,
e ne approvano la cessione i monaci e il legato pontificio.
Cnria del Potestà - Chiesa di s. Angelo in Arcaltis ■ 9 febbraio 1209. [K. Ardi. Fior. Capitoli,
voi. XXIV, e. 83].
In Christi nomine. Anno Domini Mccviiii, imperio vacante, V idus februarii, indi-
ctione XII. Domnus Guido abbas abbaile de Vergareta, cum consensu donni Ugonis et
Leonensis suorum fratrum, fecit cartaiu domino Catalano aretino potestati et prò Co-
mune diete potestati recipienti, de castro de Vergareta et de curia ipsius castri, ut Comune
diete civitatis habeat in perpetuum turrim et domum que est ad pedes turris dicti castri
libere, et annuatim ab unoquoque foculari eiusdem castri et curie unum sextarium fru-
menti et unum sextarium vini et unum sextarium annone, et omnia alia servitia que
dieta civitas habet de aliis castris sui comilatus. Et hec omnia habenda dedit et tradidit
atque coneessit dietum castrum eum curia et alia predicta in perpetuum diete civitati,
ut dieta civitas Aretina et Comune ipsius debeat dietum castrum et curiara illius ab
(») Nella copia del 1761 è una lacuna, da cui si rileva che allora la pergamena originale era corrosa e
mancante in questo punto, cioè a principio delle sottoscrizioni.
so DOCUHKNTI PEK LA STdHlA I)' AHEZZO 1 4o2-4ii/|-.
ornili Itiis iHMSoilis (leftìudere. VA promisil diclus abbas juo se el. suis successoribns
(licluiu caslriira rum curia el lurrira el (lomiiin el pretlicla non lollere. non conten-
dere, noque aliquid contea predicla farere ani molestare, sed legilime suis expensis ab
ornili persona defendere proinisit. Quod si non tiel'eiisaverit et omnia predicta in pcr-
peluum non servaveril, promisil per se el suos successores diclo domino Catalano are-
tino poleslali, nomine dicti Comniiis. dare ducenlas marchas argenti nomine pene. El
prò hiis oblijravii dicto Comuni dictnm castruin cum curia. El dictus abbas de Verga-
rela promisil diclo domino Catalano pio dicto Comuni recipienti. ()Uod tacerei omnes
alias personas necessarias concedere.... («) predictis. Quod si non faceret promisil diclo
domino Catalano poleslali Aretii, nomine Comunis, dare ce marchas argenti nomine
pene, et ea soluta dieta Tacere promisil.
Aduni in curia diete polestarie. In testimonio domini Siccemore Upe^;ini, domini
Forcoris et Deodati, qui lune manebal rum dicto polestate. Et posi, eodem die. in te-
stimonio dictorum, Bonaventura et Gualterii monachi el Brongiii conversi roonaslerii
de Vergareta, omnibus predictis consenserunt. Et domiinis holandus subdiaconus et
capellanus domini pape, et imnc legaliis Massanus. predictis suam aurloiilatem dedil
el concessil. Et hec acla sunl in ecclesia sancii Angeli.
Ego Rainaldus imperialis aule nolarius dictis omnibus inlerfui, el de mandato dicti do-
mini legali et dicti abbalis predicla scripsi el in publicam forman redegi.
653.
Catalano della Tosa poteslà, in nome del Consiglio della Campana e del Comune,
dona all' Abbate di s. Fiora una casa e una piazza vicine al suo monastero.
Curia del Potestà - 9 agosto 1309. [Ardi. Capit. il'.Xr.; Carle di s. Fiora e Lucilla, n. 631].
mm. 210X490.
In Christi nomine. Anno Domini millesimo CCviiii. imperio imperatore vacante, In-
nocentio papa residente, v idus augusti, indictione xii. Manifestus sum ego dominus
Calalanus nuiic potestas Aretine civitatis. cani consensu .Mathei iudicis dicti Comunis
el Onfredi camerari! Comunis el Teste tuloris filli quondam Adatti et Petri iudicis,
Orlandi iudicis, Ubaldini olim Isacci et aliorum civium, el de Consilio campane consli-
lule el ipsius voluntale, qiialiler per hanc carlam donationis Inter vivos in perpetuum
dono, trado. cedo, concedo el mando nomine Comunis Aritii libi donno Rodulfo sindico
abbaile sancte Flore, recipienti nomine diete abbaile, unara domum et plateam, que
olim full libellaria Homoli, in porta Burgi, cum omni suo iure vel cum omni eorum
iure et pertinentiis et cum omni eo quod habet supia se, sub se el infra se; el est
iuxta abbatiam et iuxta viaiii et ex alio latere est iuxta terrenum filli quondam Adatti,
sicut est mensurata el terminala et siqui ahi suut fines. El confiteor me a le inde re-
(•) Spazio lasciato in bianco.
AN. 1200] CODICE DIPLOMATICO 81
cppissft meriiniii vile l'ieine, nomiiif- diiii Ciimiiriis i(!ii'(»isso el pio ulililale C.omunis
Aritii; renuii[iti;irH]o excR|)lio:ii ineriti non r('i-,fì|ili ci oiniii icgis aiixilio, (|ii;ìIoiius, ;iIj
oilieiiia die lialieiis et Icneas et possidcas dictan) nm nomini' dicti' abbatic tani tu
quam successores, sinc mea meorumqui! successorum molesiia vel liiis causalionc Oiiod
si in alif|no exiiulf presiimpstìiimns agore, causali, per placitiim vid extra faligare, aut
si eam rem libi luisqiie siicccssorilìiis nomini' dirle ubbalie legitime non polnerimns
defensare, et nominalini a lilio quondam AdaUi et ab omni alia persona, quod quidem
expensis Comunis el per forliani faceie promillo ecc.
Alluni in luria diiUo [lOleslatis Aretine rivitatis. In leslimonid Cittadini iiivesliloris,
lohannis lanaioli, Boneiuncte Tiaimeiini, Accarisii et alioium multoriim.
(Sn.) Ego Rainaldus notarius diiiis interfui, el de mandato diete poteslalis scripsi et in
pubMcam formam redegi.
Oltane l\ con ferina, ad esempio di Arrifja 17, le proprielà e i diritti del Ma nasiera
di s. Fiora.
Terni • 20 dlpeniltro l'JOit. [li. Anh. Kinr. UipliiM]. ììnrlia di Fin-iize}.
mm. 2O0X8OO - i:opiu IVlI.-i iiiloiiKi Ili I2HU. Noi tergo, presso il margine superiore, di schllura del se-
colo XV, il liiolu in ^r.-in parie estinin: Exemplnm cuimdam privikgii OUnni.'i imper. 4 autentici prfivilegii
conces.si mona.Wiio miictc i'Ioio] .Urtine; xcd est matjnu.m et uhi omnin prìrilpuiii tiijore privileginrum Eugenii ira
sive nomina.... (licimus pertiiirt et rclnis et numinittn.H.
Mariìabim, BuUiir. Ca.sin., I, 30, n. xxiv.
In iioi'ii'ie Dei l'tef.ii. line esl e-vm/iluin citiun'ldm prn^itegii a dumiiw OlUme impe.ralore m-
dìitli, eiìisdem sirjdlo pi'udeiile cerru. in qua sigdlo etwit iiiminie quatlnur fiezse serici rubei:
litlere reo ipsiiis sigilli >ii,ii pnleronl bene legi iiisi ille qne di'Wbrvit: imperalur. Privilegii tenor
lalis est:
C. In nomine sancte et individue tiinilatis. Otto quartus divina t'avente clemeutia Ko-
manorum imperator seiiper auguslus. Aequitatis ratio postulai ut imperialis clementia
omnibus ecclesiis infra imperium conslilutis patrocinio prolectionis sue impeiidal, et
eas tameii que spelialis subieclionis et dominii iure imperio perlinent, propensiore
gratia l'overe et maimlenere invigiiel. Eapropter nolum esse voiumus universis iuifierii
/ideiibus, quod iios, ad imilalionem anlec'.essoris nostri Herrici sexli Romanorum im-
peratoris divi augusti, lenoiiium sancte Flore ab Aielinis destructum, quod in podio
Turrite, pro|ie Aielinani rivilalem reedilìrari ipse im|ieiaU)r Heriìcus ordinavit (1), in
noslrain luilionem inni omnibus pertinenliis ipsius in tanta nostra sereuitalis beni-
volentia susiepiinus, quod illud in eodem loco et in lUiictis (") suis possessionibus
piena sorenilale et paris quiete perlrui voiumus. Et quoniam eandem ecclesiam ad
(•) in cunclts dall'evanirto
(I) An. I 194 (11. Il I).
1)
82 DOCUMENTI PKK LA STOHIA d' AREZZO [454-455.
maiius noslras iiileiiilinius reliiiere, sicul ijisa soli imperio uUiiioie dignoscilur, skiluimus
piecipioiites, ul iiullu persona ecclesiaslica voi setularis, vi(lelic(3l non episcopus, non
marcliiu nec coinos nec iilliis consiilalus in predicta ecclesia et universis que ad
ipsain speclaiil, presiiniat cani :ili(|iia pnirsus violcnlia seii molestia gravare; nec
(|iiis(iuaiii nomine fodri vel collecle ani alhergarie ani aiicuius exaclionis andeal
de celerò ali eadem ecclesia el eius colonis aliquid repelere vel aiiforre. Loca autem et
possessiones predirle ecclesie, quas ei noslra aiiclorilale conlirmalas el sub liac lui-
tione fi preceplo noslro securas maiiere volumus, siiis nominihus subscribi dignum
duximus: Cuslriim sancle Flore in podio Turrite conslrnendum, cnm omnibus ad se
perlinentibus; pleltem de Quarto cum suis pertinenliis, castruni Fontiani cura sua curia;
possessioneni quam eadem ecclesia habet vel habere d(!l)el in curia de Pilli; caslium (')
Rogetini et ecdesiam sancii Quirici, ecciesiam sancii Vincentii de «lortona el quidquid
in Cortona habet vel habere debet intus el extra; caslrum (") Mugliani cum suis per-
tinenliis; illud quod prefata ecclesia habet in curia Montagnani; villara de Maiano, ec-
ciesiam santi l'etri maioris de civilate Arelii, el ecciesiam sancii (Iregori el ecciesiam
sancii Laurentini et Pergenlini, el quicquid iuris habet sibi a nobis cniii'essuni in villa
de Montione; Quaratam, plebem de Galognano el caslrum (lalognani cum suis perti-
nenliis; ecciesiam sancii Thome, et caslrum el villam de Sexlo, el quicquid habet in
curia de Marcena; Monlcmpincoii et ecciesiam santi l'etri de Falciano et ecciesiam
sante Felicilatis; Sarne caslrum cum suis pertinenliis, el illud quod habet in kastro
et villa Focognaui; villam Verazani cum sua ecclesia; ecciesiam sancii Martini de Vi-
tiano H; illud quod habet et habere debet in castro et curie l'ollezani. Insuper
ratam habemus permulalionem illam, quam idem cenobium rationabililer fecit cum
priore camaldulensium et abbatie Silvemunde super ecclesia santi l'etri in piccolo,
una cum hospitali iuxta eandem ecciesiam sito suisque adiacientibus, ipsamque ec-
ciesiam cum onini iure et pertinenliis ipsi cenobio sante Flore confirmamus. Addenles
et confirmantes eidem medielatem curtis de Gelavo, una cum medietale silve de Acuto,
et est ipsa curtis posila in comitalu Aretino, infra plebem santi Pelri (|ue dicitur Bo-
tinloro, sicut Sofìa filia quondam Berardi eidem cenobio iusle Iradidit(l), et sicut in
publico inslrumento inde conscripto continelur. Ad haec concedimus ipsi cenobio benigne
omne ius in hominibus in curie sante Flore et aliis cnrtibus habilanlibus vel haben-
tibus leni menta, sicul idem cenobium dignoscilur iusle habuisse antequam idem ca-
slrum fuisset destruclum. Insuper damus ei plenam licentiam el liberlalem, quali nus
aquas fiumi nis Arni deducanl el derivent ad suas possessiones prò molendinis faciendis
vel aliis utilibus edifìciis, eo videlicet paclo et tenore, ut quilibel partem suam habeat
sicut habet in territorio, expensis reslitulis. Addimus etiam predictis omnibus ecciesiam
de Gargonsa et quicquid iuris habet idem cenobium in castro de Gargonsa et in castro
(•) castri. ('') NeUa carta: vrliano; Margarini: iirliano; Be\ precelto di Federigo I (1, 515) secondo
Margarini: Artiano;in quello di Arrigo VI (II, 27) secondo Io stesso editore: Turllano, le quali località non
esistono affatto nel territorio aretino. 11 nome della chiesa, l'esser questa menzionata come vicina al ca-
stello di Puliciano, il facile cambiamento, che può essere avvenuto per disattenzione del copista, delle tre
prime lettere »>« in uri, mi fa certo che devesi qui e nei due citati luoghi porre il nome Vitiano e non Ar-
liano, Titrliano e simili.
(1) An. 1098 (n. 290).
AN. 12U9] CODICE DIPLOMATICO 83
Vicione; volenles el sanrtientns iil ipsi cenobio nulla prescripiio in aliquilnis bonis vel
in iuro ipsins ohicialuf vd possil ohesse nisi Ix annorum. Hoc ilaqiie omnia, sicut
prenominala sniil, (\\u^ mine idem ccnoliiiim itisle possiiloL of in posteruna, dante Do-
mino, insto acquiriilionis lilulo poleril optiniM-e, in spelialem dcf'cnsionis nostre prole-
clionem recepimns, ipsique cenid)io sancte Flore in perpelnum conlirraamiis, salva in
omnibus imperiali instilia. Videnlcs et precipientes quod nulla omnino persona idem
ceiiobiuiii perturbet, vid ali(|nis in eo ol suis perlinentiis aliqnam faciat exaclionem, nisi
nos ipsi, vel rertus missus noster ad hoc fuerit spetialiter et ex nomine deslinalus.
Quicumque autem centra hoc maiestatis nostre conslitnlnm eidem cenobio vel in bonis
aut rebus vel personis suis aliquod gravamen presumpserit interré, vel aliquod damnuni
facere aul molesliam, Ix libras auri puri |)ro pena componat; medietatem camere nostre,
et reliqnum ipsi cenobio |)asso iniuriam. Ad cuius ici cerlam in posterum evidentiam
presentem paginani imie conscribi inssimiis, el maieslatis nostre sigillo communiri.
Huius lei lestes snnt: Vulfrerius palriarcba A(|ui!egiensis, Henricus Mantoanus episcopus
vicarius curie, Gregoiiiis Aretinus episcopus, Azn marchio Eslensis, Ezzelinus de Tre-
visia, Henricus inarscalcus de Calendiia, (iiinzolinus dapilei', Albertus Strulius, Pas-
saguerra monachns, presbiter Riidnus iudices curie et alii quamplures.
Signum domini Otlonis quarti Romanorum imperatoiis inviclissimi. (M)
Ego l'-onradus Spirensis episcopus, iin|)eiialis aule cancellarius , vice domini Theodirici
tloloniensis ecclesie archiepiscopi el lolius Ylalie archicancellarii recognovi.
Ada sunl hec anno dominice incarnalionis M.CC.viiii, indiclione xiii°, imperante
domino Otione (|uarto Romanorum imperatore gloriosissimo, anno imperii eiiis primo.
Datum apud Inteiamnem xiii kl. ianuarii.
(.S'(.,' Ego (Watm fìliua quondam laco(bi ile Petre imperiali atccUritate nut. sicut vidi et inveni
in originali privilegio domini Ollouis quarti Rwianuriim imperal-'ris de verbo ad verbum Iran-
scripsi, iiichil addendo vel minuendo vel immillando, quod ipsius privilegii siibslantiam ledat,
meitmqite siqnum appositi.
Sn..' Ego Petrus olim Arezoli aiictorilnte imperialis nule noi. huic exemplo ciim predicto exem-
plari legenda et asctiltando una rum supradicto Gratin el aim iofrascripto Gnitlone noi. interfui,
et unum cum alio legi et asrullavi. Et cum invenissem ipsum diliqenter de. verbo ad verbum
fideliler, ecc.
(S'i.) Ego GuUtone tiliiis qunìidnm Bonsiquoris imperiali nuctorilatr noi. hiiic enremplo cum
supradirtis Gratin et Peti" noi. inlerfui, el cum alio legi et ascnltavi, ecc..
455.
Otione IV premi e sollo la sua proiezione la Canonica .\ retina, confermandone le
possessioni e i d trilli.
Terni ■ 24 dicembre 1209. [Ardi. Caini, di Ai.; n. 304].
mm. ■SiOX'i^iO ■ Mania il sigilln, ch'era pendente nel mc7.7.n della piefraliiia. .Nel lergo, di scrilliira del
sec. XV: l'rivitegium Ottoni? un imperatom confirmans benefìtiu multo i/ue spectant ad cannnicam.... poases-
g4 DOCUMENTI l'EK LA STOHIA u' ARK.Z/.o [4S5.
sionfn, cuilra eli: el quoil miiwri sixUìk Ix amwnim non imkst amira canunicam pirscribi. xvii. ■ Mum.ia,
JiuijiOHi della Vhiesa Arci. n. IO (in csii.) • Winkelmann, Aria Iniiicr. inni saix. Alti, 1, -20, n. 3o.
(',. In noiiiim'. saiifle ci individuo liiiiil;ilis. Olio (liviii;i l'avriile clenienlia quarlus
romaiiorum imperalor auj^usliis. Dij,'nilas el excclleiUia ioiii;uii iiniicrii, (|iie :il) ipso
piclalis litiiti' nianavit, pie semper a^ere coiisuevil et impcraloreiii vel piincijìem nirliil
maj^is (|iiain cleineiilia decel, cuins Consilia, cuius opera in omnibus el per omnia dul-
cedine gralie semper ilebenl exubi'iaie. Nos igitur, mislroiiim anlecessornni divornm
auguslorum regum el impeialoiuin honesla exem|)la seqiienles, (lui ecrJesias Dei im|it!rio
suo l'onslilulas, niaioii affectn (iilex(e)innt el congriiis lionoribus dilavernnl, idem sa-
pere, id i|)sum el l'aceie, prò felo inlendinius, ipsatjue loca divino ciillui mancipala, qiie
et ecclesiastica disciplina commendai el religio sancla illustrai, non minori gralia Io-
vere, amplecti et diligere decrevimus. Eai)ropter cogiiosfani universi iidi'Ies imperii per
Ylaliani coiislituli, presentes el l'uluri, i]iialiler vcnerabilis Aretine ecclesie |)reposilus
Mailinns, nnaque cani eo magisler Uainerius el (luido canonici nostre celsitndinem
maiestalis adierunl, humili devolione pio se et prò Iota eccl('sia Aretina [loslulauies,
qualenus predicle ecclesie bon.i a noslris predecessoribus regibus et imperatoribus rol-
lala, el ecclesiam Arelinam omnesqne caiH)nicos eius, cum omnibus rebus el i)erti-
nentiis ipsorum sub noslra lulela el prolectione suscipeiemus. el nostro privilegio mu-
nire et confirraare dignaremur, et universa bona a ceteris fidelibus quolibel insto litulo
acquisita vel data, nostro munimine eis loboraremus. Quorum iusiis precibus clementer
annuentes, ad imitationem maxime anlecessoris nostri Henrici sexti romanorum iiiipe-
ratoris divi augusti, ecclesiam Arelinam omnesque canonicos eius, cum omnibus bonis
ac pertinentiis ipsorum, sub noslra tutela et protectione suscipimus, et ex nostra im-
periali benignitate concedimus el roboramus bona ecclesie iusle el legilime coliala,
sicut in sequenlibus per ordinem conlinelur. In primis plebem sancle Marie in gra-
dibus cum omnibus suis perlinenliis, plebem sancii Ouirici in Osenna cum suis per-
tinentiis, plebem quoque sancii Viti in Cursignano, plebem sancii Victoris in Kapolano,
plebem sancii lohannis in Vescona, et omnes plebes seu monasteri;: el omnes ecclesias
quas habent in comitaUi Senensi et Fiorentino et Clusino; plebem sancii Stephani in
Classe, plebem sancii Petri in Creli cum omni sua perlinenlia, ecclesiam sancle Marie
in Pelrognano cum bis que ad eam spectaiil; capellam sancii Angeli in Caslellione,
plebem de Bacialla, capellam sancii Angeli de Fercione, el ecclesiam sancii Angeli in
Colonaria, el omnes ecclesias (|uas habent in episcopalu Aretino; campum eliam de Lon-
goria, campum de Piunla, campum de Graliciala, campum de Montepupi, campum de
Prato, campum de Vitarlale el omnes terras quas cives Aretini iniuste relinenl sine eorum
volunlate, et terram de bospilale sancii Angeli: quicquid habent el in Monlagnano et
in Lucignano, Oliveto, Bulgari, Casavelere, Mangano, Ouarata, C'albengano, in Subiano,
Galiano et in Nussa et eorum perlinenliis et curliinis, in Marcena et in curie sua;
caslellum de Valialla cum Vico el pertinentia sua; molendina (|uoque que habent in
flumine Arni, et alia molendina que habenl vel adhuc iusle habituri sunl; caslrum
eliam lurris de Classe cum suis perlinenliis; caslrum de Topole, sicut eis ex concambio
a Camaldulensibus et abbate (de) Camporegiani el a filiis Berardini el nepolibus eorum per
emplionem et ab eisdem in Veriazano et Succiniano et Teclena et eorum perlinenliis
el eurlibus iusle el legilime obvenerunt. ni pei' instrumenla publiea palei; Saxelum cum
AN. 1209] CODICE DIPLOMATICO 83
Maiaiio cum siiis perliiieiiliis; quicquid iiabeul in Bivignano, Carciano, Pralomaio, Dar-'
nula, Moiileallo, Vicione, Tegolelo, Foliciano, Arbororo, rum eorum perlinenliis; que
habent in Cesa, Verlige, Foiano, Marriano; queiumque donavit eis Rolamlinus Mam-
bilie de Duma in Duma, Toppo, l'illi, Vlarciano et l'uteo et fasciano et. Vacarecia,
Vado Sieile el eorum perlinenliis, sicut eorum inslrumentum aulenlicum monslrat:
quicquid liabenl in Anglare, Viaio, sancla (".ruce el que iusle acquisiUiri suni; in co-
milaUi quoque Castellano Ripoli, l'itiliano, Silice et Moiilem de sancto Andrea; caslrum
de Milisciano cum eorum perlinenliis, el omnes (erras quas habenl incoiiiilalu Aielino, Ca-
stellano el Clusino vel in anlea acquisiluri sunt, cum omni liutilitate, videlicet pascuis, pra-
tis, silvis, venationibus, fluminibus, rivis, aquis, iamis, aquarum decursibus, |)iscalio-
nibus, ripalicis, teloneis (°), paUidibus, terris cullis et incullis, el cum celeiis omnibus
emolunientis que de predictis bonis iusle el ralionubililer polerunl provenne jìrediclis
canonicis et toti Aretine ecclesie, nostro speciali privilegio contìrmamus, salva per omnia
imperiali iustilia. Addicienles decernimus quoque qualenus alienationes omnes contra
ius facte in damnura el lesionem eiusuera Aretine ecclesie a tempore anteeessoris nostri
Federici romaaorum im|ieraloris divi augusti ipso iure irrite sint et vacue, ipsaque
ecclesia Aretina libere possil bona sua iliicile alienata repeiere el ad ius suum iusle
transferre. Donationes quoque al) Arengerio de Pelrognano ipsi ecclesie factas legitime
et vendilionem a Guido medico iusle faclam, conimutalionem cum abbate sancte
Flore et suo capilulo secundum ius perfectam, sicut in inslrumenlis singulorum iusle
et rationabiliter inde conscriplis conlinetur, ipsi ecclesie Aretine confirmamus; conce-
deutes ut aquam de tlumine Arni et de aliis fluminibus sine danmo et lesione accolarum
per allodium suum ad molendina el walcherias suas possil libere ducere et deviare.
Hec itaque omnia, sicut predicta sunt, ipsi Aretine ecclesie cum lionore el dislriclu,
sicut temporibus antecessorum nostrornm Federici el Herrici sexti (*) romanorum
imperalorum iusle (') dignoscitur habuisse, per preseutem paginam perpetuo confir-
mamus; el ex gralia concedimus, ut quicumque, spiri lu Dei ductus, terras, casas, vicos,
castella, prefalis fratribus conl'erre voluerit, libera sii ei (") facultas donandi, ven-
dendi et commulandi, salva uniuscuiusque iustilia. Insuper eisdem fratribus ecclesie
Aretine in suo iure providere volenles concedimus qualenus in possessionibus aut
rebus ipsius ecclesie violenter aut iniusle a quacumque persona vel quibuscum-
que detentis, quas repeiere vel recuperare voluerint vel potueiinl, nulla prescriptio
nisi Ix aiiitorum tam in preteritis quain in fuluris ipsis opponalur. De celerò imperiali
ediclo statuiraus, ut nullus episcopus, dux, marchio, comes, vicecomes, nulla persona
magna vel parva, nulla civilas, nullum (^ommune, nulla poleslas iudiciaria seu alia
prefalos fratres eorumque colonos, ecclesias, capellas vel aliquas eorum possessiones
aut bona aliquo modo audeat molestare, disvestire vel in(|uielare, aut homines suos in
damnum ipsorum contra iustitiaui recipere, vel aliquam exactionem facete vel aliquod
foderum exigere (*) vel accipere, excepto solo misso nostro quem ad hoc spetialiter
deslinaverimus. Precipimus eliam ut neque episcopus, ncque ipse prepositus vel alia
quelibet persona aliquam potestatem habeat predicta bona ecclesie Aretine, que nunc
(«) toleneis. (•>) sextl. (<=) parola aggiunta neHa interlinea. C) eis. (•) exicere.
S6 liOCrMKNTl PER LA STOBIA U AREZZO | ioo-l'if).
Iiabcl vel in fiitiiiiiiii iiisli' ac(|iiisierit, veiiiiendi, donancli vel aliquo modo alieiiaiuli.
Si quis vero liiiius nostri preccpti violalor oxtiterit, sciai se composiluiuin auri puris-
simi lihras milli'; mediolatem camere nostre, et niedielatem canonicis Aretine ecclesie
prò tempore conslitntis. Ouod ut verius rredalur et ab oninilms iiiviolabililcr obser-
vetur, presenlem inde paginam conscribi et inpressione sigilli nostri insigniii iussimus.
Hiiius rei lestes suiil: Wuifokerius palriarcha Aquilegeiisis, Lotharius Pisanus archie-
piscopiis. Hcrricus Mantuanus episcopus, vicarius curie, (ìregorius Aietinus episcopus,
Azzo marchio Eslonsis, Izilinns de Tergniscio, Herricus mariscalcns de Kaiandrino,
Cumzolinus dapifer, Albertus Slruzius, l'assaguerra, Monacus, Tresbiter, Riifinus iu-
dices curie et alii quampliires.
Signuni domini Otlonis quarti romaiionim imperaloris inviclissimi. (M.)
Ego Curradus Spirensis episcopus imperialis aule cancellarius, vice domini Tlieo-
derici Coloiiiensis ecclesie archiepiscopi et lolius [tabe archicancellarii, recognovi.
Ada sunlhec anno dominice incarnationis millesimo cc.nono, indictione lerliadecima,
imperante domino Ottone quarto romanorum imperatore gloriosissimo, anno imperii
eius primo, regni vero xii. Data apud Interamiit-m nono Kalendas iannarii.
458.
Ottone IV concede e conferma ai Testi ed ai Bosloli nobili aretini l'assoluta pro-
prietà del castello di CAgnano e del suo disirello.
Città della Pieve - 21 gennaio 1210. [Ardi. Coni, di Coriona, Ri-gistntm Communis, e. e").
ÀLTrcozzi - Risposta apologetica al libro dell' antico dominio del Vesc. di Ar- sopra Cortona, 1, 213. - Bòhmer,
Ada imperìi selecta, 216, ii. 3.39.
Hoc esl r.vi'iìipììtm cninsdam prioileqii exempli anlenlici seu scripli manu Artini nolani in-
frascriplì, cuius quidem lenor tnlis est:
In nomine sancte et individue trinitatis. Otto quartus divina favente clementia ro-
manorum imperator somper augustus. Decet imperialem clementiam provida conside-
ratione devota fidelium suorum obsequia respicere, et eis prò benemerilis munificentie
sue benefìtia liberaliter impertiri. Quapropter ad universorum imi)erii fidelium presentis
evi et futuri notitiam volumus pervenire, quod nos, attendentes devota et preclara fide-
lium nostrornm obsequia, videlicel Guelfi Teste et Tebaldi Terni, Bertrami et Guidonis
filiorum Rainaldi Bustule, de imperiali benignitate nostra damus ipsis et concedimus
atque confirmamus in rectum feudum et eorum legiptimis heredibus castrum de Cignano,
cum eins curte et confinibus (et) hominibus, et cum silvis, [jratis, paludibus, venatio-
nibus, piscationibus, lodro (') et onini iurisdictione nostra, ut ipsi et eorum heredes
legiptimi habeant et teneant atipie possideant iure recti l'eodi. Preterea decernimus
quod quicumque noster nunptius vel legatus fuerit prò tempore in Tuscia eos et eorum
e) Prima fodero, ma la e fu espunta.
AN. ri00-l2l()] CODICE DIPLOMATICO 87
heredes in rJiclo castro maimteneat et defendat, et non permittiit aliquam eis lesioiiem
vel iniuiiam vel gravameli in diete castro Ceri. Ileni coiicediraus et conlirmamus eis
orane ius et actionem, qiiod et quani in diete castro habemus; et qiiod nullns exigat
vel accipiat aliquod datiiim vel aliquod bannum vel aliquam collectam in dicto castro,
Disi ipsi et eorum heredes. Concedimus eliam eis et confirmamus dictum caslrum iini-
versaque servitia iiostrorum fidelium et liominum ijisius castri ex certa conscientia
nostra in perpetuum habendi et tenendi. Precipiraus etiam nt universi homines dictum
inhabitantes et ad dictum castrum pertiiientes servianl supradiclis et eorum legiplimis
hcredibus tamquam suis dominis. Slatuimus igilur et districle precipimus, ut luillus
pi'chiepiscopus, episcopus, dux, marchio, comes, vicecomes, nulla civitas, nulli consules,
nulla potestas, nullum Comune, nulla denique persona humilis vel alta, secuiaris vel
ecclesiastica, ausa sit luiic nostre confessioni temere obviare vel in ea prediclos fideles
nostros et eorum heredes aliqnatenus molestare vel impedire, vel de supradicto feudo
disvestire, vel in placitum faticare; quod qui lacere |)resumpserit centum libras auri
puri prò pena componat; dimidium camere nostre, et reliquum passis iniuriam. Ad
cuius rei certam evidenliani presens privilegium inde conscriptum sigillo nostro ius-
simus conimuniri. Huius lei testes sunt: Wolferius patriarcha Aquilegensis, Gregorius
episcopus Àretinus,AzzomarcliioEstensis,Hen(ricus)deKalendria(*), Gualterius pincerna,
Everardus de Lutri, Napoleone de Campelli, Ezzelinus de Trevisio et aiii quamplures.
(M.)
Signnm domini Ottonis un'' romanorum iraperatoris invictissimi.
Ego Conradus Spirensis episcopus imperialis aule cancellarius, vice domini Theo-
derici Coloniensis archiepiscopi et totius Ytalie archicancellari, recognovi.
Acta sunt hec anno dominice incarnalionis millesimo CC.-Viim, indiclione xiii, re-
gnante domino Ottone iiii'° romanorum impelatole glorioso, anno regni eius xn, im-
perii vero primo. Datum apud Castrum Plebis per manu Gualterii protonolarii impe-
rialis aule, xii kl. februarii.
Egn Artinns imperi ili maiestaU index ordinarius et noinrius ghriosissimi imperatoris 01-
lonis quarti uulenlicum privilegium,, eiusque sue maiestatis integro sigillo munitum sive signatum
et ili prima figura, sine omni vitiiperatioiie apparente, vidi et perlegi; et hoc presens exempbim
cum omni cufiltla, ut superius scriptum est, nihil addens vel diminuens, sed ex fide omnia fa-
ciens, siimpsi et exemplavi scripto. H postea cum infrascriptis notariis diligenter perlegi et ciscul-
lavi, ideo in publicam formnm redigendo meo signo firmavi. Anno Domini Mccxi, inv'ctissimo
o
Ottone quarto imperante, v idus decembris, exemplalum fuit in civitate Aretina, indiclione xml,
feliciler.
Ego Cbtrtus nh imperiali manu et maiestate notarins huius fxempli exemplar, integro sigillo
domini Ottonis quarti romannrum imperatoris sigillulum sive munitum, vidi et hoc et ilbid pri-
vilegium; cum iiivenissem enm per manum Artini iudicis et notarii fìdeliler exemplatum, ideoque in
hoc exemplo ab eo scripto subscripsi et signum meum npposui.
Ego Boniaiini imperatorie maiestatis notariiis ecc.
Ego Phylippus domini imperatoris ordinarius index ecc.
Ego Ugolinus notarius cum vidissem et legissem domini Ottonis imperatoris privilegium ecc.
Lectum et ascullatum fuit hoc exemptum superius scriptum ad aulenticum exemplum per me
Benveniitum noi. infrascriplum, eorum domino Tebaldo indice caiisarum civilium Communis
(') Kalendin.
88 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO 1 456-459.
Coi Ione, una rum T/rtri. ulitti Mairnnis ri lltii.erio fìlio Giiiitituis 'iutarils lest.biis, sub anno Do-
mini millesinni ducentcsimo septiiniii'simn nono, indiclione seplima, dutnino Xicolau ni papa resi-
dente, din uclavn derimo mensis decembris: cui exemplo prefatus dominus Tcbaldiis. iude.x videns
et nwliens ipsum exemplum sive snmplum cum pi ediclo exemplo autentico per omnia concordare,
suam l'I dicti Cummunia interpDSuil aucliritaleni atque de.crelnm. Et ccjo BenveniUus noi. filiui do-
mine Mblssine, ut inveni in predi<:to cnemplori et in hoc ab eo sumpto per ordinem lianscripsi
et exemplai'i /ìdeliler et in publicom formnm rcdegi, mcnmqiie signum udposiii.
457.
l'rinle.iiù} di Otlone IV. a favore dei Conti Ifarholaiii di Monlaulo.
S. Salvatore di Monteaiiiìata -aifosto 1210. [D.n iiiw copia (ìci primi del sec. .Wll! da niu posseduta].
U.\»URRiM, lator. geneal. delle famiglie to.Ktine ed umbre, 1, 2-20. - Camici, Sappi, alla Stor. dei Duchi e March.
di Tose, di C<>.<. della Rena, V ii, 92.
Otto i|iiartus Dei gialia rom;inoruui imperalor semper auguslus. .\(l imperialem vi-
delur olementiam pertinere eoriira conimo'li.s el honorihiis sliiiliura et (i;(erain prebere,
quos fide el ubsoquiis lejieiil erga se iauijabiles el devolos. Cogno.Ncal igilur uiiiver-
silas fidelium pre.seiitium et riUurorum, quoil nos, divi Heiirici sexli iraperaloris ro-
maiiorum nostri anlecessoris vestigia imilari vulentes, fideles noslros plurimnm(|ue
devotos .Matheum de Monleaciitn, Alberliim fìlimii quondam Guilielmi el fiiios Alberti
dicti Malhei nepotes, cum eorum hoininibus, caslellis, viliis et possessionibus el
rebus suis universis nostre maiestatis (in) cnstodiam recepimus el proleclionem; sta-
tuenles firmiler el precipienles dislricte, ut nulla umquam persona, nulla Communilas,
nec aliquis nnnciiis audeat eos offfndere, molestare ve! gravare in rebus ani personis,
ve! hominem vel aliqua eorum bona eis invilis tollere, recipere vel relinere in eorum
lesione, aul consueludines vel constiluta eis in preiudicium apponere. Ad hoc aulem,
de benignilaie imperatorie maiestatis ipsorum nostrorum fidelium servitiis el devotio-
nibus rpS|ioiideiites. concediinus eis atqne largimur lambardos, allodiarios et aiiman-
oos qui sunt in eorum discriclu, fodrum el omnem lalionem que ad nos pertinent de
terris, possessionibus et hominibus ipsorum. Item eoneedimus eis et licentiam damus,
ut faciant ubicumque volunt in terris eorum forum venalium rerum in quarta feria
singnlis septinianis, et habeant inde pedagiiim et ouraturam. Et nullus homo vel Com-
munilas presuma! iamdictum forum per persooas ad ipsum euntes seu redeunles of-
fendere ullo modo vel impedire. Noslris vero nunciis, qui prò tempore fnerinl in Are-
tino vel Castellano comitatu constituti, firmiter et districte preripimus, ut cum aliquis
predicloium nostrorum fidelium fueril eis conquestus, plenam sibi iustitiam siiie gra-
vamine faciant el conservenl, et eos et eorum bona ab omnibus suis detentoribus de-
fendanl ac ipsi eis nullum gravameli inferanl. Volumus eliam quod ab omni dalione,
eollerta et iniio servitio liberi sinl et absoluti. l'i hec omnia irrefragabilìler ab omnibus
observeiilur, preseiitem paginam fieri, el sigillo nostre maiestatis iussimus communiri.
Unde si quis contra hec nostra ausus fuerit veniie mandata, noverit se nostre celsi-
tudiiiis iiidigiialionem graviier incursurum, et vigiliti libras optimi auri, nostre ca-
mere medietatem, reliquam vero passis iniuriam in culpam sue temeritatis pio pena
soluturum. Hnius rei testes fiierunt: Cunradus Spireiisis episcopus et cancellarius do-
AN. 1210?] CODICE DIPLOMATICO 89
miai imperaloris, *Heiirir,us Maiiliiiiriiis episcopus et iinpcrialis aule vicarius, Petrus
Urbis preftìcUis * (°), Heiiri(^u-; comos il(! Zvvi'iii (''), Ilililìrnmlus cnmos palalimis, Rdgi'riiis
de Celsaveitì do Mol.
Datura anno Uomini Mccx, mensis uui,Misti, indiclioin' xiii, a|)iid Saiicinm Salvaloiem
Mentis Amiati.
458.
V Abbate di a. Fiora chiede giuslizia ad Averardo di Lulrio, legalo imperiale in
Toscana, contro gli vsurpatori dei svoi diritti svi mulino di Ponte a Caliano.
l'ili J [AiTh. Capii, (li Ar.; Carle di s. Fiora n Lucilla, ii. G.14J.
rnni. 2iOX70.
Deo et vobis domino Averardo imperiab legalo compicror ego lidiannes Barai luce io
de domino Martino preposilo arotiuo et de Genovese et domino (liiidone canoniris Ardii,
et de Di'ódato, Ferretto, Barullo libi (luti et de Barallolo de Marcena, Kainaido ca-
staido prepositi, Viviano, Rainerio de Nassa. Item de Bainerio, Guidotlo, Ubertino de
Caliano. Item de Sognorello, Bonalbergo, Benceveniu! Ugoii Tette, lacobo, Rodnlfo, rpii
iniusle fiegere ve! iiipernnl sive etiam dpstiiixernnt ve! desimi vel frangi feceruiit mo-
lendiunni et eius clansiiram et que ad ipsam perlinebant, positum super puntoni de
Caliano in tluinine Arni ad me pertinens. Unde peto dampna mihi emendari cnni |)ena
legittima, et penam lege properari vel inslitiam fieri fariatis {").
459.
Testimonianze raccolte per la lite sorla Ira la Canonica Aretina e i f.ambardi di
l'etrognano e di Giovi sulla proprietà dei molini di Fonie Ornala e di Querceto
nel torrente Chiassa.
1211 circa. [Ardi. Capii, d' Ar., ii. 476].
min. l90-l7r)XI''^S0 - nololo di trn perganioiii', dal quale lolj^o quelle lestiiiKuiianze clic possono recare
noiiiie sui costumi del lempo e sulla condizione dei due enii ccclesiasliei dopo le spogliazioni e le intimazioni
del Comune.
Tesles (lenoensis sindici Canonice prò Canonica lOntra la(cobum) mu(lendinarium)
et prò se et curario nomine Eliotti.
1). Marlinulius de Lalo iuraUis dicit, ipiod Feraimns, (|ui fuit avus Guilielm.ini de Su-
biano, et Bernardirius palei- domini Guiiielmini, et tempore Guilielmini, l'uerunt domini
(") Tutto ciò che e racchiuso tra gli asterischi manca nella copia da me possertuta, ma lo riportano gli edi-
tori sopra citati. (i>) " Henricus conoes de Zwrin „ o " Zwirin ,, {Schwerln) s' incontra in altri privi-
legi d'Ottone dati da Montcamiata nel medesimo tumpcein presenza dei medesimi testimoni. Non mai apra-
Pisce nel seguito di detto imperatore un "Henricus comes de Lions. ,, come trovo scritto nella citata mia
copia. (=) Lungo il limite superiore della carta la medesima mano cosi scrisse: "Addendo et mu-
tande cum licentia res „.
90 DOCUMENTI PEn LA ,iTORIA l)' ARF.ZZO [459.
ilDinii.-^ siif dilli Icslis el Ii'Iii|i(M(! leslis, el p;iler fi .ivus ci hisaviis el orniios de domo
ipsiiis leslis lucimit homiiies ecirurn pur rosidiuiii ri Uiiiimuiiliim. Inleriogalus uhi ossei
tlicluin n^'sidiiim ii's|i()iidil: Ad Nussam, iiixl.i li'iiciiiiin (^aiionicca iliiolms lali'i'ilnis el iuxla
lerioiiiiiii alihaliiì Silvcniuiide, fi l'sl ni coslaiclla, in loco qui dicilui' Lal(i; i;l IciiinKMilum
esl ibi l'I in aliis locis in ISussis, iuxla illos de l'clrogiiano et diclam abbaliarn; el dicit
(|U(KÌ capilaiilia deliet esse el luil seinper. Interrogalus si la(col)us) aul palei- vel avus
possideniiil et leiiurrunl se lesleiii el douiuni suaiii el suos anliquos pio suo per Ix
aiiii()s, respondil ipiod non, el qiiod non lenuerunl se noe suos anli(|uos ullo modo prò
suo, nisi prò pignole [tro xxvii solidis, (|uia (luilielminus de 'Subiano, cum essel ila
io caiKMiiea, pignoravil se leslein pio diclis xxvii solidis Eliollo, quia luseral i:um Eliollo
el viceral ci ad labulas xx solidos (!l vii (Jenaiios; seil miUuavil el fuil ad INiissam, et
iiileifuil pigiioralioni, et piomisil darò Eliollo liclum sicul daltat (luilielminus, et non
eial alius. Inleriogalus qualiler srirel quod (luilielminus iam inliavissel (^anonicam et
dedissol su i liaiionii-e, respondil bene quod (lanonica thibebal hal)ere omnia sua si filius
Guiiielmini rous devenirot, si vero bonus inedielalem, el dalioui iiilerl'uil; el fuil ad Su-
bianum el oinnes sui homines eraiil ibi, el sunl iaui Ix anni ijuod fuil el plus ut sibi
videlur; el liii'il quod possuiil esse xxxvi el non plus quod pignoratio facla fuit. Aiiud
inde nesfil el non fuil iiisliucliis noe prolio duelus; timel lameii (|uod lili de l'elrognaoo
non faciant ei lanlum mal uni.
2). Ugùiinus iuialiis dicit, quod ciini starei ipse testis rum (liiilielniino de Subiano,
iam sunt Ix anni, ipso (iuilieiminns dixitsibi lesli (jiiod dederal omnia sua Oanonice(l); cum
el i|iso (luilielminus lune palerelur, precepil sibi lesli ni irei ad Canonicam el pelerei
pio eo canonicis de amandolis el sirnppo el pane de gramola, et i[)se ivi! el peliil ab
ois, el ipsi ci dederunl, el do pane, quia iilancior eral pane qui fiebal in domo Guiiielmini.
El dieil ([uod poslea dixil sibi testi diilus Guilielminns (|uod pignoravil Eliollo diri-
cium quod dabal sibi Marlinulius de Lato prò xxvii sol; sed pigiioralioni non inleifuil.
El dicil quod ibat ad domum Martinnlii el precipiebal ei pio Guilielmino quod ei pla-
cebat lanquain suo bono homini el ipse faciebal, el dicit (|uod aliud ei non precipiebat
pio eo nisi diriclum scilicol viu starla spelle el vi do censu el alia sorvilia; extra dieta
non vidil Martinulium ei l'acero. El dicil quod aiulivii dici quod dictam spellam dabat
ei prò operibus de his que tilulo adversarii conliiicnlur. Interrogalus dicil se nichii scire
exceplo quod dicit, quod la(cobus) suprapresil eum, et aliud inde nescil et non fuit
inslrnctus, iiec prelio ductus, el homo esl (iaiionice.
3). Gregorius de .^ussa castaldus Cauonice iuratus dicil, quod publica fama esl in
curia de Nussa quod Guilielminns pignoravil Rlarlinutio ije Lalo Eliollo prò xxvii
solidis, sed |\igiioralìoni non inlerfuil; et dicil ipiod audivil a (juibusdam de Nussa,
quod Guilielininus dixoral ad penileiitiani (|uod pignoravil Mailinulio de Lalo prò
xxvn solidis, ci hoc audivit a Burnello el |)resbilero Bruno et Martino, el quod
inleifuerat ad penilenliam Guiiielmini ubi dixoral (luilielminus, scilicet ad IN'ussam
(I) l,a donazione eli Giiglielmino di Bernardino da Subiano Wggcsi in una caria del 27 febbraio IIS3
(Arch. Capii, n. 419): egli dona al Preposto della cliiesa di s. Donalo lulto ciò die possiede nei castelli di
Subiano, Galiano e loro corti, cdlle torri, case, cliiese, ecc. pel premio della vila eterna, con palio di averne il
feudo dalla Canonica, obbligandosi ad offrire ogni anno per la festa di s. Donato, all' altare di esso nella Cat-
tedrale, un cero di 12 libbre. Cfr. pure il doc. n. 368.
AN. 1210?] CiiDlCK DIPLOMATICO 91
ubi iiiorluiis fiiit, e' nescil (|iioii l;i(cobiis) li'imcrit Moi linaluiiii pio suo lice (|ii;iriluiii
teniporis illuni Icnueril; scil lanicn ijiiotl viilii illuni (netlictiiiii Mailiniilium pre-
dali et expieclari; et ilicil (jiioil amiivit a caslahlionilms do Mairiina (|iiod Canonica
debet habere de campo (pii fiiil Slanlioli. Iiiraliis dicil de censii ol mi starla vini
lenduta; sed deinde vidit de aqiiabolo nudo lis osi; iiicliil scit iiisi ex aiifiitu qnod Ugiiic-
cione abstiilil inde f|uandam macinani, et vidit et legil ipselestis qiiandain carlam scriptam
per iiianum Raiiii.ldi indii-is de l'ontenano (|uain I.ambaidi de Invi scilicet Monacus et
Segnorelins et Fuga el (jiialdiis et AHanus ei Ui^'one feceianl Canonice de aquibolo mo-
leiidini de Fonie Ornala; de linibiis non lecordalur qiios ibi legeiit. Aliud lamcn nescil,
et non fuit inslruitus nec (irctio duitns. El audivit quod la(cobii?) contradlxit iaboiiiim
aquiboli Canonice; et audivit (juod vice dedit Canonice teniitam a(|niboli predicti, et nescil
quoil (liclus aqiilbolus sii Lanibardoriiin de lovi. Et diiii quod Ianni fratec Martiiiulii
venil in partem Ildebrandi fralris Ciuilielinini el Martiniiliiis in partem Giiilielniini ipiia
filli Ildebrandini habeiit adiiuc tilios Ianni ad Subiaiium, el amlivil a Mai linulio quod
dicit la(coliiis) censiim el Eliollo iiiralus dixil el inedielalom.
4). Guido de Nassa iuralus dicit, quod audivit quoil Ugiiicio de reirognaiioabstiilil quaiidam
macinam' de molendino de Fonte Ornala Gannnlce et interfiiif uiii domiiius Leoiiardiis cano-
nicus dixit Uguicioni prediclo: Tu abstnlisti mihi marinam de molendino de Fonte
Ornala. El ipso non negavi! (|uoil non abstulerit; et luit hoc ad iNussam. Aliniii nescil
de aquibolo; de campo nicliil scit. Et dicit qnod fama est pi^r Nussani quod (Uiilielminus
Subiani pigiioravit .Marlinulium de Lalo Eliollo el Raniiclo Tal'iiri pio xxvii sol.; sed
pigiioralioni non interfuil, et ab Ì!>.so (liiilielmino hoc audivit ex inleiiogatione magislri
(lUÌ(donls) de Quarata in infirmilale lune iacendo de qua full mortiiiis ipso Guiliel-
minus, et lune ipse (iHlllelminus vocavit se testem el patrem ipsius leslis et Mazolnni
et .Maitinum el Kodulfiim, et dedit (!is [tarabolam lurare in anima sua ipsius Gnilielmini
quod Eliollus et Rannrius habebant a se Guilielmlnn in pigniis [no xxvji sol. Marli-
nulinm de Lato et non prò pluri. El bene scit quod Guilielminus et lldebrandinus
fuerunt l'ratres, ut dicebalur, el fauni fraler Martinulii predicli venit in parlem Ilde-
brandini et .Martiiiulius (iuilielmlni (]uia lilii Ildebrandini habent el lenent suam partem
in filiis Ianni, sed divisioni non interfuil. Aliiini inde nescil et non fuit instruclus nec
prelio ductus, el nescil quantum lemporis la(cobus) el pater icnuei il dictum hominem
nec quod lennerit eum [no suo.
5). Gerardus Maioli iuralus dicit, quod vidit edifìcari molendinum de Fonte ab lio-
rainibns Ganonice, molere prò Canonica et fructuari, et vidit molenarios Canonice facere
clusam in media Glasse pio Canonica et ducebant aquam unde molendinum predictum
molebal. Interrogatus qiiam aquam respondit: Que exiebat a molendino inferiori Pelro-
gnani. Interi'ogatus quantum essel dieta elusa longe a prediclo molendino l'elio(gnani)
respondit: x biachia et plus antequam mlnus. El dicit quod poslea fuit edificalum mo-
lendinum de Onerceln et macinavii; et dicit quod" quando molendinum de Querceto
molebal, molendinum de Fonte iam erat destructum; et dicit quod aquibolus mnlendini
de Querceto capiebatur exennte de molendino inferiori retrn(gnani) et ducebal iam ex
transverso aquam de molendino de Querceto. El dicit quod quando molinarii Prepo-
sili edificab:int clusam ultra mediani Classem, Lamhardi de lovi illam deslruebant; que
vidit el audivit fieri; el dicit ([uod quando vicecomes volebat dare teiiulain canonicis de
diclo aquibolo Piscator erat ibi et fraler Allemannus et Ugone et Guido de Casale, et
[)ì Dnr.UMUNTI PKH LA STOHIA n' AfiFZZO [h'ò\t.
non |ii'iniisfriiiil darr ci .nift'rchaiil de maini ipsiiis a(iiiam el pelias, el ila lemaiise-
riiiii liti III iciuila et ranoiiici recesserunl. El nescil ijiioil poslea vicecomes eis deileril
teslis. El (licil qiiod Calanei de Pelnigiiano liaheltanl pailem prò Lambaidi.s de lovi, si-
licei leiliani in iiinlciidimi de Oiiercelo, quia vidil, el piihlica fama eral in loco, qnod prò
Lamhardis ihi liahebaiit. el lieiie scil quod Calanei delìehant lial»erc parlem in molen-
diiio qiiod l.ainhardi volimi edificale. Aliiiiii inde nescil, el non l'iiil inslrucliis nec
prelio duci US.
6). Biirgnfinone iiiralns diril, (|uod vidil inolcnilinnni de Kunle inoliice pio Canonica el
minlios CaiKMiice sive hoinines Canoiiice qui eiiiii cuslodiebanl prò Canonica illum
IViKiuare el disfriicliiare pio Canonica; et vidil aqiiam capi prò aquiijolo dicli molendini
iiiferioris Peliognani, sed Lambaidi de lovi seinper ihanl scaruzando ciusam dicentes
quod eral in eoriim allodio. El dicil (|uod guerra surrexit inler la(cohiim) et Caiionicam
nude ili! de l'elrognano desliuxeninl molendinum de Fonie, sed dextrui non vidil; et
dicit quoti, ipso molendino destriicto, vidil Lamlìardos de levi deslriiere prediclam
ciusam. Interrogalus quantum eral dieta elusa longe a molendino inferiori Petrognani
respondil: Bene vini brachia. Et dicil quod vidil odificari molendinum de Querceto prò
duabiis parlibus prò Calaneis Peliognani el cuslodiri pio duabus partibus ab Egidio et
.4recolo prò diclis Calaneis, et moliluram colligere, et terliam prò Lambardis, et habue-
riinl predicla prò Lambardis (piia bene scil ipiod aijuibolus ipsius molendini capieliatur
exeunle de cassa molendini iiiferioris Peliognani. El dicil quod Capitanei de Petrognano
debenl illani parlem in ilio molendino quem nunc volimi Lambardi edificare quom ha-
bebant in ilio de Querceto, quia Lainbertucium de lovi et bomines, quo» ibi conduxe-
rnnl, vidil laborare ibi prò parte filinrnm Ingoi!, ipiia Itene scit et etiam canes sciunt.
.\liiim inde nesi-it, et non fiiil inslruclus iiec prò prelio duclus.
Testes Genoensis sindici Cunonice conlra la(cobum) luoiendinarium, Altemannum
el Piscalorem.
7). iMarlinus de Civilella iurains dicil, quod cuni ipse leslis aplarel lapides de turri
de .Muciafore, Genoensis camerarius Canonice venil ad se teslem et dixil ei: Veni mecum
ad faciendum ciusam molendini de Fonte Ornaia, (|uia vicedorainus dedit mihi inde
lenulam. El ipse teslis statim venit cuni eo, cum Piscatore ad diclam ciusam, et cepit
laborare ibi iuxia molendinum iut'erioreni Petrognanensiuiu. Ibi vero suul petre fide
ad exiluin aque domiis dicti molendini Petrognani. Et tunc venit la(cobus) cum Lambardis
de lovi el expulit se testem et alios qui laborabanl ibi prò Canonica. Inlerrogatus si
vidil lune dare tenutam in vice, respondil quod sic iam, quod accepit aquam et arenam
et misit in pellibus elicli Genoerjsis et lohannis de Turre prò Canonica.
liileirogalus si .4llemannus, Piscator et laco(bus) eranl ibi [iresenles quando dabalur
dicla U'iiula, respondil quod sic, el non vidit eos conlradicere ne darenl, nec vidil quod
facerenl aquain cadere de manibus aui peliil)us Caiiouice vel la(cobi). Interrogalus si
scirel qnoddicluslocus foret Lambardorum delovielquod illum luncpossiderenl, respondil
quod non; dicil tamen quod Lambardi remanserunl ihi, presentibus Preposito, Genoensi
el suis. De molendino Querceti nicliil scil nec de ilio de Fonte; et dicit qiibd volebant
lune ducere aquam illam inler podiolum quod e.sl in Classe et alium iireppum versus
Marcenam. El dicil quod non sunl elapsi v anni (|uod hoc fuil, el secunduni suam
scienliam de mense madii.
AN. '1210?] CODICE DIPLOMATICO 93
8). lacobus de Turre iiiralus dixit, (jiiod iiileifuil (|iiai)(lo vicedominus de l'elrognano
misil ili icnutam (leiioensem camerarium Canonico et loliannem de Marcena palreni
ipsiiis leslis vicecoinilem camerarium pio Canonica de a(|uiljolo moleiulini de Fonte,
idest ad exitiim aqiie inferioris molendini Feirognaiii quo est in Classe, ibi exeunte de
domo molendini Pelrognani, ci cum volunlate aliorum Capitaneornm de l'elrognano
videbatur quod faceiet vicedominus, qui erant ibi picsenles. Et dicit quod cum liomines
l'reposili, data dieta tenuta, iaboraient ibi pio ducendo aquam iiiler anilios nioiilicellos
qui sunl in dieta Classe, veiiit la(cobus), Piscaloc et Altemaiinus, expulerunl eos inde
per vim; et sunt mi anni ve! v (|uod hoc fiiit.
9). l'aganellus iuratus dixit, quod vidit vicedominum in aquibolo exeunle de molendino
Petrognani, et faciebat clusam prò ducendo aquam ad molendinum Piepositi quem vo-
lebant edificare ad Fontem, et vidil lacobum, Piscatorem et Altemannum expellere cum
vi Genoensem ad patassas; et dicit quod labores predicti non remanserunt ibi lune in
possessionem.
Testes sindici Genoensis camerarii Canonice conica la(cobum) moiendinaiium, Pi-
scatorem et Allemannum.
10). lohannes Baratoli iuraUis dicit, quod inlerfuit quando la(cobus) mulendinarius, Si-
nibaldus Gnilieimini et frater, cuius nominis non recordatur, dederunt |)aral)olam vi-
cedoraino qui erat eorum diclis, ut ipse minerei prepositum Presbiterum in teiiutam
aquiboli de Fonte, de quo agitur, sicul umquam Canonica habuit et lenuit ita liaberet
et lenerel, et fuil in diete aquibolo, et erat ibi dictus sindicus Baracterius, [oliannes de
Turre, Lamberlucius de lovi et filii Gueriantis, Bosus de lovi el Berarducius de Pe-
trognaao el filii Maioli et alii pluies, el fiiil a vi annis infra. Et dicit quod slatini
dictus vicedominus dedit dicto Genoensi el lohanni de Turre vicecomiti, canonicis, reci-
pieiitibus prò Canonica, corani diclis personis, tenulam dicti aquiboli, mitlendo in ma-
nibus eorum aienam et aquam dicti aquiboli de Fonte. Dicit quod ipse lestis cum aliis
edificavit in dicto aquibolo prò Canonica, cuius castaidus erat, molendinum, et Caintnica
habuil illuni el lenuit et possedil; el ipse leslis reduxil inde pio Canonica moliluram
prò duobus i)artibus, et tertium relinquebal molinariis. Et dicil quod inleil'uil ad ea
quando pnposilus Adanulfus illum pignoravit Pagano Teuzi picloris cum parabola alio-
rum canonicorum, et ipse habuil el lenuit el lucralus fuil pacifico et quiete quousque
flumen Classis disrupit clusam, el dicil quod possunl esse xx anni quod hoc fuil. Et
dicit quod anlequam hoc tolum fuisset et litigium erat inter canonicos el Lambardos de
levi, quod dederunt in maiius arbitrum difiiniendum, scilicel Egidii de Turre el Car-
sidonii; inde ipsi receperunt inde testes bine inde et fecerunt diclos Lambardos prò se
el eorum heredibus omnibus postea refulare dicto preposilo Adanulfo prò Canonica. In-
terrogalus qui fuerunt dicti Lambardi respondit: Monacus, Segnorelins, Alfanus, Giraldus
el Ugone et Fuga; el dicil quod liiis omnibus iiilerl'uil. Interrogalus ubi hoc fuil re-
spondit: luxta dicium aquibolum, el semper dicti Lambardi digito demonslrabanl dicluni
aquibolum. Interrogalus de finibus dicli aquibiili respondit, quod esl iiixta terra qiiam
causantur illi de Petrognano. Interrogalus prò diclis Lambardis seeundum ordinem
eorum lil[uli] de dicto aquibolo et molendino, respondit se iiichil tamen vidisse et nescit
quod fiierit eorum. Et dicit quod cum ipse leslis cum aliis relicereut clusam in dielo
aquibolo, cum Genoense camerario, (losl diclam tenulam dalam a vicedomiiio, venit
94 Itni.UMKNIl Pili l.A STlllUA li' AIIKZZO |t59-4GU.
I.U-, il.iis. l'is.Mlor .'l Alli'iUiMimis. .'l iii.lc'os per vini expiili'i uni tlosli iiiinld inde i|ii.)(l
f;icielj;inl. «'t >iiiil v vcl vi Mimi. Kl iliril i|ii<itl |iost(iuaiii iiKilcmliniis CiiiHiiiir.' Iiiit ihì
tNlili.aliis Lainhanli rimi canonicis edilifavcniiil fx altera |iail(! a(|Ui' nuilt'iHliinim, (!:^ti-
maiili's aiiferrt) a(|uam moleii<liiii Caiiuiiii^e et non potneriinl; sod poslea Classis uliosi|iic
di'sli nxil. Ilem dicil ijuod Varca fuil homo r.aiionice in villa et caslcllo, el vidit illum
habilarc in raslello MarriMic pni Canonica ti villa de Fabriclie pio Canoiiira p.'r do-
ri'nniiiin, ecc.
II). Uaslaidus de Marrena iuiatns dicit, ijiiod rum l'clru^naiienses liaberenl nuden-
dinos in Class»! et diinMcnl ai|uam cxeiinlo de eoruin inolondino inferiori ad niolen-
.liniiin de Qiiercelo i|ui eral Lamhardoruni de lovi, el ili! .le l'elrognano haberenl lilij;ium
ciim Caiioniea; inde iiiralus dicil ipso andini el aliis, venernnl inde ad conrordiain, ila
quoil illi de l'elrognano reddiderunl l'reposilo dirliim andiliim aque predirle ad nio-
lendinuni de Fonie, quìa viilil ibi snblus pretiicium molendinuni l'elro.unaiii larere
eiusam prò Canonica, quia lune slabal inni l'reposilo el adiuvavil lacere, el viilil 1110-
lendinnin de Fonte inolere |)ro Canonica. El diril qiiod poslea (lumen (Classis deslriixil
diclam cliisam; el dicit quod audivil quod Uguicio de l'elrognano destruxil nioleii-
dinuin de Fonie el portavit inde editicium el niolas; el dii'it quod loia aqua Classis
eral Caiionice.
12). Rodulfus de Niissa homo Canonice iiiialus dicil, quod audivil a palre suo dicli
leslis, quod pater Marlinutii de Lato l'uil homo Guilielmini de Subiano el domus sue,
el castaldius ipsius el palris el malris el domus sue per muila tempora; el dicil (jucd
audivil a Guilieimino predicto el palre suo dicli leslis, quod ipse Guiliciminus prius
feceral cartcm Canonice de suis quam dedissel Marlinulius in pigniis Eliollo. El dicil
quod vidit Marlinulium de Lato post diclam pignoralionem esse castaldium el lialitorem
dicli Giulielmini el serviiorem sicul alius suus homo semper poslea, excepto servilio
affidalo quod nesrit si ei faciebat. Et dicil qnod veruni fuil quod Gri. abstulerat Su-
bianum dicio Guilieimino; el vidit Marlinulium per diem et per nocieni adiuvare dictum
Guilielminum recuperare sirul alius suus homo. Et dicil quod, reacquisilione facla a
Guilieimino, vidit Guilielminum prediclum milteresuos missos ad domum dicli Marlinulii
prò dalio quod coliigebatur |)ro terra, sed (lari non vidit, sed pelere vidit. Et dicit
quod vidit Marlinulium el uxorem portare befanias ad domum dicli Giulielmini tan-
quam domino, scilicel capones coclos el torlas per conlinuos x annos et ad Subianum.
El dicil quod verura est quod lune ipse testis eral homo Canonice el illorum de Pe-
Irognano.
13). Rainerius iuralus dicit, quod vidit uiolere molendinum de Fonte prò Canonica
el molinarios Canonice vidit ibi prò Canonica, scilicel Terrulium el Guiducioluin homines
Canonice, et porlavil ibi per decem vices el plus ad molandum bladum. Et vidit clusam
ipsius inoleiidini capere lolam Classem, el eral parum longe a molendino inferiori Petro-
gnani. Inleirogalus quantum, respondil esse suam scienliam tribus tabulis. Interrogalus
quantum lemporis sii ([uod non vidit ibi diclam clusam, respondil xxxvii anni; el dicit
quod non niolebal lune molendinus Querceti; et dicil quod vidit molendinum Ouerceli
molere prò Lambardis de lovi, sed furabanl aquam ipsius aquiboli dicli Lambaidi de
elusa Canonice, sed hoc dicil de furto aque ex audilu et nescil si Capilanei de Pelro-
gnano habnerinl partem in molendino Querceti ani in ilio (|ui nunc edifìcatur.
AN. 'I2I0?-12M] CODICE DIPLOMATICO 95
460.
Arciprete, giudice nel conlado Aretino per Everardo di Lulra vicario imperiale in
Toscana, assolve un tal Giovanni dal quale l' attore della Chiesa di Arezzo re-
clamava il mulino di l'onte a L'aliano sali Arno.
Abbazia di Campoleono - G ottobre 1211. [Ardi. Cnpit. di Ar.; CatU: di s. Fiora u l.urilhi, n. Gii].
nim. !2yX'^50 - Pergamena rosiccliialn in'l lad) iloslro.
Cimici, Suppl. atta Sei: elfi Duciti e Marcii, di To.^c. di Cos. Delia ììenn, V iv, 26.
Ili nomine Christi amen. De viiltu tuo, Domine, iudicium meiim prodeal, oinli lui
videiiiil eqnitalem. Ego Archipresbiler pio domino Everardo de Liitria in comit:ilu Are-
tino pio lalione facienda index existeiis, cognilor [lilis] el cause que verteiinliir inler
Accarisium sindicum sive aclorem Aret[ine ecjclesie, nomine ipsius ecclesie, el ex officio
iudicis petebat a lolianne sibi, nomine ecclesie, [eidem ecjclesie reslilui possessionem
vel quasi ciiiusdani molendini positi in [flumine Arni apud] ponlem ad Caliaiuim iuxta
viam, quam dicit dictum iohaiinem [... fiijisse adepUim vel habere. loiiannes negai
se debere reslituere se iniusle t'nisse adeptum vel habere. Coiifilebalur quod iure
libellario possidet lerliam parlem; duas alias paries delinei ut molendinarius, ila iiuod
debelconseqni molitura ni dicti molendini qiioad rcsarcite fuerinl sibi expense; pnstea debef
tenere ut molendinarius scilicel duas partes prò abbate sancte Fiore el lerliam prò se
iure libellario. [Sed] reconveniendn preposiliim, loiiannes dicit dicium preposilum lecisse
dexlruere vel [rujpisse ciausuram molendini el ijisum niolendinum per suos, vel ralum
habuisse. Ouoniam petit quod predicla in pristiiium slalum faciam reduci vel xx libias prò
dampno [ei] dari, sindicus non credit se ad aliquid teneri nomine diete ecclesie, nec credit
preposilum id fecisse per se vel alium. Ilem prepositus in verbo veritalis dixil, quod
predicla non fecil per se vel alium nec tem[)Ore quo factum fuit ralum habuil, immo
doluil. Item Accarisius credit possessionem dicti molendini vel quasi et tenulani fuisseda-
lam preposilo conlra abbatem per episcopum Clusinuni delegatum domini pape. loiiannes
credit de facto et non [de] iure. Ideo quia postappellalionem et commissionera faciam epi-
scopo Senensi, Accarisius non [credit] appellalioneni nec commissam. Item uliaipie pars
confitelur quod dieta possessio data fnit [menjse oclobris vel septembris proxime preleri-
tis. Accarisius confitetur lobanneni possedisse ante possessionem datam ab episcopo
Clusino prò terlia parte iure libellario, prò duabus par[libus] ut guardianus. lohannes
asserii fuisse appeliatum antequam possessio fuisset data preposito a dicto episcopo,
quod prepositus confilelur in legalitale, sed negai appeilationem fuisse admissam. Item
lohannes asserii episcopum Senensem post commissionem sibi faciam scri|)sisse episcopo
Clusino et domino preposito ne procederent in dieta causa; quod prepositus confìletur,
sed ideo quia in lilleris domini pajie conlinebntur Clnsinum episcopum reveienler de-
tulisse appellalioni, quod dicit non esse verum. Item lohannes dicit ilerum fuisse ap-
peliatum a Clusino episcopo in ecclesia sancii Philippi apud Arilium ante dalionem
possessionis per unam diem. Prepositus confile[tur], sed nescil si per unam diem. Ilem
posi confessionem domini prepositi, Accarisius interiogalus si credit appeliatum fuisse
ab episcopo Clusino ante tenutam datam et si commissio inde farla fnit episcopo Se-
90 DOCUMENTI l'KH l.\ STOHIA d" AllKZZci [4G0-ÌGS.
iii'iisi, limi ri'spoiiilil. Ileili Idli.mnt'S sim sacniincnlo iliiil ilDiiiiiiniii |i;i|i.iiii n'ii|iisse
a|tpell.ilioiitMn faclam a Roiliillo simlii'O ahbalic ul) eiiiscopo Clusino. riejiosilus luii-
liletiir, si'd siciU in lillcris coiiliiictiir episcopo Sciierisi diioclis a tlumiiio papa, (|iiarm)i
l'xciiiphiiii iioliis ostcmlil, ci non alilcr. Ileni lolianries asserii nuliam (luciclani l'actani
l'iiissc (le se a |)rcposil() vcl suo siiuiico alieni i-lcricn m'Ì l.iicn rclin, iiisi i]uc l'aiia fnit
An-hipresl»ileio imlici. l'ie|)osiliis cunlìleliir per lilielliini sed alias con()iieiel)alui-, el
siiiiliciis credil idem. Visis ila(iuo allej;alionil)iis uLiinsipu; parlis el confessionilms el
saciamenlo calunpuie ab ulia(|iio parto pieslilo, el leslibiis et instrninenlis bine inde
inlroiliiclis, babito eliam Consilio ninltoniin sapicnlnni, absulvo dicliini lolianneni ah
Olimi petitionc sibi facta ab Accarisio nomine Aretine ecclesie, et eiindem Accarisium
absolvo a pelilione (|iiam sibi fecit lohannos. Vernni (|aia viclus vicloii (k'bet condem-
pnaii in expensis, ex meo olTìcio dicium Accarisium comiempno lolianiii in expensis
liiiius cause, silicei in eo qiiod sua petilio cxcedit pcliiioiiem alleiiiis.
I,ala lìiit liec sententia in clauslro abbalie Campilcoiiis, coram domino Rainerio de
.Miniare el Guidone Asluldi el Uguitione l'ejii «b' Monte sancii Savini, el domino Malbeo
iudice el domino lobaiine indice et Imgolo (") de Gressa el Andrea de Capoloiie, anno
Domini Millesimo ccxi, ii non. octobris, domino Ottono imperante, Innoccnlio papa
residente, indiclione xiiii.
Ego (Su.) loliannes im|ieiialis aule index ordinarius el nolarius recilalioni biiius seii-
lenlie interfui, et de mandato dicti domini Arcbipiesbiteri imlicis eam scii|isi et in
pubiicam formam redegi.
461.
Bruno abbate di s. Fiora dà a Guido ì'azzo il feudo di diversi poderi, promellendo
di difenderglieli a sue spese e nomittalaineiUe dai Lanibaidi di Vociano e di
Tulliano.
~ 20 novemln-e 1211. [.Ardi. Capit. d' .\r.; Cinte di s. Fiora, n. 642].
mm. 19.3X515. Copia dell'anno 1237.
In Dei elevili nomine amen. Hoc est exemplum caiitsdum aute'dice abrevialure, scripte per
Mainaklnm noUirium in qitodam voluvìine rotoli multnrnm caii(i>ìtm, tenor cuius lalis est:
In Cbristi nomine. Anno Domini millesimo CCxi, Ottone imperante, vi k. decembris.
In testimonio lacobi Bonamici de Borro et lacobi investiloris, Asalti, Niepi, Guidonis
Asalli, Rngerii Lance, Gottifredi , Rainaidi s. Andree et aiiorum , donnus Brunus
abbas s. Flore cuin consensu donni Ugonis sacrisle, donni Guidonis, donni Roduifi
sindici el camerarii, donni Ugonis et Gionte conversi, dictus abbas prò se el suis suc-
cpssoribus et prò aliis suis tValribiis el prò util itale diete abbatie fecit cartam conces-
sionis el cessionis et dalionis iure tendi Guidoni Paco libo olim Taviani eiusque
heredibus ex eo descendentibus in perpetuum, integre de omnibus mansis, terris, cultis et
incultis, arboribus, aqnis, et in colunis in dictis mansibusC"), sicut continetnr in quodam
•) ec dO'tùiii Mathei uultcis et domini Johannis iiidicis et Jmgoli. (b) sic.
AN. 1211-1213] CODICE DIPLOMATICO 97.
piibliio iiistnimenlo si-ri|iio per maniim Ciir.inii iidUirii (I); el ilcni do orimi iure et anione
quod dieta abballa liabuil vel halicl usque (iiiiiic) vel aliiis pio ea iiilVa dir.lus (Ines el e; re-
Le[)lo ab 00 sariamonto fidolitalis, recoplisqiio eliam Ix libris prò iiilraliira dicli fendi,
de i|iiibiis solute fueruiit 1 lilirc DeuLosalvi creditori diete abliatio; roiiiiiiliaus exceiìlioiii
numiiiate pecunie oi non lecepti prelii. Tarnen iiac coiidilioiur appusila, qiioil dielus
Guidi) prò se et suis heredibiis in saneti Slophani feslo promisit dare u solidos, vel millere
vel renovaie per se et snos horedes fidelilalem sneeossoribus dieti ahbalis, et dieta tenere
el non conlravenire sub pena I inarcarum argenti, et, oa solula vel non sulula, dieta tenere
promisit. El dielus abbas (uouiisil diclas terras et res non tollero, nmi eonlondoro, non
molestare, sed ab omni persona legitime defendere suis expensis et nominalim ab omnibus
Lambardisde l'oyiano et de Tulliano sub pena 1 marearum argenti, et, ea solula et non soluta,
dieta tenere luomisil. Scilirel de integra illa terra iM silva que est |)Osi(a in eomitalu
aretino et infra plebem s. luslini scilo (labianoC) siipoi- villa que dieilui- (lama, infra istos
fines, lioc- est: a termini! da le Foia usque ad torminum d" Campo de Gavina de Argiano,
et a lermine qui est prope de Gavina usque ad vìam do Erniignano, et a termine qui
est in predilla vi;i do Erniignano iisquo ad lerminiim (|ni osi in Rio do Monlelungo et
Rio de Comugne, et a termine de la Biiblaia de tlomugne usque ad terminum de Pi-
scina de Comugne, el ab bis lerminis in subto usque ad terram s. Donali el de Pin-
nanisis et de Girardingis et de Cislisis. Simililor ihniius duas [larles inlegras illius terre
quf est eoniuncla a supiadiela terra in snpra. a preilirlis loniiinis usque ad illuni ler-
miniim quem iuravii Slavi de Gabiano filius quondam C"), el sìeul eurrit rivus (") de
Monlelungo usque ad viam de Comugne.
'Sn.' Ft)'i Fonie fììiiis (■lim Malhei Rnndi'ii ab impi'vi'tU maieslale nolarius, sicul inve'ii in
imhrevudurn nnlenlica S'-.ripln mnnu Rniia/di nul. iitler aliai imhreviaturas nnteiilicas per dictum
lìaiinìdiim nof. scriplas. ita tenore ipsius imhreviatun- servando et omuia hona fide faciendn. nichit
addendo, permiilandii vel minnendo qnod mutarci uni lederei fvrmnm contraclus. ti ex commis-
sione mihi faci» a 'lominis hihanne et Gerard» tane inlicihiis Comunis Arelii et assessoribiis
et lune oicnriis domini cnmilis de lì mena lune polestalis civitalis Arelii. el eliam de vr>btntnle
Consilii f/enei ulis diete civitatis, ut snpra lerjilìcr, scripsi el exempìavi, et in puhlicam fnrmam meu
sigìw firmavi, et iiAevlinenvr. riviim.
462.
Innocenzo 111 scrive al Vescooo di Firenze, al Priore di Camaldoli e a B. piegano-
di Castrlfioì'cnlino allineile ritornino ad esaminare gli alli della elezione del re-
scoKo Martino ritenuti illeciti ed illegali.
Laterano - 14 marzo 1213. [Arch. Vaiic, /ìegest. Innoc. Ili, an. XVI, ep. 4, voi. 8, e. 1.33' e l."??].
BosQUET, Recueil des historiens de Gaule et di; la Frnure, o23; Baluze, Epistol. Innnc. Ili (Paris. 1682),
II, 736; Innocentii III opero, in MinNn, Pntroloij. voi. CCXVI, 787.
(lojianni) episcopo Fbirentino el (Guidoni) prioii Hamabiulensi et magistro B. plebano
Castri Fiorentini.
[') pabiano. (''J spazio bianco. (=) parola interlineata.
(I) Ann. 10*3 (Voi. I, n. 208).
Il
"^
WS ijncUMEMI PER U STOBlA ])' AHEZZO 1402-403.
('.iiiit olim iiiiiilius (lìlectnrum lilioriim (Martini) preposili ci canoiiicoriim Arelìnoruni
111 iiiislra pri'S(Milia c.oiislilnliis, si-nli'iiliaiii (|uain super fileclione fac.la ^^i ipso piep(»-
silo in paslori'iii t'CflL'sie Ari'liiic vt'ueialiik's Iralies iiuslri aicliicpiscopiis Haveiiiias el
episcopiis l.ivieiisis (lolegali a iioliis pio iliilo pruposilo pioinulgaraiil, |)i)sliilaiel
auclorilalc si'ilis aposlolice coiilirniaii, magislro ì\. prociiraloK^ parlis allerius, preler
alia roiilra moiliiiii cleclioiiis ipsiiis ni proccssuiii iiuiiiurii piedidornm oliitnla, piopo-
lU'iili', i|isuin picposiluin in ('(rlesiaiii Aioliiiam iii^rcbsiiiii siinDuiaiuni lialmisse, ac lem-
jion- i|iiii ili' i|)so l'iiil eli'ilMi ccli'lirala excoiminiralioiiis l'iiisse viiiciilo innodaUim et
nalaliuin pali (Icl'ecluiii, ipiia vnhis super hiis non poterai lieri piena (ides, vohis de-
dimiis in maiulatis, ut taiii super processn iniiii:utn et electiunis modo ipi.iiii super
obslaculis aliis quc partes ducerent pioponenda, receptis iJiobalioiiibus eoriiindein, ipsas
sub veslris sigillis fideliter iiobis Iransmilteretis imiusas, prcfigeiiles parlihus lerininum
conipetenleni quu nostro se conspectui presenlarcnl, sinlenliam rece|»tiire. Adiecinius
eliani quoti tesles ipios iilraque pars super modo elerlionis, processii iiidii;nm el aliis que
elimina non rdiiligerenl, ducerenl nouiinandns, si se gratia, odio vel timore sublra-
hereiil, per rensuram etclesiaslicam, appellatione poslposila, cogeretis verilati leslimonium
perhibere. l'arlibus iiaque in veslia presenlia (") (■(iiisliliilis, narratione ac responsione
aliisqiie partium ronlessioiiibus sujier processii iudiciim el modo eieclioiiis aiiditis, cum
vellelis, siiiil ex litleris veslris acccpimus, ad aliorum in(|uisitioiiem |)rocedere, a parte
preposili rnilobieclum se non tenti i super aliis respondere(''), ciim liec, sicul dicebal.coram
primis iiidiiiiius obiecta fuerinl nec |nohala, preserlim cum iiidulie date ad liec pro-
banda l'iiissent ci super liiis jtars eadem protestala l'ueril coram vobis quod absque
sui preiudicio super ailiculis aliis respouderel; el adiecil ei non debere obesse si nuiilius
eius cum adversario lilteras impelravit, qui non ad hoc sed lanlum ad impelrandam
coiifirmalionem seiilenlie fueial deslinalus. Quibiis pars adversa respondit (|uod cum
hec sub iuilicibus memoratis in modum exceplionis dilatorie [uerinl ad iuilicium decli-
iiaiidum obiecta, quod eliam pars altera concedebal, conila personam nicliilominus ipsius
prepositi ad esclutlendnm eum a dignilale poleranl perem|»lone lune opponi, presertim
cum nunlius partis preposili in litleris impctralis t um adversario convenissel, et primo
vubis presenlassel easdem ac vos t'orma cogerel lilleiaium. Addidil insuper quod pars
preposili conicslando lilem approbassc lilteras et a dilatoriis exceptionibus recessisse
li(]uido videbatur; quod pars adversa iiegabat, cum super aliis respondendo, ul dictum
est, de iure suo circa excejìtiones huiusmodi fueril prolest<ila el, sicut dicebal, commis-
sionis lilteras approbare prò parte, ac pio parte poterai reprobare. Quia vero super
hiis diversi videbanliir diversa sentire, quid vobis sii faciendum poslulaslis per sedem
apostolica m edoceri, querenlesnichilominusan dereclusnataliiim elexcommunicalio iudicari
debeanl ad crimina pertinere iiim de crimine non filli sed patris agalur in primo, et
de pena ciiminis in secundo, ut sic iiislrui valealis ulrum super hiis nominandos tesles
secundiim formam precedentium lilleiaium debealis com[)ellere perhibere leslimonium
veritali. Quesivislis eliam si ad leslimonium debeat arcliidiaconus siipradiclus admilli
(•) Segue la parola convucatis che fu espunta. {,*') Segue la frase: et adiecit el non ctebere obesse si
nuntius eius cum adversario Utfras impelravit che leggiamo poco appresso; la quale frase fu sotto punteg-
giata prima e poi lineata.
AN. I -'!;)] CODICE DIPLOMATICO 99
cmn per pi oc ma lo reni agaiil idmn ci eiiis socii corani voIjìs. Moloiilcs igilur per lales
iimliles el varios anfrarliis (Iccisioni'in cau>c in gravameli ecclesie Areline differri, |)er
apostolica vobis scripta pri'cipienlcs innudanius qiiatinus, non oljslanlihus huiusniodi
vaiiis et fiiviilis occasiiniihns, secMndiun loiniam vobis dalani proccdatis in causa, tesles
in piemissis articiilis, ilio de simoniaco ingressu dnnutaxat exceplo, ad |ierliil)endnm
lestinioninni verilali per censnrain eiclpsiasticam coinpeilentcs, cum etsi a criminii)us
Tolte descendeiinl qiioad istmi iiegdtinm crimina non coiilingant. Archidiaconi vero lesli-
moiiiiim. Clini pio parie ipsiiis el sociornni eius non per eum sed per procuratorem
agaliir, et in causa ecclesiaiuni siiaruni dorici ctiani adversiis extraneos admitlanlur,
l'ur in liac repelli debeat, nisi alimi lationabile obviel, non videmus, Tu denique, IVater
episcope, sii|ier le ipso ci e. Datnm Lalerani ii id. niartii, pontificatus nostri anno
sex lo decimo.
463.
ì'esiiinoniiuize raccoUe pi'V la f/iiestioìic surla Ira la l'aìionicu Arvlina e V Abbazia
di s. i'inra circa il possesso di alcune terre, della chiesa di s. Gregorio, di al-
cuni ìiiolini e di parie del castello e della torre di Caslelnoro.
Arezzo, Chiosa «li Mnrelìo - 24, 25 ging-no 1213. [Ardi. Capii, di Ar.; Cmtc di s. Fiora
0 l.iicilln, II. niS].
min. 290X2C0X2I80 - Copia sincrona in rotolo l'ormalo da tre lunghi pezzi di niembiana. Lo. pergamene
segnale di n. 638, 639, 640, 641, 643, 64-';, 646, 647, 649 conlcngono lunghe testimonianze, o riassunti, o noie
sopra la qiieslionc.
Tesles preposili conlra ahbatiam sancte Flore.
I). lohannes Barratiili iuradis dicii, qnod vidit preposilum et abbalem sancte Flore
et proceres de Pelrognano habere el tenere Castrnmnovuni, quod est prope castrnm
Marcene, [»ro tertia, videlicet preposilum pio tertia et abbalem pio tertia, el expensas dicli
castri communiler prediclis partibns facete, el liirisgianuin prò eis slare; et lieo vidit
per xl annos el plus continue, quia slabal apud IVlarcenam et illnc semper ibit, el alibi
infra dietimi lempus non lìiil nisi usqne ad Monlem sancii Angeli; el dicil quod civilas
deslruxit dicium caslrum el Inrrim poslea, el abbas Karitale et procere(s) de Petro-
gnano requisiverunt preposilum Fresbileruin quod veniretad refìciendum dicium caslrum,
et preposilus ivil iilm- et conlradixit eis ne rcficerent diclnm caslrum, et lapidos proiecii;
el liiis omnibus inlerfuil el vidil.
De faclo molendini dicil quod inlerfuil quando pater Inliannis castaidi ci moicn-
dinarii monaslerii (") fecit clusam, el molendiniim cepil edificare, et murum fecit
alluni quantum unus homo longus est, el bis inlerfuil el vidit. Et dicit quod iam sunt
xxxvi anni, ut credit, el plus, sed non xl; poslea antequam compleretiir crevil Arnus
et lice ileli'vil; el ilicil quod elusa nunc in eodem, loco edificala est, sed niolendinum
inferius, el bene scirel loca molendinorum demonstrare si esset ibi; et dicil quod a livo
qui est siibter gualkeriam prope ipsam usque ad rivum qui est iuxta hospitale, tota
(erra que est infra lios fines est abbaile supra slratam, et banc vidit fructare prò ab-
,•) Neil' interlinea-
100 DOCUMKNTl PER LA STORIA ti AHEZ7.(i \iC>^.
balia; ol ilirii qiiod leirennm ubi est molendiiiiim ut ubi lapitics fiienint cavali pio
fjualki'ria coliopciiiMula est alibalis, fi vidil la|)i(l('s cavali [lor (li'iioensem.
Iti'in ilii il (le inulcinliiio l'.iipienc, (jiioil vidit illiiil leiiori a loliaiiiio paliu ci [lalie
t'I avd per Ix aiiiius; i|iinil Idli.iiiin'S vcmlidil iio^tca preposilo; ci vidil (piciidain mo-
iiaciim venire qui contradicere volebai, lanicii imiii vidil (|iiod de iure possel contradi-
cere, iiec cdiilradixit.
De moleiidiiio Castri Sassi dicii, ipiod fiiil edilicatiiin non suiit xx anni, el al) ilio tf.'ni-
jiore as()ae iiunc vidil illiim Icncii pio pieposilo, et dini ipiod ipiamlo cdilicabatur venil
ibi abbas Kaiilale el interrogavil liomines si ibi parlein ali(|uain habcrel. Dicit quod
non invcnit aliqiiein qui dicerei (|iiod de ipso haiierel ilii ali(piam [lartem, linde non
conlradixit.
Itcui si abbas et pioceies reedilicaverunt ditlum caslium el turrim siiis expensis
dicit qiioil sic; nescil lanien pio quanta parte. Alimi l.uiieii nescit; non liiit iiislriictiis
nec prelio duclus.
2). I\anuciiis de lledroiieila iuiatus dicil, (piod vidit Casti uinnovum el tuniiii detineri
a preposito pio leitia et ab abbate pio tenia el a pioceribus ile Pelrognano pi» tcitia,
el expensas dicli castri el lurrisciani cominuniter prediclis parlibus facere, el boc vidit
continue per xl aniios el plus, quia ibi seniper liabilabal.
De inolendino dicit idem quod lohannes.
3). Lambertucius iuralus dicit, (piod anlequam ilicliini castruni deslructum fiiisset,
vidit torrescianum stare in tuiri ilicti castri, el homines dicli preposili dabant ei
expensas, nescit lamen prò (|iiaula parte; el hoc vi(Jit per xi annos el plus; et dicit quod
turris in eodeni loco reedilicala esl ubi primo fiiil; el credit quod suntxxanni quod deslru-
ctum l'uil; el dicit quod vidit reficere dictum caslrum ab abbate sancle Flore et proceribus
de l'etrognano. Dicit quod nescil cuius sii ripa ubi esl molendinura supra poiilem
de Galliano; vidil lamen dominum (lenoenseni ibi l'acientein lapides cavali.
De terra le l'ontillie el de nioleiidino castri Sassi et molendino Cuprene el de campo
de Cerreto interrogalus dixil se iiihii scire.
4). Martiiius de Bona iuratus dicit, quod vidil dietimi caslrum el lurrini a preposito et
abbate el a proceribus de Pelrognano teneri a qiiolibel [irò lertia ab eorum hominibus:
el hec vidit per x annos ut sibi videlur ante desìi luiioneni castri; el luiiis in eodem
loco reedificala est el eisdem lapidibus et aliis ab abbate el proceribus de Pelrognano
et tolum caslrum; et dicil quod sunl xl anni quod dictum caslrum deslructum fuil et
sunt xxvii vel xxvi anni quod leedificatum fuit ut sibi videlur; el dicit quod quando
Consules mittebanlur in dicto castro inittebantnr unus pio abbate el unus prò preposito
et alius prò proceribus. Et dicit quod lena (|ue esl super slralam prope molendinum
audivit dici quod crai abbalis, et quando hospilalarius non eral, in hospitali iuxla
poiitem positio, vidil colligi olivas a castaldione dicli abbalis.-
5). Fusculus iuratus dicil, quod vidit per xx annos ante deslruclionem castri, dictum
caslrum et liirrim ab abbate el preposito el proceribus de Pelrognano teneri a quolibet
prò tema, el ila homines prepositi ut homines abbalis ascendere lurrim ad faciendum
guardiani, et cum lurisciaiius aliquis eral in turri, pio lertia parte dabatur expensas a
sindicis; el turris in eodem cip[»o edificata esl ab abbate el pioceribus de Pelrognano
et ex eisdem lapidibus el aliis cum caslrum reedificalum fuit. Et dicit quod domus qua
est ad |)edem turris superius est abbalis prò tenia, alie lertie partes sunt prepositi.
AN. 1213] CODICE DIPLOMATICO 101
Jnlerrogatus quomodo srit, dicit quod iiKiuiliiiiis domus tenel eam ino dirtis parlihiis
et prò eis.
6). JViger iiiralus dicil, (|uod iani siinl mi anni, ul sihi videliir, el non plus, i|iioil ipse
cavavit lapides in ilio loco ubi est pars muri inleiioris molendini lohannis pio cano-
nica, et lapides evulsos proiecebanl ubi modo est cassa molendini, ol dicii (|uod si-
gnavil lapidom (luendam sopra brignium jiro Canonica, sed postea non cavavil, et de
illis lapidibus cohopeiiebalur gualcheria Canonice. Dicit quod tuiic venit preslìiicr Guido
de Castelnovo, el dixil iiuic lesti quod lena illa ubi ipse cavabat erat Canonire. Et ipse
respondil: Ego non demitlo ob oc, quia cavo pio Canonica. Et presbiler lespondil: Bene,
potes facere (1).
7). Ugolitius iuratus dicil, quoti \idit lonilorcs Canonice silicei Kuslikellum, loliannem
fabrum, Dominicum Berle, Auguslinum bovarium et alios habere et tenere pio Canonica
terram que est supra gualkeria a rivo qui esl sublus gualkeriam usque ad |ionleni qui
est sub strata supra ipsani gualcheriam el a slrata usque ai! Arnum (2).
8). Benencasa iuratus dicil, quod iam sunl I anni et Ix, ut credit, de I bene cerlus esl,
quod ipse vidit rectorem ecclesie sancii Pelri [tonere rectorem et sacerdotem in ecclesia
sancii (iregorii de qua agilnr; el cuni apud ecclesiam sancii Gregorii aliquod feslum
celebrabalur, reclor ecclesie sancii Pelri per capilanliam dictum festuni celebrabalel com-
mexlionem fieri faciebal. El liic teslis l'ecil (ieri commexlionem in diclo feslo sancii
Gregorii bene per xxx annos, quia eral celerarius et baililor ecclesie sancii Retri, prò
qua ecclesia sancii l'etri diclam commextionem faciebal; el fecii apud ecclesiam sancii
Gregorii sepefalara; el Iota familia ecclesie sancii l'etri apud ecclesiam sancii (iregorii
in dicto feslo commedel)at; el si custos porcorum ecclesie sancii. Pelri non possel in-
teresse festo et coinmexlioiii miltebalur ei commextio; et hic teslis misil muiioliens. El
caurpane ecclesie sancii Pelri in feslo sancii Gregorii pio diclo festo pulsabanl. El dicit
quod vidit abbatem saiicle Flore aliquem clericum in dicla ecclesia sancii Gregorii in-
stituentem ncque desliluentem, immo solumniodo reclor ecclesie sancii Pelri insiiluebat
et deslituebat clericos in dieta ecclesia sancii (àregorii, et cum aliquis ciericus vel reclor
illius ecclesie moriebatur, apud ecclesiam sancii Pelri ferebalur et sepeliebatur. Et dicil
quod audivil quoil terrenum in quo esl ecclesia sancii Gregorii allodium esl ecclesie
sancii Pelri (3).
Publicati sunt isti testes anno Domini m. ce. xiii, Innocentio papa residente, viu kal.
iulii, indictione i. Aclum apud ecclesiam de Morello, in presentia et testimonio Mainetti,
presbiteri Guidonis, Gialle et Baronis quondam Scerpoli.
Ego Clarellus nolarius supradictos testes examinalos una cum domino Rainerio et
domino lohanne iudicibus ordinariis el eoriim mandato scripsi, et eorum dieta in pu-
biicam formam redigendo meo signo firmavi.
Testes contra abbatiam.
9). Rodulfinus iuratus dicit, quod iam sunt xl anni quod presbiler Petrus, qui fuit
reclor ecclesie sancii Gregorii, fuit vocatus in rectorem el sacerdotem sancii Pelri; qui
(1) Seguono le deposizioni quasi identiche allo preccdeiili di "Ciuido de Nussa, Rainaldus, Viviiiniis, Lam-
bertucius, Perversus, Baslardus,,.
(2) Seguono i deposti di ".\ugusliniis, Dominicus,,.
(3) Segue la deposizione di "Spaliagranus,, colla quale viene a ripelere ciò che ha detto Benencasa.
402 DOCIIMKNTI PF.R LA STdlilA I)' AIIKZZO [403.
pii'shili'i- IV'Iiiis |ut>ltM (nioiiS(|ii(.' vixil posuit ci |iuiii|}:il sacerdotes in ecclesia smeli
(;ii'','(iiii. Kl ilirit (iiiixl (|iiiil;ini sacoiilos, i|iii vocabaUii' piusliilor Hj^o, ciiin niurUius
filil, ad l'iflesiain sancii l'clii fiiil diipoilalus l'I sopiilliis csl iliiditn. Kl dicii (|uod
iinni|iiani audivil (|U(i<l ali(|uis ahiias sanrlc Flore ali(|ueni clcriiiini in oixlcsia sancii
Ort'.^oiii pusiiisst'l u'I deposiiissel. El dici! (|inid presl)iler l'ulrus lacit'bal somper lieri
fi-sluni sancii Ciie^niii, ci campane sancii l'clii sulcmnilcr jnilsahanl in ipsn l'csln sancii
(.licyoiii, ci loia i'aniilia vel jiin parli; ecclesie sancii l'elri ibal ad coniiiK.'diindnin a|)Ud
sancliini Circj^oritini in Cesio. Kl dicil (|uod quando victualia deeranl sacerdoti sancii
Giv^'iirii vcniclianl ad ccclcsiani sancii l'elri ad idinnicdfndnni. Kl iiic leslis vidil (|1J0S-
d.iin xenienles.
IO). Guiltinie inralns du-il, tprod preshilcr Telriis, iiui Innc crai rccloi' ecclesie sancii
(Iregorii, fiiil vocalus a populo ecclesie saiuli l'etii in reclnreni ciusdom ecclesie iam
snnl x.\x anni ci |ilns ni cicdii; tpii presbiler l'elrus una cnni popiilo ecclesie
sancii (Irci^orii ibi reclorem ponebal, el non vidil aliqneni alibateni sancle Flore aliqnem
clericiuii poneiilem in dieta ecclesia; el presbiler Pelriis ponebal ibi clericos, ut audivil.
II). l'Ianla iuraliis dicil, quod cum ipse slarel ad l'ulliam, el ibi quid im presbilei' essel
Ugo, piesbiter l'elrus, (|ui lune cial reclor ecclesie sancii i'ilii, accessit ad rnlli:iin mia
cum .Nerbollo, el dixerunl isti presbitero Ugnili: Nos voinmus ne tu debeas venire ad re-
cipiendum ecclesiani sancii Gregorii, quam libi ac(|uisivimiis. El ipsedixit: Ego nolo venire,
quia doiniis ista deslrueielur si ego ntinc diniiUercm ipsain. Sed lamen cum eis venit
et aceepil dictam ecclesiam, et ibi slelil usque ad moilem. Ciini aiitem mortuus est,
de|)orlalus est ad eci-lesiani sancii l'elri el ibi sepnltiis est; et .bic leslis ivit eum ad
deportandiim.
12). Gialia iuratus dicil, quod audivil dici (|tiod presbiler l'elrus piesbiter ecclesie sancii
Petri insliluit presbiterum Maisilinm in ecclesia sancii Gregorii, et nunquam audivil quod
aliquis abbas aliquem clericum in eadem posuissel; el (piando fiebat lestum sancii Gre-
gorii enin|iane ecclesie sancii Petri pulsabanl; et dicil ipiod vidit sacerdotem sancii Gre-
gorii (ianlem rectori sancii Pelri in Cesio sancii Gregorii un solidos, et ibi ea die tota
familia sancii Petri commedebat, el ipse idem testis cum eis, quia de Camiliaribus erat.
13). Ugo conversus sancii Clemenlis dicil, quod iam sunt Ix anni et plus, quod ipse vidit
ecclesiam sancii Gregorii esse donecatam ecclesie sancii Petri. Inlerrogatus quomodo
sciret respondil: Bene, quia semper Cui subtus ecclesiam sancii Petri (1).
Ego Clarellus supradictos lestes examinavi, el eorum dieta in publicam Cormam re-
digendo meo signo firmavi.
14). Presbiler MaCeus iuratus dicil, quod sunt I anni et plus, et bene recordalur quando
civitas dextiuxit Castrumnovum et turrim, el vidit el inlerCuil; et dicit quod sunt xl
anni et |dus quod destruclum Cuit; et lioe ideo scit quia Cuil ante destruclionem castri
Monlislini et Apulie; el dicit quod vidit dictum easlrnm refìci ab abbate Bruno, qui
tunc erat eamerarius el pioceribus de Petrognano iam sunt xxvii anni parum plus vel
paruni niinus. El dicil quod ab ilio lempore liueusque diclus abbas et proceies habue-
runl et lenucrunt dictum castrum et luriim, el honiines qui ibi habitalunl erant prò
abbate el [iroceribus el non prò aliis ut ipse sciai. Et dicil quod turris in eodem cippo
(I) Depongono poi "Arimiiiese, Vannellus, DeolaiiUi,,.
AN. 1213] CODICE DIPLOMATICO 103
reeclincata est ubi primo fiiil ci ex eisdem lapidibiis et aliis. Inlerrogalus si prepositus
tenebal dicluni castium prò parte dicil quoti nescit. IntL>rrogatiis si preposilus habuit
parlem ve! doaiuin alic|u;im prope turrim, dicit (|uod non, l't iicscil quod ligna vel alia
lignamiiia sunt missa in Inni. Ilein diiil f|U0(i expi'nsr dicti nislri el luiris farli; in
refectione ab abbate el proceribus sunl bene ducenlarum librarum secundum siiam
scientiain.
Ilem dicil (|uod vidit midendiiinm edificari a Tenzone el Martino Agnelli hI cliisam,
iam sunt xxxvi anni, ut credit, scd fiimiler dicit de xxx et plus, supra ponlem de (".aliano
el supra molendinum noviter a lolianne edificalum in loco queni indicai el ostendil.
15). Marlinus Ianni iuratus dicit, quod vidit desimi Castrumnoviim et turrim iam sunl
xl anni el plus, el postea vidit quod abbas et proceres de i'etrognano reedificaverunt
dicium caslrum el turriin in eodem cippo ex eisdem lapidibus et aliis mullis in dupliim,
et prepositus non permisil homines suos venite ad refectionem dicti castri, immo conlra-
dixileis; el inlerfuit contradiclioni; et dicit (|uod interfuil refeclioni dicti castri etexpensis,
et vidit eos facere, tamen non fecit. el dicit quod expense fuerunt ducentaium libra-
rum per suam ciedulilalem. El dicit quod non sunl xxvii anni vel xxvi quod dicium
castrum reedificatum fuit al' eo abbate el proceribus de Pelrognano, et ab eo tempore
hucusquead hoc tempus dicti abbas et proceres habuerunl et lenuerunl dicium castrum
el lurrini. El dicil quod antequam dictum castrum destructum fuisset, vidit ipsum teneri
ab abbate prò tertia et proceribus prò tenia et [ireposilo prò lerlia, et hoc vidit bene
per XVI annos, ut sibi videlur, de x annis bene el fiinus est. Inlerrogalus de domo ipie
est ad pedetn lurris, in qua inoratur contradicil: dicit eam esse ai)balis et pio abbate ibi
moralur et non prò preposilo; et dicit quod ligna non sunt aiicuius immissa illius domus
in dieta lurri. Inlerrogalus si aliquis homo prepositi habel ibi aliquam donium prò
preposilo dicil quod nescit; et dicit quod vidit facere duas fornaces calcine. Ilcm dicil
de molendino, quod iam sunl xl anni et plus quod vidil edificaci turrim donium et
clusam usqùe ad medium Arni a Martino et Tenzone Lineili prò abballa et adhuc esl ibi
de veleri elusa, sine molestatione aiicuius nisi modo propter edificationem infeiius a
lohanne faclam; el dicit quod Arnus postea crevit et eam destruxit. Et dicit (|uod ab
ilio tempore usque modo vidit dicium abbatem slaie in tenutam de terra el aquimolo
in medietate Arni versus stratam a rivo qui esl iuxta hospitale usque ad rivnm qui esl
prope gualcheriam.
De terra de Pontillie dicit, quod vidit Gerardum el presbiterum Bulgarinnm h;ibere
et tenere tres petias lerrarum, prò |ire[iosito Ires partes et prò abbate prò quarta parte;
una quarum esl prope gualcheriam elexlendilur ab Arno usque ad montem, alia est
sursum projìe pontem de l'ontillie et extenditur usque ad Ainum.
16). lohannes Baratuccie iuralus dicit, quod vidil destrui Castrumnovum et turrim a
civilale iam sunl xl anni et plus; et vidit refici dictum castrum et turrim ab abbate et
proceribus de Pelrognano iam sunt xxvii vel xxvi anni, el lurris in eodem cippo edi-
ficala esl el ex eisdem lapidibus et aliis, et ex[)ensas extimat \no refeclione caslri et
lurris bene trecentarum librarum secundum suam credulilalem, lamen ponit eas in du-
centas libras, et idem ipse expendit e libras prò abbate Inter denarios el derratas. In-
lerrogalus si ante deslructionem castri vidit preposilum lenenlem parlem caslri vel lurris,
dicit quod nescit quia erat puer. Et dicit quod ante refeclionem dicli caslri preposilus
104 DOCUMKNTl PER LA STORIA d' Alil'/.ZO [463
Vfiiil ail ilicluin caslriim ci CDiilf.nlixit ni iilihas ci |ii(jc(;n:s iccdilìcaienl clicliiiii ca-
slriiin, l'I dicil (|iiml iiriipiielas liiiiiis caslii osi al)l)alis ci non allciiiis. Inhuiogalus
i|iialil(M' scirel iiiioil luopiiclas sii soliininioilii aljlialis, iliiil (|nii(| aiulivil Icj^ì insliu-
nicnla a iValic suo ci ah aliis, scil li'i^cro iicsi'il. VA \iilit ila dclincii liirluni caslruni
pi(t alilialc el (linnlc ci filiis (iiimlc,... ci lìanna cxigclianliir ah hoiiiinilms picposili a Coii-
siiiilnis (|ni crani piti ahiialc ci priHMiiihiis. El ilicil (jiioil pieposiUis conlradixil per
iacluni hipilh ne in ihdo rasilo cdilicaieiil; picseiites eranl lune pioceres ol hic, (|ui
nuiic osi, alìhas, ni crcchl. Iiilenaigaliis si ahipia Nj^na siinl immissa Unii ih; domo
quc osi ad pcdciii liiiiis, lespondil ci sril l)cnc ipiia cditicavil cam; et dicil tjiiod lena
quo isl a l'ossalo ibi siipia Injspilale nsipic ad l'ossaliiin (|ni est pioximns guahkerie
esl piopiiclas abhalis, el slrala el leira siipia ipsam posila iisque ad niedielalein Arni.
Inlerrogalns (pioinodo scirel, tiicil ipnid liospitale hahiiil (,'l Icnuil ihclarn l(!irain sopra
slratam pio ahhalia per xx annos, el pio ea el prò domo vidil deporlare lurlas ad
ipsam ahhaliam per vi vices. Inlerrogalns qiialiler usum hahuil abbalia de aquimolo
siipra ponleni posilo, ics|)Ondit qiiod vidil patrem suiiiii ci paliunm cdilìcare doimim
moicndiiii el cliisani prò ahhalia iani sniil \1 anni (I).
17). l'isaiuis Alte|)erli iuralus dicil, quod ahlias saiuh; Flore el monaclii sancii Pelli
voiebr.nt mietere Bonavcnturam in ecclcsiam sancii (Iregorii, sed popiilus ipsius ecclesie
nolehal ipsum in dieta ecclesia recipere quia pner erat, et non videbatur esse siilHciens;
unde postca hic teslis, Nerbollus, Deolainli, lacobus Martini labri et Amadeus liabue-
runl traclatum de habendo presbiterum Rainerium, qui Urne eral plebanus de Foiaiio
apud sanclum Petrum piccolum, quia volchant ipsum in diclam ecclesiam mitlcre, sed
i()se nolehat eam recipero siiie iii'cntia abhalis. Inde |)OSlca.ipsi |)renominali cum pres-
bitero Rainerio iverunt ad Turrilam, Iractavcrunl cum abbate de liahendo presbiterum
Ra(inerium) iamdiclum, et abbas acquievil verbis istorum el dedil islis licenliam quod
venircnt, et cum sua licentia daronl diclam ecclesiam diclo presbitero Ra(inerio), et
isti venerunt et isti eam presbitero Ra(inerio) dederunt. Dicil inde quod NeihoUus
et presbiler Ra(inerius) iverunt cum abbate in (piadani domo, in qua domo, sicut isli
sibi lesti dixerunl, el presbiler Ra(inerius) promisit el dederal recoitam, videiicel Nei-
boltnm, quod facerct et promillerel hobedicnliam ci, quia lune non poterai recipere quia
inlerdicliis eral abbas lune. El dicil quod monaclii sancte Flore veniebanl ad sanclum
Petrum el ibi ulebantur, el postea veniebant ad sanetum Gregorium et ibi utebanlur.
i8). iacobus iuralus dicil, quod presbiler Petrus reclor ecclesie sancii Pelli posuit
presbitcros in ecclesia sancii Gregorii, sed non inlerfuil cum instiluebat eos; el veniebat
ibi siculi Tacerei in domo sua, el in feslo nalivitalis et icsurrectionis ve:iiebal el dicebat
ibi missam, et si non veniebat popuius inde dolebal. El dicil quod quando presbiler
Ugo obiit, jiresbiter Petrus fecit deportare a nunliis suis res illius ecclesie et medallias.
Interrogatus quomodo scirel, dicil ex audiln, quia non intereral civilati, iveratad Burgum
sancii Sepnlcri. De facto magislri Rainerii idem per omnia dicil ut Pisanus, el addii
qiind liicil quod arciiipresbilor ipsum inveslivil; ex audilu scit hoc. Et dii'it quod hic
lestis el quiiiam alii iverunt ad presbiterum l'elrum el quesiverunt ab eo per illud iu-
dieium ad quod lendebat, quia non iani videhal et cilo debcbat mori si ecclesia sancii
(I) OmeUo le deposizioni sopra il molino di Ponte Galiano di "Lambertucius, Rodulfus, Bonaiunta, Orlan-
dinus Pagani, presbiler Teu?.o, Buosus de Verazzano, Tactus,,.
AN. Iil3| CODICK DIPLOMATtCO 105
r.regoiii ilebohal il^re l'onsnm efclpsi»; s.incti Pelli, el ipse cepil ftiM'c pl dixit quod non;
et ipse convilab.'il sacerdolcs illius ecck'sic i!l ipsi eiim; ri lune alii rierici ci familiares
illiiis domns viiiiporavcrunl emn. El dii-il (|ui)il (luando presbiter l'ctnis, qui mine vivit,
exivil de dii(;i ecclesia, prcsbiler Ugo Zoppo ci doniiiiis Ciiiidn ci Orlandiniis veneriirit
ad dictam ecclesiam, el famiiiari>s episcopalus et quidam de popnlo venorunt, et vcrlie
raveruni eos et turpilei- cxpuleiunt. et nnus corurn rc(ii|ieravit in domo istius teslis
el liii; vivil nunc.
19). Nerboltus iuratus dicil. (piod vidil presbilerum l'elrum esse ciericnm sancii Peiri,
et lune eral reclor illius ecclesie presliiler Marliniis, et piesbiler Petrus lune regcbat
ecclesiam sancii Gregorii, et iiicliilominus semper millcbalur ad ecclesiani sancii Pelei
in fcslis el ad morUiorum seplimas faciendas el iti vigiliis et aids; el dicil quod, moilun
presbitero Martino, presbiter Petrus l'iiil electus ad ecclesiam sancii Pelri ab at)bale
sancle Flore el f)opnlo in reclorem, ecc.
20). Acollilosle iuratus dicil, quod erat in piesentia abbalis Rarilade in domo abbalis de
Funliano, et presbiter Marsilius, (|ui lurìr crat reclor ecclesie sancii C.regorii, venil et
dixit domino abbati quod venirci vcl niiltcret (|nendam nnnlium suum ad ecclesiam
iamdictam, qui videret res illius eccfesie ne amitlerenlur, quod dicebat se velie ire Romam;
et ila rennnliavii ei ecclesiam el res ecclesie (1).
21). Picca luralus dicil, quod inlerfuil in curia abbalis de Funliano; in presentia sui, Ac-
collilosle et domni Gregorii et aliomm vciiil presbiter Marsilius et proiecit se ad
pedes abbalis dicens: Ego renuntio libi ecclesiam sancii (Iregorii; minile quemtam
nuntium ad videndum res illius ecclesie ne depereant, el volo ut deas milii licenliam
eundi Romani. Et abbas dedil ei licenliam. El hoc luil ante deslructionem castri Turrite.
Publicali sunt isti testes a[)ud .Morellum anno liornini m. ce. xiii, Innocentio papa
residente, tiii kl. iulii, indiclione i, in prese?itia et testimonio presbiteri .Manelli, pres-
biteri Guidonis, Gratie el Baronis quondam Scerpoli.
22). l'resbiter .Marsilius iuratus dicil, quod promisil obedieuliam abbati Kaiitade el suum
se fecit clericuni prò ecclesia sancii Gregorii. in qua pei enm et pio eo stelli; el diclus
iibbas obtulil euro altari sancii Pelri vice altaris sancte Flore dicens: Si ecclesia sancii
Gregoiii libi defecerii, tu sis in ecclesia sancle Flore. Unde poslea, tempore procedente,
cum hic. velici ire apud Lignanum, abbas non dabal eidem licenliam eundi; unde poslea
finxil se ire Romam, et hic testis accessit apud Funtianum et dixil abbati: Domine,
ego volo ire Romam; volo ire cum licenlia et benedictione veslra. El abbas dedil ei
licenliam eundi el dixit ei: Domine, mitlite aliquem ad ecclesiam sancii Gregorii, qui
res illius ecclesie videat ne depereant, el si contigeril me reverli, ego valeam ipsas
reinvenire, sin aulem, ecclesia eas non amillal. Utrum miseril nescil(2).
23). r.anonicns civilalis Aretii magisler Rainerius inralus dicil, quod popuins ecclesie
sancii Gregorii, scilicet Amadeus, Pisanus, lacobus et quidam alii prò ipso populo, eli-
gerunl se lestem in ecclesia sancii Gregorii prò rectore, el de consensu popuii sicul
ipsi dicebanl; el aichipresbiler Plebis Aretine inveslivit eum inde per fores et funes
campanaium ipsius ecclesie; el post plures dies Pisanus el Nerboltus et quidam alius
(I) Segue la icslimoni.nnza di "Donniis Gregoriiis,, Che ripete ciò olle ha deUo Accollilosle.
^2) Depone (niindi "prc^sbiler Giiidu do Caslellonovo,,.
ioti DOCUMKNTl PKIl LA STdlìU li' AllKZZO [403-4(30.
.Il' .|ii(i UDII locoiilalur, iliixeruiil se leslem ;kI TuniliMn ci fucinili ibi ad abbalem
Kanlaleni, fi siciil siiti lesti viddiir, visiiin lìiil ipsuiii abhalem coii>eiisissi! iircdiclis.
24). (,rri'sl)iler) Bitnaveiilura cliIcsic maioris imaliis liicil, (juoil e» leiiipure, (]iiu presbiler
.Maisiliiis oxivil (le ecclesia sancii Uregoiii ci iviiad Ligiiaiium, ipse Icslis dixil jnesbibeio
Telro ile sancio l'elio niaiori: Ego velicni iil aijiiiesceies mihi ecciesiam sancii Gregorii.
Tniic ipso prcsliilcr ilixil ei: Volo ni facia.s ad iiieum serisum, licei possein le iiivesliro, inde
consolo tanicii lihi ul cas ad aidialcni ni ve.^lial lo. (Jni ivil ad Inirilam ad ahhalem
Karilaleni ci roj.!avit cnin inde, ci ipse inveslivil euin inde el osculalns esl ei niaiiniii. Cui
eliaiii dixil abbas: Vado, el die piesbilero l'elio ut vesliat (e de ipsa ecclesia el niillal in
leiintain. l'resbiler vero Iradidil ei claves ecclesie el fecil eiim inilli in possessionem
ecclesie, l iidc cum populus ecclesie insurgerel conica eiiin, nolenles ipsum, iveiunl ad
alibalt'in prò ipsa ecclesia [più] ipso facto Dciilaiiili, Amadeus, lacobus el Fisaiius, et
credit (piod dixerunl abbati ul removerei ipsnm leslem, et ipsi darei eidem abbati
boiinm cleiicnm pio ipsa ecclesia. (Uii lesti prefatiis abbas inisit litleras ul diinilterel
ipsam ecciesiam. (Jno andito, presbiler l'elrns doleiis de ip^a condiclione, dixil sibi lesti:
Volo ut facias rem insuelam; vade ad .irchipresbilernm el facias ut inveslial le de ec-
clesia. Oiiod el ipse leslis fecil. El inveslivil enm ;inliipresbiler de ipsa ecclesia. Unde
cnm |io|mins niiliilominns resisterei contea enm el cameiarins (|ni nnm- est abbas, re-
versus esl ad ahbaliam, el promissil ei nnam peUt'Ui ul non cassarci quod fecerat; et
ipse promisil slare inde, linde cum non possel nec faccrel ipsum in pace tenere ec-
ciesiam, non dedit pellem. El Inm tjnia minis iiisislebal itopulus, lum (|uia nobiles de
jiopulo sancii Pelri rogabanl eum ul starei in ecclesi;i >ai)ili l'elri maioris, dimisit ec-
ciesiam quani iiabuit magisler Rainerius.
l'ublicate sunl iste alleslaiiones Pagani, Rainerii, Bencevenne el presbiteri Bo(naven-
lure) de civilale Arelii, iuxla ecciesiam de .Morello, coram Pedone Kiari nolarii, pres-
bitero ('iui(done) el Magnetlo, Gralia el aliis anno Christi incarnalionis m. ce. xiii, Oc(lone)
imperante, Innocentio papa residente, vii kl. iulii, indictione i feliciler.
Ego Uberlns ab im|)eiiali mano el maieslate iiotarius cum predicli in tesles exa-
minarenlura dominis Rainerio, lacobo el I. iudicibusordinariis inlerfui el eorum mandalo,
ul supra legilur, sss. el hec omnia, ul -upra legunlur, scripsi el in puhiicam formam
redigendo meo signo firmavi.
m.
CoHleslaziotii sulla lite predella csposle da Rodolfo sindaco del Monaslero di s. Fiora
e Àccarisìo sindaco della Chiesa Aretina.
25 luglio (1213). [.\rcli. Capit. di Ar.; Carle di s. Fiora e Lucilla, n. 648].
L' alto è sciiuo in principio del rotolo sopra indicato.
Pelli Ro(dulfus) sindicns ecclesie sancle Fiore, nomine eiusdem ecclesie, ecciesiam
sancii Gregorii posilam in civilale Aielina, in porta Fuori, cum omnibus rebus et iure
ad eara perlinentibus, el unum podere quod olim fuil Ugolini Davini posilum in villa
qua dicilur Sancla Flora piccola el in Pictillianello et in Pictilliano et in villa qne di-
AN. 1213] CODICE DIPLOMATICO ' 107
l'itiir Tulli; viiiea vero rum lena ijtsiiis poderis posila esl iuxla vineam sancii l'i'lri
el a diioluis ialcribus sunl vie, ex lerlio lalere est lena (^aslilioiiis Treposili: et imam
peliain terre, (|iii' esl posila in villa Vcna/.aiii, el (|uarlam pailiMii prò indiviso Iriiim
peliaruni terre positarum in loco ijui dicilur le l'oniillie, ah uno f|iiarum lalere est
via piiblica, alt alio lalere laljii flumiiiis Arni, ab aliis dtiobus Ialcribus esl l(Mra lla-
nonice que fuit de leiiimenlo (^avallinoiuni el Castri Sassi; et (|uod prepositus et ca-
nonici cesseiit ab iiiquielalione seu moleslatione niolcndini posili sii|)ra Poiitcm de
Galliano el iiiiiiis pelie terre in villa que dicitiir Sexlo in vncabiilo Carpeneliilo, a duobus
partibus esl terra ecclesie sancle Flore.
Oue omnia credit Ackarisiuni nomine (lanonice sibi, nomine ecclesie, el ipsi ecclesie
restiluere debere.
Ackarisius, lilem conleslando, confilelur ecclesiam Arelinam predicta possidere, preler
podere qiiod olim fiiit Ui;olini Daviiii, sed non credit se vel ecclesiam Arelinam ipsi Rodulfo
vel abbaile predicla restiluere debere; et non credit Ackarisius qiiod ine|)ositns el ca-
nonici mob'slenl vel inqiiielent niolendiniim posilum super roiitc;:; ile Galliano, nec
peliam terre posilain in Garpenelulo, quia dicit el credil ilanonicaiu predicla possidere.
Ackarisius reconveniendo Ro(dulfum) syndicnm seu abbaliam sancte Flore petit ab
eis nomine Ganonice restilulionem possessionis vel quasi possessionis seu temile lerlie
partis turris Gaslellinovi. [lem petit restitnlionem instninienlorum omnium ad ecclesiam
sancii l'etri iiertinenlium et precipue instrumenlum hos|)italis sancii Tetri, et reslitu-
lionem paramentorum et librorum ecclesie sancii l'etri; que omnia credit domnnm ab-
batem seu syndicum Ganonice reslilueie ilebere. Gonlitetiir Ro(duli'us) svndiciis abbatie
contestando lilem medielalem diete lurris Gaslellinovi possidere et aliam medietatem
Proceres de Pelrognano in feudum a dieta abballa; sed non credit se vel abbatiam pre-
dicla Ganonice restiluere debere, et non credit se et abbatiam inslrumenta prefata vel
paramenla vel libros beati Petri possidere ,vel dolo possidere debuisset, nec Ganonice
restiluere debere, vili kal. augusti.
465.
Giambianco dei Vndomini dona il terreno per costruire l' Ospedale del Potile e la
chiesa di esso.
Arezzo . 11 dicembre 1213. [i\. Ardi. Fior, nijildin. rìiformayioni].
nim. 1IO-IO0XS9O - Presso il marginn siipw'ioro del tergo sono (■iiiqno o sei linee di srrilturn del .secolo
XVII, mollo svanite, da cui si rileva clic la caria presente pone la data della fondazione del principale Ospe-
dale di Arezzo, che si disse di s. Maria del Ponte.
In Ghristi nomine. Anno Domini Millesimo Gl^xiii, Innocentio papa residente, Ottone
imperatore, iii ydus decembris, indictione prima. Manifestus sum ego Giarabiancus de
Visdominis et cum consensu domine Gecilie mee uxoris, qualiler per hanc carlam dona-
lionis Inter vivos dono, trado, cedo atque in perpetiium concedo vobis dominabus
Mariane el Larie, recipienlibus prò vobis et veslris successoribus, unam petiam terre
inS OOCUMP.NTI PER LA STOIIIA I)' AliK/.ZO [46o-iU()
ail eii-lesi;iiii ci li(is|)il;ile ilti facicmlnin el liedifìr.aiidain (1), sinit dieta lena esl
desij?iiala el crii Icniiiiiala. ciini (mini suo ime el iierlincnliis, el rum uiiitii eo (|uod
hahol siipra se, sub se m iiil'ia se; el esl iuxla lenam iixoris Baiiholi el olini
liiit Aiineiig(i<;i a iliiabiis |)arlil)iis, el ex alio lalere esl mea lerra, ante cuiril slrala
publiia el si(|iii ahi siinl lines, lelenlo lamon niilii de dicla lerra Ires pedes siiie
malilia pio via; vi fonlileor me a voltis recepisse meiilura secundiim iegem el in
cenlu|>liiMì villi elorne. El si (|iiid iuris uutìiì nini recepii iiiesl miliì, vobis renuiilio,
renuiiliando mnni exii'iilioni et Icgis anxilio. El dicla domina Cecilia renunliavil iuri
ypolliecariim, (pi.il.nus ab hodierna die liabealis, tcneatis el possidoalis eam rem lam vos
i|uam vestri (") siiccessores sine mea ineorumqne liliorum el lieieiijim muleslia vel liti»
causalione. Oao<\ si in aliiiuo exinde presiimpserimiis agiTe, causali per placilmn ani
extra fatigare, ani si ap|iaiiicril dalniii faclurave buie rei nucilui iim aiiquo ingenio quod
homo in se cogilaie |)olesl per nos vul per ali(|uam a imbis summissani |)ersonam aul in
posleium summilleiuiam, aul si eam rem vobis legilliine non potuerimus defensare,
quod (juidem ineis expensis facere piomilto. O'I'tI si """ defensavero el omnia predicla
non observavero, iiinc piomilto pio me el meis beredibus vobis el veslris successori-
bus dare dupium diete rei nomine pene, proni lune valueril sub extimalione prelii, et,
ea soluta, coneliaclus ratus permaneat; el inveslilorem vobis Guidonem l'edonciui dedi,
qui vos in lenimentuni minerei. Aclum in civilaLe Aretina, in confessione Plebis.
In testimonio Ruberli ospilalarii, Boiiemeiile oliin lohannis, lacopini coltellarii el
domini .Miguldori.
(Sii.) Ego Rainaldus imperiaMs aule nolarius diclis inlerfui, scripsi el in pulilicam
formam redegi.
"B"
666.
Rustico potestà di Arezzo giura pace e amicizia ai Castiglioncsi e a lligone mar-
chese loro potestà.
Castiarlionc Aretino - 27 luglio 1214. [R. Ardi. Fior. Uiplom. Comu-
Arezzo - 12 novembre 1214. nità di dintigliune Fiorenti
Copia del 1308 in un iiuadcino di olio carie (e. I), conleiienle documeiUi riguardami il Comune anzidello.
Un'altra copia, clic leggesi a e. 2 di un quaderno sciìlto nel 1237, è mollo svanila, avendo il foglio subilo
un confricamenlo per lungo lompo. Altra lcr/.a copia sta in altro (juaderno (e. I') scritto nel 1337 o poco dopo.
Guizzi, Stor. della Terra di Castiijlionlìorentim, III, 194.
In nomine saijcie Pi judividue Triiiilalis. Chrisli naliviialis anno MCCxiiii, indiclioue iiS
residente papa Innoeentio, vi kal. augusti. Ego Ruslicus Deigratia Aretina potcstas
(*) vestros et vestros.
(1) Nel 121-3 11 non era stato ancora comincialo a cosliuire oppiiic non era compiuto: abbiamo di quest'anno
(2 agwslo) uno sUuuionto pel quale "Hainerius prior et reclor ecclesie sancii Micliaelis vendidit Bonagiunte
oUni lohunpis Uragomaris el Iacopino quondam Guarnjeri, lecipieniibus vice et nomine (lauperum el hospilalis
heditìeandi prope muros civitatis supra (lumen Castri prò paupcribus hospilandis et substentandis, mediclatem
prò indiviso terreni in quo niurus dicti hospilalis liedificari possit,,. (Arch. di detto Spedale, Inventarium bo-
noTum). Un' altra carta, ora perduta, in data del 29 giugno 121-5, dichiarava "quod dominus Guelfus Boslole
potestas civitatis Aretii, Consilium et Comune diete civitatis donaverunt Bonagiunte quondam lohannis de Dra-
AN. 1214J CODICE DIPLOMATICO 10!)
iuro ad sanata Dei evangelia pio ine et mais successoiibus, nomine Conmnis Arelii el prò
liominibus de Manimi, Monlekio et Monlicello, tenore et observ;ire in per[)eluiim firmam
pacem et finem Castillioni Aretino et ei(us) universitati et eius lurti sive curie et adiiilo-
ribus in |)ersonis et rebus eorum, et non redelere malum nieriluni ei vel eoriini adiiito-
ribus de iiiis que inlercesserunl iiiler iios et eos; el deCciidere al) omni persona et personis
a quibus poterò bona fide, sine fiaude. llcm si aliqiia siiigularis persona de CastilMone
offenderei aiiquem de civitale vel eius disliiclu, signoria livilalis [lossit euui punire
secunduiii leiiorem Hoiisliluli Arelii civiintis; et comunitas Caslillioiiis non p;ili;itiir inde
dampnum, iiisi conjuiiilas olTendenlem defenderet a segnoria. Ilem non paliai- tolli nec
tollain illis de Castillione pedagium sive passagium nec guidam per civitalenì, nec per
eius dislriclum, nisi sicul hominibus civitatis. Ilem faciam iurare sequentem siguoriam
firmam pacem el finem tenere ('.aslillioni et eius universilali. Ilem si illi de Castillione
venirenl in servitio civitatis et in eo servilio amraillerent lìcrsonas vel equos vel avere,
faciam eis emendare, el requiram sicut faciam de hominibus civitatis.
Aclum in podio Cirole, coram subscriplis leslibus feliciter: Uanerius iudex, Pielrus
iudex, Detesalvi iudex, Amideus iudex(-'') et Capparocius filius olim Uelesalvi liiiiiis rei
rogati sani tesles.
Ilem anno predirlo, a id. novembris. Ego piefalus Rusticus Aretine civitatis |)o-
testas, nomine (lomiinis et universilalis civitatis |)iedicle, piomiclo libi Rigoni inarchioni,
recipienti nomine Comunis et universilalis Caslillionis, omnia predirla per singiila servare
per me et meos successores, videlicel diete civilalis reclores el nomine Comunis Aietii.
Et si ea omnia per singula non servavero et non servaverint fucluii reclores Comunis
Arelii et dicium Comune C"), lune M libras argenti per me el meos in dirlo Coiniini Arelii
successores et prò dicto Comune libi, pio Comuni et universilale Caslillionis Aretini
recipienti, dare promiclo, et pena soliila rem ralam liabere.
Aclum (in civitale Arelii), in curia dicle |)Otestalis, corara subscriplis leslibus feliciter:
Orlandinus iudex(*), Detesalvi iudex (*), Raignaldiis notarius, Clericus de Coi nani, lacobus
olim Uderisci camerarius (") predicle polestatis, Scorno condam Sinibaldi, Asluldus de
Cioiizo, Guido Ranuccini, Prodenzaniis condam Bandi et Leonardus de Lorenlino huius
rei rogati snnl tesles.
Ego Homodeus notarius rogatus predictis interfui, scripsi felicilerque compievi.
Leclum el uscultatum futi hoc cxempìum cum cìicio inslrumenlo uriginali scriplo ma mi ilictì
Homudei ad aulenlicum coram domino lianerio indice Comunis Caslillionis Aretini ef vicartu po-
tentis viri Vannis de Pelrainala puleslatis dicli Comunis, el in eius presentia insinuutum, in pa-
latiu iiiridico dicli Comunis per me Bencevenuem nolaiinm ad hec depulalum ecc.
(») iudicts. (") atctìis Comioiis. (=) camerarit.
gomare et Iacopino Giiarnieri fabro, slipulanlibus el recipienlibus in honorem Dei et paupeium cumniuiliini
et sub.slenliUionein, pio edilìcando et constniendo Iwspilali in quo Christi panperes et egeni peregrini inlìrmi et
debiles misericorditiT n;ceplentui', allactenliiiqiÈe ibi parvuli et parvulc eiecli et positi aput ipsuri) liospilale,
totunn et jnlegrum lectum Duminis, Casiri vulgariier nuncupaii,,. (Ardi, cjt.. Ricordi). Ma un atto del 1° feb-
braio 1219 indica che l'Ospedale era già allora "eonstrucliim i;i.\la ponlem, in lecto fluniini?,. (Diplcmi. di
Fir., Fraternità di s. Maria d' Ar.).
NuBierose pervennero le offerte <}ei cittadini alla pietosa istituzione, e anche il vescovo (Juglielmino l'henini,
nel 1249, poco dopo la sua elezione, elargì indulgenze a coloro cjie porgessero oblazioni "hospital! do Ponte
noviter ediflcato prò leceplione paiiperum peregriniirum et niiserabiliuni personaruni,,. (Aich. Capii, n. ti IO).
Ilrt DOCUMENTI l'K.H I.A STiMllA I) ARKZZO |l()7.
467.
Capitoli (Iella xdtlumissiunc di ('astii/linitf al ('nniinic di Ari'zzn.
Aro/zo . 14, 15 otlobro I'214. | II. .Meli, l'ine ■ CniiitaU, voi. WIV, e. 8G;
l)i|ilom. Comun. ili Ciistiijliu)ifior.~\.
Tulgci lini .secondo iiiiudoriiu ciliilo del l.'iOR, e. 2, |)ro\ eniciilo dall' .\r(,liì\iu pidililico di delta Tcna.
Lami, Orlir. enitlitor. 216 - Camici, Suppl. alla Ser. dei Durili r Munii, ili Tasi: di Ciis. Iklla ìh'iiii, V ii
Vt:t - iJiiizzi, Star, ilfltu Terra di Castii/lion/ior., Ili, l'.i">.
In C.liiisli iioiiiiiu'. Alino Domini .MC.dxiiii, Iniiorcnlin |i;i|ia ivsideiile, Odone iiiipe-
r.inti'. Il iiliis iMlnhris, iiiilictiorie ii. Dominii.-^ Kii^'o in;irchio mine ('.astillioiiis -Violini
|ink'sl;is l'I recliir |ii(i se (!l. suis siirre.'^sorihiis, nomini' ('.niniinis l!;islillionis Aiolini el
prò omniliiKs ile eonim parie, fecil railam lini.>; et reCulalionis el paeis el pacli de non
pelenilo in peipetuum liomino Uuslieo mine Aieline poleslali, pio se el suis siicce.'jsorihus
el pio r.iiinuni Aretine rivilalis et pio lioininiiiiis Aretine civitatis el prò oinnihiis de
eoriim parie in perpetiiuni el pure, d de oiunilms maleliliis el giieri i.^ ri ininiiis, inal-
toliellis el damnis dalis per,souarum el rerum i|uomodoeumf|ue faclis, silicei omniljus
de parte Comuiiis Arelii leiieanliir lenere pacem ad inandatum et mandata segnorie
rivilalis Arelii pio tempore, el liominibus C.omunis Arelii .semper lenere predicta sub
pena iM. librarum argenli, slipulalione promissa. Prelerea si aliipiis singularis [lersoiia
dirli castri offenderei alicui rivi Areline livitatis in aliipio, Comune illiiis rasili non
di'beal pali inde aliquod dampnnm iiisi dirla Comunanlia vellel eum inde delVndere el
manuleiiere. Item (irumisil diclus duininns (laslillionis Arelini prò se et suis sucresso-
ribiis el prò Comuni Caslillioirs domino Iliislico jioleslali Arelii prò Comuni Arelii et
suis successoribiis, se non inlromiclere in tota alia terra prò curia vel districtu, preter-
fiuam ei C.omuni Caslillionis concessa a Comuni Areline i-ivitalis per cartam in obsedione
Caslilliiiiiis Aretini tempore dicli domini Uusliri areline poteslalis, siiie vohinlale Co-
muiiis Arelii vel consilii (I); el si intromiclerenl piomisil prò se et suis suceessoribus
(1) Nel 1228 sor.se lile Ira i due Comuni per la giurisdizione di alcune ville prossime a Cas(,Ì!,'lionc. Furono
iulerrogali diversi lestimoni da "Caparoccio sindico Coiminis sive universilalis Caslillionis Arelini, nomine
dicti Comunis et iiniversitatis, tempore domini Scannabecci Goxii Dei gratia polestatis sub examine donnini
lacobi Pei'gol<'tli eiusdeni potestatis iudicis el assessoris,,. Tra gli altri "Bambilnnis quondam Mencii de Castil-
lione iurntiis dixif, qnod Vallem do Kio ciim suis perlinenliis, et villani de .Noceto el Seniiiam et Per-
gognaniini el Sanclam Luciani el Sancltiin .\nlolinum et Cozanum et partem liominuin de Rucavo vidit Comune
de Castillione el homines prò Comuni habere et tenere predielas terras et loca, el ad carbonarias faciendas
el ad nuiros ci ad liostem et cavalcatam el ad dalium el anle guerram et post guerram, et ipse idem
interfiiil ad imponendum dalium liominibus predictariiin lerrarum pio Comuni Castillionis.
Leonardns Lanrentini iuralus dixit, qiiod iiUcrfuit in eo loco apud Castillionem ad Fontem Macliarclluni,
ubi doniinns Uiisticus, qui erat lune potestas Arelii iuravil, el alii boni homines do ..\retio prò dicto Comuni
Aretii teniporo quo fiiit fncta concordia inlrr Comune Ardii ci Cnmune de Castillione, qiiod pnlest esse cilra \v
annos pariim plus vel ininus, dimitlere libere el quiete Coiiiunii Caslillionis Aretini omnes terras el loca que dictum
Comune liabucrfit per xv dies aiilequam guerram fuissel incepta, el spetialiter Vallem de Kio et Sanclam
Luciani et Pergoj^'nanum et valloni de Hucavo ecc. Et eodeni anno interfuit in domo domini Giiillieluii de Mon-
teaculo, <nie erat curia Comunis, ubi dominiis Ruslicus lune potestas Areli dimisit domino lìigoni marcliioni
poleslali de Castillione et aliis hominibus dicti castri prò Comune Arelii oninem iurisdidionem el de sanguine
et de l'oliis et de salariis et omnia siciii habel terra comunanze.
AN. 121 4| CODICE DIPLOMATICO III
diete poleslalis Aretine et pio suis successoiibus dimicloie Coniiuii Aretii inlia iiieni-cm
postqiiam fuerit requisitus a segiioria Aretine civitalis. Quod si non oijservaveiini, pro-
misit pio se et suis successoriiius diete potestati Aielii, pio se el suis successoribus
stipulanti, dare M. libras argenti nomine pene; et, ea soluta, dieta omnia firma maneanl.
Et promisil eorum expensis, silicei illorum de C-aslillione, farete giierram l'I giierras
et pacem el paces omnibus rui et (piibiis poteslas prò tempore Aretine eivitMlis (pioties
preciperet, et liostem et parlamenlum suis expensis ad mandatum segnorie Aretii prò
tempore; et ipiod in perpetuum non tollero pedagium vel maltolleltum vel giiidam lio-
minibiis Aretine eivilatis, qui mudo suoi vel eiunl, nec eis faeient lolli vel patianliir
lolli bona fide, sine fraude, vel quibiis segnoria Aretii j)ro tempore et Comune vetaverjnt,
sub dieta pena, stipulatione diclo domino Rustico Aretine civitalis potestati pio Comuni
promissa. Et annualim per totum niensem maii promisit [irò se et suis successoribus et
prò Comuni Caslillionis dare poteslali |)io Comuni Aretii vel camerariis Aretine eivilatis
prò tempore I. libras bonoium denariorum; et non facere muros vel carbonarias circa
castium Caslillionis Aretini, nec destructas vel destructos lefìci, nec pali refiei sine
Consilio ce virorum vel maioris partis vel allerius eonsilii, si consiliura ce viroriiin non
esset cum Consilio ordinalo eivilatis non habilo melu aliquorum prineipum. El si lìeient
deslruerenl C') posi requisitionein faetam a segnoria civitalis Aretii prò tempore, sub
dieta pena per slipulationem promissa. El promisit dietus dominus Caslillionis jim se
et suis successoribus el prò comuni Caslillionis slare in perpetuum sub iurisiliclione
el dislrictu Aretine civitalis, salvo quod possinl illi de Caslillione mietere consnies et
poteslalem el alios olBtiales tantum de suis, el banna tollere el ponere el salai'ia si-
culi primo faeiebant. Salvo quod [lotestas pio tempore Aneline eivilatis cum eins Con-
silio vel maioris partis possinl dare aliiim reetorem si peterenl a Comuni. Ilem |iroini-
serunl non meliorare muros gironis dicti eastri de eo quod modo sunt, el doiiios et
turres dirli gironis non melioraie in altum elevandum, nisi ad modum luiris que
nunc plus est alta, nee ipsam Uirrim amplius elevare in altum. El hoc sine Consilio ce
virorum Aretine civitalis vel maioris parlis vel alterius eonsilii si non esset eonsiliiim
(•) Nella copia del Quaderno III (e. 2'): Et si flerent destruerent aii mandatum signorie Aretine eivilatis
prò tempore, constructos per tllos vel alias prò eis iillo modo vel ingenio, et infra mensnìm desimeient post
requismonem ecc.
Momodeus noi. iiiralus dixil, qiiod fnit elecflis tum Strulla et .-Vstuldo et Caparocio et Amedeo indice
tempoie pacis et finis iiiler Comune Aretii et Comune de Caslillione, et fuit ibi cum predictis ei cum muUis
aliis de Caslillione ubi Itiislicus poteslas iuravit et fecit fìnem et pacem liigoni marchioni qui erat poteslas de
Caslillione; et quod non ledderel ipse vel Comune Ardii eis malum merilum, et l'ecit eis finem de onmi iiiris-
dicllone et curie silicet de Valle de Kio, prò Cozano, prò Pergognano, sancla Lucia et de xviii vel xx mas-
saritiis de Rucavo, quas lerras dictum Comune de Caslillione habuerat et tenuerat ante tempus guerre, et lolle-
geral iste datium de predictis et de Canlalena. et veniebanl liomines ipsarum lerrarimi ad liosteni el cavakatam
et ad carbonarias et ad parlamenlum cum Comuni de Caslillione ci pio ipso Comuni ecc. lit bec fuerunt quando
Rusticus poteslas sic iuravit prope carbonariam de Caslillione pre.sentibus i\'erbo(c)to, Astoldo, Amedeo et aliis;
et postea in Cirola, prope pavalionem, fuit raclum instrumentum de predictis, presentibus Petro indice, IJelc-
salvi iudicc, Hainaldo noi. el Hoherlo noi. et ipso teste qui fecit insliumentum de prediclìs.
.\cla fuerunt et publicala omnia supradicla corani domino (juidone de Perusio legis doclore, domino Te-
baldo de Bostolis, Orlando Ildebrandini, Ugolino de Colle el Guidone de Colle, in domo Alberti Monlisacuii, sub
anno Domini m. ce. vigesimo(oltavo)„. (Ardi. Fior. Diplom. Comunità di Casliglionfior. Quad. Il, e. 4';.
Poco tempo dopo, cioè nel 1239, i Casliglionesi ricorsero al legalo imperiale in Toscana per a\cre coii-
Xermato il loro diritto sulle ville circonvicine. Ecco il suo decreto:
ir» DOCUMENTI l'KI! r.\ STOUIA II' AHKZZO |4(>7-Ì()S
ce viionim, Inliiis vcl m;iioris |>;irli> ((iiisilii, s;ilvo (|iiiiil non liiri.il pioiinlicinm sii|ii'ii(>ri
(•;i|)itiilo tiiuióiiim ci c;\rl)oii;ui;niiiii i|iifiilriim(|ii(i iii;iiiil;ilmii iloiniiiiis Itiisliciis |i(ilc,-
slMS Aroline civil.-ilis vcl sc;,miiiiì;i Arclinc civiLiiis \wn lcm|iorc fcccrii cium musilid
Aldine civil.'ilis vcl innimis p.-ulis (iMsliiliononsihiis pio rlaiiilciulis (loiiKiriiiii ci liiii^jo-
riim ciiisilcm castri, illml lacere possiiil tH licciiliarn IicìcikIì liaiicaiil, non l'acienilo
preiiuliriiirn snpciidii rapilnld nmioiiiin ci cai honaiiaiiini. VA promiscinnl lioiniiics ci-
vilatis Arctii, civilalis snoiiiinipic hiicijoiiiin ve! siihiir^iiriini, ipii modo sani viìI in aiilca
eninl, non lelincre vcl recipero sine mandalo polestalis Arelii pio tempore, ol leceplos
infra men>cm icslilncrc posi a(|nisilioncm l'aclnm a scgnoiia Aretine civilalis pio tem-
pore. El pioniisit prò se ci siiis siicccssoi ilms exbaniiilos civilalis tenere [HO cxbannilis
ci non rcliiierc ultra vili dics posl(|iiam si'iverinl, sub dirla pena, stipulalione promissa.
Ei ila dicliis (lomiiiiis Iligo marcliio mine poleslas el rcclor Casliilioiiis Aldini obli-
gaiido se ci Silos siicccssores ci Connine Caslillionis Aretini, proniisil in por|)cliiiim
omnia suprascripla domino Rustico Ardii poleslali et siiis sncressoribns in omnilìiiscl per
omnia et in sinj:;iilis observare el faccic sino onini fialide et inalilia el malo ingenio
el sophysmo. QnoA si non farerenl el omnia predirla, ni dicliim est, non observaveiint,
ani conlravcnircnl ani faccrcnt, promisil prò se el suis siiccessoribus et prò Comuni
Caslillionis Aretini domino Rustico prò liomiini Aretino el siiis siiccessoiibus dare M libras
argenti nomine pene, et, ea soluta ve! non soluta, omnia predicla firma in omnibus [icr-
maneaiil. Et omnibus prediclis consenserunt et bona et libera volunlale, videlicel Scorna,
Slrulìa, Orlandus (lunzi, l'iovencanus, Guido Ranuccini, C.aparorcins, Pielrns Marie Te-
daldi, Magiolus calcolarius, Nepoieouc, Asluldiis, Righelliis, Homo sancii l'etri, Ricco-
mannus, C.onsiiius, Grangnius, Leonardus, Bencevenne, Homodeus.
Actiim in civitate (Afel"). i" flomo in qua habitat dicla poleslas Arelii, in testimo-
nio domini Rolandi iiidicis, domini Detesaivi iiidicis, Kicrri nolarii, liberti notarli et
aliornm.
" In nomine Uomini amen. Omnibus cvidenlei' apareat qiioil iloniinii.^ Gcvcaniiis de Aniislen (') sacri impeiii
in Italia legatiis, aucioritale sue legalionis cognoscens infrascriplas villas et loca esse et esse debeie de curia Ca-
slillionis Aretini, et (]Mod infrascriptc ville et loca fecernnt et facere debcnt omnia servilia, dalia et colleclas et
lionera subire cum comuni Caslillionis Aretini, sicul ville et loca que sunt et esso consueveriint et debent de
curia et distiictu ipsins castri Caslillionis Aretini, ideo idem dominus legalus, aucioritale su'e legalionis qua
prò imperio rungilur, ad omnem dubitationem Inllendam staluit voluit et decrevit ut ipse ville et loca quorum
el quarum nomina sunl isla videlicel: villa sancii Anlonini, villa de Corana, villa de Noceta, villa de Senaiia,
villa de sancla Mai-garita, villa de Collesicco, villa sancte Chrestine, villa de sancla Angnessa, villa de sanclo
Savino, villa do sanclo Martino de Telo, villa de Teto, rilla de Vingnale, ville de Agcllo, villa de Polvano,
villa de sancto Laurentio, villa de sanclo Stefano, ^ illa de Plebe de Kio, villa de Fontanella, villa de Petreto,
villa sive castrum de Tiioro et omnes h:d)ilantes in plebatu de Kiu et in Valle de Kio, et etiam villa Pcrgo-
gnane el (villa) sancte Lucie el omnes liabilanles in Hucavn qui sunt et esso cpnsueverunt de curia Caslillio-
nis Aretini, lam predicla quam omnes habilatores presenles et fucluii predictarum villanim et locorum sinl
el esse debeanl de curia Caslillionis (Aretini) ad omnia servilia el honeia subcunda comtiniirr cum ipso castro
Caslillionis Aldini lam pio imperio et exercitii pio imperiu laciendo, quam pio omnibus aliis negotiis el faclis
sine contradicli'ine omnium personarum. Et sic idem dominus legalus statuii, voluit, decrevil et inìunxit. Pre-
dicla omnia acl;i sunl et slalula a predirlo domino legato in domo Plebis Caslillionis Aretini, presenlibus do-
mino lldebrandino Guidonis Caciacontis, domino Uberto Gangli et Guidotto iudicibus dicli domini legali, et
presente domino lacobo poleslale dicli castri Caslillionis et Consilio generali eiusdem castri el aliis pliiiibus,
(») Aristem (Arnstein).
AN. 12 U| CODICE DIPLOMATICO HWi
llcm idus ocliibi'is dicli meiisis el dioti anni, in palalio domini e|)isco|ti Aretine
civitatis iuxla Plebem. Diclus Kigus mairliio, mini- Caslilliunis Aretini poleslas el reclor,
cani ('onsensu maioris pailis diclùiiim lionuium liomiiinm de Caslillione, pio se el suis
successoribus et prò Comuni Caslillionis Aretini, |iromisil domino Rustico iiunc areline
poteslali |iro Comuni Arelii et siiis suciessoribus, sul) dieta pena M lilirarnm ai£,'enli,
slipulatiune promissa, non esse in Consilio ve! t'aclo vel diclo vel trovanienlo, quod in
perpeliuim Comune Aretine rivilalis paliatur vel siibslineat uiiura impeibmentum. In
testimonio lacobi nunc cameraiii Arilii, itolandi iudicis et Rnberti notarii.
E!,'0 Rainaldus imperialis aule notarius diclis inlerfiii, el de mandalo liicti^ poteslatis
subs(.rip>i et in publiram lormam redegi.
Eoo Marsupinus iwtaritis siciit inveni ila hit: scripsi, nichil arldeiiS vi minwns.
468.
Lodo di liuslìco potestà, il tavole ittahiiiscr conrenzioni Ira gii iinmini e /' abbate di
Campoleotie e il l'omnne di Arezzo: che. que,sl(> debba concedere ai medesimi nna
contrada per edipcarri abitazioni e monastero, avendo tolto e occupato il castello
di della abbazia.
Arezzo - 1-2, 19 «lii'euibrp 1214, [Arf-li. ili Si. ili l'ii., Capìluli, vul. XXIV, e. ls.4|.
In C.hriiii nomine. Anno Domini .\I(;(L\iiii, Innocentio papa residenle, secundo ydus
derembris, indiclione ir. Ego Ruslirus aretina poteslns, nrbiler sive arbitrator vel lau-
dalor at<]ue prereptor ronslitnins Inter Comune Arelii rivitatis ex una parte, et abbatem
anno natìvilatii: Domini m.i.c.xxxviiii, vi idtis niadii, iinHcliuni! vii,,. lJi|)luiii. l'ioi-. (fitimunilii ili Ca.iliiitiimfiiir.
Quaderno 11, e. 3). .W- cojiia nel Quali. 1, e. •)', e nel Qtiad. IV, e. 2 e, 2'. Queslu ijiiailo insertu di ollu <arli^
membranacee manca dei principio. La prima car'la comincia con le sottoscrizioni di tre notari, i (piali tonva-
lidano la copia di un privilegio del medesimo Geveardo legato imperiale, che non sembra quello qui sopra
riferiKi "quod liabebai sigillum triangnlum appensum in riibeo serico,, ma un allro più insigne, ninnilo di
bollo aureo.- Il primo notaro cosi scrive: "Ego Amideus auguste sedis index ordinarius et not. hoc sumplum
ab exemplari veteri de privilegio domini Geverdi imperialis aule Italie legati de Ar(n)isten, bulla aurea insinito,
(sic' lipario maiestatis domini el gloriosissimi Romanorum imperatori? secundi Frederici imperatoris, cum ipso
veteri exeiii|ilari legi et ascultavi, et simul cuni Leonardo et J.icobo notariis, nil in eo viliatum, corruptum
vel pio aliqua sui seu corporis (parte) diminiilum inveniens, <nliscripsi el -signo meo feliriter insinuavi (.<ic,
ma il seguente notaro scrisse: intitulavi).
Ego Leonardiis noi. hoc sum|ituni (comi' supru).
Ego lacobus (ìlius olim Blasii de Caslillione, ecc.
Il decreio di lìcveardo venne dipoi riconfermato con altro di Percevalle di Lavania "subdiaconus el capei-
lanus domini Roberti imperatoris,, il 22 gennaio 1289, e tanto l'uno quanto l'altro furono sanciti ai Casliglio-
nesi da Alligo VII nel 17 agosto 1.311 (Bon.mni, Acta Ili'unci VII, 192, n. cxxiii; I9i, n. cxxiv). La giurisdi-
zione assoluta die esercitava il Comune di (";asiiglione Aretino nelle diverse ville circonvicine summentovale
si vede ancora riconosciuta come un antico diritto dei flastiglìonesi da Rainaldo "de Tibiire regis vicarius
comilaCus Aretii,, col suo decreto del 2 luglio 1262 "actimi apud Castrumnovum comitalus .\retii„; documento
che trovaci copialo nel citato Quaderno IV, e. 7, "lectum et ascullatum corani sapienti viro domino Raniero
de Anglari indice et vicario nobilis viri Peri de Petramala prò Romano imperio in (Caslillione Areiino el eiii<
dislrictu vicarii generalis, prò tribunali sedenU in palatio dicti Comunis, die xii mensi"! aprilis enrrentis. anno
domini a nativilate eiusdem Mil!e,«imo cccxri, indiciione xii'„.
414 DOCUMKNTI PKR IK STORIA 1)' ARKZ/i> [4l>S-Ìfi9
el monaclms i;l liomines (".;iin|iili'(Miis ex allera, su|)er faclo castri r.am|)ileoiiis ci fossis
ol aiipciiilitiis earuiulein, ila lamio, ailiilnir al(|ue precipio, ul Comune Aretii ilei pro-
priel.ilcm soli diclo abitati noiiiiiit' ilirle alibalit' a rmnn mivo civilalis iisqiie ad arili-
(|iiiirn iiiuiiini civilalis dti Morello. (M a via ijiic riurii per poilam ipia itiir ad mo-
leiiiliimm lilioriim l.odomeri iisi|iif ad porlaiii imiri aiitii|iii ipir esl iiixla doinos sancii
laniiarii. el ai» ipsa porla una itur ad dicliim inolL'iidiniim iis(|ui' ad porlam (|ua ilur
ad Sanrtnm l.aiiicnliniim, ci ah ipsa porla us(|uc ad aliani porlam dicli mini aiili-
ijui ipic CSI propc ecclcsiam sancii laiiuaiii, ubi lapidcs ruL'i'iint cavali; salvo iure libd-
laric, UmUiiii prò licdililiis mine ibi l'aclis, biis (pii liabcni libidlarias iiilVa diclos tim's,
si lamen volucrinl recipere a dicla abbalia ius libellarie el ire in morie ad scpulinram
tlicle abbalie. Olii si hoc tacere noluerinl, liceal hominibus liedilicia ibi liabenlibus
ipsa lollcre el rcinovere, el abbas poslea possil lerrennm locare cui volueril. Hominibus
vero liabenlii)us infra diclos lines proprielalem soli el liediliciorum liceal ea liedilicia
lollere el porlare nisi concordaverinl se cum diclo abbate de ipsis inribus libeliaiie
relinendis; l'i abbas teneatur sine l'raude et malilia eis lacere inslrumenla libellarie,
recipiendo modeialam mercedem arbitrio boni viri. Ilem plaleas ijue siinl iuxta vias
el iuxta ecclesiam sancii lanuarii el iuxta nuirum anti(|uiim civilalis; ilem domos
emplas a l'elio Basilii el Serotino el eorum consorlibus iuxla vias el mnrum antiquum
civilalis. El ut Comune Arelii facial removeri el removeal (") liedificia doinoruni (juo-
rum soliim est ilicle ecclesie sancii lanuarii; el in diclo solo non paliatur liediticia fa-
cere siue licenlia dicli abbalis a domo Berlengarii usque ad viam illorum de Monlelino,
el a domo Rec.i. ijue est iuxla viam diclam, us(|ue ad viam que est ante diclam eccle-
siam el usijue ad viam que est aule domum libertini olim Cierardini, et eo modo ul
abbas sancii lanuarii del el concedal ad habitandum liominibns Campileonis qui ve-
nirenl el iurarent in [lerpeluum habilare el habilaverinl familiariter in dictis locis in
civiiate a muro velari civilalis extra versus murum uovum civilalis, in plaleis silicei
in qnibiis liedilicia modo non sunl; relentn lamen prius(solo?)C') iuxta diclum murum an-
tiquuni prò prefata abbalia facienda el officinis ipsius abbalie extra diclum murum et
alibi, si opus fueril, infra diclos muros civilalis, prò alia ecclesia el eius domibus fa-
ciendis ad bonum usum, sicut olim babebant in castro Campileonis. Ita lamen quod
prò ipsis dicli homines debeant ire in vita el in morte ad diclam abbaliam in spiri-
lualibus, el inde lacere abbati instrumentum et ab ipso recipere «luod ila observetur
ab utraque parte: el si quis eorum ius suum vendere volueril, teneatur infra xxx dies
requirere abbatem et dare ei minus sine aslo quam alteri v solidos; quod si noluerit
liceal ei vendere inter se cui volueril et non alii, salvis dictis condiclionibus. Et
quod Comune Arelii teneatur dare hediticia undecim domorum infra diclos fines ad
prelium uniuscuiusque domus usque in xxx libras, hiis silicei: Guidoni olim Guidonis
Carsedonii unam domum, Andree et Francescho unam, Turpinello unam, Giseilo unam,
et Guidoclo et nepoti unam, el Ordelaffo et Rnduifo unam, et filiis Rigonis Car.sedonii
unam. Kt quod Comune teneatur facere fieri ponlem in flumine Arni hominibus
Comunis. El quod Comune Aretii teneatur manulenere iuia ecclesie predicle et defen-
(») remaneiit. (>•) forse il niitaro Rainaldo spiegò erroneamenie con priiis V abbreyiazione di
prato o pratisf
ÀN. 12li-l-M;iJ t.ODICR DIPLOMATICO M3
dere in coinilalu el e|)isi'opalu Aielii, salva iurisdiclidiii; in lomilalu el ilislriclu Arelii
civilalis leiiaiiim abbalie, siciit di; alio l'.omilalu civiUis liabcl: el i)U0(l ius parrocliiale
diclum l'.omune acqiiirat suis exponsis diete ahhalie Campileonis. Alilias vero dicle ali-
balie (^iini suo capilulo del el concedal Comuni Areline rivilatis castrum (lampileoriis
cuni omnibus suis appenditiis el Ibssis el caibonariis, relenlis dicle aldjalie fruc-
libus lerrarum el vinoarum dicli podii sive lieiiidoiis lanlum domoium el refeclione
castri. i|ue nunijuam lieri debeanl aul possinl aut fieri sinanl vel relineanl. El liec omnia
in omnibus et por omnia nlrique parli precipio observari sub pena M niarchanim ar-
genti, et, ea soluta ve! noi] soluta, dicla omnia firma permaneanl. Item laudo, arbitior
alijue precipio, (|uod homines de Canipileone dent el cedanl omne ius el aclionem quod
habent vel habuerunl in podio Campileonis (Comuni Aretine civilalis, et inde facianl ei
carlam; el ipiod Comune Arelii lenealni- acquirere concessidnem a siimmo ponlilice de
prediclis, bona fide sine Iraude. Aclum el recilalum fuil diclum arbili ium in curia dicle
poleslalis, corani domino Pelro iudice, (ìuell'o, Stephano, Ricco, Testa, Siccamora et
aiiis muilis.
llem in «lieto anno, xiiu kalendas ianuarii, et in domo m qua (iict;i potestas habilabal,
iterum dieta potestas Aritii, coram donno Rainaldo abbate Campileonis el eoram domino
Orlando iudice Comunis, lacobo camerario, domino Delesalvi iudice, Aiiocto, (iirardino
Aimerigi, Kainerio olim duidonis, fanello, Kierco notario et aliis, recitavit lotum diclum
arbilrium, et addidil predictis, et arbitrando et laudando dixit: Kl si inira diclos lines
aliquis habet proprietatem soli et abbas voluerit restituì salvum cambium in civitate
vel iustiim prelium, quod Comune Aritii lenealur ei acquirere illud. [lem laudavi! et
arbilravit quod de xi domibus dictus Guido Carsedonii liabeat unam domum usque ad
quanti la lem I libra rum.
Ego Rainaidns imperialis aule nolarius omnibus dictis recilationibus interfui, el de
mandalo diete potestalis seripsi et in publicam t'ormam redegi.
469.
Nota giuridica sopra il processo motixato doUa lite Ira /' Abbazia di s. Fiora e
la Canonica di s. Donato pel molino di Ponte ('aliano, per le terre di l^onlillia.
i diritti sulla chiesa di s. Gregorio, ecc.
(1315) Ili. Ai-eli. Fior., IJiploni. R. Ao^uiito Bernardi^
mm. I.IS-ITOXSZO. - Piccolo rotolo composto ili due iiKsnibrDne cucite iniìieme, la piima delle i]uali è
lunga mni. Ma; alla seconda era rucita (come si vede dai buchi dell'ago) ima o più rarte.
In nomine domini nostri lesu ('.liristi amen.
Cum abbas sancle Flore Aretine diocesis eum quibusdam layeis molendinum de
novo, in loco in quo nunquam fuerat molendinum, in llumine publico Arni, in proprie-
tate Canonica Aretine beati Donali, supra Pontem de Caliano et in possessione eiusdem
ecclesie, qua dicla ecclesia [utjebatur lapides faciendo cavari, el partem domus molen-
dini in alveo fluminis, ibidem iuxta, edificare templare! violenter el iniusle in preiu-
dieium diete ecclesie Aretine et in detrimentum gualkerie superioris Canon ice, eam
ingurgando eum elusa lapidea per ligna(?) in alveo fluminis facienda. Canonica opus
Ijrt DOCUMRNTI l'f.R LA STORIA D' ARKZZD | 4(50-170.
iioviiMi (,*) t'ililiiMiilihiis |ii'r iacHini hipilli ilonuiic.iavil; iiui, s|ireta iliMiiuiclialioru', ol
satisilalidtie f.aiionice non prestila nei: e[iiscopo, eoriini iiulici ecclesiaslico. nec reclnri
proviiiric vel civitatis. sol Kiiiicn TalTo ianiiliiduin (ixronniiiicaln, prò eo iurisditio-
nem non lialxMiti, rum in civililms in ea provincia aliessci Kv<?raniiis prescs, licei
ianiiliiiliini cM-oinnnu'aliis, niiniis- k'gilinii' de laclo salisdedil. l'oslniodnin causam
huius niolendini siimmus ponlilVx ci raiisani *pelliaruinì lei[re)* i^''), paitis tiiiris ciiius-
dani rasli'lli C.lusino episcopo cumniisil, appellalioiic remola, lerminaiidam. (.Mii par-
lilms ad siiani preseiiciam convocalis sepius el lite inler eos coiilesUila, licei ut asse-
raliir Kallo ('), pars ald)alie proleslaiido condilioualiler se conteslari lileni el posliiio-
duni apiiellando, idem episcopus ulpole circa vere conlumac.es, Canonicam Areliiiiam
in possessionem rerum (prediclaruni] misil adipie resliliiil ante appellali(jiiem parlis
abhalie dicendo ei protestando se |)aralum esse prò utra(|ue patte procedere in oniiii-
luis secunduni i|Uod iuiis racio diclatial, et diclani parlem ahitatis sepius ammonendo,
ne ilalam possessionem Canonica sive missionem moleslarent. l'osimodum ut rehelles
et conlumaces excomunicavit. l'ars vero aldtalie litleras ad e|)iscopum Senensem a
sede ponlilicali reportavit. tacila verilale et \m falsam suljgestionem; qui episcopus
predicla cognoscens ullerius non processit. llem *pars abalie*('') alias litleras ad epi-
sco|)um ("aslellaiium el magislrum Bo(naiunlam) impetravit, set satisdalione non prestila
el expensis parli canonicorum non reslilulis, maxime non appellationem prosecpiendo, set
ex integio les de quibus agilur repetebat a Canonica; qui iudires minns legitime [iroceden-
les, parteu) abbacie in possessionem misernnl. Terlio indice eis addilo minime requi-
sito cumque... C) iudicibus ad hec prò tribunali sedenlibus, pars Canonice advenisset ad
eorum redienles diclam Canonicam in pristinam possessionem legiltimam reduxerunt
omnes Ires iudices. Pars vero abbatie ut|iote infrons et lebellis nichilominus exi-
slebal. (Juidam eliam laycus et collega nioiendini el molendinarii possessioni non ce-
debal, sicque pars Canonice coram indice seculari eum conveniendo ex preiliclis iudicum
missionibus et reslitulionibus poslulabat officio iudicis se in possessionem millendam,
licei minus bene centra eum, et fuil absointus; poslulavitque poslmodum a iudice se-
culari, ut iuberel Canonicam Aretinam ipsum non debere inquietare, el, licei non essai
eorum index, citra parlis requisilionem et conlumaciam centra solitum ordinem indi-
ciorum in non sibi subiectos annuii, unde prosecula sunl iurgia infinita; sicque ventura
est ad arbitros, coram quibus arbilris syndicus abbactie primo petebal a sindico Tanonice
quorumdam molendinorum, ecclesie sancii Gregorii site in civitate Aretina, quasi in gremio
Episcopalus et fere nullum pojiulum habenlis vel possessiones, ad scandal um generan
dum restilutionem lamen, ut nbesse iiossini diete Canonice; et restilulionem parlis quo-
rumdam molendinorum, parte non expressa nec certiHcala; et (juarlam parlem prò
indiviso Irium pecciarum terre silarum in loco qui dicitur l'ultili.e, quibus ab uno latere
labitur fluvius Arni; et unam petiam terre in villa Veraccani: et ut ('anonica cessare!
ab in(|uielalione el moleslatione molendini positi supra Ponlem de Galiano, et a mole-
slatione nnius i)eccie terre site in villa de Sexlo.
Sindicus vero Canonice reconveniendo petebal ab eo '"scilicel abbate* ('') restilutio-
nem possessionis vel quasi lercie parlis lurris Castellinovi, quam rediflcando abballa
(•) noe, neW interlinea. i"'; nell'interlinea {') fa/To rt" altra mano, aggiunto sopra ('•) eraaione.
AN. 1215 CODICK DIPLOMATICO | 1 17
eam occupasse dicebai, cum ad Canonicam Arelinam prò teilia jiarle peitiiieret. Cunique
arbitri in arbitrio proferendo concordes esse non possenl, iudices a simimo pontifice dele-
gali, silicei episco[)iis ['erusinns el (Kr|maiinus canonicus, ni causam audiienl el con-
struL'lam rel'errenl a|)Oslolice sanclilali, faclis bine inde mullis conl'essionibus, et re-
ceplis leslalionibus pubblicalis coram ariiiliis, el instrutnenlis prolalis (*), el facla renun-
tialione bine inde inslrunicnlornra alioium non produclorum, dictam causam lideliler retu-
lerunl; que omnia |)cr inslrumenUi publica bine inde prolala manit'eslissime com[)robatur.
A cuius sindici peliclionibus Arelinam Canoiiicam dicimus absolvendara: a petitione
sancii Gregorii, ideo quia ciim dieta ecclesia perlinerel ad ecclesiam s.uicti Tetri per ìnsli-
tulionera el conslitulionem, i)er rediliium siibceplionem el comeslionem et sonilum cain-
panarum el raorluorum delalionem ('') et longissimam possessioneni el ali;i sic mani-
festa |)robatur |)er viii tesles, scilicel Benincasam, Kodullinum, Ariminenseni, Vanellum,
Deuleadiulum et alios, et per testes adverse parlis: per Nerbottum, Pisanum, presbi-
terum Teucionem et alios; el constelexconfi^ssione adverse parlis, abbatiam dictam dedisse
Canonice omnia iura qive babebat in ecclesia sancii l'etri cum omni iure suo et per-
tinenliis eius, exceplis quibnsdam, auclorilale pontilicali ex permutalione quam lia-
bel, ecc. ecc. (1).
470.
innocenza HI definisce la lite rerlcnle tra la Cahonico di s. lionato e l'Abbazia di
s. Fiora.
Ferentino • 3 agosto 1215. |,\icli. C.iip'n. di Ar.; ii. 512].
mi». 390X320. - .Nel rnezzu della pietjulura puiulc lutloiu, Ijeiiissinio ( uiiseniiUi. la Ijnlla papale appesa a
tili di seta gialla. La memlarana ha iiiialclie foro nel iiiezzu, prodottosi nllorrlir essa giaceva ripiegata.
Innocenlius episcopus servus servorum Dei dileclis liliis (Curlo.sonno) preposito et
canonicis Arelinis(2) salulem el aposlolicam benediclionem. Post plures commissiones
et disceptationes mulliplices Canonica veslra el monaslerium sancle Flore super que-
stiones que inler ipsos adinvicem verlebantur, de communi consensu arbitros elege-
runt, coram quibus, de novo libellis oblalis, R(odulfus) sindicus sancle Flore a parte
vestra pelili ecclesiam sancii Gregorii, positam in civilale Aretina, in porla Fuori {"),
cum omnibus rebus et iure pertinenlibus ad eandem. Preterea quarlam parlem prò in-
diviso Iriura peliarum terre posilarum in loco (|ui le Ponlillie nuncupalur, nec non
parlem molendinorum Cuprene ac castri Saxi; postulavit nichilominus ut cessarelis ab
inquielalione monasterii sancle Flore super molendino posilo supra ponlem de Caliano,
et terra in villa que Sexlo vocalur. Syndicus autem Ganonice veslre petiif ex adverso
(•) prolacis neM' ìiiterliaea, di altra mano ('■) uhII' imerlinea (") tvari
(1) É questa nota il parere clie dette sopra la (luesiione il celebre Kotlredo iìpiliinio da lienevenio?
(2) Altra lettera, concepita negli stessi termini, viene inviata da questo PonteUce all'Abitate di Rota: essa
porta la medesima data, e finisce: "Te deniqiie, llli abbas, super te ipso et credito libi grege vigilare prò-
cures estirpando vitia et piantando virttitcs, ut in novissimo districti examinis die corani tremendo indice, ijiii
reddot unicniqiie secundiini opera sua, dignam possis reddere rationem. (tamm Ferenlini iii noti, augusti,
pontiflratiis no.stri anno oclavodccimo,,. (Arch. (■;apil. d' .\r., Carle di s. Fiora, n. H-iO;.
\iH DdCUMRNTl l'KH ÌA STORIA d' AIlKZZ'i \Ì~lO-i~\.
restitulioiieni jiossessiuiiis leilìo |iarlis tiiiris Cuslellinovi t:l iiistruinenluruin l't |);ira-
Hii'iitiiiiiin pertiiioiitiiini ad ci'fli'siam sancii l'tìlri ci iMtu'ipiie liospilali'. l'roduilis ilaqui-
leslìbiis. l'Di'iiiii ilu|i(isiti(iiiil)iis |iiiljl)lic'alis l'uraii) arliitiis siiinailiclis, el ad iioslre dil-
finiliunis f.xamiMi eaiisa do partiiiin voliinlaU; didala, ipsam dilexli) tilìo nuslro (ì(iii-
d(iiii) sancii Mcolai in Caircic Tulliano diacono cardinali commisimus audiendani. Au-
dilis ijjiliir m inlelleclis por lidelem nairalionein eiusdein (|ue t'uere pro|)osila coram
eo, diias parles ecclesie sancii (icegotii inenioialc adiudicavimus moiiasleiio sancle
Floie, ijuas [ad] se per donalionem hoiie inenioiie (Imnionis) aretini e|)iscopi pars ipsa
pertinere probavil; super lerlia vero ipsius ecclesie ac (piarla parie prediclarum terra-
rum de le l'ontilie (°), iiec non parte mulendinorum (duprene ac castri Saxi ab impe-
tilione nioiiaslerii, quia sullicienler de liiis de iure suo non docuit, Caiu)nicani veslram
duxJMius alisoivendani. Sane super nuìlendino de Italiano decrevimus ne Canonica ve-
slra impetlial (|uominus mouasteriuui memoraluni idem iehedi(ic|are| valeal molen-
dinum in l'o slalii in quo l'uisse dignoscilur lompore mole litis. Super terra vero de
Sexlo cum monaslerium cgeril ut ah ifisius molestai lioiie] super ipsa terra cessarci
Canonica, nec probatum sii quod tempore lilis contestale possideril, ab ipsius impeti-
tione Canonicam absolvimus, veslra lam super liac terra (piam molendino de (.aliano
questione proprietalis allerutri parlium integra reservala, cum super utroque in causa
tamen possessorium sii deduclum(l). Celerum ad leslitulionem possessionis tertie
partis tiirris Castellinovi et monaslerium Cianonice veslre duximus condem|)nandum:
e converso Canonicam veslram raonaslerio in expensis prò tenia parte factis prò rehe-
dificalione turris eiusdem, iuxta boni viri arbitrium, condenpnanles. Ad lieo super re-
stitulione paramentorum pelila cum ad id nicliil sufliciens pars adversa probaverit, rao-
naslerio absolulo super instrumenlis sic duximus providendum, ut ecclesie sancii Petri
restiluantur precise que ad ipsam specialiter [lertinere noscuntur. Communia vero fi-
deliter conserventur ad opus eiusdem ecclesie, cum locus extiterit, exhibenda. Nulli
ergo omnino hominum liceal liane paginam nostre diftinilionis infringere vel ei ausu
temerario contraile: si quis autem hoc allemplare presumpseril, indignationem omnipo-
lenlis Dei ac beatorum Petri et Pauli aposlolorum eius se noveril incursurum. Datura
Ferenlini ni nonas augusti, pontifìcatus nostri anno octavodecimo.
471.
Giovanni potestà di Perugia e (liovanni di Cocco potestà di Arezzo giurano alleanza
e reciproca difesa per le conquiste fatte dai due Comuni nel territorio Castellano.
Episcopio Aretino • marzo 1216. |Aii-li. Conimi, di Perugia,, Soj«mM«owj A, i\ if)'].
(•) lepuUilie-
(1) La iiuesiione pel molino di Ponte Galiano e per le terre di Pontillie seguitò ancora per qualche anno;
poi fu definita pel giudicato del canonico Genoense e Guido Spinelli eletti arbitri dal Preposto e dall'Abbate
di s. Fiora, "recitatum seu prolatuiii in civitate Aretina, in ecclesia sancii Pelli in pincolo (sic), in presentia Tacti,
de s. Flora, presbiteri Bonaventure, presbiteri Rainaldi de Saturno, Bulgiuli Bonagralie, Marlinozzi Ingilberti,
Laureniii Parisci, Petri iudicis, magistri Quintavallis et aliorum multoriim clericorum et laicorum anno a na-
tivitaie domini nostri lesu Christi M . CCxvifi, indicUone vi', xviii klas. seiicnibris,, (Arch. Capii. d'Ar., n. 522).
AN. l2lo-12l(5] c.onicK hiplomatico H9
(Sn.) In (^liristi iiumine amen. A nalivilale puiiiini anno M ducentesimn xvi. indi-
elione (juarla, mense niaitii, dominri Iiinocentio papa ni residente. Ad lidnorem Dei
ci l)i}ate Macie [lerpetue viiginis et ln'atoriim a|)OSlnlorum l'elri el l'auii san(t(>iinn(|ne
mailirum Laiiieiilii el Heiculani t-t lieali Donali, el ad honorem el salvameninni Fe-
rusine el Ardine civitalum. Sancii spirilns ailsit nobis gralia.
.Nos loliannes index Dei gialia Homanoriiin consul el Perusinorum poleslas jim Co-
muni Perusino, el loliannes Cocchi arelina poleslas prò Comuni Arelino, pio i)ol)is et
noslris successorilms in diclis oliitiis exislenlibus el |)io diclis comunilalibus, promicli-
mus el iuramus vicissim inler nos, tjuod pio l'acto Civilalis (>aslelli el occasione dicle
Civilalis Castelli in perpeluum conliarium inler nos (non) faciemus; el de facto Maicliio-
num el Malhei de Monteacuto et hominum de Citerna el ipsius castri Cilerne, et de iniuiìis
el malelitiis ipsius el nobis faclis eorum occasione, linem vel pacem seu treuguamcum Ca-
stellanis non laciemus sine comuni volunlale utriusque civilalis. Immo exinde Inter nos
adiuvabimus, el quecuinque aquista (') vel (|uodcumque aquistum (■''} civitas Perusina le-
cil vel feceril quocumque modo a Civilale Castelli inferius versus Perusium vel versus Eu-
gubium, de hiis silicei qiie suol de ipiscopatu (") C.ivilalis Casleili vel comilatus intra hos
lines, sit Perusine civilalis, ;id omnin, sicul habet de suo comitalu; et Comune Aretii et
reclores qui erunt per tempora in dieta civilale exinde leneanlur adiuvare el contrarium
non tacere. El e converso quecumque acijui.Aiia vel quodcumque acquisitum civitas Are-
tina l'ecit vel feceril quocumque modo a C.ivilate Castelli superius versus Aritium vel
Massam vel versus Balneum, de hiis silicei que sunt in episcopalu Civilalis Castelli vel
comilatus infra lios lines, sii Aretine civilati, ad omnia, sicud habet de suo comilalu;
el Comune Perusinum el reclores qui eruiil per tempora in dieta civilale teneantur
Arelinos adiuvare el conlrariuin non tacere ullo modo. Et quodcunupie acqiiislum t'ecerit
aliqua partium de corpore Civilalis Castelli sit comune el debeai alteri comunire per
medium. Credenlias quas reclores utriusque civilalis de diclis faclis Inter se imposue-
rint, teneantur observare sicud impositum fuerit inler eos: Consilia que el quanta In-
ter se pelierint, meliora quam cognoverint Inter se dare leneantar. Hec omnia tenere et
observare et non centra venire nomine diclarum civitatum per se et successores eo-
rum, sub pena mille marcharum argenti, solemni slipulalione inler se promisserunt.
El ad maiorem liimitatem |tredicli dominns Johannes iudex Perusinorum poleslas prò
C.omuni Perusino, et douiinus loliannes Cocchi Arelina poleslas prò Comuni Aretino,
omnia predicla tenere per se et successores eorum, omni tempore rata el firma habere,
tactis sacrosanclis Dei evangeliis corporaliter, inraverunt et promiseiuni.
Aclum in Episcopalu Arelino, in asio ('') Terzoni, in presentia Bulgarelli coniitis,
-Malhei de Monteacuto, magislri Matiiei Thomassi iudicis. Erri Rainutii Bubulci, Ru-
stici Saraceni, Peri Peri, Supoiini Ugolini presbiteri, Pelri iudicis aretini, Rainerii
-Noilìe, Teste Asalti, Ugolini (") de Montebono, Sichemore Aguracci, Gottofredi Forensis
et aliorum (|uamplurium teslium rogalorum.
(Sii.) Ego lacobinus imperialis aule nolarius bis omnibus rogatus interfui, el hoc
instrumentum de parabola et volunplate predicloiuin dominoium scripsi et compievi.
(•) si.'. (>>) in asio bxtrgi Afrs, in asio hurgl noci (134i>); in asgi'j Uè barbatiutts (isr^j, in iin Wo-
tocollo di Ser Paolo di Ciuccio dal Borgo San Sepolcro, Testam (Arch. di Stato di Fir.). Im Gange (ediz l.-sa):
Astum. ager vel terra inculta sedi alicui adiacens (<) Ugolino.
lad Dor.lIMKNTI Piri I.A STOIIIA I)' ARF.ZZO 14^^-473.
472.
Istrumenlii di inriituln sHiiuUUo Ini IWIihiUr lì' Aynano e (liiiraìini di l'occo po-
testà, il ijualc ria ri- iirr il l'oinuiir un ampii) lerrenu posta ìtrlla parte occiden-
lalv. della città.
Aroz/o - le, «iroslci l-.Mt;. |.Vii:li. dì St. ili l'ir., Caiiituli, \u\. XXIV, e. I(I4J.
Ili Cliristi .Nomiiic. Aiiiit) Doiiiiiii millesimo Cl'.xvi, liiinirtìiiliu papa lesideiile, vii Id.sep-
lemliris iiidiclioin; quarta. .Vbbas loliuiiiies alibarie Agiiani, de mandalo et coiiseiisu domini
Martini aretini episcopi, et cum roiisensu donni Pieri, donni Cristiani, donni Orlandi
moiiaflioriim diete ahba^ie, e! cum consensu presbiteri Car.sedonii sindici diete abbazie,
dedii, tiadiilil alque in pcrpetiium conccssil et cartam fecit cambii, permutationis et
Iransaclioiiis, ci bona et libera voluiilate, domino lolianiii (^oeii aretine polestati et Bra-
cliio olim Tuscani camerario, recipienlibus nomine Comunis Aritii et prò eorum suc-
cessoribus, et cui dare voluerint, tolum terrenum quod diclus abbas et monachi diete
abbacie possuiil dare per salvimi cambiiim, salvo iure libellario nl)icumque invenilur,
a muro novo civitatis usque ad anliquum ijiurum civitatis, et a porta sancii Lauienlini
usqiie ad portam iuxta fossam in (|ua lapides l'uerunt cavati, et a porta qua itur ad
molendinum tiliorum Lodomeri usque ad aliam portam muri veteris civitatis, cum
omni suo iure et perliiienliis. Et cont'essus inde luit iuslnm cambium recepisse, silicei
tolum terrenum quod remansil a permulalione parrocliianorum sancte Marie et luit
Stepliaiii et Barloli, iuxta terram Talcianensium et iuxta terrenum olim Bartoli et nunc
Slepbani, et sicut est terminatum prope domura Stephani et Bartoli per Leonardum et
Magiureilum labulatoies; et terrenum in quo est via iuxta diclam doniiim usque in
via publica sancii luliani. Ilem alias plaleas que sunt iuxla viam a duabus partibus
prope arcum sancii Laurentini. Item terrenum vie, xii pedum ampia, usque ad domos
sancte Marie. Ilem lerram quam olim domini Rustichus aretina polestas vel camerarius
Comunis Arelii emerunl a filìis olim Senensis in porla Fori. Renuiqiliando exceptioni
meriti non recepii et omni privilegio et legis ausilio. Et promisit diclus abbas diete
polestati et dieto camerario omnes alios suos monachos facere concedere et consentire
omnibus predictis; et promisit per se et suos successores diclis polestati et camerario
et prò Comuni Arelii predicla non tollere, non contendere, non molestare, non dare
aul facere aliquid dictis nociturum. Quod si in aliquo apparuerit aliquod datum factumve
predictis nociturum per se vel per alios ullo modo, promisit per se et suos successores,
et si omnia predicla non servaverit diete poteslali et camerario dare duplum diete rei,
proni lune valueiil sub extinialione pretii nomine pene; et, ea soluta, contractus ratus
permaneal. Et inveslitorem eis loihannem Cristianum dedil, ijui ipsos inde in lenimen-
tum mieterei. Et interim confessus est prò ipsis predicla possidere.
Aclum in domo sancii Salvatoris Aretine civitatis, in presenlia domini Martini epi-
scopi Arelii, in testimonio domini lohannis iudicis potestatis, Miguldori iudicis domini
Slepliani lune provisoris, Delesalvi iudicis provisorum, Nerbocti. Guidonis Milicie, (Ini-
donis olim Bernardini et Bonacursi Petri Verardi.
Ego Rainaldus imperialis aule notarius dictife interfui, scripsi et in publicam lormam
redeei.
AN. 121 CI CODICE DIPLOMATICO 121
473.
Teslimoìiianze prodoiu- in favore Uri CamaldoU'si. nella lite rertente Ira essi e il
Vescovo di Arezzo, circa il giuspatronato che questi vantava sopra il Monastero
e sopra l' Eremo di Camaldoli.
— 26, 28, 30, 31 «irosto; », 13, 15 setteiiihre 1*21«. [K. Ardi. Fior., IJiplom. CamaMoli\.
Lungo rotolo (min. 2Ì0-28OX ni. S). • Come vi dice il nciiaio ciiuliaiio, the aiUeiUicò queste lustinionianu;,
il volume eompoiievasi di ben sessantacinijue larie contenenti ventinove inlerrogatorii; ora il rotolo conserva
solo .«ìcdici carte con sole otto deposizioni. .Nel tergo della prima pergamena, e pres.so il margine .superiore,
vedesi il numero IIII, che sta, credo, a indicare il quarto volume del processo.
<). Domiim.s Guido prior .sancii Laurenlini iuratus vii kalerulats seplembris dicil eodeni
die, i]\ìu(\ credit se habere ixv ve! vi aniios, el dicitex aiiditu quod priores Camaldulense.s
habnerunl el lenuerunt lieremnm Camaldiilensem et mona.slerium Fonlisboni prò .suo
allodio, el libera et franca; el baniiienint silvani circa lieremum el circa monasteritim
predicliim, et excomuuicaveiunl quemcum(|ue molestaret eos in bis, ecc. Inlerrogalus si
eccle!5ia Camaldulensis dedil solnm ubi edifficalum foit monasterium Berardingornm,
vel si edificavit ipsum monasterium vel dicavit in prima consecratione, vel si aliqui pa-
troni concesserunl iiispatronatiis in i|iso monaslerio priori Cainaldulensi, vel si ipsum
monasterium pervenil ad ecclesiam Camaldulensem ex causa successionis alicuius seu
causa relieti seu donalionis seu causa permulationis seu ex concessione episcopi Are-
tini, lespondel se nescire. Audivit tamen (]Hod antiqui de domo Guidonis Munaldi et
Ugonis de Valle Cortesi dederunt ipsum monasterium ecclesie Camaldulensi ecc.
Iiilerrogatus dicit quod monasterium sancii Petri de Knsis est speciale monasterium
ecclesie et prioris Gamaldulensis, ecc.
2). Papinus qui fuit notarius in castro quod dicilur Fupium, qui modo est conversus
Camaldulensis, iuratus v kalendas seplembris dicit eodem die, quod ipse habet Ixx
annos el plus, el recordalur bene prò firmo a I annis; et dicit se vidisse v priores Camaldu-
lenses, silicei Rodulfum, Ildebrandum, Placitum, Martinum el Guidonem qui nunc est.
set dicit predictum donnum R(odulfum) duabus vicibus fuisse priorem Camaldulensem;
et suprascriptos priores dicit se vidisse habere et tenere heremum Camaldulensem et
monasterium Fonlisboni prò suo allodio lan(|uam liberas personas et francas, el tenere
dominum papam prò domino et non episcopum nec aliam personam; el si habebant
controversiam conquerebantur invocando et nominando dominum papam, et non vidit
eos conqueri episcopo vel alie persone. El dicil quod tempore dicti prioris R(odulfi),
quando fuit prior prima vice, Tebaldinus pater liuius leslis manumissit se in manu
dicti prioris prò converso Camaldulensi, el obtulit Bernardinum suum fratrem et hunc
testem ipsi monasterio iam sunt 1 anni et plus, ecc.
Interrogatus quomodo scit, quod dicil quod priores lenuerunt predicla loca prò allodio
respondei, quod recordalur quando comes Guido fecit aufiferri vaccas Camaldulensibus,
set non vidit eas aufferri; vidit tamen eas stare prò cornile apud Fraluravekium. neque
vidit comitem precipientem ut aufferentur. Et audivit eos dicenles: Nos conqueremur
lai DOCUMEMI PER LA STORIA D' AREZZO (473.
ilomiiio |ia|ic, i|ui osi iiosler dorainus. Kl non audivil cos (licere quod conquererentur
eiiisi(i|(u Aruiiiiu. Kl \iilil ecclesiam Konlisl)oni comliuii cum suis olTiciiiis, et din slete-
ruiil post cdiulnisliunum .iiitcìiuam rcedilicareril ecclesiam el domos, Iraclaiiles de inu-
lalidiie i|tsiiis ecclesie el de sua liahitalioiie ad alium locum; el cum hic lestis frequeii-
lei slarel ibi, non vidil iiec audivil (|U(>d in lanlu discrimine el iaclura episco-
|)us Arelinus vel eius nunlins darei eis aiixilinni vel invanien, ne(|ue dicebanl mo-
nachi el fralres i|tsius loci ijudd, iste amlieiile, se lialniisse ah ei»isco|io "Areliiiii con-
siliuin ve! auxiliuni. Kl dicit se andivisse a priore Martino el eliam a jniore (i(ui-
done) qui niiiic esl, ante Ire annos proximos et post el a inonachis el fralrihus Fon-
lisboiii el eliam al> heremilis tempore ipsorum i)riornm el nliorum predecessorum suo-
rum suprascripUirum, ipiod ipsi lenehanl loca iila pio allodio, et (|uod non lialteliant
alium dominum nisi pa[iam, el (juod lialiebant suam silvam suo nomine el non no-
mine alicuins alterius. Et dicil dicium priorem Marlinum dixisse in capilulo apuii Fon-
lembonam isti lesti, exislente episcopo Aretino apud Camaidulam, de cuius nomine
non recordaliir, sei credit de Amideo, set non andiciilc ijuod ipse recordatur, hoc
modo: E^'O dico el probo, quod C.amaldula non liabel aliquem dominum nisi solum
dominum |)apam. Inlerrogalus quos ilamaldulenses audivit dicenles: iS'os conqueremur
domino pape, el ubi audivil, respondet: Monachos Canialduienses, quos dicill'uisse Ires
apud rralumvekium, silicei camerarium vel vicarium cum duobus aliis monachis, de
quorum nominibus non recoidatur, el hoc audivil a (juibusdam aliis monachis el con-
versis apud Fonlembonam. Inlerrogalus cui dicebanl: Nos conqueremur domino pape,
respondet quod ilicebani Inter se, sei credii fuisse presentes nuntios comilis Guidonis.
El dicil inlerrogalus l'ralumvekinm luisse lune in distiictn comilis (luidonis et ad-
huc subesse filiis eius, el l'aciunl ipsius loci munitionem cuslodiri, licei monasteriura
ipsius loci subsil monaslerio Camaiduiensi; el vidil ibi diclas vaccas per nuntios comilis
cuslodiri, silicei per Slrulaldum et quosdam alios, ecc.
3). Bulgarinus de civitale Aritii inlerrogalus iii kalendas seplembris super ecclesia
saucli Michaelis Aretini lamen dicil eodem die, (juod l'iiil natus in Monleallo cilra
Leonam, versus Arilium, prope Tonlcm de Valle, set iam sunt lini"'' anni quod habi-
lavil Arilii; el dkil i|uod recordatur ab ipsis lini'"' us(|ue nunc; el lune lemporis, iam
sunl 11111°'' anni vidil presbilerum loliannem qui lune eral capellanus sancii Michaelis
predicti stare et morari ibi prò priore Camaldulensi; el mandatis prioris obediebat
sicut sui domini, el ipsum priorem ibi recipiebal tanquam dominum in sua domo, et
faciebal ipse prior de rebus ifisius domus ijuod ei placebat. ecc.
lieta dicil quod co tempore quo eral ibi [iresbiter lo(iiannes) prediclus, sicut supra
scriptum est, cnm ipse presbiler lo(hannes) vellet vendere consulibus Arilii, silicil Arin-
gerio, Boslule el Munaldo, set de nomine quarti non recordatur, plaleas cum domibus
superposilis ipsius ecclesie sancii Michaelis jier illos de Montetino qui volebant venire
ad civilatem Aritii ad habitandum eo tempore quo deslruclum l'uil caslrum eùrum(l),
Petrus magister pater huius teslis el Johannes Bassus et Bellramus et Bruneclus Bi-
cornellus, qui eranl [larrochiani i[)sius ecclesie sancii Michaelis, contradixerunt cum
quibusdam aliis parochianis sacerdoti predirlo ex parte prioris Camaldulensis, dicen-
M) Ah. 1175 (1 poco avanti. Vedasi pine a pag. 137
AN. 1210] CODICE DIPLOMATICO |j!3
les quod conquereiilur ei si dicLis pliiteas seu dornos vetidideiit, t;l liuc ideu dixerunt
quia ipsi lialiitabanl in ipsis domibus prò ipsa ecclesia el iioiebant recedere de ipsis
domilius; el sic reniaiiserunt domus ille fi non l'ucriinl vendile. Inlenogaliis dicil se
vidisse ab eo lempore quo primo fiiil prior in dicla ecclesia sancii Micliaeiis, al pre-
diclum est, benedici olivuni el palmas in ipsa ecclesia in dominica palmarum per pre-
sbileros ipsius loci, el posi laciebant proressioneni circa ipsam ecclesi.im, ci non ibanl
ad locuni ubi episcopus conveniebat cimi aiiis clericis civitalis. Item dicil se vidisse,
quando caslrum de Agnano l'uil destrucliim, civiiateni Aretinam slare inlcidiclara, et
erant inlerdicle ecclesie ci laici per episco|)Uin Aretinum, sei hic leslis non iiilerfuit
interdiclo, tamen in ecclesia sancii Micbaelis predicli celebrabantur divina el non di-
millebantur ibi otiicia propter ipsuni iuterdicliiai, quia celebrabani el slabanl ibi prò
ecclesia Camaldulensi, et jiariocliiaui sui el eliain (]uulam de populo l'iebis veniebanl
illuc manifcsle ad audiendum otiicia. Item dicil se vidisse ab eo lempore (|uo primo
fuil ibi prior, ut dicium est, benedici candelas in ipsa ecclesia sancii Micliaeiis in die
purilicalionis beale Marie per presbiteros ipsius ecclesie sancii Micliaeiis; el vidit quod
faciebanl processionem circa ipsam ecclesiam in tali die, et quamquam clerus civilatis
convenirel ea die ad ecclesiam sancii Adriani ('), prior vel presbiter illius ecclesie sancii
Michaelis non conveniebat cum eis, immo slabai apud diclam ecclesiam, ecc. Et dici!
quod vidit ipsum sacerdolem portare vestimenta ab eo lemjiore quo prius vidii ilii eum
esse, et ilicil ipsum non portasse alios pannos quam albos, ecc.
Interrogalus quis erat episcopus in ecclesia Aretina quando vidit prius presbilerum
lo(haniipm) |tredictum regere ecclesiam sancii Micliaeiis. respondei: Episcopus leronimus.
Interrogalus si ecclesia CamaIJulensis dedit solum ubi ecclesia sancii Michaelis edificata
est, et si edificavit eam ecclesiam vel dotavit in prima consecralione, respondei se nescire.
quia non vidit eam edifiiari nec consecrari; set dicil se audisse a multis de |)0|iuIù
ipsius ecclesie quod dictus presbiler lo(liannes) edillicavit ipsam ecclesiam el dedil eam
priori (^amaldulensi. Interrogalus a quibus hocaudivit, respondet: A Baruncino, a Uai-
naldo lanelli, set de aliis non recordalur licei a mullis audiveril. Et dicil se audisse
in ipsa ecclesia et extra, in platea et in burgo a predictis, quando ab uno quando ab alio,
set non recordalur quoliens; set nescit ex qua materia pervenerunt ad lume contraslalum
nisi quia dicebant illam ecclesiam esse Camaldulensium. Interrogalus si patroni vel
episcopus Aretinus dederunt vel subposuerunt ecclesiam sancii Michaelis ecclesie Ca-
maldulensi aliter quam predictiim sit supra de iiresbitero lohanne, respondet ex auditu.
quod (lerardinus Tasca et Russus de Tasca dederunt solum ubi ecclesia sancii Mi-
chaelis edilìicata fuit, el fecerunl eam construi per dicium presbilerum lo(hannem) ut
daretur ecclesie Camaldulensi; et illi qui sunt de progenie ipsorum ita leniler adhuc
vocant se patronos, set non habentur per patronos; set si episcopus Aretinus dedit
vel subiecit eam Camaldulensi ecclesie dicil se nescire; nescil si pervenit ex permuta-
tione ad ecclesiam Camaldulensem.
Interrogalus quomodo scil quod presbiter lo(hannes) moraretur ibi prò priore Ca-
maldulensi respondet, quia obediebal ei el serviebat ei de rebus domus. Interrogalus
in quibus vidit dictum presbilerum lo(hannem) obedire priori Camaldulensi et de qui-
(•) Anareani.
134 DOCUMENTI PER I.S. STORIA U AKEZZO 14711.
bus iclius vkIìi ciim ibi servire, rijspondel, quia vidit dictuin |iresbilerum recipiMe ipsum
prioreni Cainakliiieiisem rum luilsalione campanarum ci aipia saricla in primo atlventu
ad ipsani ecclesiam, ecc.
Difit interroga 111 s se nescire si piimus prior priMlicUis samli Micliaelis IiumìI iiisti-
luliis in ipsa ecclesia de aulorilale episcopi Arclini; el dicii iiileiiogalus se a tempore
primi dicli prioris vidisse ibi stare slanliaiiler ad plus unum |>riorem et unum rno-
nachum et unum saocrdolem et unum cleiicum, licet (|iiaiid<t slarent ibi plures alii mo-
nachi i|uan(bt per liiios (|uando per Ires vel (juatiior dies. Et ilicil iiilerioj,'atus ipiod
lempiiic isto non legilur apud (bclam ecclesiam ad meiisam in bora commeslionis iieipie
iacenl omnes in uno dormitorio, set tempore, predichiriini prioiiiin i|)snis ecclesie, si-
licei (Iregorii et l'Iiilippi, legebalur ibi ad meiisani, isto teste videiile et audienle b-gi
et ibidem ali(|uaiido commedente.
Inierrogalns quomodo sciai prediclum primum prioiein sancii Micliaelis fuisse po-
silum in ipsa ecclesia per prioi'em Camaldulensem ei per maiorem heremi, respondel
se audisse hoc ab ipso priore sancii Michaelis et a vicinis ipsius loci lam maribus
quam t'eininis et etiam a familia ipsius domus. Interrogalus si viibt priorem Camaldu-
lensem tacere donnum (Iregorium prioiem in ecclesia sancii Michaelis, respondel sic,
set non recordalur de nomine prioris Camaldulensis; set dicil Ime fuisse antequam
caslrum sancte Flore fueril destrucUim(l), set quantum ante non re('ordatur; credit ta-
men quod Inerii ante bienniuni, potius plus quam miiiiis; et dicil quod vidit eum
poni in sede a iiriore Camaldulensi et dare clave.s campanilis et ceilarii vini, ijuas dicil
fuisse duas, quia sunt duo hoslia campanilis silicei inl'erius et superius, ecc.
Et dicil interrogalus non recordari quis episcopus erat in ecclesia Aretina (juando
primus jtrior fuit positus in ecclesia sancii Michaelis. Et dicit interrogalus quod ec-
clesia sancii Michaelis habel populiim et est in civitate Aretina. Item dicil interrogalus
se vidisse duos archipresbiteros Plei)is Aretine venisse ad dictam ecclesiam in feste
sancii Michaelis vn vicibus et cantasse ibi missani et predicasse, non computato archi-
presbitero Aretino qui nunc est, quem dicit stetisse adhuc per parvum tempus, set non
recordalur si ille vii vices faissenl continue vel interpolate; quos dicit venisse invitatos,
quia priores ipsius ecclesie et archipresbiter Aielinus consueverunt se invicem invitare.
4). Donnus Stephanus abbas sancii Insti de Vnlterris iuratus pridie kaiendas septem-
bris dicil eodem die, quod lertio die post proximum feslum sancii Mathei futurum
erunt xi anni, sicut dicit prò firmo, quod ipse fuit monachus camaldulensis, ecc. (2).
Item dicit monasterium sancii Andree de Castillione Aretino subesse ecclesie Ca-
maldulensi, et esse eius ecclesie manualem; et hoc ideo dicil quia prior Camaldulensis
retinel eam ad manus snas, et habet ibi boves suos et arcas, et aufert inde quid quan-
tum ei placet, ecc.
Item dicit ecclesiam de (2urteluponis esse ecclesie Camaldulensi manualem, et hoc
ideo dicit quia dicit se ivisse illuc cum Pla(cito) priore Camabiulensi, quem priorem
vidit ibi recipi tanquam dominum in sua domo cum aqua sancla a Walterio lune priore
ipsius loci et aliis eius fratribus tam clericis quam laicis, quos vidit venire ad manum
(1) Fu disliullu nel 1193 e 1194.
(2) Testifica come V Eiemci sia libero, franco e esente "ab omni iurisdictione episcopi, comitum et baro-
num„ e sopra la dipendenza ilei Monastero di Fieri dalla Chiesa di Camaldoli.
AN. l'iltjj CODICE DIPLOMATICO 12;)
ipsìus prioi'ìs obsciilandam, lam priorem quam alios; el vidìt diclurn prioiein l'la(('ìluin)
stare el esse ibi lan(|uam dominum in ecclesia et ili mensa, et vidil eum ibi hospitari
de noctc et liabero necessaria de rebus ipsius domus; et audivit ipsum priorem Waile-
riuni dicenlem predicto priori Camaldulensi: Domine, hec domus est vestra; egd liabeo
hic quoddam boniun arcile, facielis illud accipi et aspnrtari quando placueril vobis, ree.
De monasterio de Pratallia dicit, quod subesl ecclesie Camaidulensi in observa-
lione ordinis et consuetudinis C.amaldulensium tam in ofliciis quam indumenlis, et,
sicut credit, in institutiooe abbalis et correclione abbatis et moiiacliorum.
De monasterio sancii Micliaelis Aretini dicit, quod est ecclesie Camuldulensis, et hoc
ideo dicit quia ecclesia Canialdulensis liabet ibi orreum suum et cellarium et stabulara
prò equis. et reponit ibi frumentuni et vinum, et retinet eam ad maiium suam; el
posuit ibi priorem ipsius loci donnum Rainerium, qui adhuc est ibi prior, (piem dicit
fecisse hoc modo, quia cum esset in ecclesia ipsa sancii Michaelis vocavit ad se liic
leslis donnum Uguicionem monachum Camalduleiisem, qui morabalur apud ipsani ec-
clesiam sancii Michaelis, el dixit ei prior Canialdulensis: Minile hunc IVatrem ad locum
ipsum ut sit hic prior, et ego ad honorem Dei et prioris Camaldulensis et l'ratrum
heremilarum et lolius popiili istius ecclesie t'ario eum priorem; el slatim posuil eiini
in sede et dedit ei claves administialiouis, ecc.
Inlerrogatus si scit episcopum Aretinum concessisse ut ecclesia sancii Micliaelis Iran-
sirei in monasterio, respondet sic ex auditu. Inlerrogatus si scit episcopum Aretinum
concessisse ius episcopale in ecclesia sancii Michaelis predicla ecclesie Camaldulensi, re-
spondei non; et dicit inlerrogatus, quod ecclesia sancii Michaelis habet itopuluni, nec
recordatui si pluribus vicibus anle liltem islam ivit ad dictam ecclesiam quam contra-
dixil. Inlerrogatus si vidil capellanum ecclesie sancii Michaelis seu priorem ipsius loci
respondere episcopo Aretino, nunliis eius in aliqua reverentia, respondet non. Inlerro-
gatus a quanto tempore cilra ecclesia Camaldulehsis habuit orrreum el cellarium et
slabulum suum apud ecclesiam sancii Michaelis, respondei quod ab eo tempore quod
iste prior sancii Michaelis, qui nunc est, fuil ibi positus per ipsum lestem, erant ibi que-
dam arce el quoddam magnum arcile, ubi reponebatur biada que veniebat de plano
Arilii; et erat ibi quoddam stabulum et erat ibi cellarium (|uod adhuc est ibi, sei modo
a V nel vi annis cilra, ut credit de numero annorum, sunt ibi renovate domus ubi
modo est orreum el slabulum, ecc.
Inlerrogatus si prior Canialdulensis liabet polestatem absolvendi monachos vel con-
versos perculienles iisque ad effusionem sanguinis el membri mnlilationem et usque
ad occissionem clericos et conversos ordinis Camaldulensis vel alios clericos vel laicos
qui non subsint iurisdiclioni prioris, respondet nescire; vidil tamen Homodeum conver-
sum luisse caplum in turri de Soci, ubi erat reclusus per priorem Pla(citum) Camal-
dulensem, quia interfecerat ille Homodeus quemdam monachum Camalduleosem qui
erat vicecomes, set non interfuil hic leslis occisioni vel missioni eius in turri; ivit
tamen ad caslrum de Soci quando ipse erat in tnrri; et dicebant conversi Camaldu-
lenses quod ille erat captus et positus in turri ex predicla causa, ecc. ecc.
5). Donnus Eliotus monachus monasterii de Berardingis iuratus v idus seplembris, su-
pra facto monasterii Berardingorum tamen dicil, quod iam sunt xxxu anni et plus
quod ipse leslis ivit ad monasterium Berardingorum ut ibi manerel, el erat iam sacer-
|JC, DOCUMKNTI l'KH I.A STOIIIA 11' ABKZZO [i"!^
dos ecc. Iiilenogalus si \iiJil alii|iu'ni e|iisco|)uni Aretiiium venire ad tliclum moiiasle-
rium, rt'.spoiiilt't (iiioil illiic venire viilil Aniiilcnm t'|iisc()|)uni .iretiiuim semel, et lune
fuil recepliis rum |iiilsali()iie camiiaiiariiiii, a(|iui hencdi'^U el incenso, (|ueiu tlicil l'iiisse
sperialem amiciim ipsiiis mimaslerii et ablialis; el dicil ipsiim episropum Arelinum esse
hnspilatiim in iliiin nmnasli'rii. hinr, el liahuisse expensas de rel)us ipsins monaslerii.
(jnem dicil ri'cepliini liiisse ex j,'ralia, ipiia dicit (jiind (piiciimipic episoopus illuc
veniens ila icciperetiir; el liicil se vidisse venire illiic episcopum Senensein iam
sunl XX anni el plus, sicul credii de plus, el idei» dicil eiim l'uisse receplum ex gralia,
sicul credit pm lìrnio, (piìa cuni ("icegorius episcoi^us arelinus consecraret plebem de
Rapolanit, in suo redilu vellel Imspilari apud diclutn monaslerium Berardingorum, ipse
episcopus rogavil ahhalem ipsius monaslerii ijuia volehal liospitari seenni; set ahhas
pnihibuit, et non recepii eum nec luil iln tnnc liosjiilalus episcopus, sei liic testis non
audivil preces porrigi abbati ab episcopo; abbas ila retulil buie lesti qui secum erat
lune apud diclam jileliem; l't interfuil diete cnnsecrationi eum ipso abbate, ecc. {\).
6). Huncius de Silvaninnda couversus ipsius moiiasleiii inlerrogalns idibus seplembris
super monaslerium Silvemundi' lamen dicit xvii kalendas oclubris, quod ipse moratur
a I annis, et ab eo tempore ns(|ue nunc dicil se vidisse nionasterium Silveraunde slare
et esse sub priore Camaidnlensi lamjuam membrum sub suo capile, ecc.
Inlerrogalus si vidit aliipiem episcopum Arelinum venire ad mimasterium Silve-
niunde, respondet non; set quadam vice invenil ibi Gregorium quodam mane, et «bce-
banl familiares de domo eum commedisse ibi in sero el fuisse ibi hospilatum de nocle,
set dicebanl quod eum episcopus pelivisset ibi liospitari, abbas denegavit ei, inde ipse
episcopus postea petiit in caiitale, el dicil se non vidisse plures episcopos Aretinos
venire ad dictum monaslerium, ecc.
Ego lulianus sacri palatii nolarius suprascriptos lestes omnes numero vigintinovem(2),
in sexaginlaquinque carlis scriptos, sub domino H(oninsigna) archidiacono Fiorentino
et magislro B(onaiunla) canonico Castellano domini pape delegalis, examinanlibus eis-
dem ipsos tesles in mea presenlia, fideliler eorum dieta scripsi, et sicul seorsum no-
tata sunl el manu mea scripta et subscripta Iam cancellata quam interlineata in eis-
dem atestationibus in prosecutione scribendi, de ipsorum delegatorum mandato pro-
pria manu cancellavi el interlineavi, ideoque de eorundem mandato el aucloritate
subscripsi et ipsas ateslationes predictas autenticavi.
(1) Si presentano a deporre "Giciolus oonversus camaldulensis,, e "lloiiiodeus conversus caiiialdulensis,,.
(2) In un rololetto di tre pergamene, insieme congiunte, In stesso Giuliano nolaro scrisse (forse estraendo
dal presente volume) le deposizioni di quei testimoni i quali comprovavano la piana libertà del Monastero di
S. Maria di Frataglia dalla giurisdizione del Vescovo aretino, e la dipendenza immediata di quel monastero
dal Priore di Camaldoli. 1 testimoni furono: "Collus conversus camald., Guido Rossus conversus camald., don-
nus Guido abbas sancii Michaelis Aretini, Ianni subiarius conversus camald.; donnus Stephanus abbas s. lustin»
de Vulterris, donnus Leonardus monachus et camerarius camald., donnus Behincasa prior quondam de Po-
piena, donnus Abbaticus abbas sancii Viriani,, il quale afferma "se recordari de donno Donato et de donno
Guidone monachis de Pratallia, quos aliquando vidit prò hac materia venientes Camaldulani prò querimonia
quam haberenl inler se ambo ipsi, silicet quia nunciabant discordiam seu littem Inter alios, et aliquando con-
querebantur de ipso abbate (juia non providebat eis sicut debebat: unde rogabani priorem Camaldulensem
ut iret ve) mitteret illuc et faceret corrigi corrigendos. Et alia vice dicit se vidisse quando abbas de Pratallia
mitlebat quemdani suum conversum, nomine Anselmum, ad priorem Camaldulensem corrigendum prò quo-
AN. 1216] CODICE DIPLOMATICO 127
t Ego Boninsigtja floreiilinus archicliaconus supradictos tesles onines una cum ma-
gisli'O Bonaiiinta canonico (lastollano, aucloritate |)a|)e, presente luliano nolario supra-
scriplo, studiose ac lideiiter examinavi et de i|»sis atleslationibus cancellala et inlerii-
neata, sicul in proseculione scrihendi iideliler facta l'ueiunl, seoisum denotari et sub-
scribi per eundem notarium feci, idroque ipsis atteslationibus per iamdictuni nolarium
scriplis et autenticalis sss.
t Ego magister Boiiaiunta canonicus Castellanus su|irascriplos tesles omnes una cum
Boninsigna archidiactmo Flon^ntjnc, auctoritale domini pape, presente luliano nolario
suprascripto, ecc.
— 26 novembre 121(i. 1 li. Ardi. Ikn-.. DipUnii. OiiiiattloU\.
La deiìosizione del l'rioie Uaineiiu mcupa sei poiganìene, cliu congiiiiile in.<ienu' con feltiicce di iiii'in-
Ijrana, formano un rotolo largo inni. '280-3(i(i e lungo nieiri 3,47. Nel lergo. al sommo della prima caria,
scrillovi nel sec. Xlll: PHIOU sancii Michaklis.
.Annal. Camai.Ii. IV, .Vppond. 3.'ifi-3fi'.) (in parli.').
7.) IJ(tmiiius llaiiitiiiis pinn sancii .Micliaelis .\reliiii iiiralus vii kl. decembris dixil vi
kl. eiusdem, quod ipse recordiilur a xl annis usque nunc, el per istud tenipus vidil
heremum Camaldulensem et Fontembonum ipsa et ea esse libera et franca ab omni
homine tara episcopo (|uam comilibus et proceribus et ab omni iurepatronatu el nulli
sub[iecla in iurejpatronatu, nec in iurepalronatu nisi soli jjape. Interrogalus ubi na-
tus fuil, respondei apud .\rilium, quein locum dicil dislare a dictis locis xxiii niiliaria,
ut siili videtur. Iiiterrogalus tiuanlum tempus est i|uod fuerit monaclius Camaldulensis,
respondet xxxv anni sicut credit. Interrogatus si ivit Komam postquam fuil monachus,
respondet sic, duabus vicibus et prò facto Camaldulensis ecclesie et tempore prioris
Martini; et una vice stelli in eundo, stando et redeundu ijuindecim diebus; el in alia
vice ivil Florentiam, et fecit inoram quindecim dierum in eundo, stando et redeundo,
quando tractabatur causa electionis episcopi Aretini, qui nunc est; et alia vice dicit se
ivisse Florentiam jim causa clericorum civitatis .4reline, el alia vice ilicil se ivisse ad
C.ivitalem (".astelli, sed una die ivit et proxima se<|uenli ilie rediit; et hoc fuit quando
erat vicarius Camaldulensis qui modo est episcopus Faventinus. Et alia vice dicil se
ivisse ad balnea de Rapolano anno proximo preterito in estale, el in proxima prete-
rita estate dicil se ivisse Perusiam prò ista lite que nunc Iractatur. El fune cum esset
in presentia domini pape Innocenlii prior (lamaidiilensis el episcopus Arelinus prò
dani oxcessii, (|uum dunnu^ Basilius monaclius de l'i alallia con Ncrsum graviler vulneruvit, ijuod ipsu conversus
sic vulneralus ivil ad Fontembonum ad priorem IMacilum qui lune eral: mule ip.se prior fecit tunc capi ijisuni
donniini liasilium el eiini poni in compedibus rerreis, in (piibiis liic ti'siis vidil eum stare |)er vili dies apud
Fontembonum ci fecisse eum mitti in carcerem, ubi ad preces et siiiiplicationem fralrum dimisisset: et ipsum
«xlractum de eompedilius, non perniisil poste» illis temporibus redire Pratalliam,,.
Quindi si presentano a deporre "Vanga magister conversii.s camald., Passarinus coiiversus «ainald., don-
nus Uainerius prior sancii .Micbaelis Arelii, Palmcrius conversiis camald.,,.
Questa copia di testimonianze cosi principia: "In nomine Domini. Te.stes ecclesie Camaldulensis contra
Kpiscopaliim Aretinnm, producU el exaniinati sub anno Domini Mtcxvi, corani doniinis lì(iininsigna) ardii-
diacono Fiorentino et magistro B(onaiunta) canonico Castellano domini pape iudiribus delegatis supra e\a-
minalionc dictorum lestium. et per me lulianum notarium infrasoriplum ililoliicr de eoriim mandalo scripti
et pubblicati,,.
H^H UOCUMKNTI PEII LA STORIA D AIIEZZO [473.
presenti causa el lite, islo lesle presente et audienle, ipse dominus papa quesivil a
priore Camaliliilensi aii bahi'itH |)iivil('giaiii (.'xemplionis, t>t ipse ics|i()iiclil sir; adiuii-
gens iiiioil lialiehat ilii preseiitialiler duo privilegia; et apud liuspitiiiin lialjchal (luedam
alia; et tiiiic ail precepliim domini pape oslendit sibi qnoddam priviiegium ipiod ipsemet
papa ooncessoral, in quo continehatur (iimil niillus episcopus poterat interdicere ve!
excomnnicare rongiegalioiiein r.amaidnleiisem et ipiod polerant recipere ordines a quo-
cum(|ue episcopo inallenl. Et beni! dominus pajìa dixil, islo lesle piusenle el audiente,
quod ex lenore illius priviiegii iiabebut donium (^amaldulenseni liberam et exennptaw,
adiiiiigens et dicens: Deum invoco lestem, |)onendo manus suas ad pectus, quod 5i
ego hodie de novo concederem tale piiviieginm alieni ecclesie, ego babeiem ipsam li-
beram et exeniptam. Et dixit episcopo Aretino: (Uislodi animain tiiam, quia vides quod
ecclesia Camaldulensis non jierliiiel ad le, sed ad me. El ipse episcopus dixil lune,
dirigendo sermonem ad doniinnin pa[)ani; Poslquam sic babetis eam, dimitlamus de
capile et piocedinins de niemlnis. Et dominus papa dixil episcopo Aretino: Ouid vis
dicere de membris? Omnia sunt sub uno capile, et ita perlinent ad me membra sicut
el caput. Et episcopus dixil: Ego debeo babere in eis correctionem. Et papa respon-
d(l: Nullam debes habere correctionem, (juia ex (|uo non poies excomunicare vel in-
terdicere, ergo non potes corrigere. Et lune predictis verhis non lespondit prior Ca-
maldulensis. Interrogalus si posl(|uam dixerunl hec dominus papa el episcopus Arelinus
full tiactatus de biis questionibus coram domino papa, respondil non, quod ii)se vi-
derit vel audierit. Interrogalus si scil qiiod privilegia Teobaldi et [mmonis(l) episro-
porum aretinornm fuerint ostensa priori Camaldulensi ccnam papa Innocentio, respon-
det non; el dicit se nescire quod aliquod |irivilegiuni oslenderil episcopus Arelinus
nisi de sua lidelitate. Interrogalus si scil quod dominus papa direxerit verba predicta
post litis conlestationem vel prius, respondei se non inlerfuisse litis contestationi. fn-
lerrogalus quo die el quo mense el quibus presenlibus episcopus Arelinus el dominus
(I) -V (Jiupositii dei tre privilegi episcopali di Teobaldo (lui"), d'iniiiione (lo:^) e lii Costantino (1064),
predoni in eausa dal vescovo aretino, abliianio una nota dei giudici, che contiene indicazioni e notizie im-
portanti. Ne riferisco qualche parte. " .\dditur autem quod dicitur probatum esse quod Marlinus
episcopus aretiniis, qui nunc est, hostenderii privilegia Einonis et Constantini episcoporum aretinorum
in consisterò, coram domino papa Innocentio; et quesilus si ecclesia Camaldulensis impelraverat illa privilegia
el usi fuerant ille el prior, respondil .sic. Uespondimus hoc modo, quod illi rubrice testes quatuor suppo-
nunlur, silicei abbas de Pratallia, donnus Guido, Danesius et (iotefredus senescalcus episcopi. Al abbas de
Pratallia contrarius est privilegio Tebaldi, quod tamen apparel vituperatum et glosubatuni et abrasum, quia
dicii in ilio privilegio con que non continentur sicul apparel in conlrarietalibus denoiatis.
Ilem donnus Guido monachus Camaldulensis contrarius est privilegio Tedaldi, el est contrarius privilegio
Conslanlini, quod dicit se legisse et vidisse, sicul apparel de contrarletalibus super ipsum specialiter designalis.
Ilem Gotefredus senescalcus episcopi, el est contrarius sibi ipsi.
Item notandum est quod illa privilegia Enionis el Constantini non inveniuntur publica manu conscripta,
sed sigillum episcoporum est tamen in ipsis; unde cum prior Camaldulensis non ulalur in hoc iuditio inslru-
mentis illis, eis fides commodari non debet prò episcopo Aretino cjuia eis utilur. quia sigillum eius in pro-
pria causa nullam aucloriiatem prestai ani tìdem.
Prelerea pone sine preiuditio quod prior Camaldulensis impeliasset illa privilegia Emonis et Constantini et
confileretur quod Tedaldus ediflìcassel ecclesiam .sancii Salvatoris ipsiiis confessio non posset ei preiudicare cum
ilio abraso privilegio Tedaldi non conlinelur quod Tedaldus ediflcaverit, immo polius innuitur quod Romual-
dus ediflcaverit, cum sic conlineatur ibidem donnus Romualdus prius heremltarum pater elegit el prò-
AN. 1216) CODICK DIPLOMATICO I^H
papa (lixeruiiJ preilicla verlia, respunilcl, ijijod .scfuiida leiia aule saiicliim RomiiaUlum,
ut cretlil do die, piX'stMililjus vicario Camaldiiieiisi,(|ui iiiinc est, doiirid Beiiediclo,
donni! Egidio camerario, ilonno Uxorie vireromilo Camaldiilensi, piesentihiis rardinali-
bus bene decem, ut credit, silicei camerario domini pape, episcopo Hoslieiisi, (lui-
done et Petro Leone episco|)is Tiisculano et Albanensi, domino Slepiiano iiepole domini
pa|)e et aliis. Inlerrogalns si doniiiius papa ilixil dieta verha disputando cum episcopo
Aretino vel locitando simpliciler vel alio modo, lesponrlet (|uod sibi videtur prò firmo
doniiniini papani non dixissc hec dis|)ntando, sed dininiendo ita l'orliler et lirmiter
ipse liouiiims papa ea dicebnt. El dicit se poslea andisse a domino Guidone et l'etro
Leotiis ijiiod dominus papa removerat de cetero verba illa. Inlerrogalus si scit quod
papa Innocenliiis predicla verba fecerit redigere in scrijito el Italiani suam p[oiiere],
respondet non. Inlerrogatns si litigalur adliiic a tempore Innucenlii pape de liberiate el
su(b)iecti()ne et patronato Camaldulensis ecclesie, icspondet sic. llem dicit se vidisse
per dictiim lempus quadraginla (riunì annoium predicta loca lieremi el Fonlisboni ba-
beri et teneri a priore et fratribus (lanialdulensilius prò suo allodio, et cum tempore
Placiti prioris camaldulensis essai coiilenlio Inter ijuosdam nionachos, silicei donnum
l'elrnm, Kincineiliini el (|uendam, cuiiis nomine non recordalur, an lilii Uberlini es-
sent patroni Canialdulensium, dictus piioi- l'Iaciins precepil donno Bonlilio lune converso,
[u]t irei ad dominum Leonardum lune sacrislam, et tacerei sibi dari instrumentam de
concessione Malduli; el allato inslruniento ipso, [prijor ivit in carneram, el cum eo iveiunl
doiinus Bonlilius el donnus Leonardus preibcti et hic teslis et donnus (luido ijui fuit prior
Florentie et donnus Uainerins Malaseta el non pinres, quod i|)se recordalur nisi de
donno .Mauro; coram qnibus predictis prior l'la(cilns) legit piedictum instrumentum, in
quo continebalur quod iVIaldulus dederal proprio el sui iuris locum in quo est lieremus
Camaldulensis Romualdo; queni locum liiis linibus desigiiabal: ab una parte locus qui
dicilur Faiokim, ab alio mons Finusconis(?), a tertio casleilum Donelli. in quo loco
vidiì aplissitnuin et congTuenlissimtim loiiiiu el c-elliil;is rianimi lieremilaiuiii si^ilUilini in contemplativa vita
Deo servieiiliun), ronslriictaque ibi liasilica sancii Salvaloris, v celkilas cum siiis tahernaculis ibidem dislincxil
atqiie ailinviceni sepaiavil, seil in singnlis singiilds depiilavit Iratres hcremitas, qui secularibiis curis el sol-
lecitudini; rel'ecti, soli divine ronlfiiiiplationi insistanl, quibus etiani domiis Petriim venerabilem lieremitam.
fldelcm preceptorein dedil.
Ileni obiecei'iinl ex parte episcopi quod privilegiiini Tedaldi, quod ipsi; /eieial l'etro becemile, eial sine
rasura el onini lesione, el lioc intendit probaro per duos lesies, silicei abbatem de l'ratallia et donnum Oui-
donem nionachos camaldulenscs. Preterea ista rubrica non est admissa, quia donnus Guido non dicii \'erbri
rubrioe, quia non probal per alia vorba nisi per illa. Inlerrogalus si vidii in Hiclo privilegio vitium vel ra-
surani, resiiondel non, el alter ilici! quod vidi! privilegiiim sine rasura el aliqiia lesione.
Liquet igitur manifeste quod super proprietate iurispalronalus nicliil penitiis est probatuni, sed de posses-
sione vel usu simililer nirliil. Nani quanUim facùil illa rubrica, quod in superlineari ecclesie Fontisboni erani
liltere sculpte el e. cuilibet patet, quanivis et illud veruni sii iiuod principale vocabuluni illius ecclesie crai
et est sancii Donati: quod auteni allegai episcopus quod Camaldulenses feceriinl abradi el destnii litteras illas
quas dicit in superlineari sculplas falsissimum est, sed illud veruni est (piod fecerunl construi totam eccle-
siam de novo.
Ileni quod Petrus operarius dixit domino .\miileo episiopic Domine, facile adiutorium ad reliriendum lie-
remuni nostrum et e
Ex bis igiiur qiie dieta sunt et aliis que melius supplere poterli sanctitas vesira, petiini humiliter Camal-
dulense.« absolvi ab impetitione episcopi Aretini. (Arch. Diplom. Fior., Camaldoli).
130 DOtUMtNTI l'KH I.A STOBIA D AREZZO (473.
dicil liu' ti'siis i]uud l'si cniN lii|iiilo:i i|iit; est in .suminìlale asceiisus (guaiule iliir a
Koiilchiiiin ail lieivimiiii. Iiilen(p};aliis ile noitiiniliiis li.'sliiim, ilicit (|Uoil iiiius V(jcalja-
tiir Dmii'llus l'iatei Maliliili. alius l'ulrus el aliiis loliaiiiies; ci ilu iioiniiie iiolar.ii ilicil
i|iioil crai r.uillÌL'limis. liilern)},'aUis ile aiiiiis Domini, ilicil (jiiod dicchalur in inslru-
inenlo m.xii. Inlenugaliis de noinim; iiniieialdiis vel |)a[)e, dicil i|ii(til unii i(.'c(irdaliir
ile niiiiiinibus iniiicialoiis vel |ia|)e. Inlenogaliis si crai itti iionieii iiii|M'raloiis vel pape,
respoiidol sic. InleiToj^alus (pianta iiidiclin eral sciipla in ipso iiisliiiuieiilu, respondet
iiuod i^ral ihi sciipta se|diina vel octava. Inleirogalus si anni Domini erant in prin-
cipili instiunienli vel line, lespondel, in piinripin. Inlei roj^alus si aliipia iitleia eral
scripta in inslrumenlo in ipia jionerentur anni itoniini, respondet sic. inlerrogatus ipie,
respondet: //' nomini' Ilei clrrnì mncti. Interrogalns si siynum notarii eral in prin-
,'ipiii vel in line, respondei, in piincipio, et in line erat aliiid signiim non uniToime
primo. Inlerrogalus iiiiiismodi signum erat primnni et cuiusmodi iilliniiim, respniidet
se non recordaii. Inleiiogatus si prioi- legit lotnni insti iinieiitiim, respondet sic. In-
lerrogattis si ipse lestis legeril lotiim instrumenliiin in eodem loco ante((iiam di-
scederei el pieseiilihas prediclis, respondei sic. Inteirogalus si instrumentum eral coii-
ceptum in prima peisona vel lertia, res(iondet ipiod in |irima. Interrogalus de loco ubi
dictnm inslrumenluni fuit cotifectiim, respondet se non recordari. liUerrogatus si lit-
tera eral crassa vel minuta, respondet, crassa competenler. Inlerrogatus in quo die vidit
dicluin inslrumeiitum et in ipio mense et in quo anno, et si in mane vel sero vel in
media nocte, respondet. die iovis exeunte iuiiio el post lioram iionam ante vesperas et
in secando anno sui nionacliatus. PU dicil se esse certuni quod ipse monacliavit se et
credit quod sint Irigintaquinque anni, sicut dixil. Inleiiogatus de (|Uo loco dicebalur
in instriunenlo Dunellum et .Maldulnm t'uisse, respondet de quudam villa (|ue est iiiter
Raginopolim (") el .\loionam, sed de nomine ville ikmi recoidalur; el iiescit de cuius
curia sii villa predieta. Interrogalus si, linitis annis Domini el indictione, scribehatur in
principio narralionis: Manifcxtiis suiu eqa Malduius, vel: Ego Uuldidua, respondet quod
posi aniios Domini ponebalur quidam [irologus de coiiteni|itu mundi et salute anime, el
posi ipsum proiogum scribebalur: Ego Malduliis. Interrogalus que fuerint verba ipsius
notarli in subscriptione, respondet quod conlinebalur: Ego tìuilliclìiius noi. Iiuic carte
rogatm intcrfui{\). Interrogalus dicil se audisse a prioribus el fralribus (]amaldulen-
sibus per lotum dictum teiiipus quod jiredicta loca heremi et Fonlisboni tenebant prò
allodio et suo proprio; el hic lestis lenuil loto predicto ilio tempore, el a mullis aliis
clericis quam laicis dicil se audivisse a predicto tempore, quod predicla loca erant al-
lodium (amaldule, et quod nulli subeiani, nec tenebantur respondere de aliquo iure
nisi soli domino pape. Inlerrogatus a quibiis audivit, respondei a prioribus Radulfo, Ilde-
brando, l'Iacilo, Martino et a (ìuidone qui nunc est, el a vicariis donpuo lohanne,
donno lacobo, donno Simone, donno r.erardo qui modo est Bpiscopus Anconitanus,
magistro Lamberto, donno Egidio, donno Rustico el donno Nicolao qui lune est, qui
omnes fuere vicarii r.amaldulenses, et a camerariis r.araaldulensibus, silicei donno Boq-
(•) Rogiropolim.
(I) Segue il lesty a i-isponeiere drta i segni Av\ nolaio e delle mani. Questo documento si è perduto.
AN. Ì21()J CODIOK DIPLOMATICO 131
filio, donno Mauro, dotino Pelio, ilontio IJbardo el ab cd (|ui nuiic esl de Morona,
donno (liiidone . abbate niinc sain'li Mirhaelis l'isaiii, ilunno llcniico i!l donno Egidio
qui nnni- esl, el ab aliis (lanialdulensiliu^, de (]Moiiim nominibus non recordatur. Inler-
rogalus si scil episcopum Aielinum vcl eius nunlium semper fuisse presenlem quando
ita audivit dici, lespondet qiiod tempore priorum Hadulli el Ildebrandi erat lonversus,
et lenijioie piinris Placiti, ipiando liec silii dixeriinl, eral monacluis. Interrogatus si scit
doniiuni Bonumlilium, donnum Leonardum, donnum (Juidonem qui fuil de Florentia,
donnuni Rainerium Maleselam, donnum Mauium, cum quil)us dicit audisse legi pre-
dicluni insliumenUini, vivere, respondei donnum l.eonardum qui modo est prior de
Caslillione vivere, [lem dicil se interCuisse quambi |ii'ior Martiniis camaidnlensis pro-
hibnit sul) pena excomunicationis ne quis inciderei infra lerminos constilutos. Item
dicit se audivisse legi a jìrioribus ramaklulensibus, silicei l'la(cilo), Mar(liiio) el G(ui-
done) qui nunc. esl, in «luodam libro, qui diciliir Consueludo heremi, quod Maldulus
viderat visionem (piandam in qua vidii scalani ereclam nsque ad celinn per ipiam asren-
debaiit el discendebanl liomines albi: in quo libro conlinetur in serie ipsius scriplure,
quod locus in quo esl lieremus, l'uit dalus Romualdo a Maldulo (|ui viderat prediclam
visionem, el hic teslis hec eadeni legit in eodein libro, hileriogalus in ipia parte libri
predirti ronlinetur de scala erecla, res[H)ndet (|uod noi; rerordalur. Eodem modo ui-
terrogatus in qua paite libri ipsius continelui- ile datione Malduii, l'espondet se non
recordari. Inlerrogalus si sciai (jui fuil auclor ipsius libri, respondei non; sed dicit
quod ea (|ui' in libro ipso continenlur habenl (^amaldulenses el lenenl autentica; eliam
sunl quadraginta anni quod vidil librum illum, el dicit se lune temporis legisse in
ipso libro (|ue dirla sunt, el hoc anno legit simililcr in eodem libro idem. Ilem se
interfuisse electionibus priorum Camaldulensiiim, siliciM Martini el ^(uidonis) qui
nunc est. quas elecliones dicit hoc modo fuisse celebratas apud heremum in capilulo,
silicei: mortuo priore Camaldulensi, convocanlur fralres C.amaldulensis ordinis lam ab-
bates i|uam priores de diocesi Aretina et aliis episcopalibiis, et eis apml heremum
congregatis, costiluunl duo? qui vota singulorum examinent, et unus ex eis de volun-
tate alterius electionem pronunciai hoc modo: Ad honorem Dei et beale Marie et beati
Romualdi ei omnium sanclorum el domini pape ac totius convenlus Camaldulensis
eligo lalem in priorem. El hec, dicit facta sine requisilione vel consensu episcopi Are-
tini, ve! sui nuntii, cuius episcopi dicit menlionem nullam faclam fuisse in jiredictis electio-
nibus. Facta vero eleclione predicli donni Martini, dicit eum fuisse ductum in eccie-
siam heremi cantando: Te Deuin landamvs a fratribus Camaldulensibus, a quibus po-
situm fuisse in sede in dieta ecclesia. Deinde vero, explelo imno el facta oratìone ante
altare, duxerunt eum ipsi fratres in capitulum, el slatini promiserunt ei obedienliam
abbates et prioies, et alii qui erant ibi; et offìciales represenlaverunt ei claves, et ipse
concessit quibus voluil, et statim cepil amministrare tam in lemporaiibus quam in spi-
ritualibus ut prior; el hec omnia vidit fieri sine presentia vel auctoritate episcopi Are-
tini vel eius vicarii. Item dicit se interfuisse duobus capituiis generalibus celebralis
apud Camaldulam semel tempore prioris Martini et semel tempore prioris (i(uidonis)
qui nunc est; in quorum ulroque, congregatis fratribus ordinis Camaldulensis tam ab-
batibus quam prioribus de diversis episcopatibus, vidil et audivit utrumque predicto-
rum priorum incipientem in principio capitali in claustro Fontisboni: Veni creator
I3S KotUMKNTI l'KH I.A STORIA lì' AREZZO [473.
Spiritus, ci jioslea stalim din'iiltin tìaliibus: Itenedicilc; et poslea autlivil eos ili-
oonU's |irimuiu seiinoiieni, silici-l Mar(liiiiim) in suo capilulo prelato et priorein ri(ui-
(loiu'm) in suo siinililer; el post piiinuiii siTnioiicni iiiiunx<!riiiil (|iiiliiis eis placiiil, til
facficiil silos soniiones: (|uil)iis seniioiiiliiis explelis, dicli piiores, (iiiililiel in suo Iimu-
porn, iV'i' l'Ili ni t'.xiie ile ipso riaiistio onines (|iii non erant de conventii llainaidiilensi,
I»! reiiiaiiseriihl ipsi piioics rum snis IValrihus, ni oidin.iti'nl di^ suis a.nendis. Inler-
rogatiis si vidii ibi lecipi t'|>isc(ipiim .Mai(linuni) ijiii nane osi, respornlet sic, ciim
piilsalioiic lanipanarnm, aipia sanrla el incenso, sei de i^andeiis non rei'ordaliii , de
osculo nianii> non recordaUir, nec vidil eum ihi lomedere; audivit lamen ipiod rome-
dil in oleriiMiia. llem difit se vidissc lecipi apnd Fimlenihonum cnin pulsalione cam-
panariini. aqua sancla el incenso episcopum 'l'udciliunm, cpisi-opuni Ihlievelanum et
episiopum Fesiilanum ipii niinc est, sIl'uI credit de persona; (piem episcopum Tuderli-
nuni dicil illuc venisse tempore prioris l'la(cili), quia voiehal ei ilare monaslenum
sanili KiMinnali; el episcopum Urbevelanum credit venisse occasione cuiusdam pecunie.
Omiies episcopi consueverunt ita recipi undecumqiie sint; el hoc dicit se audisse a
prioiv Martino, a priore ('i(uidone) qui nuiic est, et a domino (leranlo mine episcopo
Ancoiiilano, et ah eo qui nane est episcopas Fanensis, quando eranl vicarii Hamaida-
lenses, el a magislro Lamberto. Inlerrogatas si vidil aiiqaem |»redictorum Irium epi-
sco|iorum celebrantem missam vel l'acientem sermonem a|)ud monaslerium Fonlisboni,
respondei de missa quod recordalar, set de sermone solempni vel remissione solempni
dilli non. Inlerrogatas ex qua causa audivit dici a prediclis qiiod epi.scopi recipieliantar
ibi, ut dicluni est, undecnmque essenl, respondei quod dicebalar a quibusdam: Oaod
est hoc qaod recepimus episcopum Arelinum cum pulsalione campanarum, aqaa sancla
et incenso? El ideo fuit lane responsiim: Quia ila esl consuelado haiiis domus sic re-
cipere omnes episcopos, et ila recipimus eos undecumqae sint. llem dicil quod eu tem-
pore quo eral combuslum monaslerium Fonlisboni, (|uam combaslionem credit fuisse
in cathedra sancii Petri, in nocle, l'ralres i^amaldulenses ceperunt inter se contendere,
quibasdam dicentibus, quod locus ille eral nimis ligidus et ideo videbalur eis booum,
ut dicebant, quod mul;>relur i[)sum monaslerium in quendam campum ibi superiurem,
qui Incus magis erat exposilus soli, el dicebalur ibi esse quidam fons. Set cum fuis-
set res|)onsam a quibusdam aliis quod locus ille, ad quem volebaul irausire, perti-
nebat ad episcopum .\relinam el ideo dicebanl se dubitare ne ipse episcopas concederei
locum illuni eis, donnus Bontilias et donnus Barlolas, qui poslea lail cecus, iverunl ad
islum teslem apud sanctum Petrum piccolum, el iverunl isti duo el hic testis cura eis
ad episcopum Areliiiam qui eral tane in palalio veleri ante Plebem, quod palaliam
modo est doslructam, el proposaerunt ipsi episcopo, donnn Ronfilio dicente ipsa verba:
Vos sciiis de damno qaod conligii nobis, el qaaliler monaslerUim Fonlisboni esl com-
bastum; sed vellemus istud monaslerium reeditìcaie in tali campo, nominando ipsum cam-
pum; verumlamen quia vos habelis ihi Tacere el Glii Ranieri! Iberlini, volumus ipsum
locam pro|MÌuni adqairere ex vobis el ipsis, et vellemas vobiscuni et cum illis cam-
biare ipsum locuui, accipiendo el dando vobis lerras, quia videtur nobis quod essemus
ibi melius el quod volumus esse in nostro allodio, ideo volamas ijisam locum primo
acquirere. linde episcopus ille ad hec respondens dixit: De veslro dampno ego doleo,
set non concedo vobis ut ipsum locum maletis in quo eratis, set polias rehedificate
AN. Iil6] CODICK DIPLOMATICO I :{;5
ibidem quia eslis in veslro alludiu. Foslca redieriail, silicei doriims Uoiiuslilius et doii-
nus Bailliolus cimi islo teste apud sanL-tiim l'elrum; et iveruiit ilerum ad |»redictam
episcopum ad iamdiclum lociini et iiic leslis ciini eis. (jui episcopiis dicto Bdiiolilio pio-
posuil, quod prior et IVatres Camaldiileriscs reniiltelianl ipsos ad euiidem episcopiim,
quod volejjaiit permutare cum eo nrcipiendo predic.tum campum et daiuld siili alijji
terras sive velie in Arelio sive velie in Castiliione sive eliani in Aiiglai'i. Inde l'pj-
scopus, (|uasi motiis, dure lespundil eis, quasi redaii^uendo, dicens: Vos specuinni lo-
tius Tuscie, et vuilis transire ad locuni unde posset esset suspicio et dicerelur ipnid
essetis in loco allerius; set consulo vohis ut lehedificetis monasterium in veslio iirinio
allodio uhi l'uit. Unde ipsi discendentihus ah episcopo redierunt domuni, et inde ipsi
Canialdulenses ceperunt rehedificare i|isum monasterium in loco in quo prius lucrai ecc.
De monasterio de l'ratallia dicit, quod vidit ibi stare doiinnni l'etrum <iui adniini-
slrabat et gerebal negolia ipsius monasterii de Pratallia; et respondehal de negoliis
ipsius monasterii donno Rodull'o monachi) camaldulensi, (]ui donnus Rodull'us [irinio
fuerat prior Camaldulensis et abbas de Pratallia, sicut liic lestis audivil 6'cc.
De monasterii! Silvemunde dicii, quod vidit donnum lohannem de ('.arra ahbatein
ipsius nuinaslerii ecc. lnleiiog:itus quoliens vidit priorem Ca(maldulensem) vel eius vi-
carium requirere vola (ralrum in tacienda eiectione ablialis Silvemunde separatim et
quolieos communiter, respondet quia ipse leslis inlerl'uil apud monasterium Silvemunde
quando, morluo donno (ohanne de Foianu abbate ipsius loci, monachi ipsius monasterii
intendehant haiiere abhatem et iam liaclaveiiinl inler se, islo leste presente cum eis
quia morahalur apud sanctum l'elrum i)iccolum, ipsius monasterii domuni nbedientia-
lem, et prioris Ca(nialdulensis) simililer, quod volebanl habei e donnum (iiilfum monachum
ipsius abbaile pio abbate, etiani miserunl ad priorem (',a(maldulensem), silicei l'la(ci-
tum), ut darei ipsum donnum ririflum [)ro abliale eis, ecc. Iiileirogatus (|uando ipse
dictus donnus (irilTus renuntiavil, respondet se non recurdari, sed ciedit quod l'uerit
circa mensem madii. Interrogalus dicil, quod posi dictam renunlialionem, cum prior
Mar(linus) minerei ipsum donnum (Irillum ad sanctum IpoliUim de Favenlia, ipsum
donnus (Irilfus iiolens illuc ire, rediii ad monesterium Silvemunde et cepil retinere
ipsam abbatiam cum voluntale prioris Ca(nialdulensis). Unde cum essel apud velerem
ecclesiam Cathedralem extra civiialem Aietii dominus Bernardiis cardinalis apostolice
sedis, vidit hic lestis controversiam lieti corani eo Inter priorem Mar(tinum) et ipsum
donnum (Iriffum, presente Amideo episcopo aretino, set cum non l'uerit ipsa questio
lune tìnila coram eodem cardinali, l'uit causa delala ad sedem a|»ostolicam, et tandem
venil mandalum a domino pa|)a ad episcopum Arelinum jiredictuni, in quilnis lil-
leris conlinebatur quod ijise caperei eundem (Irilfiim qui l'iigerat a Curia et mitleret
eum in manum prioris (^a(maldulensis), el hic leslis inlerfuil cum priore Mar(lino) pre-
senlalioni ipsarum litlerarum, el cum jiiopterea sepe irenl ad ipsum episcopum hic
leslis cum donno Nicolao lune vicario Ca(maldulensi), alio ah islo qui nunc est, quando
cum camerario Ca(maldulensi) qui lune eral, de cuius nomine non recoidatur,
quando hic leslis el cum alia societale, el requiierenl ipsum episcopum ut faceret
mandalum domini pape, ipse episcopus respondehal: .Non debelis mihi hoc onus im-
ponere, quia ipsa domus de Silvamunda vestra est el ille est vesler monacliiis, et ipse
redibil ad mandalum veslrum. Kl hec verba luerunl in palalio ipsius episcopi, ijiiod lune
|;U DftCUMKNTI l'KII I.A STnIUA I) AHKZZO 1 4-7:}- 474.
dal alili' rlohciii An-lii. Sci ipse tlctiuiiis Cii'ifliis dicebalur lalitare ,i|uul lasliuiii de
Ooniace, ci poslea ivit atl Cuiiaiii, ci |ii)sl ilaluin amlitoiiiini ileiiuii l'ii^-il a (iiiria. (Indi'
doniiiiiis |ia|ia IVcil oiiin i-xcoiiumicaii jiit e|)isiu|ius Ariiliiiiim, t'.astclianuiii, Sciii'iisi'iii,
FlDifiiliiimii et lù'siilaiium; sci liir lt;slis non ivil Hoiiiain piiiiia vul secuiida vice
pretlirla, nec iiiterluil exi'Dmunicalioiii nisi iiuandd Iccil eam piedicUis episcopus Are-
liiiiis in l'Iehe Aretina, exroniunìi-ando ipsum donnuni riiilTun) el l'aulorcs eius. linde
hii: leslis vidil eniiileni doniinm riiilTiini imstca icdire ad mandaliim ipsius piioris
Mai(lini) el iiirare mandala ipsius apiid samliini l'elnim piculnin; sei anleijuani don-
niis (Irillus rediret ad eins mandalnm, ut dicium est, diclus prior et liic testis rum
eo expnli'iuNl (piosdam lauloies ipsius donni ('iridi a monaste^'ii» sancii l'etri in pic-
Oidu. ipiiis dicil fuisse ilonnum Ciuidmicm qui nane est ahlias sancle Trinilalis, |)re-
sbiterum loliaunem et pr(\sliitecuMi lanneni ipii moraiialur a|)ud sanctuni l'etrum pic-
colnm, ecf.
Interrogatus si episcopus Arelinus concessit iiis ali(|uod ecclesie Ca(maldulensi) in
ecclesia sancii Micliaelis Arelii expresse. ies|M)ndcl se nescire. Inteirogatus si vidil ec-
clesiam sancii Micliaelis esse capellam, respuudel sic. Inleirogalus (pianto tempore vi-
dil ecclesiam sancii Micliaelis esse capellam, respondei dnobus aiiiiis et non plus, quod
ipse recordatur. Et dicil inleirogalus ex auditu el credulilate, quod parvuli parrocliie
sancii Micliaelis batizanlur apud l'Ieliem Aretinam el cresiniaiitur al) ipso episcopo
Aretino. Interrogatus si capellanus ecclesie sancii .Micliaelis vel prior ipse vel aiins
iveruiit ad baptisma celebrandnm apud Plebeni Aretinam respondei non, ecc. ecc.
Iste teslis iuravil in prima nostra delegalione super loia causa dicere verilalem
iis(|ue ad fìnem cause, sive coram iiobis vel corani aliis quibuscumque delegatis a do-
mino papa super examinatione testium in predicta causa, et iuravil seplirao kalendas
decembris et cepit dicere pro.xima seipienti die, set propler brevitatem temporis quod
supererai de nostra iurisditione, et propter novas occupationes que imniinebant ante
finem lamen ipsius iurisdictionis, pretermisimus examinare eura, reservantes exami-
nalionem in tuturum.
m.
Deposizioni di testimoni prodotti in favore del Vescovn di Arezzo nella questione
di giuspatronalo che egli mutava sopra il Monastero e l' Eremo di l'amaldoli.
— 9, 10, 11, 13, 15 settembre l'21tì.
[Ardi. Oapii. d' .\r., n. S.'JI |.
min. l90-290X'>i- 7,17. -In un intulu l'onniito da 12 membrane di varia lungheria, unite insieme medianle
fettucce di pergamena inlilzale a mo' di sutura, sono scritte le lunghe interrogazioni testimoniali ottenute in
favore del Vescovo aretino. Al volume, un poco lacero in principio, mancano altre 62 carte, secondochè si
desume dalla sottoscrizione di Simone noiaro che le vidimò colla sua firma. .Nondimeno del lungo e grave
processo, redatto per una lite, che si protrasse per ben cinque anni dinanzi ad Innocenzo III ed Onorio III,
resta tanta parte da offrire notevole materiale per la storia aretina: ed io non tolgo da queste testimonianze
se non ciò che giova i)er essa.
Nel tergo del rotolo, a diverse distanze, si leggono delle noUtf. che riassumono le cose più importanti
dell' interrogatorio, e queste notae corrispondono precisamente nel punto dove, rovesciando la carta, stanno
scritti quei passi che si è voluto porre in rilievo. Appiè dell' ultima carta vedesi scritto: EPI II.
AN. 1*16] CODICK DIPLOMATICO I3SÌ
La |)iim:i omi'Ui consi!rv:i l' iiUinia piirle di im iiuciio;.'.! Iorio. In quale ri^'iiaida 1' iiflìcid dei catiipari, n
guardiabusolii: Iratta dei conlìni delle selve di Oamaldoli, i iiuali erarid: "silve dei Piscine, rivus de Tellielo
us(iue ad iiiassiiin de Piscina el liumeii qiiud venit a (laiiialdiila i!sl ali alia parie: a (piarla parie sunl campi
hoiiiinuni de Serravalle el de Vetrina et de Marciano. Fines vero siho de (^anipoloimli sunt liii: .Monlero-
Uiiuliis, (,'aiiipiis labri versus Caiiialdulam; lerliu.-- liiiis Uadius de (>aslagnolo el sicul diclus Hadius desc rndit
usi|ii(! in lUiniine,,. Il l(!slc. dà poi inl'drniay.ioni sulla visita del vescovo liliotlo a Caiiialiloli e all'Alibazia di liota.
'1). (iiiiilo Mazzoliui canonicus ecclesie .Aretine iuralus v. iii. seijlemlu'is super vaca-
tioiie (') episcopatus .Aretini et super ecciesiis s. Michaelis civitatis Aretine et sancii Laii-
rentini; et super Dnlinatidiiihiis monachoriim Canialdulensis oiilinis, et super eorum
adventibus ail siiiodos episcoporum .Arctinorum, taineii tiicit eodem die: se iiiterfuisse
sepulture Eliotti episcopi aretini el ivisse ipsum sepeliri; (|uem dicit fuisse mortuum
in castro de Civitella; sed non interluit morti eius, sed ivit eum sepeliri, ut predictum
est, in veteri ecclesia ratheilrali extra civiiateiii Arelinam. El hoc t'aclum fuisse in vi-
gilia sancii .Nicolai aut in die ipsiiis lesti proxime se(|uenlis post ipsam vigiliani. Et
dicit episcopatum Aretinum lune vacasse per annum et plus, set (|iiaiiluin |}|iis non
rerordatur; et dicit Aniidenm fuisse eleclum in die sancii Marcelli, ut credit de die, set
non bene recordatiir de die; cuius declioni dicit se inlerfuisse in dieta ecclesia (latlie-
drali, farle ante altare sancii Donali. Interrogalns quantum ante ipsam sepulturain, de
qua dicit, obiit diclus epi.scopus Eliottns, respondet se nescire; set dicit ipiod vidit
eum mortuum el corpus eius fetens, quia iiKiiieni eius dicit fuisse ocullalam, sicut
audivil, propler timorem teutonicorum una ilie et una nocle. Interrogatus quomodo
scil episcopatum Areliuum lune vacasse per annum unum et plus, sicut dicit, respon-
dei: l'nipler eleclionem Gualandi que facta fuii; quem dicit sletisse eleclum per unum
annum. Interrogatus quando fuil electus ipse (lualandus, respondel se non recordari
de die vel de mense. Interrogalns si ipse (lUalandus reiiunliavil, vel fuil cassala eius
electio, respondet quod renuiiliavit. Interrogatus quando renunliavit, res|)Ondel se
nescire prò firmo, set credit quoil renunliavit de mense decembris prope nativilatem
Domini. Interrogatus si interfuit eius renuuliationi, respondet min; et dicit quod
(Uialandus non accessit ad partes ejiiscopalus Aretini durante sua electione. Inter-
rogatus si scil aliam causam vacationis illius, nisi quam supra dixit, respondet
non; et dicit se inlerfuisse electioni Gualandi predicli in episcopum Aretinum. In-
terrogatus quando et ubi fuil electus Gualandus in episcopum Aretinum, respondet
se non recordari, set dicit eum fuisse eleclum in dieta ecclesia C.alliedrali, nec re-
cordatur ijuis elegit eum. Item de episcopatu Aretino, se vitlente, vacasse a lesto
sanctorum Albini, Paulini et Nicheli, de mense iunii, usque ad feslum sancii lohan-
nis eiusdeni mensis, revoluto anno; in quo die, silicei festo sancii 'lohannis, vidit
Martinum, qui nunc est episcojtus Arelinus, arripienlem iter de civilate Aretii ab ec-
clesia C.alhedrali qua est in civilate, ut irei ad dominum papam prò facto sue electio-
nis; et in ipso itinere dicit eum sletisse usque ad in dies post festum sancii Donati
lune proxime sequentes; et lune vidit eum redeunlem conlirmaium a domino papa; et
lune vidit eum ab inde amministrare in episcopatu. Interrogatus quomodo sciai episco-
patum Aretinum tantum vacasse lune (|uantnm supra dixit, respondet quia vidit Gre-
(•) vacrattone
inr. DOCUMF.NTI l'Kll LA STOItlA I)' AHEZZO [ili.
giiriuin cpisriipuni arcliimni iiintliiiim in iJicto feslo sanctorum Albini, i'au(liiii) el Ni-
coli io l'ialea, |)osl liilniii;iin occlosit' Aretine, l't i|iiO(I(i;nn |ì;illiuni fecil poni super
i-orpns ipsiiis, el in omlcni ilii' ivil (*) euiii se|)elliii in ecclesia C.alhcilrali (|ue est in civi-
lale Aretina. Inlerrogatus (inando luit lacla eleclio Martini, (|ui nunc est episcopus
Areliniis, in e|)iscopuin, respondet se non reconJari; set dicit eam factani, se teste pre-
sente et videnle, in ei-clesia sancti Salvaloris Arelii; neque de mense in ipio facla liiit
rerordatiir. Inlerro^jalus quando luit eius eleclio conlirmata i)rimo, respondei se ne-
scire; *sel credi! quoil (ìierit conlirmala in Vincula sancii Retri* Q>). Interrogalus si
eius eiectiii liiil lonlirmata anlequam hic teslis viderit enm arripientem iter eiindi
ad doininiini papam, ut snpra dixil, respondet non. Interro.L'atiis si ipse episcopus
adminislravit in episcopatu Arelino ante lerlium dirni post festuno sancii Donali, de
quo supra di.xit, respondei se nescire. Inlerrogatus si in prediclis temporibus, quibus
supra dixil, episcopalum Areliniim vacasse, fuit in episcopatu aliquando aliqnis vicarius
vel gerens negolia ipsius episcopatus in repetendo iura et movendo quesliones seu in-
lerrnptiones centra aliqnem laciendo, respondet, i|uod quando morilur episcopus Are-
linus remanent vicarii in spiiitualii)us pre[)ositus, archidiaconus el primicerius, et in
lem|ioralibus vicedominus cum Consilio illoium. Interrogalus si in prediclis vacalioni-
bus, de ipiibus supra di.xil, fuerunt aliquando [uedicte persone in episcopatu Aretino,
respondet sic, quas dicil in totis prediclis temporibus vacationnm luisse. Ilem dicit
quod (juando Elioltus episcopus aretinus rediit a concilio Laleranensi tempore Ale-
xandri(l), ipse episcopus convocavi! sinodum in veleri ecclesia Cathedrali extra civitalem
Arptinam; in qua sinodo hic teslis interfnit, et vidit quosdam monachos Camaldulenses
interfuisse in illa sinodo, quos non cognovit nomine vel visu, nisi quia vidiL (') eos
esse monachos, neque recordatur quot fuerint. Interrogalus quomodo scil eos fuisse
monachos Camaldulenses, res|)ondet quia audivil eos esse monachos Camaldulenses.
Interrogalus a quibus el a quo! audivil, respondet se non recordari. Item dicit
quod non vidit in prediclis vacationibus suprascriptos prepositum, archidiaconum,
priraicerium et vicedominum movere quesliones vel lites seu interruptiones (juandiu
vacavil episcopatus; set dicit quod bene possenl respondere si conveoiretur epi-
scopatus, neque scil si possent convenire. Interrogalus si vidit prediclos mona-
chos, quos dicit inlerfuisse sinodo, aliquando stare Camaldule. respondet non, quia
nunquam ivit Camaldulam. Ilem dicit se vidisse Amideuni episcopum aretinum cele-
brare bis sinodum in veleri ecclesia Cathedrali; el in prima sinodo dicli episcopi vidit
duos monachos Camaldulenses, quos non cognovit aliter nisi quod monachi erant, el
dicebatur quod erant monachi Camaldulenses. Eodem modo (ter omnia dicil secunda
sinodo ipsius "episcopi Amidei. Interrogalus quando fuit celebrata prima sinodus et
quando secunda, respondei se non recordari, neque recordatur in qua parte anni fue-
runt. Interrogalus a quibus el quot audivil quod illi duo erailt monachi Camaldulenses,
quos dicit inlerfuisse prediclis sinodis, respondei se nescire. Interrogalus si scit ubi
dicti monachi, quos dicit prediclis sinodis inlerfuisse, lune temporis morabaulur et in
quo vel quibus monasteriis, respondet non. Interrogalus si scit priorem Camaidulensem
(») irif al di sopra della parola recit espunta. C) Neil' interlinea. {') prima: cognorit.
(1 ) Si tenne nel niaizo del 1 1 80.
AN. li IO] CODICE DlPLOMATlCft 137
misisse aliquerii de piodiiiis iiioiiachis ;\il prpt'atas sìikmìds, vcI eis dedissi' lii'eiiliam
ve.nieMdi, respondei non; sci ilicii ddhnum Roduiliun Iiiih- monadium Camaldulensera,
qui fuit poslea prioi C.amaldiilensis el episcopus Ancoiiitatius, interfiiisse predicte sinodo
episcopi Elioni, se leste presente el videnle ipsiim, qnem dicil Innr ferisse ibi sermo-
neni. Inlenogalus quomodo scil illiim fnisse prediclum doiinnm KodnUum, de quo
dixit, respondet quia vidil ipsum el rognovil. Inlerrogalus quomodo, quando el ubi
cog.novil eum, respondei quia hoinines dicebanl: hic esl ilonnus Kodiilfus de (^amaldula.
Inlerrogalus a quibus bominibus audivil hoc, l'espoiub'l a I'r(!Ìle prejiosito arelino;
lune et poslea cognovit eum nielius, (|iiia rum diilus doniius Kodulliis essel de Saiicto
Miniato el patruus Geiioensis canonici aldini nnnc, canonici Aretini t'ecerunl (bctiim
lanoensem canonicum aretinum amicilia el nolitia ipsius donni Rodulfi. Inlerrogalus
si scil qiioil pi'ediclus donnus Rodulfus venirci lune ad dictam sinoduni de licenlia
piioris Ca(maldniensis), res()ondel non. Uem dicil se vidisse monacbos Camaldulen-
ses venire ad ordinatioiies episcoporum Arelinorum, silicei Elioni, Annidei, Gregorii et
Mar(lini), qui nunc esl, el ordinari ab eis. Inlerrogalus ipios el quol monacbos vidit
venire ad ordinaliones episcopi Elioni, el in quol ordinalionibus vidil eos ordinari et
ad qnos ordines el quibus temporibus, respondei se non scire qui vel quol fuernnt,
neque scil in quot vel quibus ordinalionibus vel ad quos ordines fuerunl ordinati.
Inlerrogalus quomodo scil illos fuisse monacbos (lamaldulenses, quos dicil ordinatos
fuisse ab episcopo Eliolto, resfiondct quia ita audivit dici nec aliler cognovit eos. In-
lerrogalus si scil \i\ quibus monasleiiis seu locis lune lemporis morabanlur quos dicit
ordinatos ab episcopo Eliotto, respondet non; credit tamen quod morabanlur Caraal-
dule quidam ex eis, el pi'o Camaldula representabanlur. Inlerrogalus a quibus re-
presentabantur ordinandi prò (^amalduiensibus monacbis, respondet se nescire, neque
scit qui vel quot fuerunl presentali prò Camaldula. Inlerrogalus quos et quot mona-
cbos vidit venire ad ordinaliones e[)iscopi Amidei, et in quol ordinalionibus vidil eos
ordinali, el ad quos ordines el (]uibus temporibus, respondet se nescire; set dicit se
cognovisse .Vlartinuitì lune prioreni Camaldulensem, quem vidit ordinari in sacerdotem ab
Amideo episcopo aretino in Cathedrali ecclesia veteri, set non recordalur in quibus
un'"' temjioribus. Ilem dicit se vidisse ecciesiam sancii Michaelis slare et esse ca-
pellaniam el regi per presbilerum lohannem qui portabat cottam albam; el vidit dic-
tam ecciesiam regi per dicium presbilerum lohannem per x annos posiquam hic
testis venit Aritium a castro de Monletino; et dicit se venisse Arilium, ut diclum est,
per triennium antequam diclum caslrum destrueretur, set non recordalur quantum
tempus esl quod diclum caslrum full destructum; dicitur tamen quod sunt xl anni et
plus, et hic lestis credit quod potius sii plus quam minus. Inlerrogalus si tempore
predicli presbiteii lohannis fuit aliquis prior in dieta ecclesia sancii Michaelis, ipso
presbitero lohanne existenle ibi prò capellano, respondet quod in prediclis x annis
non fuil ibi aliquis prior neque monachus, set per ipsum presbilerum lohannem lan-
tummodo regebatur ipsa capella. Inlerrogalus si predicli x anni fuerunl ultimi x anni
adminislrationis dirli presbiteri lohannis in capellania predicta, respondet non, quia
administr^vil plusquam x annis sine priore vel monacho in ca|)ellania ipsius ecclesie,
ipso leste vidente. Inlerrogalus si illi x anni ceperunl eo anno quo dicit se venisse
Aritium a Monletino ante deslruclionem illius castri per triennium, ul supra dixit, re-
438 DOCUMENTI PEH LA STORIA D' AREZZO | 474.
spoiulct SIC. liileiioi^iilus quanto plus x aiiiiis vidil ipsum presbilerum lo(liannem) post
(licUim deceiiiiium ad in ini strare |)io capellaiio ipsius ecclesie sine aliijuo priuru vel mo-
naclio, rt'spondet se nesciie. Iiiteirogalus si a xxxiu aniiis cilra vidil dicluin pieshile-
runi lolianiiem regere ipsam ccclesiam sino aliquo priore voi monaciio, lespDiulel se
iiesrire, iie(|ue scil ()uando ipso piesbiler loliannes inorluus full, ncque (|uanlum po-
slea vixii poslquam dicla ecclesia cepit regi per priorem et monachos. Inlerrogalus si,
vivente diete presbitero lolianne, fuit ipsa ecclesia recla per priorem, respondei sic; et
dicil ipsam ccclesiam lialieio popuinm. Et dicil inlerrogalus ipsam ecclesiam a diclo
tenijiorc presbiteri Joliannis pust(|uam ibi cepit esse prior tempore ipsius, ni di-
cium est, l'uisse reclani jier monachos Camaldulenses et per priores. Item dicil se ri-
disse ecclesiam sancii Lauientini esse capellam et regi per capellanos usque ad tempus
(pio permutatio facla fuil inler canonicos Aretinos et abbalera sancte Flore, quani perniu-
lalionem dicil l'actam fuisse iam sunt xiiii''"' vel xv anni (I), ut credit de numero anno-
rum. Inlerrogalus cnm qua ecclesia fuit ipsa ecclesia sancii Laurentini peimulala et
inler quas personas fuit facta permutatio, respondei quod, cum canonici Aretini transtu-
lisseiit ('pisco|)atum in civilateni Aretinam A\md ecclesiam sancii l'etri maioris, ubi modo
est episcopatus, et ipsa ecclesia sancii l'etri maioris l'uissel abbaile sancte Flore, et
conquererelur ipse abbas (|uod iniuste erat sibi ipsa ecclesia sancii Pelri ablata nec
facta erat ei sulficiens recompensatio; nude cum canonici Aretini vellent eidem abbati
sancte Flore dare in recompensalioneni diete ecclesie sancii Petri maioris ecclesiam
sancii Laurentini predictam et ecclesiam sancii Angeli de Prato cum ecclesia sancii
Marci et earum perlinenliis et totura fictum quod habebant in Quarata, abbas sancte
Flore dicebat quod |)io biis omnibus non quiescerel animus eius nisi primo haberet
ecclesiam sancii Petri in piccolo, quam ecclesiam sancii Petri in piccolo lenebat mo-
nasterium Silvemunde; unde potea fuit data ecclesia sancii Laurentini prediclo priori
Camaldulensi et abbati Silvemunde, et ipsi priori et abbati sancte Flore dictam eccle-
siam sancii Pelri in piccolo (2); set hic teslis non interfuit alieni contractui, neque
diete permulationi. Dicil lamen quod ab eo tempore prior Camaldulensis habuil et te-
nuit ecclesiam sancii Laurentini predictam usque nunc, et totum fìclum de Quarata
predictum, el abbas sancte Flore habuil et tenuil ab eo tempore usque nunc ecclesiam
sancii Pelri in piccolo, el monaslerium Silvemunde habuil el tenuil ab eo tempore
usque nunc ecclesiam sancii Angeli de Prato; et dicit priorem Ca(maldulensem) simi-
liler habuisse et habere lolum fìclum quod canonici Aretini habebant in Quarata, quod
fìctum dicit fuisse vini modios frumenti; set lune non erat alHctatum: el dicit quod
prior Ca(maldulensis) ab eo tempore quo habuil ecclesiam sancii Laurentini, quam ec-
clesiam dicil eum habuisse a prediclo tempore xiiii'^™ vel xv annornm, fecit eam regi
per priorem et monachos. El dicit inlerrogalus, quod ecclesia sancii Pelri in piccolo
prius erat monaslerium monachorum alborura, el ita vidil illud esse ab eo tempore
quo ipse teslis venit primo Arilium. Inlerrogalus si episcopus Arelinus consensit tacite
vel oxpresse diete permulationi vel habuil eam ratam, lespondet se credere quod con-
sensit omnibus. Et dicil quod Aniideus episcopus arelinus extraxit, islo teste vidente,
reliquias de ecclesia Caliiedrali veteri, et adduxil eas ad ecclesiam sancii Petri maioris.
(1) Ved. doe. n. 442 (an. 1204).
(2) Ved. doc. n. 444 (an. 1204).
AN. 121 6| CODICE DIPLOMATICO 139
et ;ili inde fuil ipsa ecclesia sancii Peiri maioris vocata ecclesia C.alhedraiis. Inlerro-
gatus dicil prediclani i)eimiilalioiiem fuisse conlìrmatam por domiiium iiapam, sicut
audivit et credit vidisse confirmalionem piedictam, quam conlirmalionem audivit fuisse
leetam in ecclesia Calliedrali (1).
2). Ildebraiidinus de Arcena, conversus de Strume, suprascriplus teslis, leversus ini idus
selembris et lepresentatus per camerarium episcopi Aretini piocuralorem eius, dicit
quod cum comes Guido crederei tesaurum comilisse Adalele sornris suo, remarisisse
apud Camaldulam, ubi credebal illum fuisse depositum. ipse coraes Guido fecit auferri
omnes vacras ecclesie Camaidulensis, fjuas habebal in aipibus, et fecit eas adduci in
Casentinum; set nescit liic teslis ad ipiem locum, neque vidit ipsas vaccas auferri vel
adduci: unde cum teslis esset postea apud castrum de Biblena, vidit duos monachos
Ca(maldulenses), quos credit fuisse vicarium et vicecomitcm, et credit quod unus vo-
cabalur donnus Morius et alius donnus Bonfìlius, venire ad episcopuro Eiiollum, qui
lune eral apud dictum castrum suum, in palatio suo, et lune audivit omnes dicentes:
Kos venimus ad vos lanquani dominum. Comes Guido, credens qnod nos liabeamus
thesaurum comilisse Adalete, l'ecil nobis auferri vaccas; rogamus vos, ut faciatis ita
quod ipse satisfaciat nobis de hac iniuria. Et ipse episcopus misit prò plebano Valen-
tino de Biblena lune, et iniunxit ei dicens: Vade ad comitem Guidonem, quia non
possum ei mittere meliorem nunlium quam te, quia diligit te; et roga eum ex parte
mea, sicut deberes rogare prò castro de Biblena vel prò quacumque speciali meà
re. quoti ipse meo amore reslilual Gamaldulensibiis vaccas quas fecit auferri, et satis-
faciat eis de iniuria, quia ego faciam ei responderi et fieri lationem siquid voluerit
petere adversus eos. Et ita ivil plebanus, islo lesle vidente; et postquam rediit, salu-
tavit episcopum ex parte comitis, islo leste audienle, dicens, quod comes Guido dixit
(;ui(/;nid deberel facere prò aliquo homine de mundo faceret prò eo, et prò impera-
tolo I 't.i snagis faceret quam prò ipso; unde volebal diclus comes esse cum ipso epi-
sr(i|'( , <ii li" !(■ ii!ii ipse plebanus; et si Camaldulenses vellenl ei satisfacere, ipse acquie-
scei.'i ,:ii-i ijiis ipins fpiscopi; el si deberel alias reddere, redderet dictas vaccas. Unde
jo-lc.i. M'ijiieili ile, villi I ji'scopum ire ad plebem de Buiano, sei hic teslis non ivit
inni ' o; >yi |.os:i,n;i(:i urini, ; mlivit hic teslis ipsum episcopum publice in conciono
ritraili i'i.[iii'u ile !;ib'i'i;.i liVi'iii.ri, iMind comes Guido bene responderat ei de facto
\;in :ii net, la i;iuiil !i d'. ii !ri i is i;ì;i|i's ilft ipso; et dixit quod reddideral vaccas,
set ili:- (esiis ioli viii.i e; s ledi'i. T,! iii.il mierrogatus, quod comes Guido lune lem-
|iiiris iiabiia!i,ii apud riipii'--,* i i dinrisi Aii-iina; neque scit quod Camaldulenses ha-
liiiissfi!! i!i''s;ii!i iii;i wi i rs riir!:i;issp .U.de'i', neque scit SÌ venerunt dicli monachi de
mani!. Ili -Ili l'I lori.-;, i.i.>i i;iii.i ip.-i iIaiimi ijinil ipse miltebat eos, neque scit si fuit
voIi:iiias I 1 ;iii;.- Ca(iM;riiii'i hìi.^) ';iio<1 ip'i i; miai Ili dixerint episcopo: Venimus ad vos
t:ini;i:a!ii ad liunr-ii;-»!. IH i.i; Ir! aU'.rd scit ù^ iiiis nisi quod supra dixit.
3. Genoensis canonicus ecclesie Aretine iuratus in idus setembris dicit eodem die,
Eiiollum episcopum Aretinum fuisse mortuum in castro de Civitella, set non interfuit
ibi in morte eius; set ivvil corpus eius mortuum parari et sepelliri in veteri ecclesia
Cathedrali extra civitalem Aretinam, in sepullura Inter hoslium ipsius ecclesie et cam-
(1) Ved. doc. n. 438.
Ilo DOCUMENTI PKR LA STORIA d' AREZZO [474.
panilo. El tiui' Jicil racliiin fuisse ani in vi^iilia Siiiicli .Nicolai aul in dio f<!Sli ijisius.
Et diril se vidisso lune ilicluin L'iuscopalum Arclinuni vacasse a die moilis dicli epi-
sii)|)i Elioni iis(|ue ad annuni el plus per menseiii el plus, sei (|iianlum |)ius non re-
conl.iUii; l'I liiJi' ideo dicil se scire, quia iiilerl'uil sciuptinio eleclioiiis Araidei poslea
episcopi urelini; el dicil tpiod ipseniel full exaniinatiis el consequonter inleiliiil ele-
clioJii dicli Ainidei facle in pieilicla ecclesia Callicdiali; sei de die facle eleclionis el
de nominihns eligenliuni non lecorrjalur, sei dicil dictani eleclionem Amidei faclam
fnisse in mense ianiiarii, sei non recordalur i|u;nilum infra nienseni. Inleriogaliis
quanluin aule l'ueral inorlnus dictns episcnpiis Eliollns, rcspondel se nesnie ipiia nim
inlerluil; set dicil (|Uod iam felebal corpus eius, iM exivit ei obviam usque ad llumeu
Selle quando deferebalur morluuni, el dicit quod per unum vel duos dies, sicul audivil,
eral riiorluus primo; quem dicil fuisse sepultum per liorain nonam el aule vcsperlinam
lioram Inlcriogalus (pioniodo scil episcopaluiii Arelinum vacasse lune per aiinura el
nienseni ci plus, sicul dixit, a die sepullure episco|)i Elioni usque ad diem eleclionis
episcopi Amidei, cum non recordelur de die eleclionis episcopi Amidei, respondei quia,
cuni essol in ecclesia Aretina, sepe traclabal cum .iliis fratribus de vacalione ipsius epi-
scopalus dicendo: Male stai episcopatus, (|uiy non est in eo episcopus. Et dicil (|uod ipse
testis fueral primo cauonicus per biennum et eral lune xiiii"''" ve! xv annorum. Iiiterro-
galus quot anni sunl quod obiil diclus episcopus Eliollus, respondei quod non recordalur;
dicil tanien quod nondum sunt xl anni (i). Inlerrogalus si sunl adhuc xxxviii'" anni, re-
spondei (|nod sunt minus quam xxxvnir'"" anni. Inlerrogalus si do(ii)nus Hodiilfus zius
eius eral adhuc prior camaldulonsis quando episcopus Eliotlus obiil, ut tliclum est,
respondei quod doiinus Rodullus fnil prior camaldulensis duabus vicibus, et primo, ante
morlem episcopi Elioni, fueral prior camaldulensis ipse doiinus Rodullus el renuntia-
veral anlequam moreretur dictus episcopus, sicut ipse donnus Rodullus el monachi
Camalduleiises dicebant, quod ipse donnus Rodulfus fueral prior ca(maldulensis) et
renunliaverat prioralum e/c. Itera dicil se vidisse Ainideuin episcopum Arelinum mor-
tuum circa tìnem mensis madii vii aut odo vel vinr''™ diebus; el dicit lune episco-
patum Aretinum vacasse xxiiu diebus et plus a die morlis Amidei usque ad *diem
quo vidit litteras*(") confìrmalionis Gregorii successoris predicli Amidei episcopi; el
dicil se fuisse unum de coelecloribus ipsius Gregorii, el Crislopharum C") primicerium
et Seraphym archidiaconum fuisse alios coelectores. Interrogatus quanto plus xxuii
diebus vacavit lune episcopatus Aretiuus, respondei uno die plus, et eliam plus, set
quantum plus non recordalur, nec recordalur quod fuefil una dies plus. Interrogatus
quando fuit confìrniala eiectio episcopi Gregorii predicli, lespondel se nescire, el dicit
litteras confìrmalionis Gregorii fuisse prius allalas a Curia {|uam Gregorius accederei
ad civilatem Aretinam, set quantum prius non recordalur. Inlerrogalus quando prime
vidit litleras confìrmalionis Gregorii, respondei se non recordari-de die; set dicit quod
vidit eas primo de mense iunii, set non recordalur qua septimana. Item dicil se vi-
disse Gregorium episcopum arelinum morluum iuxtaC) palatium episcopi apud Plebem,
(•) Neil" interlinea. (>>) sic. («) lUJto.
(I) Mori il 4 0 il .5 dicembre Il8tì.
AN. 1216] CODICE DIPLOMATICO Hi
in Platea, una die ve! diiabiis (*) ante festum sancii loiiaiinis tìaplisle, de mense iunio,
et in i|jsa die vidit eiim parari in sua camera, silicei ipsius leslis; et eatiem die vidit
et ivvit ipsuin sepelliii ("") in ecclesia Cathedrali, que est in civilale, luxta lioslium ipsius
ecclesie; el lune a die nioilis dicli Gregorii vidil episcopaluni Arelinum vacare per an-
nuni, el tannini plus iiuantum esl ah ipso anno linilo usque ad lerliam diein post
l'esluui sancii Donali; in (|ua terlia die prius vidil iilleras confirinalionis Martini epi-
scopi aretini, qui nunc esl. Inlerrogalus quando piimo l'nit conlirniata ipsius episcopi
Martini electio, respondet se nescire. Dicit lamen ex audilu, quod luil confirinata in
kaiendis augusti. Interroijalus si eius electio fuit conlirmala per dominuui pnpam ve!
aliqueni eius delegatuni, unum ve! plures, anlequam ipse Marlinns iveril Uomam
prò facto sue confirmationis vel electionis ea vice quando rediit conlirmalus, lespondel
non quod ipse sciai. Inlerrogalus si ipse episcopus Marlinus aliquo modo adniinistravit
in episcopatu Aretino anlequam ipse lestis viderit iilleras confirmationis, ut dicium est,
respondet se nescire. Inlerrogalus si in prediclis vacalionibus reraansil vel fuit in epi-
scopatu Aretino aliquis vicarius vel negotiorum gestor qui interim procurare! vel procu-
rare possel negolia episcopatus Aretini in lemporalibus vel spirilualihus, reppelendo
res episcopatus in iudicio vel exlia iudicium, habendo iurisdiclionem super hec, aut
interrumpendo prescriplionem vel niovc-ndo causas, respondei non; dicil lamen quod
prepositus, arcliidiaconus et ()rimicerius et etiam vicedominus l'uerunt interim in ec-
clesia Aretina et exercuerunl offilia sua, sicul hodie exercenl. Inlerrogalus que sint
offitia predictorum singuiorum el quam vel quantam iurisdiclionem liabenl singuii eo-
rum, el in quot vel in quibus negotiis, respondei quod prepositus prò (Canonica et
episcopus partiuntur prò medietale omnes reddilus el |)rovenlus ei colletlas a clericis et
ecclesiis de Scialenga, Berardinga el Berardisca; et ipse prepositus est vicaiius episcopi
in hiis, silicei in colligendo datium per dieta (ria loca, el medietalem sibi reservat et
aliam medietalem dal episcopo: el in prediclis locis facit correcliones clericorum, et
eos represenlat ordinandos ipsi episcopo; et ipse .prepositus habet iurisdiclionem in
prediclis locis prò medietale prò se el alia medietale prò episcopo; sei in colligendis
daliis oportet quod inlervenial mandalum episcopi speciale: el quando simul visitant
predicla Iria loca simul faciuut correcliones, et simul el equvililei' commoda partiun-
tur; et quando episco|)us non vadit visitare predicla liia loca vel aliquod ipsorum,
vadit prepositus ex sua iurisdictione, si episcopus esset absens et expedirel que potest
expedire el que espedire non potest de facto, quia dicit eum cspedire posse de iure, re-
servat episcopo. Et dicil quando simul vadunt prepositus el episcopus ad predicla Irla loca,
par honor et equalis exliibetur episcopo et preposilo in comeslionibus et non in aliis. Et
dicit ex auditu, quod cura Senensis ecclesia vellet sibi vendicare predicla tria loca ab epi-
scopo Aretino, el ipse per se non sufììcerel ad faciendas expensas, dictus episcopus
Arelinus comunicavit reddilus el iurisdiclionem prediclam in prediclis locis preposito
Atelino, ila tani«n quod ipse faceret medietalem expensarum in dieta causa. Inlerro-
galus quot plebes seu ecclesie baptismales sunl ia prediclis iribus locis, itespondet
xvii'"" aut decem el viii'''°. Inlerrogalus si in omnibus supiascriptis habet prepositus
iurisdiclionem prò dimidia cum episco[»o, respondei sic. Inlerrogalus si prò alia di-
(*) duobus. (>>) vidit ipiuyn sepelliri et ivvu.
I i:> DOCUMKNTI PER LA STORIA d" AREZZO [474
miili;i, exfeplis daliis, est pre|Hisiliis vicaiiiis episcupi in 'liclis locis, ita f|iiofl, eo ab-
seiile. larere pussil sino ipsius spociali mandalo, respoiidel sic, sivc sii (-[liscopus vivus
sive morluus. Inlerrogatns diril arcliidiacoiiiim Areliiium lialiere vicaiiam pcrpeluam
in xxx'* pkiliiliiis, 111 crciiit dr numero; ox cpia vicaria dicii cniii liahcrc liane jkiIc-
slalem, ipiod iiiiaiiilo episcopiis Areliiius vali imponen! daliimi in diclis plchihus, ai-
cliidiacoiius impoiiil daliiim clericis ipsorum plelialuum, el colligil el lepresenlal epi-
scopo iireter(iiiam de moiiasleriis, de qiiihiis non ronsucvil lacere iiec lacii; el siqiii
noluiil solvere, vadil iliiic ci accipil >'[ inlcrdicil di; iiiandato episcopi, sicul audivit
episcopum precipieiilem. El credil ipsiini archidiacomini posse liec tacere ex ollilio suo;
el reprcsenlal cleiicos dicloriim |)lebaluum episcopo ordinandos el corrigil clericos
diclorum iilelialiuim; el si (jiiid percipil a diclis clericis corrigendis, de ipso perceplo
partim dai episco|io erpartini sibi relinel. VA dicil quod archidiaconus liabel procii-
ralionem. in diclis plebibiis quando vadil ad ipsas. Et dicil tamen ex andini (piod ar-
chidiaconus habet duos soldos de conservatione singularuin ecclesiarum que sunl in
diclis plebatibus. iNomina vero diclarum plebium dicil hec esse: plebem de Monlefalukio,
plebem de rarlina, Biblcne, Bniani, Socane, sancii Eleutherii, s. Martini, Sietrene,
s. lohannis, s. Quirici, Gropane^) el de Lalerino; residuarum plebium nomina dicil
se nescire. Flem dicil primicei'ium habere xv vel xvi ecclesias baptismales in sua iu-
risdiclione seu vicaria, in quibus dicil eum habere eandem et parem poleslalem per
omnia qiiam habet archidiaconus in suis. Interrogalus si omnes plebes episcopatus
Aretini sunt in iurisdiclione seu vicaria predictorum preposili, archidiaconi el primi-
cerii, respondet sic, in ea iurisdiclione de qua supra dixil. Inleriogatns si ea iurisdiclio
seu vicaria est perpetua in i)i'eposilo el primicerio, siciU dixit de archidiacono, respon-
det sic. Interrogalus dicil (|uod quando archidiaconus, preposilus el primicerius et ca-
nonici Aretini non possunt habere bladas de supradiclis plebatibus prò preliendis eo-
rum, recurrunt ad e|)iscopum et petunl ab eo lilleras excomunicalionis contra delen-
tores; el ipsemel teslis quadam vice, ante lilem molam inler episcopum et priorem
camalduiensem, fnit conquesUis archidiacono de presbitero de Biblano et de quibusdam
aliis de vicaria archidiaconi; el ipse archidiaconus remisil eum ad episcopum; episcopus
faciebal ei lilleras excomunicalionis vel interdicli contra detentores nisi concordarent
eum ipso leste vel venirent responsuri eidem coram ipso episcopo. Vicedominum vero
dicil habere iurisdiclionem in cuslodiendis terris episcopalui, et puniendi malefilia et
etiam mutilandi et faciendi yindictas. Interrogalus dicil se vidisse donnum Rodulfum
monachum camalduiensem, qui fuil prior Camaldulensis el post episcopus Anconilanus,
interesse s)'nodo Elioni episcopi aretini eum quibusdam monachis Camaldulensibus,
duobus vel tribus, de quorum nominibus non recordatur; et vidit lune dictum donnum
Rodulfum in dieta synodo facientem sermonem, quam sinodum *dicit celebratam fuisse^C")
in veleri ecclesia Cathedrali, el in mense madii, ut credit de- mense; nec recordatur; si
dictus donnus Rodulfus erat lune prior Camaldulensis. Interrogalus si fuil ultima sy-
nodus quam fecit episcopus Eliotlus, de qua supra dixil, respondet quod non vidit
eum facientem aliam sinodum primo vel postea, set dicit ipsum episcopum poslea vi-
xisse per duos annos el plus. Interrogalus si dictus donnus Rodulfus venil ad ipsam
(») Si legga: Groplna.
(»>) nell' interlinea.
AN. 1216] COmCE DIPLOMATICO 143
sinodum iiivilalus vel ex debito aut ex gratia, et ut probitas sua tor;!m multis appa-
reret, respondet se iiescire. Inlerrogalus si ijise doniius RoduH'us morabainr lune lera-
poris Camaldule ve! apud Pralalliam, respondei quod morabatur a|ind Camaldiilam
princi(ialiler. Inlerrogalus quomodo hoc sciai, respondet quia iveral primo ipse leslis
Camaldulam ad eum lanquam ad suum ziuni, et viderat eum ibi staic in sua camera
in qua habebat libros suos. Inlerrogalus si lune lenebal monasteriuiii de Pi-atallia ad
suam manum quando interfuil ipse donnus Rodulfus predicle sinodo, sicul dixil, re-
spondei sic, quod monasterium de i'ratallia dicil eum lenuisse, ut dicium est, quando
eral [irior et quando non eral prior, islo teste videnle; set dicebat ipse donnus Ro-
duilus quod episcopus leronimus concesserat iilud ei, quia erat suus amicus; sei dicit
quod quando donnus Rodulfus erat prior camaldulensis, ideo scit quod lenebat dictaui
abbaliam de Pratallia ad suam manum quia monachi et familia ipsius monaslerii de
Pralallia dicebanl huic lesti, quando veniebant ad eum, quod ipsi slabanl ibi et erant
sub donno Rodulfo priore camaidulensi tunc: quia ipse posuit ibi abbalem prò se,
set iile non facit nisi quantum precepit ei dictus donnus Rodulfus. Et dicit inlerro-
galus quod nescit ipsum donnum Rodulfum habuisse de ipsa abbalia litleras confir-
mationis a domino papa vel concessionis ab episcopo; set dicil quod ita iiabebat, sicut
ipse donnus Rodulfus dicebat huic testi, quod nullo modo poterai iilud amillere in
vita sua, etiam si recederei a Camalduia. Item dicit quod ipse donnus Rodulfus po-
suit et fecit abbalem de Pratallia donnum (luilieimum, qui nunc est ibi abbas, et ipse
leslis vidil ipsum donnum Guilielmum ibi stare et esse abbalem, et lioc fuil antequam
ipse donnus Rodulfus fuerit electus in episcopum Anconitanum; set quantum ante non
recordatur. Inlerrogalus quomodo sciai predictos monachos, quos dicit venisse ad sino-
dum Elioni episcopi eum prediclo donno Rodulfo, fuisse monachos Camalduleses, re-
spondei quia viderat eos primo apud Camaldulam, et ipsi dicebant quod veneranl a
Camalduia. Inlerrogalus dicil se vidisse magistrum Mailinum lune monachum camal-
dulensem, qui postea fuil prior Camaldulensis, eum duobus monachis Camaldulensi-
bus, quos dicit non cognovisse, interesse sinodo Amidei episcopi Aretini celebrate in
velei i ecclesia Calhedrali, et vidit ipsum magistrum .Marlinum in dieta sinodo facienlem
sernionem: quam dicit eelebratam fuisse de mense madii vel iunii, ut credit de mense.
Inlerrogalus quantum lerapus est quod ipsa sinodus episcopi Amidei fuil celebrala, re-
spondei se non recordari; set dicil quod iam sunt xxviii vel xxviiii anni. Inlerrogalus
dicil se vidisse magistrum lohannem monachum camaldulensem inleiesse sinodo cele-
brate in ecclesia Calhedrali, in civilale Aretina, a Gregorio episcopo aretino, in qua
sinodo dicit se vidisse et audisse diclum magistrum lohannem facienlem sermonem;
et dicit se non vidisse vel audisse dicium episcopum Gregorium celebrasse plures si-
nodos. Inlerrogalus dicit se vidisse monachos Camaldulenses iuvenes et adulto? ordi-
nari in diversis ordinibus in duabus ordinationibus faetis ab EMollo episcopo aretino
in veleri ecclesia Calhedrali, et quosdara ex illis cognovil, set de ipsorum nominibus
non recordatur. Inlerrogalus si scil quod ipsi venerint ad predictos ordines recipien-
dos ex debito subieclionis vel ex malori vieinilale loci et facilitate vitandi laboiis, re-
spondei iii'ii, sed ciedit quod ex debito. Inlerrogalus dicit se vidisse in qualluor or-
dinationibus relebialis ab episcopo Amideo in veleii ecclesia Calhedrali monachos ca-
maldulenses ordinatos ab ipso episeo[)0, el quosdam ex ipsis cognovil et quosdam non,
nec recordatur de numero vel de iiominibus illorum quos dicil- se cognovisse lune.
1(4 llOr.UMKNTI l'KH l.A STOHIA D' AHF.ZZO |i-74.
Iiik!iii>j;.'>lHS SI scil i|iiii(l i|)si veiu'iiiil ;nl pn (Jlcliis oiiliiics i(ici|iic'ii(l()s ex iloliilo sii-
bifcliuiiis vel ex iiiaiori viciiiil;ile loci et l'acililaU! vilaiidi hilmris, lespntHict ikmi, sei
credil (|iioil ex di'liilo. iiniplcr privilegia el carlas ecclosii' ('.amaliiiili'iisis, ipic iliriinl
iHioil fuit rmiilata III alloiiio episcnpalus, l't ipidd opiscopus leiit cdilicaii oam l'i do-
lavil. el quia l'si in episcopalii Aieliiio. Iiilcrio^alus (|ni coiiressit Illa privilegia et
cui coiici'ssa riicrmil ci ijiiaiKld, lespondi'l i|iioil concessil ea episcopiis Aroliniis, sei
iiesril (piiliiis nioiiacliis ('.aniaUliili'nsilHi> ci licrcniitis, sei iicscil (|iiaMili) concessa l'iie-
runl. Inlerrogaliis si aii(|uan(lo vidil illa privilegia vel legil ea, respondei cpiod vidit
el aiidivit legi. sei ipse non legil ea. Inlerrogalns a quo audivit ea legi et (piando, le-
spoiidel al) episcopo Gregorio el ah episcopo Marlino et a Benediclo ca|iellaiio eius
tempore liiiiiis episcopi. Inlerrogalns nlii el (|iiando iillimo audivil ea legi, ut dicliim
est, respoiiilel (|uod ah episcopo (Iregorio audivil ea legi in sacrario ecclesie maioris de c,i-
vilale, el ah episcopo Marlino in ipsa ecclesia (latiiedrali el in eadem ecclesia a diclo Be-
nediclo; sei quando iiiliiiio leda ruernnt non lecordalur. Inlerrogalus si audivil ea legi,
a duohus aniiis cilra, ri'Spmidel sic. Inlerrogalns si audivil ea legi ali episi;opo Marlino
el iamdiclo Benediclo posi celebralioncm generalis concilii siih domino Innocentio papa
celebrati, respondei non. Inlerrogalus si lune, fuerunt lecla pulilice corani multis, re-
spondei sic, coram jilehanis el ca()elianis. Inlerrogalns si lune celehrabalur capilulum ge-
nerale seu sinodus ab episcopo Aretino, respondet qiiod eral ibi magna pars i»lebanoium
episcopalus Aretini; et dicit quod quidam de clericis civitalis inlereranl, sicul credit.
Inlerrogalus ex qua causa conveiierunt dirti plehani el clerici tunc cum episcojio vel
episcopus cum eis, respondei quod convenerunl [irò imponendis daliis vel collecla per
episcopum el prò aliis negoliis episcopalus (I). Inlerrogalus quot fuerunt ille carte, de
quibus supra dixil, quando dixil pro|iter privilegia el carlas, sicul supra positum est,
respondet quod fuerunt due. Inlerrogalus quid continebalur in cartis illis, respondet
de possessionibus quas ei)iscopus Arelinus dederat ecclesie que erat edificala ad hono-
rem Dei el Salvatoris; et dicil illas carlas fuisse alias a privilegio supradiclo, nec erant
ille carie privilegia. Inlerrogalus si vidil illas carlas penes episcopum Gregorium, re-
spondet non, set viilil eas penes episcopum Martinum; et dicit quod non audivil eas
legi ea dio qua dixit se audivisse legi id quod dixerat privilegium, set audivil eas
poslea legi ah episcopo Martino in domo preposili in qua est reffetorium (2). Interro-
gatus dicit quod nondum sunt xxxvii anni iiuod obiit episcopus Elioltus, de quo su-
pra dixit.
4). Burgensis de Marciano iuralus idibus setemhris, dicit eodem die, quod recordatur
a XX annis cilra et usus est cum Camalduiensibus et vidit eos retinere episcopum Are-
tinum prò domino. Inlerrogalus quos Camaldulenses vidit ita tenere episcopum prò
domino, et quot fuerunt, respondet quod erant conversi, silicei Guido Russus, Ianni
suhiarius el quidam alii. Inlerrogalus in quibus vidil eos episcopum Arelinum tenere
prò domino, respondet quod ipse testis ivit illuc, silicei Camaidulam, el ipsi dederunt
(1) Risponde poi il lesiimone iiiiorno ai privilegi vescovili concessi ai Camaldolesi.
(2) Depone quindi come il vescovo Amadeo si recasse alla pieve di Micciano e al monaslero di Anghiari,
ed ivi restasse per qualche tempo "et habuisse res necessarias de rebus monasterii,,; ed aggiunge che il ve-
scovo si fermò alla predetta pievania ritornando dalla consacrazione della chiesa di s. Crescentino, ecc.
AN. 1*10] CODICE DIPLOMATICO i 45
ei r;iseum et olen. Iiilerrngatus quis derlit ei lieo et f|notiens, respondel: Celerarins
semel, vaccariiis semel et caprarius bis. Interrogalus dicit quod ;ilia vice ivit Camal-
dulam [jiope lieremum, in alpibus, incisurus Ugna prò quadam arca et lune sletit ibi
mi'"' diebiis, et singulis diebiis redibat ad monaslerium Fonlisboni ad manducandum
et hospitandum, et habuit necessaria ab ipsa domo: que dicit sibi data fuisse prò epi-
scopo Aretino, et quia sunt in curia de Marciano heremus Camaidulensis et monasle-
rium Fontisboni; et dicit caslrum de Marciano esse proprium episcopi Aretini (1). In-
terrogalus qui homines et quot de Marciano fructaverunt et disfructaverunl arborea,
sicul supra dixit, et in qnibus et quot locis et quotiens a prediclo tempore xx annorum,
de quo dixit in principio sue alestationis, respondel se non recordari nisi de dnohus,
de quorum duorum nominibus non recordalur, nec fuit cum eis uec vidit eos incidere
vel aiiquid ibi facere, nisi quia quadam vice interfiiil venationi cuiusdam a|)ri, ad cuius
captionem convenerunt quidam bomines de Marciano et do Partina; quod caslrum de
Partina lurjc tenobal comes Guido; et licei ipsi homines de Partina inlerfueiiinl cap-
tioni, tamen non habuerunt de ipso apro nisi quod homines de Marciano voluerunt
eis dare; et miserunt illi de Marciano, el hic testis rum eis, capud ipsius apri ad epi-
scopum Amideum, quia ipso aper erat caplns in alpibus predictis. Interrogalus si ho-
mines de Marciano primo invenerunt dictam venalionem de apro-suprascriplo quam
homines de Partina, respondel quod primo invenerunl eam homines de Serravalle
quod caslrum, silicei de Serravalle, dicit esse episcopi. Inlerrogalus si illi de Serravalle
miserunt cum predictis de Marciano capud diete venalionis ad episcopum, respondel
non, sed illi de Marciano tantum. Interrogalus dicit se vidisse quendam hominem be-
remi nove obedientialis domus ecclesie Camaidulensis, que domus est in Romania(*),
caplum el delemptnm a Pelro el Rodulfo hominibns de Marciano, et ab eis in eodem
castro delenlum; set hic lestis non inlerfuit caplioni, set vidit poslea Paganellnm vi-
cedominuin episcopi Aretini exlrahentem dicium hominem de vinculis posilum aul in
domo dicli Pelri ant in domo Rodulfi predicti, set antequam diclus vicedominus extra-
heret prediclum hominem de vinculis, hic testis vidit ipsum vicedominnm reppelere
ipsum hominem ex parte episcof i Aretini; el cum ipse nollet eum reddere, ipse libe-
ravil eum; et cum dictus Rodulfus iret post hominem prediclum liberatum el iterum
caperei eum, dictus vicedominus minalus est ei quod caperei ipsum et penerei ipsum
Rodulfum in fundo turris de Marciano. Et dicit ex audiln quod quidam monachus
Camaidulensis iverat ad episcopum prò liberalione dicli horainis. Interrogalus si pre-
dictus Rodulfus et Petrus eranl fideles episcopi Aretini, respondel sic; et dicit quod
dieta heremus nova non est in episcopatu Aretino etc. Interrogalus dicit hic testis, quod
cum homines de Romania facerent guerram hominibus de Marciano et ipsi facerent
guerram eisdem, hic testis cum quibusdam aliis de Marciano acceperunt vaccas quasdam,
bene xxx et plures, que erant heremi nove predicte, quas dicit se vidisse dictum vice-
dominum facere reddere quibusdam vel monachis heremi nove ex parte episcopi prò Ca-
maldulensibus, set non vidit eas reppeli ab episcopo; vidit tamen quendam monachum
(•) Komota.
(I) Segue a dire come alcuni uomini di Marciano avessero le loro tene presso l'Eremo.
it
JiC, DOCUMENTI PER LA STOHIA I»' AREZZO [474.
Cam ililiileiisi'in \cnicnlom nd so tostem et re|i|iL'lontem vacras, el fum i|)se leslis non
ifddeiol ei vai-cas, i|isi' monaclius dixil liuic tosti: Ego vado ad episcupum Aroliiium
ut fai;ial eas iniclii ivddeit', eie.
5). l'ri'sliilcr (lerardus do Sancla Crine iiiiatiis xvii kaloiidas ocliibiis super facto plebis
de Mici'iano e! suo |dt'lialu, lamoii difit eodem dio quod vidil Mallieum tuiic pioba-
nuut ilo Micciaiio solverò xl solidos denariorum prò rollocta Ainidei episcopi aroliiii
presbitero Homodeo do Viaio, et clericos pU^batus plebis do Micciano vidil solvere iii
Hbras. (piani soliitioiieni vidit fieri in clauslro diete plebis et in yeme. Iiitermgatus
si vidit plobaiios de Micciano et prosbileros de Viaio et de Casliiliono solvere prò sua
parte colleclam aliam, ubi solvere et cui et coram (juibus et (|uantum, non compu-
tala predicta vice, respondet (|uod non vidil plofianum solventem, set ipsomot testis
imitosuil ci quia plcbanus dicebat: Vadanl duo ex uobis, unus de maioribus et unus
de minorìhus, et iinponanl sicut consuelnm est. Et ipso lestis cum esset unus de mi-
noribus et presbiter Rolandus de sancii) loronimo qui crai de maioribus ini|)0suerunt
colleclam clericis plebatus et plebano. EI dicil quod lune impositi fueiiml cuiquo sa-
cerdoti vili solidi, liabila compensationc inler diviles et pauperes de. Inlerrogalus quot
collecle fuorunt imposite clericis pleb.ilus do Micciano tempore episcopi (Iregorii et ex
quibus causis, respondet (juod non icinrdalur nisi do illa imposila quo l'acla fuit prò
sua consecralione. Inlerrogalus qnol rollec.tas vidit imponi clericis predicti plebatus
tempore episcopi Martini ante litom iiicoplam et ex qua causa, respondei quod non
recordaliir nisi de una vice, que facla fuit prò sua consecralione eie. Inlerrogalus
quantum consuelum est solvi prò sinodo et quantum pio parata, dicil (|uod prò si-
nodo dabal presbiter de Viaio diios donarios et presbiter de Caslillione i denarium,
quia est do minoribus; et dicil quod hoc consuelum solvi eo tempore quo sinodus ab
episcopo colebralur. Intorrogatus dicil se interfuisse tantum in una sinodo celebrala
ab episcopo Amideo circa feslum sancii Barnabe, in voleri ecclesia Calliedrali, in qua
sinodo vidil Malheum lune plebanum de Micciano interesse, et hoc fuit iam sunt xx
anni et plus. Inlerrogalus dicil se interfuisse in sinodo Gregorii episcopi celebrata in
ecclesia Calhedrali de civilate de mense iunii, sicul credit de mense, in qua sinodo
Tidil Herricum plebanum lune plebis de Micciano, qui adhuc est ibi, et presbitorum
lohannem de Caslillione et presbilerum Caslellanum de Viaio lune, eie. Inlerrogalus
dicil, quod cum Lamberlus vicarius lune Camaldule vellel compellere plebanum de
Micciano, qui nunc est, ut faceret se conversum Camaldulensem, et ipse plebanus
nollel acquiescere, et diceret quod ipse vicarius excomunicassel eum propter hoc, ipse
plebanus prò hac discordia ivit ad Gregorium episcopum aretinura, qui lune erat apud
caslrum suum de Montaione, et postea lune ipse episcopus cum plebano iamdiclo ve-
nil in sero ad plebem de Micciano et lune clerici dicli plebatus, mane sequenli, vene-
runt ad episcopum, et ipse lestis cum eis; et eo mane comedit.ibi hic lestis, et vidit
episcopum coinmedenlem in domo jdebis et habenlem necessaria de rebus plebis in
mane, et audivit ipsuui |)lebanum dicenlem quod ipsemet dederat expeusas in sero pre-
cedenti et occiderat unum de melioiibus porcis, quos habebal, prò ipso episcopo; et
dicil quod non recordatur si pluries ibi videril aliquem episco|)um Arelinum. Inler-
rogalus quoniodo scit quod episcopus Amidous habuil in predicta receptione expensas
A plebe pio dimidia, respondei quia cleiii;i ipsius plebatus inlerfuerunl cum ipso pie-
AN. 121(5) CODICE DII'LiiMATICO '147
baiio a|)iiil jileljoni, el facla cominitalione quante fiieriint experise prò ipsa recep-
lione episcopi, et ila fuil impositum clericis iil solvereiit expensas pio dimiilia et ita
soiverunl, eie. Iiilenogatiis dicit se teslem elegisse cum presijitero Homodeo de Viaio
coeleiioie Haiiifiiuni lune plelianum de Classe in plebanum d(! .Micciaiio, el ipsemet
leslis posiea repiesenlavit eundem Ha(ineiiuni) Amidco episcopo aretino lune patieiili
el iacenti in ledo suo, in camera domus operarli, apnd veleiem Episcopatum, eliam
presente pleijano de Spilino nunc camerario episcopi Aretini; el dicit cpiod vidit ipsum
Raiiieriuni promiUentem ohedientiam ipso episcopo in die sancii Dmiati et mitlentem
nianus suas inler manus ipsius episcopi et osculantem eas eie. El vidii lune ipsum
plebanum oflerenlem denarios in manus ipsius ejìiscopi, sei nescivit quot iiec vidil ipsos
denarios quia iigali eranl, el vidit ipsum episcopum lune porrigenlem denarios ipsos
cuidani dicens: Tene, camerarie. El credit quod fuerit ille camerarius magisler Benen-
casa, et ibi lune eral Crislofarus piimicerius eie. Inlerrogalus si inlerfiierunl lune
apud sanclum (ieronimum clerici diete plebis, respondei quod lune lemporis non erat
aliquis clericus in plebe predicta, et dicit quod non recordatur si omnes clerici pleba-
lus de !\licciano interfuerunt, set dieil lune interfnisse presbileros de Coniano, nomine
lulianum, sancii Leonis, de cuius nomine non iccordatur, set fuil oriundus de Catlil-
liano, de Tubiano, silicei lo(hannem), qui nunc est piebanus de Ranco, de sanclo Sle-
phano, silicei lo(hannem), qui nunc est episeopus Casteilanus, de sancto leronimo eie.
Inlerrogalus si vidil plebanum Orlandum de Micciano slare prò converso camaldulensi
ve! portare eum paniios camaldulenses, lespondct, quod quando ipse testis eral iu
etate xii annorum ve! circa iliud lempus vidit ipsum plebanum Orlanduin portare pan-
nos albos quando slabal apud eeciesiam de Vullerena hic testis, et ipse piebanus ve-
nerai ad ifisum locum, el dicebalur quod eral conversus camaldulensis, set ab ipso
non audivit hoc dici, el hoc fuil iam sunt xxx anni et j)lus. Inlerrogalus si vidil ali-
quando predielas ecclesias de Vijio el de Castillione regi per presbileros, qui essenl con-
versi camaldulenses, ante molam iilem, respondei non. Inlerrogalus si vidit piesbiteros
iilarum ceclesiarum in eisdem ceclesiis stare el esse prò priore Camaldulensi seu priore
de Angiari, respondet quod ab eo tempore, quo primo recordalui', vidit eeciesiam de
Castillione staro et esse prò episcopo Aretino el prò priore Camaldulensi, prò patro-
natu, quam eeciesiam vidit primo fuisse in Monlorio, el eeciesiam de Viaio dicit se
vidisse eam slare a prediclo lempoie prò episcopo Aretino el prò priore de Angiari
prò patronatu; adiungit tamen quod vidil eum ipso priore de Angiari esse patronos
preposilum Aretinum et eomilem de Monledollio. Inlerrogalus dicit quod nunquam vi-
dit instilui aliquos sacerdoles in diclis eeelesiis nisi quia vidit plebanum de Micciano,
qui nunc est, investire presbiterum Roduifum de ecclesia de Viaio per funem campane,
qui primo fuerat eleelus a populo in dominica palmarum, islo teste presente, lunta de
Viàio parrocchiano ipsius ecclesie pronuntianle ipsara eleelionem, et dieta investitura
full poslea in proximis kalendis aprilis. Inlerrogalus de quanto tempore recordatur ad
plus, respondet ab eo tempore quo castrum de Angiari fuit combustum, quod hic te-
stis vidil comburi, et fuit lune combustum per Aretinos, quod lempus dicitur esse xxxvii
anni. Inlerrogalus dicit se vidisse monaslerium de Angiari fuisse delenlum per prio-
rem Camaldulensem a nxx annis citra etc.
148 DOCIIMEMI PEH LA STOIUA I)' AltliZZn [474-47(5.
Ego Simo (•) impcralorie celsiliidinis notarius siiprascriplos tesles oiniies, preler
Azoliiiii, numero vi^'iulilres, preler ipsiim Azolum, ìii sepluagiiilaqiialuor tarlis si riplis,
codcm Azolo computalo, sub domino B(oiieiisigiia) arcliidiacono Floroiiliiio l'I magislro
B(oMaiunla) canonico (;aslellano domini pape delegalis exaniinantii)U.s eisdcm ipsos te-
sles, protei' prediclum Azuium, in mea prosentia lideliler, coium dieta scripsi el sicut
seorsiim notala siint et manu mea scripta et sul)scripta tam cancellata quam interli-
neata in eistieni alleslaliouibus in prosecutione scribendi, de ipsorum deiegalorum man-
dato, propiia manu cancellavi et inteilineavi, salvo quod dicium osi de Azolo, ideoque
de eornm mandato et auctorilale subscripsi et ipsas allestaliones prediclas aulenlicavi.
t Ego Bonensigna Florentinus archidiaconus suprascriplos lestes omncs una cum ma-
gislro Bonaiuiila Castellano canonico, anlorilale domini pape, presente Simone notarlo
suprascriplo, salvo quod dictum est in subscii|)lione eiusdem notarli de Azolo cuius
dieta scripta fnerunl per Boncorapiutum notaiium, studiose ac fideliter esaminavi, et
de ipsis atleslalioniiìus cancellata et interlineata sicut in prosecutione scribendi fide-
liter facta fuerunl seorsum denotari et subscribi per eundeni Simonem notarium feci,
ideoque ipsis attestalionibus per iamdidos nolarios, ut dictum est, scriptis et fier ipsum
Simonem aulentieatis sss.
t Ego magister Bonaiuncta canonicus (laslellanus suprascriptos lestes omnes una cum
domino Bononsegna Fiorentino archidiacono, auciorilate domini pape, presente Simone
notarlo sup(ra)scriplo, salvo quod dicium esl in suscriptione eiusdem notarli de Azolo
cuius dieta scripta fuerunt per Boticompiulam notarium, studiose eie. (**) ss. ss. ss.
475.
L Abbate di Campoleone cede in cambio al potestà Giovanni di Cocco, ricevente pel
Comune di Arezzo, la proprietà del castello di Campoleone e di tutte le sue ap-
partenenze.
Curia del Potestà ■ 27 ottobre 1216 [.\rtli. di St. di Fir., Capitoli^ voi. XXIV, e. 184].
In Christi nomine. Anno Domini MCCxvi, Honorio (=) papa residente, vi kalendas
Dovembris, indictione iiii\ Manifestus sum ego domnus Rainaldus abbas abbatie Cam-
pileonis, cum consensu domni Guidonis monachi dicti monasterii, qualiter per hanc
cartam cambii et permutationis do, trado, cedo atque in perpetuum concedo libi do-
mino lohanni Cocci Vilerbiensi aretine potestati, recipienti nomine Comunis Aritii, ca-
strum Carapileonis cum omnibus suis apenditiis et fossis et carbonariis, retentis abbatie
Campileonis fructibus terrarum, vinearum dicti podii et carbonariis et apenditiis sive
heditìtiis domorum et refezione castri, que nunquam fieri debeant aut possint aut
fieri siiianl vel retineani, salva proprietale loci in quo esl ecclesia sancii lanuarii et
sancii lacobi et eius cimilerii et cimiteriorum et otricinaruin utriusque ecclesie, mi-
chi abbati nomine diete abbaile ei meo capitulo. Ila tamen quod nullum hedifilium
(») In monogramma. C") ripete a parola come scrisse Boniosegna- (") Innocentio
erroneamente.
AN. 121 6J CODICE DIPLOMATICO 149
vel campanilis refectionem, vel melioramenluiii ibi laciani vul fieri possil, siiie volunlale
Comunis Ardine civilatis, riisi quanlum ad refectionem et conservationem murorum
ipsanim ectlesiaruni el i-imiterioiuni el oiTiciiiariini iliaruin, sine franile et malilioso
scantlalo. Capitanlia abbaile sancii lanuaiii et thesaurus ipsius abbaiiu suniper sit et
esse debeat in civilate Arelii, salva [)ro[)rietate, ut superius continelui'. El i)romicto
quoti faciara meuni capitulum el alios, que erunt necesse omnibus predictis, concedere.
Et promiclo per me et meos successoies libi et luis successoribus omnia [iredicla le-
giptime defendere, el investilorem libi Rigonem vicedomini dedi, (|ui le inde in leiii-
menliim mieterei; el inleiim constiluo me prò te possidere, salvis prediclis condilio-
nibus, [irò dicla abballa. El dominus Marlinus arelinus episcopus preslavil [irediclis
suam auclorilalem, sicul poterai, prò eo quia diclus abbas recepii a diete poteslatis
camerario ex cambio et permulalione loluni terrenum quod continetur in arbitrio olim
facto a domino Rustico aretina poteslate, et domos prò habilatione diete abbaile (I).
Quod si omnia predicta non defensavero et in tolum non observavero, promiclo per
me et meos successoi'es vobis domino lobanni poteslali aretine ei Bracchlo cameraiio,
recipienlibus nomine Comunis Arelii el prò veslris successoribus, dare per firmam et
solempnem slipulalioneni M. marcas argenti nomine pene. Et ea soluta, conlractus
ratus permaneal. El In omnibus predictis ego diclus abbas Campileonis renunplio omni
exceptioni omnique auxilio et benefitlo prò me meoque ca[)ltulo facienlibus, et spelia-
liter lileris domini pape ad episcopum Florenlinum prò me et nomine dicle abbaile
contra poteslatem el populum Arelinum impeliatis et llleils domini pape eodem modo
impetratis ad Senensem episcopum el abbalem sancii Eugenii et divino el humano iuri
legum et decretorura. Actum in curia dicle polestatis, in presentia domini preposlli, ar-
chidiaconi, archipresbileri, domini Miguldori, domini Petri iudicis, Rigi invesliloris, Sic-
cemore domini Delesalvl, domini Orlandi iudicis, libertini el aliornm.
Ego Ralnaldus imperialis aule notarius dlctis omnibus interful, scripsi et in publi-
cam formam redegi.
476.
Martino vescovo di Arezzo ed il Preposto, eletti arbitri dal Vescovo di Volterra,
aggiudicano a questo il possesso dì vari castelli, ritenuti illegalmente dal Co-
mune di quella città.
Arezzo, Palazzo yescorile • 15 dicembre 1216. | R. Arch. Fior., Diplom. Comunità di S. Geminiano\
mm. 160X360. - Nel tergo, in basso, nel medesimo secolo, fu scritto: Carta arbitrii de caslris et iuris-
4i0one castrorum (e altra mano aggiunse con più piccolo carattere) et contra Vulterranos.
In nomine lesu Christi amen. Nos Marlinus (*) Dei gratia episcopus Arelinus et Cor-
tisonnus prepositus arelinus arbitri sive arbitratores, iaudatores electi sive constiluli a
(•) Ldi u fu aggiunta sopra la ».
0) Ved. dociim. n. 170.
L'io DOCUMKNTI l'EH LA STdHIA u' AltEZZO [i'itì-^ll.
venerabili Pag-iiio Dei j;i;ilia Viiilenaiio e|tisci>po vel suo sindico, acioie m-I procura-
tori', et do voliinlaltì t'iiis, naniine sui episropains, ex una parie, et nohilis vir (luilus
Favilli; lune poli'sias Viillerrana (") l'x alia, super conlroversiis ipic verlelianlur inler
cos, sicul per rouiproniissa confecla per mannui Bonamici iiolarii evidctiter a|)paret:
item super ronlroversia i|ue verlohalur inler eos de, arhiirio lalo a Tanciedo (inondam
Siiliieri et l'herlo ipiondam Parisii, Uonilidatilia r|uondaMi l.amfirelli,' Bifulco rpinnilam
lloiKiveiiliire el Leonai'do (piondain (Inlli, arhilriii, din), coidecli) per niaiinni Bo-
nensenjjne iiotarii, (piod pelelialiir rassari vel irrilum pronunliari super farlo Hipema-
rancie, de (pio simililer in noltis fuit compromissum, sicul per tesles sufficienler est
prohaluni. I'arlil)us eoram nobis conslilulis, et ex parie episcopi lil)ello nol)is porreclo,
tenor cuius lalis eral: Dei) el vohis diuninis Marlino Dei gralia episcopo el Corlisonno
proposito Aretinis conqueror ego vicecomes, advocaius sive sindicus sive aclor domini
Pagani Dei gralia Vullerrani episcopi et episcopalus, de Cullo rectoie Vulterrane civi-
talis, nomine eiusdem civitalis, el de diclo Comuni et univorsilale, quod vel ijue iiiiuste
delinei iurisdiclionem et eius possessionem vel ipiasi castrorum silicei Roveti et Can-
neti et Caselle et Mìciani et Libiani et Iìnri[an|i el Pietre el Villemangne el Nigre, quibus
eliam dictum episcopalnni expoliavernnl iniusle, et iniiisle inquiete moleslant posses-
sionem vel quasi castrorum, silicei iMonlis[vir|idis el Saxe et Ouercili (''); in ipiibus
omnibus, nomine dicli episcopi el episcopatus et comitalus, nego dicium Comune ali-
qnod ius habere. Ileni, ni pronunlielis cassuni et irrilum et inu[lil]e arbilrium datura
super Riparamaiicia a Bifolco et Uberto et ab aliis inler dominuui Ildebramlum quon-
dam Vullerranum e|»iscopum ex una paitc et Comune diete civitalis ex alleia; prò
quibus omnibus et aliis dicto episcopo et episcopatni dictum Comune est obnoxium.
Unde de bis omnibus tantum peto, salvo iure addendi, minuendi ve! mulandi. Anno
Domini MCCxuii, Innocentio papa residente, viii idus octubris, indiclione in"*. Lite
tamen contestala Inter vicecomitem, sindicum sive actorem episcopi el Gralianum sin-
dicum vel actorem Comunis Vullerrani, sacramento calupnie hinc inde prestito ab eis-
dem, audilis confessionibus utriusque partis, receptis testibus a parte episcopi intro-
ductis, et allestalionibus eorum puliblicalis el diligenter examinatis, visis eliam privile-
giis Romanorum pontiJicum et impcralorum ecclesie Vulterrane indullis, habilo pru-
dentum virorum Consilio, Dei nomine invocato, arbitrando, laudando et sub pena mille
marcarum argenti nobis ab utraque parte promissa et sub pena mille marcarum ar-
genti partibus sibi ad invicem promissa, ad restilulionem istorum (castrorum), silicei
Roveti, Canneti, Caselle, Miciani, Libiani, Buriani, Pietre, Villemangne et INigre, et ad
restilulionem possessionis vel quasi iurisdiclionis eornndem castrorum Gralianum sin-
dicum vel actorem Vullerrani Comunis, nomine ipsius Comunis, et ipsum Comune, vice-
comili, sindico vel adori domini Pagani Dei (gralia) Vullerrani episcopi et ipsi episcopo
condenpnamus. Item laudando, arbitrando et sub predictis penis prohibemus Gralianum
sindicum vel actorem Vullerrani Comunis, nomine ipsius Comunis, el ipsum Comune,
ne ipsi super possessionem vel quasi iurisdiclionem istorum castrorum, silicei Montisvi-
ridis, Sassi el O'ierciti, vicecomitem, sindicum vel actorem episcopi Vullerrani vel ipsum
episcopum C) inquielent sive perlurbent, et ut de celerò non auferanl eis iurisdiclionem
(•) nobilem cirum Giilium favtlU tunc potestatem vutt ;i>) Qerciti («) eptìi ripetutamente.
AN. 121 ()] CODICE DIPLOMATICO I o I
seu possessionem iurisditionis eoruiiilem, seu inquielenl vul moIesiL-ni. loiiiipcr l;iu-
daiido, aihilrainlo sub prcdiclis penis arbili inni laluin iiiler dicium lldehiaiidum quon-
dam bone memorie Vullerranum episcopum ex una |)arle, et Comune Villici lannm ex
alia a Taiicredo, Ubarlo, Bonafidanlia et suis coarbilialoribns sive coaibiliis piediclis,
ijuod daluin luil super facto Uipemaiancie et eius curie cassamus seu cassiim pioiiun-
liamus, el ut absoivanlur omnes qui occasione eiusdem arbitrii super facto Hipemarancie
(lido Comuni V'ulierrano suut obligati.
Latum est aulem hoc harbilrium sive recitatum in civilate Aretina, m palalio do-
mini episcopi Aretini, presentibns cancellarlo Benedicto scriba eiusdem episcopi, do-
mino Cunlro archipresbilero Aretino, {') preposilo sancii (leminiani, presiiilero
Ranerio Ciuffoli canonico Plebis, Lamberto canonico plebis de Cellole, Bigello de Po-
liciano, Forensi de Valcorlese. domino L'guicione priore de Bocone, Venliira de Vnl-
terris, Tancredo filio quondam Kiccomanni de Vuiterris, Ildebrandino Meliandi, Matlieo
camerario episcopi Aretini lune plebano de Spilino, [Gililolto (?) de Valle l'aleini, Te-
baldo canonico de Bocone et aliis multis, aiinu Domini Millesimo CCxvi, Honorio [>apa
residente, xviii [ka]l. ianuaiii, indictione mi".
(Sn.) Ego Bonusamicus nolarins recilationi huius arbitrii sive laudi iiilertui, et
de mandato predictorum dominorum Martini episcopi et Curtisonni preposili Aretino-
rum hoc arbilrium sive laudum sss. el io nublicam foimam redegi.
477.
Giovanni di Cocco potestà assolve dalle condunnagioni i Bosloli già dichiarati ri-
belli del Comune per la presa di liondine e Cainpoleone e per la guerra mila
città e nel contado, ordinando pure che il Comune risarcisca i danni subiti ai
Testi e altri cittadini.
Curia del Comune ■ 31 dicembre 1216. [Arch. di Si. di Fir. Capitoli, voi. XXIV, e. 104].
In nomine Domini amen. Anno nalivitalis eiusdem millesimo CCxvii (''), tempori-
bus domini Honorii iii pape, pontificatus eius anno primo, mense decembris, die ul-
tima, indictione v. Nos lohannes Cocci viterbiensis Dei gralia aietina poleslas. Quia
vos Guelfus et Rainerius eius filius, et Berlramus et Guido alque Rainaldus olim Te-
baldi ad nostrum redidislis mandalum, dando nobis lìdeiussores et pignora de obser-
vandis nostris preceptis cum fuerilis a nobis primitus exbanniti, merilam penam prò
facto Rondenis et Carapileonis et aliis de causis precipimus vobis, sub pena duomilinin
librarum, potestali Comunis Aretii solvendam, ut liberelis et absolvatis hominesetco-
munitatem castri Rondenis ab omni iuramento post meam exbannilionem ab eisdem
receptam, sive sponte sive coacle recepto; et ut liberelis et absolvalis omnes lam de
civilate quam de comitalu a quibus recepistis vel recipi fecislis inramenla de inlroilu
et relevalione Cnmpileonis, et de guerra facienda in civilate et comitalu, vel de aliquo
faciendo contra Comunilalem et honorem Arilii; el ut liberelis el absolvatis nos et
(•) Spazio bianco. (••) Cosi nel codice; come pure vi si legge inU. V e non IV: e certo che le due
note cronologiche sono sbagliate, poiché nel dicembre 1-jitì correva l'anno primo del pontificato di Onorio e
la potesteria di Giovanni di Cocco era pure nel 1216 e non nel iil7. (Cfr. n. 47J e gli Aiiii'jl. Aret. an. 1216).
i|52 DOC.UMKNTl TER LA STORIA II' AltEZZO f477-Ì78.
Cdmiiiiilateni Arolii i'( nniiics homiiics ah oiiini dampiio vol)is illato, lam (ii> domihiis et
tuiTilins (|iiain de aliis rehiis, sive a nobis sive al) ipsa Coniiinitale vel ab ali(|iiibiis
aliis, piopler ipios omiiem remiclimns vobis pcnam qiiam imposuimiis vobis al in (]iia
vos fiiislis a nobis exlianiiili pru iiilroilu Rundinis et iuramerilo Campileonis, ol prò
peivussi(iiiibiis iM caplione TalTiiriiii ci alioium liominnm de Ciiicircra, (jiifi pena crat
plus (|iiam (|iiatuoimi!ia qiiiiigi'iilariim librarum, in qua In ("luelfiis abslulisti le nobis
de observ;indis iiostris preci'plis, |iro (|ua pena halminuis pignora ab Ugolino Moiitis-
boMÌ, riataiiLdIo, Hogerio, Manisei, Rainerio de Moiisollin. Itom remiclimus vobis et
danius poiiam qiiingeiitaiiim lilirainm in qiiani Guido Carsedonii fi'al a nobis exban-
iiilns et liabeinus a voi)is lidciussores et aliis prò vobis de ipso Guidone Carsedonii
prò nosirn mandato observando. Ttem remictimns el damus vobis penain in quain Cla-
rieilus fuerat a nobis exbannitus, (\o. quo habemus fideiussorem silicet Boncium. Itera
precipinius ut quicumque habct de bonis veslris, silicei que amisistis vel vobis ablala
fuerunt de veslris domibiis, tempore destruclionis veslrarum domorum, vobis restilual.
Et polestas lenealur cogere illos qui de dictis rebus babenl vobis resliluere vel illis
quorum fuerunt res amisse vel ablale, exceptis liiis que ablate fuerunt de domibus
Terni et libi, scilicet que eorum fuerunt, hoc est Terni et fìlii. Itom precipimus et
statuimus ut polestas, scilieet dominus Aceibus lenealur dare et solvere de dallo Go-
munilalis quod restai ad colligendum, scilieet Teste, prò restauro el mendo sui dampni
scilieet lurris el aliarum rerum Ix libras si iuraverit tantum esse suum danpnum et
inde vocaverit quielum et liberum Comune Aritii et omnes alios homines liberave-
ritC). Iteni Rolandino domne Marie, el uxori et heredi quondam Rainaldini prò restau-
ramenlis et mendo eorum dampni e libras, si simililer fecerint, sicut de Testa dictum
est, ila quod diete centum libie dividanlur prò rata |)arle dampni cuiusque. Saraceno
X libras prò mendo sue biade, si ipse iuraverit tantum esse suum dampnuni. Ilem fì-
liis olim Tebaldi Buslole, Rainaldo supradiclo excepto, xxv libras prò reslauio el mendo
eorum dampni et mntris, eo quod non delinquernnt, si simililer iuraverint el absol-
verint Comunitatem et omnes alios homines prò eorum darapno. Que omnia superius
denotata precipimus et statuimus et firmamus observari; cedeutes el danles obbliga-
tiones fideiussorum receptorum ab eisdem, scilieet prò Guelfo filio et Bertramo et Gui-
done et Rainaldo de nostris preceplis observandis, domino Acerbo recipienti prò se et
Comunitale Arelii, ut ila sibi leneantur sicut nobis. Et si quid aliud hodie per tolum
diem supradictis a nobis additum fuerit, fìrmiter observetur, et in Conslituto omnia
supradicta ponantur et locum habeant.
Aeta et recitata sunl hee in curia Comunis, mense, die el indictione predictis. Et
post earum preceptiouem predicli Guelfus, filius eius Rainerius, Bertramus, Guido pre-
dieta emologantes C"), absolverunt supradictos et Comune a dictis iuramentis, sicut supe-
rius eisdem fuerat preceptum. Coram Forense, GrifTolino, Omnibono notarlo. Amico
notario, Filippo notario, et coram Consilio civilatis lune coadunato ad sonum campane
(ecclesie) sancii Phylippi.
Ego Rainaldus imperialis aule notarius dictis interfui, et de mandato diete pote-
statis predicta scripsi et in pubblicam formam redegi.
(•) et ILderaterit.
(•>) sic.
AN. 1 216-1217 1 CODICE DIPLOMATICO 153.
478.
Onorio III scrive al Vescovo e al Proposto di Siena perche costringano il Potestà
d' Arezzo e V Abbate di Campoleoiie a non molestare le possessioni della chiesa
di s. Maria in Gradi appartenente al Monastero dì Agnano.
Aiiagiii - 11 g'in^no 1217 [AitIi. Vaiic, liegext. Honorii III, an. I, ep. 518, voi. 9, e. 127].
(Bonfiiio) episcopo et magislro Martino pieposilo seiieiisibus.
D. diaconus ecclesie saiicte Marie in f.raililjus in nostra proposuil piesentia con-
slitutus, quod olira ... potestas et popuius Aietiiuis quasilam possessiones ad eandera
ecclesiam perlinentes ... abbati et convenlui Cam|)ileonis liadere vellenl perpetuo pos-
sidendas, bone memorie I(nnocentius) papa predecessor noster ad petitionem abbatis et
conventus de Aniaiiu, ad qnos eadem ecclesia spectare dinoscilur, diclis potestati et
populo sub interniinaliniie anatheniatis per suas litleras inhibere curavit, ne diete
abbati de Aniano eiusque fratribus super possessionibus illis inferrenl violentiam vel
gravamen; sub eadem pena dans abbati et conventui Canipilioiiis firmiter in preceplis»
ne possessiones reciperent memoratas, venerabili Iratri nostro (lohaniii) episcopo fio-
rentino super hoc nicbilominus monitore concesso. Kt quamquam dicli potestas et po-
puius Aietini frequenter super hoc monili fuerint, in contemptum tamen apostolici
mandati prenominalis abbati de Aniano et fratribus suis dampna gravia et iniurias non
modicas inogarunl (I). Polestale quoque a regimine civitalisC) amota. successor in locum
subrogatus, ipsius occasione cuiusdam instrumenti pubblici, quod confectum (tredeces-
(•) clvitatis su altra parola abrasa.
11 '1,1
(I) Sembra che i potestà Ru.<!lico fi Giovanni di Cocco avessero concesso all'abbate di Canipoleone, per
le ragioni che si rilevano dai dociinienli n. 46R e 472, del terreno spettante non al Comune ma alla parroc-
chia della chiesa di s. Maria in Gradi, manuale, ossia dipendente dal Monastero di s. Maria di .\gnano: onde
fra quei due monasteri (benedettino il primo, camaldolense 1' altro) insorse una lite che venne determinata
solo nel 1227. Essendo adunque la questione "super iure parrocchiali infra muros novos civitatis Aretii, Deo-
datus aretine ecclesie archìpresbilcr et lldebiandinus prioi' Civitclle arbitri a partibus electi et assumpti, cum
consensu .\colli abbatis Agnani et Rainaldi abbatis Campileonis, decreverunt ad abbatem Campilconis perlinere
ius parrochiale in territorio posilo infra muros novos civitatis Aretii sicut traliit via qua exit per portam qua itur
ad Sanctum Lanrentinum usquc ad porlam muri vcteris civitatis Aielii ubi lapides fuerunt efossi prope ec-
cle.siam de Morello; quod qiùdem ius parrochiale in prcdicto territorio mandarunt refutari ab abbate .\gnani
monastcrio Campileonis, non obstantibus privilegììs episcopi Aretini, hoc agente» eliam auctoritate domini
Martini aretini episcopi. Itern decreverunt rcninitiari ab abbaio Campileonis monasterio Agnani prò ecclesia
sancie Marie in Gradibus ius parrochiale non obstantibus privilegiis Aretini episcopi,, etc, etc. Arbitramur,
diffìnimus et precipimus quod abbas et monasterium Campileonis centum nonaginta libras pisane monete dent
et solvant abbati et priori et monasteriìs de .•\gnano et .sancte Marie in Gradibus.
Latum fuit hoc arbitrium seu recitatum et Icctum a domino Deodato archipresbitero aretine Plebis de p'a-
rabola et consensu domini Hdibrandi prioris de Civitell.i vni kal. mali, presentibus lldibrandino Burgensf,
magistro .Michaele medico, domino Gui(done) archidiacono aretino, domino Rainaldo de Laterino, Baldinetto
Plantanelli quondam, domino Gerardino de Burro magistro decretalium, domino Bonacolto iudice,,. Arch. Capit.
d' Ar.: Carte di s. M.' in Gradi, n. 140.
154 DOCUMENTI l'KH LA STORIA I)' ARKZZO [478-480.
soris sui leiii|i()re (li(i'l);iHii', p.nincliiaiios {|U().silaiii et alios diivolos piL'iliili monasterii
pi"n(iril>iis exlorlis, ailcgil iil ad [(osscssiuiius predictas Iradoiidas abbalein compolle-
r.'iil aiili'ilicliini, coiiiniinaiidd ois viiiciila el carceres ac grave siippliciiim iiisi sue
acniiiesccreiil voliiiilali. ('.elei imi scpfifaliis alibas di! Aiiiano clamore jinpiili el iniiiis
el lerroribus poleslalis iiidiuliis, i|iieiidain ad hoc prociiialorem insliliiil seciiiidiiin ar-
Itilrinin poleslalis, el ciim idem lìiociiralnr, nomine ahbalis de Aniano, lilleras a sede
apostolica super conlirmalione cuiiisdain amicabilis coniposilionis, quam iiiler diclos
de Aniano el Campilionis abbales el emiim <(inveiilus intervenisse dicehal, lalsilale
suggesla el verilale tacila, imiielrassel, ad veiierabilein lìalrem nostrum (Martinum)
episcopuiiì aretiiium, idem episcupiis, mandati (Ines excedens, |)ossessioiies supiadictas
abbati el conventui Campilionis in enoime preiudicium ecclesie sancle Marie in (ira-
dibus assignavil, qnas iidem abbas el conveiitus, Ireli polenlia laicali, violenter deti-
iiènl el reddere conlradicunl. Ulule siippiicavil nobis Immililer diaconus aiilediclns,
ut id quod per melum et extorsionem el contra formam mandati apostolici in lesionem
ecclesie ab eodem e|)iscopo extilil allemplalum, faceremus in statum debitum revocar!.
Noleiiles igiUir quod laicorum insolentia, ipii ecclesiis sunt infesti, adversus eos per
impressionis melum aul per commenlum prevaleal falsilalis, discretioni vestre per
apostolica sciipta mandamns, quatenus, vocatis qui fuerinl evocandi el ini]uisila super
premissis el cognita plenius verilale, quicquid per violenliam el conila formam man-
dati apostolici illicile invenerilis allemiilatnm, in slntum dei)ilum reducenles, poteslalem,
abbatem el conventum prefatos, ut ad ipsius ecclesie indebita molestalioue desislaril,
modo predicto, per censnram ecclesiasticam, appellalione remola, cogalis. Dalum apud
Anagniam in id. iunii, pontiticaUis nostri anno primo.
479.
Onorio lìl scrive aW Abbate di s. Fiora circa l' inlerpelrazione di una frase della
bolla di Innocenzo 111, la quale riferivaù al possesso del mulino di Galiano.
Ferentino • 20 settembre 1217 [Ardi. Valic, Regest. Onorii III, an. il, ep. 648, voi. 9, e. 156].
U. Ferretti, Roffredo Epifanio da Benevento, in Studi medievali, 111, 276, doc. n. I.
(Bruno) abbati el conventui monasterii saocte Flore aretine.
Ex parte vestra fuil propositum coram nobis, ([uod dilecli filli ((^urlosonnus) pre-
posilus el canonici Aretini senlenliam, quam felicis memorie I(nnoceiilius) papa pre-
decessor noster super ecclesia sancii Gregorii, (|uibusdam lerris et parte molendinorum
Cuprene et castri Saxi, et molendino posilo supra poiilem de Galiano ac aliis diversis
arliculis in eadem sentenlia comprehensis, inler vos et eorum Canonicam promulga-
vit('l), per inlerpelralionem sinistram in recidive queslionis scrupulum reducere mo-
lientes, asserunt iliud capitulum eiusdem senlenlie quo dicilur, ne Ganonica ipsa im-
pediat, quominus monasterium vestrum piefatum molendinum de Galiano reedifìcare
(I) kx\. 1214, n. 468.
AN. li 17] CODICE DIPLOMATICO 155
valeal in eo siala in i|iio fuisse (iinoscilnr tempore mole iilis, esse referendum ad
tempus in quo lapiilus in denunlialioiifm novi operis iaclus fuil; vobis e contrario as-
serentihus iihui esse inteiligfndiim de lempore quo lis super lioc iiiler vos et prefalam
Canonicam exlitil conleslala. Ouaie liiimililrr suppiicaslis, ul allercalionem huiusmodi
per interpetralionem capiluli supradicli decidere dignaremur. Nos igilur, considerata
eadem senlenlia diligenter, quod in prefalo capilulo dicilur de tempore mole IHis, in-
terprelamur esse referendum ad tempus quo Iilis conte'^tatio facla fuit. Nulli ergo
et e. (*). Datum Ferenlini xii kal. octobris, anno secundo.
480.
Onorio 111 scrive al Proposto perché non impedisca alt Abbate di s. Fiora di rico-
struire il mulino di Ponte C'aliano, giusta la sentenza di papa Innocenzo IH.
Ferentino • 22 settembre 1217. [Ardi. Capit. d'Ar.: Carle di s. Fiora u Lucilla, n. 664].
inm. 90X200.
Hoiiorius episcopus servus servorum Dei dileclis filiis (lUirlosonno) preposilo et
Capilulo Aretinis salutem et aposlolicam benediolionem. Cum allercalionem inler vos
et monaslerium sancte Flore subortam, super eo quod in sentenlia felicis memorie
Iniiocenlii pape predecessoris nostri, super quodam molendino et rebus aliis Inter vos
et iamdiclum monaslerium promulgala ronlinetur, ul ipsum molendinum reducatur in
stalu in quo fuil lempore mole Iilis, quod vohis inlelligenlibus de tempore quo lapii-
lus in denuntialionem novi operis iactus fuil, pars eiusdem monasteri! de tempore quo
facta fuil litis contestatio debere inlelligi asserebat, per saiiam interpretationem duxerimus
decidendam, sicut in eiusdem interprelationis litleris continelur; presenlium vobis au-
ctorilate mandamus, qualinus impedire per vos aut per alios nullalenus presumatis,
quominus monachi dicti loci iuxla interpretationem eandem ipsum reedificent molen-
dinum. Dalum Perentini x kl. octobris, pontifìcalus nostri anno secundo.
'Sn.; Ego Gìiilieìnms imperiali mictor-itate nat. ìins lilleras exemplavi, nichil addendo vel mi-
nuendo quod litlere siiil villose, et meum signum adpnsui, anno Domini M". ce. xvu, indictione
V, VII id. octubris,,.
(•) Segue: "iisriiie vestre inlerpretationis infringere vel eis et o. ìisqne contraire. Siquis autem et e.
usque incursurum,,.
(I) Dopo quest'ordine di Onorio e il definitivo giudicato di Genoen.se canonico e Guido Spinelli (L'i ago-
sto 1218) non più si risollevò la questione tra i due enti ecclesiastici, questione che aveva fatto cadere in
debito l'Abbazia, la cui floridezza era già scossa da un pezzo. Il 3 di agosto 1216 l'abbate Bruno, col con-
senso dei suoi frati promette. "Bonsignori quondam Rodulfi fiorentino, recipienti prò se et procuratorio no-
mine prò fratre suo lldebrandino, recidere CCxlii libras pisanoriim a proximo festo sancii Donati usque ad
annum vel alium terminum etc. Hos autem predictos dcnarios confessus fuit dictus abbas se recepisse et in
veritate habuisse mutuo etc. quod eos expendidit in ulililatem dicti monasterii sancte Flore, videlicet prò iti-
nere quod fecit ad dominiim papam Innoceniium prò militate sue ecclesie etc. Item prò solvendis debitis
que contraxii dicium monaslerium prò causa quam liabel cum Canonica aretina civilatis prò molendino de
Galliano et aliis possessionibus et rebus dicle ecclesie manutenendis et defendendis. Acta sunt hec in civitate
Aretina, in dicto monasterìo,,. Arch. di esso Menasi., n. 602.
156 DOCUMENTI l'KH LA STiilUA D AREZZO f481-48;j.
481.
Onorio III serti e a Unger io. iìisefinuìili; legge tu Arezzo, iierehè faecia ilesislere
l' Ai)ba:ìn dis. Fiora dal molestare la Vanonien Aretina a causa di un mulino.
Latcrnno • !5 iiovpiiiljro 1217. [Ardi. Ciipil. d' Ar.: Ciiile di s. Fiora e Lucilla, n. 66S].
min. 120X330. - (Àipia falla da lìoiic luit. e rivediila da Macahcu nolaro il 15 gennaio I2IS.
Honoiius t'iiiscopus serviis seivoium Dei dilcclo liliu Uogt'rio doclori iJocreloium
Ardii commomili siiliilem el aposlulicam bciicilirtioiiem. Suam ad nos preposiins el
Capiluluiu Arcliiiuiii (pi»>iini(iiiiam destinaiuiit, (|iiud ahli.is el convenlus monaslerii
sancle Flore aretini ipsos super quodam nioleridino coiilra foiici.s recurdatioiii.s I(nno-
cenlii) pape predecessoris noslri senlentiam el declaralionem nnslram lernere nioieslare
presmimnl. Ideoque discrelioni lue per apostolica scripta inaiidanius i|iialei)us dictos
abbatem et coiiveiilum, ut uh eorum super molendino prediclo iiidehila inoleslatione
desistaiit (I), inunitioue premissa, per eeusuram ecciesiasticam, ap[)ellalione remota,
compellas. Data Lalerani, in noiias novembris, pnntificaius nostri anno secundo.
482.
Onorio ìli invila il eescoro Martino a presentarsi al suo cospetto per decidere sulla
lite che erasi rinnovata tra le due chiese di Sietia e di Arezzo pel possesso delle
parrocchie poste nel contado senese.
Latcnmo • 26 gennaio 1219. [Ardi. Valle, lìi-fjest Honorii III, aii, III ep. 262, voi. IO, e. ai'].
(Martino) episcopo et Capitulo Arelinis. Oblata iiobis dilecti filii Mathei archipresbi-
teri>, sindici et procuraloris Senensis ecclesie petitio declaravit, quod cum tu, frater
episcope, prò eo quod quasdam plebes, naonasleria el alias ecclesias ad Senenseni ec-
clesiam pertinentes delines occupata, olim corani magislro lune subdiacono et capellano
bone memorie I(nnocentii) pape predecessoris nostri, queui libi et eisdem preposito et
vicedomino concesserat auditoiem, convenlus fueris, el lihollus porrectus exlileril co-
ram eo; le lamen asserente, ius revocandi domiiiii libi competere, prò eo quod causa
legationis veneras ad concilinni generale, ac quod causa ipsa vos, filii, capilulum prò
parte tangebat et ideo respondere non poteras nec debebas, non habens super hoc
mandatum procuralorium ab eisdem, negolium ipsum remansit postmodum indiscussum
in Senensis ecclesie non modicum detrimentum. Unde supplicavit nobis sindicus me-
moratus, ut ecclesie sue super hoc dignaremur(*) de benignitate sedis aposlolice provi-
(•) Parola aggiunta in calce.
AN. 1217-1 21 9J CODICE DIPLOMATICO 1 -H
deve. Voientes igitiir ut finis litibus imponaliir, ne l'orsan fuo clofeclu inslilie ius alte-
riusuliiiis |);iitiam deperire contii)g;it, universilati veslre per apostolica scripta preci-
pieiiclii niaiidamus, <|uateiius infra niensem post receptionem presentium [ter vos vel
proiuialorem idoueiiui nostio vos conspeclui |)resenlelis, exliibituii et recepturi super
premissis quod postulai ordo iiiris. iJaluin Lateraiii, vii kl. fel)inarii, anno tertio.
483.
Arrigo e Marcoaldo di messer Tesla vendono, in nome pure del loro fratello Fe-
derigo e della madre Geborga e dei propri nepoli, una piazza e nn censo per
liberarsi da un debilo paterno contralto con Ugolino Sassoli.
(Arezzo) • 14 giagiio 121ft [R. Arch. Fior., Diploni. Oìiietani di Arezzo].
mm. 230-210X370.
.V Zbnatti, Arrigo Tesla e i jiriitiordi (Iella lirica Hai (Bibliot. crttica della Ictler. Hai. IV, 32).
t In Dei omnipolenlis nomine. .4nnu Cdiiisli incarnalionis MC.Cxviiii, Honorio papa
residente, Federico regnante, die xviii kl. iulii, indictione vii. Manifesti summus nos
Rigo et Marcoaldus fralres fìlli quondam Teste, prò nobis et prò Federico fratre nostro
et prò nepotibns nostris, lìliis quondam Rainerii fratris nostri, et ego Rigo etiam pio dicto
Marcoaldo, inspectautilitate nec non melioramento et prò persolvendo debito paterno Ugo-
lino Sassoli, cui tenemur solvere, auctorilate et consensu domini Rolandi iudicis ordinarii,
qualiter per hanc cartam venditionis pieno iure proprielatis, dominii et possessionis,
sponte et libera voluntate, vendinnis, damus, iradimus, cedimus, et ad pro[)rium conce-
diffius vobis Grassino lanaiolo frali i (.accie et Tainaido quondam iiiio Salemmi comuniter
cuilibet prò medietaie prò indiviso videlicet totam et integram proprietatem et terre-
num unius platee prò medietate prò indiviso, quani tenent filii Orlandini Sassucci, et in
denarioruni censura, qui inde annualim nobis debetur, et insuper omne ius nostrum,
posile in civitate Aretina, in porta Burgi, iuxta domos vestras; et piateam libellariam
Flambine et piateam allodii fìliorum Orlandini Sassucci et Albrigoltorum et viam; et
usque ad medium vie |)rodicle possitis in altum hedifìcare supia viam et libere ire et
redire per eam. Et insuper vendimus, damus, cedimus, concedimus et mandamus vobis
similiter omne ius et actionem realem et personalem, quod et quam habenius et lia-
bere possemus adversus Deteguardi et Bencevennem Orlandini fassuccii et adversus
quamlibel peisonam prò ipsa platea sive ipsius occasione. Et vos inde per manum Te-
baldi eiusdem rei testis ad propiium investimus cum omnibus fìnibus, pertinenliis et
accessionibus suis et cum bis que supia et infra se conlinent et cum omni iure suo,
ad habendum, lenendum, possidendum et quicquid inde vobis et veslris heredibus aut
cui dederitis deinceps placueril vestro nomine faciendum sine nostra nostrorumque fì-
liorum et beredum molestia vel lilis oausatione. Et conlìlemur in veritale nos a vobis
prò nobis et predictis fratre et nepotibus nostris recepisse inde et habuisse iusto prelio
yiH libras honorum denariorum pisanorum et in predicto debito solvisse Ugolino; re-
nuntianles in hoc facto omni exceptioni et non numerati prelii et minoris etatis, et
l;iS «OCUMKNTI PKR I..\ SToltlA d' AREZZO fiSS-iSfi.
prelii 11(111 cuiivi'i'si in iioslrain ittililalcin el omiii legum auxìlio pio nobis facienti. Et
coiidli'ur ego Hii,'(t mi! i'ss(i maiorom xxv aniiis. Et promittiiniis voliis pio nobis el
pretliftis IVatre el iiepolibus riostris et pio nosliis el ooiuni heredihiis vobis el veslris
liereilibiis ani «ni riederilis, diclas res non lollfire vel rontendeie nec minuere in aii-
(juo vel molestare, set legittime omni tempore, ab omni persona et nominalim a pre-
diclis fralre el nepolibiis nnstris et cognata el domina CiiboiL'a maire nostra, et ab uxore
mea sciiicet Higonis, et ego Rigo etiam a Marcoaldo predillo et eorum heredibus no-
stris expensis defendere: et facere dictos Federicuiii et nepoles noslros cum fiierint
legittime elalis, ad ires menses postqiiam fiierimus inde requisiti cum notario, bis
omnibus consentire et cartam inde vobis ad seiisum veslri sapientis facere; el hec ea-
dem faciam ego Rigo Manoaldum facere. El promilto vobis (piod faciam vobis prò
me ac Marcoaldo et Federico el nepotibus nostris, et lirmabo cartam de prediclis re-
bus ad sensum veslri sapientis post legittimam etatem ad unum mensem postqnam
fuero inde requisilus cum notario. Ouod si non defensaverimus el omnia suprascripla
et singula in singulis non servaverimus, aut si appaiueril daluin factnmve prediclis
nociturum per nos vel per aiiquam personam, promittimus vobis lune persolvere vobis
et vestris heredibus suprascriptas res in diipliim, nomine pene, prout lune valueril sub
exlimatione pretii, et post soiulionem pene hec omnia vobis semper firma tenere pro-
millimus vobis, el ipsas res deinceps prò vobis possidere guarentamus, danies vobis
licentiam inlrandi in tenutam quando vobis placueril vestra auctorilale. linde haoc
cartam fieri rogavimus. Prelerea Petrus Rolandi iudicis, en presente et eius auctoritale,
promisil Grassino et Tainardo prò se et suis heredibus quod facient Rigonem predi-
ctum post legittimam elalem ad unum mensem post quam essent inde inquisiti cum
notario facere et firmare eis vai eorum heredibus cartam de prediclis rebus prò se et
fralribus et nepotibus suis praediclis ad sensum eorum sapientis. Quod si non facerent
promisil eis lune persolvere suprascriptas res in duplum, nomine pene, prout valerent
sub exlimatione pretii. Et domina Giborga, auctoritale filiorum suorum predictorum,
cerliorata de iure ypotecarum et de omni iure suo bis omnibus consensi!, et omne
ius suum prediclis emploribus dedit, cessil, concessi! el refulavil prò merito legis, re-
nuntians iuii ypotecarum et omni legura anxilio, pena dupli etiam de non molestando
eis promissa. Actum in civitate, ad domum filiorum Teste feliciter.
Dominus Rolandus index, Melliaie, Cavalcante, lacobus et Tebaldus buie roga[ti
rei] interfuerunt, el eiusdem rei rogati sunl testes.
(Sn.) Ego Ubertus ab imperiali manu el maiestale nolarius suprascriptis in[terfui,
et rojgatus hec omnia, ut supra legitur, sss., compievi meoque signo firmavi.
484.
Onorio 111 richiama novamentc alla sua presenza il Vescovo Arelino insieme col
Proposto.
Rieti -26 giugno 1219 [.\rch. Vatic, Regest. Honorii III, an. Ili, ep. 498, voi. IO, e. lOò].
(Martino) episcopo et preposilo Aretinis.
Mirari cogimur el moveri, quod cum vobis dederimus in preceptis, ut infra men-
sem post receptionem lilterarum noslrarum, qui a feslo resurrectionis proxime prete-
AN. 1219] CODICE DIPLOMATICO 159
lilu esl traiiSHctus. venerabili fralii nostro Bonfilio episcopo et dileclis liiiis capituio se-
ueiisibus super (luilmsdiim piebibus, moiiasleriis et abis ecclesiis ad Seiiensem ecciesiam
pertinenlibus exiiibiluri, et recepturi iiichilominus ab eisdem qiiod postulai oido iuris,
per vos vel procuratorem idoneum in nostra curaretis presentia (;om|iarere, vos id ef-
ficere contem|)sislis. Volentes igitiir ut iustitia in iudicium converlaliir, discrelioni ve-
stre per apostolica scripta dislricte precipientes mandamus, c|ualenus infia quindecim
dies post receptionem presentium, quem terniinum vobis prò peremptorio assignamus,
iuxla prioris mandati nostri tenoreni, nostro vos conspetui presentelis. Dalnm Keati
VI kl. iulii, ponlificalus nostri anno terlio.
685.
Onorio 111 conferma la disposizione del Capitolo aretino di non ammellcre nella
Cattedrale più di quattordici canonici.
Viterbo - 2& ottobre 121!) [Ardi. Capii, d' Ar., n. .52-5].
mm 230X280.
Honorius episcopus servus servoruni Dei dilectis filiis (Curlosonno) et Capitalo Are-
tinis saluleni et apostolicam benedictionem. C.iim a nobis petitur quod iustiim est et
honestuoa, tam vigor equitalis quam ordo exigit rationis, ut id i)er sollecitudinem officii
nostri ad debitum perducatur effeclum. Eapropter, dilecti in Bomino filii, veslris iiistis
postulationibus inclinati, quarlunidecimum canonicorum numerum quom, computatis
in 60 personatibus in ecclesia vestra, sicul proponitis, deliberatione provida statuistis,
sicut statutum est, provide auctorilate apostolica confirmamus et presentis scripti pa-
trocinio communimus. Statuentes ut prefala ecclesia piedicto canonicoium numero sit
conlenta, nisi adeo ipsius excreverint facultates quod plures instilui valeant in eadem.
Salvo in omnibus apostolice sedis mandato. Nulli ergo omnino hominum liceat liane
paginam nostre confirmationis et conslitutionis infringere vel ei ausu temerario con-
traire. Siquis autem hoc atlemptare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et
beatorum l'etri et Fauli apostolorum eius se noverit incursurum. Data Viterbii, viu
kl. novembris, pontiDcatus nostri anno quarto.
686.
Guelfo dei Hosloli cede, in virili di un precetto di Federico II, il possesso di Brolio
in Valdichiana a Guido priore di Camaldoli.
Presso Cliianl - 22 novembre 1219 [R. Arch. Fior., Diplom. Camaldoli^.
mm. 130X380. - Nel tergo, scrittovi nel sec. XV, si legge: Tenuta predii de Brolio.
V atto susseguente sta scritto in altra pergamena (di mm. 90X390), nel cui tergo leggesi: Tenuta de
Brolio prò heremo.
160 DOCUMENTI l'KH LA ST0II1\ 11' AHI/./.O f4HG-4S7.
(Su.) Ili nomino iesii Cliiisli ;uiu!ii. Anno eiusflcm Mcr.xviiii, Hoiioiio pa|)a resi-
dente, Federico regnante, x kl. decembris. indictione vii. In piesenlia et testimonio
infrascriplorum leslinm ad hoc roj^alornni lecluni fuit ot recilalnm al(|nc representa-
lum piivdogium domini Henrici legis llomanoinin et regis regni Sicilie priori Camal-
dulensi, et idem legit dictus jtrior, in quo continebatiir qiialiler dominns rex conces-
serai Broilum lieremo Camaldiilensi, cimi rerlis perlinentiis. Simililer, resscriptum(*) do-
mini regis eiiisdem l'iiit ropresentatiim et lectiim a diclo domino priore (".anialdiilensi,
quod fiierat Iransmissiim a rege domino (ìelfo aretino civi, quo cfintinebalur qiiod dictus
Geifus darei lenulam diclo domino priori de Broilo el omnibus rebus de (piibus in dicio
privilegio conlinebatur; el tam dictum privilegium quam resscriptum (*) bulla sive sigillo
domini regis erat munitum. Acta sunl aulem hec apud r.lanem et non longe a castel-
lare de Clanis.
Tesles aulem rogati sunl super bis el interfuerunl Rainerius Plantanelli de Poiane,
Rainerius Gotzaius filius quondam Salinguerre, Vivolus Borgelli de Foiano, Cane fiatar
eius, Guilielmus filius Guidi Orlandi de Burgo Sancii Lauientii de Musscello, domnus
Leonardus piior('') de (laslilione Aretino, domnus Beinardus C) de lluileinponis, domniis
loliannes Q^) camerarius camaldulensis, domnus Henricus monachus et domnus Massa-
rius monachus (").
Ego magister Quiiilavalie imperatorie maiestalis iudex ordinarius alque notarius
interfui, el rogalus sss. et in publicam formam predicta redegi.
(Su.) In nomine lesu Chrisli amen. Anno eiusdem Mccxviiii, Honorio papa resi-
dente, Federico regnante, x kl. decembris, indiclione vii. In presentia el testimonio
infrascriplorum lestium el ad iiec rogatorum. Dominus Geifus quondam Bostole are-
linus civis, exequendo mandalum domini regis Federici Romanorum et Sicilie, secun-
dum ea que in privilegio a diclo domino rege ecclesie Camaldulensi concessa contioe-
banlur, dedit domino Guidoni dei gralia camaldulensi priori lenulam sive posses-
sionem Brodi, recipienti eam prò heremo camaldulensi, ad honorem Dei el in susten-
tationem monachorum et aliorum fralrum ibidem Deo famulanlium. Hii aulem sunt
fines de quibus prior Camaldulensis recepii tenutam a diclo Gelfo de Broilo el eius
perlinentiis: Porctus(°) de Anglo, Codolaccium Ramcavizi; alii fìnes sunl: Aqualata, rivus
de Carbonaria, sicul ipse rivus prolendilur usque ad viam Mancianensem (°) superioiem,
et ab illa via superiori usque ad Clanem de Cereso et ab inde usque ad porlum de
Anglo. linde hanc cartam lani diclns Geifus quam dictus Prior fieri rogavit. Acta
sunt hec in locis prediclis.
Testes aulem rogati sunl el interfuerunl: domnus Leonardus |)rior de Castillione
Arelino, donmus lohannes camerarius camaldulensis, Rainerius Plantanelli de Foiano,
Rainerius Gotzaius filius quondam Salinguerre, Vivolns Bo'rgelti de Foiano, domnus
Henricus monachus el alii 0 ^^ Rossus conversus.
Ego magislor (juintavalle imperatorie maieslatis iudex ordinarius atque nolarius
suprascriptis interfui el rogalus sss. et in in publicam formam [prediclja redegi.
(») Sic. C") domno Leonardo priore. (') donino Bernardo. C) domno lohanne
(«) domno Henrico monacho et domno Massarto monacho. (0 Henrico monacfio et aliis
*N. 1219-1^220] COUICK DIPLOMATICO lf)1
487.
Onorio III conferma /' ampio pririlegio dato da f'fjo vescoro di Uslin e Vellfilri,
legali! papale, alle manache benedelline di s. Maria di l'ionia.
Laterano - 8 aprile 1220. |Aifli. Cnpii. il'Ar.: CaiU; ili \ailn piovcnioiizii, SinosHi Pnci.,w. 4'.)|.
nim. o40X^0y- • Qnalilu- piiioln !' riiiiasla c]ii.isirhè eslinla in iiuci punti ove la piTganieiia lia siiliilo
altrilo mentre era lipiegala in limlici patti. Il piombo papale manca: ne fu strappalo \ la oon \iolen7.a.
HoNORius ejtisi'opus seivus servoriim Dei ilileflis in Christo lìlialms . . . ahhatisse ac
moiiiaiiljus luoiiasU'iii saiicle Marii? de l'ionia (1) de Arilio saliilem et aposloliiam
beneiliclionem. Sacrosancta Romana ecclesia ilevolos el. humiles lilios ex assiiele pie-
tatis olficio propeiisins diligere consuevil, ci ne pravonim liomimim niolesliis agilen-
tur, eos lamquam pia nialer sue proleclionis miinimine coiil'overe. Sane cnm veiieia-
bilis fraler noster (Hiifjo) Osliensis epi.sco|(US tliim in partibiis vesliis legationis olticio
fuiigerèlui', a iiobilibus viiis Rollaniiino et Guidone de 4lhiigotlis civiltiis Aretinis Ciin-
dum qiieiidam in loco ijui Pioiila dicitiir, piope ninios civilatis piedicle, in iiis ci pio-
prietalem ecclesie Romane, pioni mandaveiamns, eundem inislro nomine recepisset, et
in monaslerio veslro ibi coiislrarto i|uedam in veslre religionis augmenluni et l'avofein
vestii ordinis duxeiil slanienda; iios. vestris iiislis postiilationibiis annuentes, quod ab
(I; uueslo mnnasleio, bennlcnino prima, poi iramv.srano, ove solevano raocosHersi le laneiiille delle pili no-
bili faniiglie aretine, ora poslo fuori delle mura, nel campo a sinistra della via, elio, usreiulo una volta da Porta
Buia, eondiieeva al Duomo veerliio e a Pesraiola. Il vescovo (juglielmino lece al medesimo la donazione (che con-
fermò la Sede Apostolica) dell'Ospedale di Montelino e dei suoi beni: ma avendo quest'ano, forse arbitrario, originato
"scandahini inler mulios nobiles et pntenles elvilalis Arelii, ex quo dictum monasterium et eiiis familia poterai
et limebal grave pericuiimi generari et infamiain • xoriri,, l'abbadessa o le monache con istrumento del 3 luglio
1267 si propongono di renunziare il possesso di dello spedale e di fare '■rectoribiis societatis providoriim
viroruni de-domo de Monletino generalem finem, refiitalioneni el (luiclalionom el abrogalionem de omni iure c/r.,,.
11 monasleiii si manlenne in condizioni liorenli per tulio il secolo XIII, ma poi cominciò a decadere, né
valse a rilornarlo in migliore slaUi l'ampio lascilo che fece in suo favore ni." Simone della Tenca nel I.3.3S.
Alla meli del secolo XIV le monache avevano vendulo gran parie dei loro beni, e dipoi avendo ricevuto
gra\i danni per l<^ guerre coi fuoruscili e per le incursioni e le devastazioni ilelle compagnie di ventura, es.se,
già ridotte a poco più di sei o selle, andarono a sialiilirsi presso la cappella dei Disciplinati dello Spirilo
Santo (1397). Poi tornaiono in s. Maria di Pionla; ma nella- seconda metà del I iOO, a quel tempo in cui lo
spìrito rinnovatore del linascimento aveva tulio trasformato, 1' arie, le lettere, i costumi, dettero esempio di
tale scoslumatezza da costringere il Comune ad invitare il Vicario generale dell' ordine perchè. riferi.s.5e alla
Curia Flomana della vita scandalosa e tiii'pe elio si teneva non solo nel monastero di Pioiita ma anche in
quello di Monlecalbi, di s. ("Chiara e di s. Spirito. Papa .Alessandro VI, conosciuta per la relazione di maestro
Egidio Delfino di Amelia, come "abbalisse et mnniales predictorimi monasloriorum, pudicilie lassalis liabenis. pò-
tius corporis vuliiplalibus (|uam anime suarum saluti mirabant, ac illibi vitam miiiiis lioneslam non sino pliiiimo-
rum scandalo diiccbant,, unì i delti (|uattro conventi al nuovo monastero di s. Margherita e s. Maria Mad-
dalena di Arezzo, (? vi incorporò tutti i loro beni. (Arch. l>om. Ptrijinnene, n. 17.9, 176).
Il monastero di Pìonta, che la-Fraternita di s. .M^ di Misericordia cedette nel 1.516 alle monache di «. .Maria
dell'Oriente, venne abballulo nel fare le nuove fortificazioni alla città (1538-1546).
JfJJ DOCLMKNTI PER LA STORIA D' ARKZZO [ÌH1 .
euilt'iii l'pisi'opo facUiin esl laliim lialjcnles el gialum, fuchi ohlenlu religionis veslre
ab lipiscopo [iielalo slaUila, siriil in ipsius privilegio coiilinelui-, auclorilale apostolica
loiiliimaiiuis, L'I pieseiilis scripli patrocinio commuiiimus. Tenorem aulem eiusdera privi-
legii ad maiorcin veslrani el moiiaslerii niomorali raulelam presenlibus lilluris de verbo
ad verbum diixiniiis insereinliim; (|iii lalis esl: Hugo miseratioiie divina Osliensis el Vel-
ielrciisis cpiscopus, iiposlolicc. sodis legaliis, dilcclis in Clirislo liliabus... abbalisse
nionaslerii saiicle Marie de rimila de Arilio eiiisque sororibus lam preseiilibus quam
fuluris roligiosam vilani prolessis in perpiauum. l'rudenlibus virginibns, ([ue sub liabilu
religionis, aciensis lampadibiis, per opera sanclilalis se iugiler |ireparanl obiam ire
sjtonso el cimi ipso ad celesies nnplias inlroire, nostrum deiiemus presidium imper-
liri, ne lorle cniuslibel lemeritalis incursus vel eas a pio proposito revocai aut robur,
i|UimI absit, sacre religionis infringal. Eapropler, dilecle in Domino filie, veslris iiistis
poslnlali(iiiii)[us] gratn conrurrentes assensu, fundum qucm dilecti filii Rollandinus et
l'iuido de Albrigoltis, nobiles Aretini cives, habebanl in loco qui vocalur l'ionta, jirope
muros civitalis predicle, nobis nomine Romane ecclesie ab eis pia liberalitate collalum,
de assensu venerabi[lis f]ralris nostri Martini aretini episco|ti, in ius et proprietalem
beali Pelli el ecclesie Romane suscipiniiis, ubi inonasteriuni, ad honorem Dei et virgi-
nis gloriose genitricis eius, ut vos iiii oll'eiielis Duniino liulucaustum, et alias exemplo
vestro ad divinum obsequium traheretis, nomine Romane ecclesie, quod ad ipsam nullo
medio perlinet, duximus consliluendum. Verum quia petislis a iiubis, ut locum ipsum
el personas inibi Domino l'aniulantes conlra maiignornm iiuursus protectionis sedis
apostolice privilegio muniremus, nos, veslris iustis piccibiis inclinati, dictum monaste-
rium, quod ad Romanam ecclesiam nullo perlinet mediante, in quo divino eslis obse-
quio mancipale, cum personìs el omnibus rebus suis sub beati Petri prolectione susci-
pimus, et presentis scripti privilegio communimus. Fn primis siquidem statuentes, ut
ordo monasticus, qui sectiiidum Deum et beati Benedicti regulam quam protitemini in
eodem loco institulus esse dinoscitur, perpeluis ibidem temporibus inviolabililer obser-
vetur. Formulam nicbilominus vite veslre, quam a nobis humiliter recepistis cum beati
Benedicti regala, perpeluis temporibus manere decernimus illibatam; locum vestrum
cum omnibus pertinentiis suis, et omnia que iuste et canonice possidetis, vobis et per
vos hiis que vobis canonice successerint confirmanles. A preslatione vero decimarum
clausure veslre et de ortorum fruclibus et pomorum vos esse decernimus aucloritate
pagine presentis immunes. Pro hiis aulem et aliis, in (juibus ecclesia veslra lege dioce-
sana forsan Ariminensi ecclesie lenerelur unam librara cere tantum, el non aliud, in
feslo Assumptionis gloriose virginis de augusto Ariminensi episcopo annis singulis per-
solvetis. Liceat quoque vobis mulieres liberas el absolutas e seculo fugientes ad coo-
versionem in ecclesia veslra reciiieie, et eas sine conlradiclione cuiuslibet relinere (1).
Prohibemus eliam ut nulli sororum veslrarum, post factam in ecclesia veslra profes-
(\)È notevole il caso di una cella Imilga, die, fuggila al maiilo "non inipeluose vel calore iracundie, sed
consulle potius et prò anime sue remedio, pura et spontanea voluntate,, renunziando ogni diritto coniugale
in presenza di due preti e cinque testimoni, si fece monaca in questo monastero. Ne sorse lunga conlesa col
marito che andò a querelarsi anche dinanzi al pajia Gregorio IX, e quesii sentenziò con bolla del i ottobre
1230 che la donna restasse monaca, e che egli non si occupasse più di lei. Ardi. Vaiic. Reg. Greg. IX,\oì. \6. ep. 69.
AN. 12i!0] CODICE DIPLOMATICO 163
sionem, fas sii ile eodeni loco discedi'ie, scu clausti iim vcsliiim exire; disceilenlom vero
absque communium lillerarum veslranim cauiioiiH niillus audcal relineio, nec liccal aliis
pers^oriis ingiedi clauslrura veslnim preler illas, d(M}uiljus liceiiliam liabueiilis specialem.
Dedicaliones vero ecclesiarnm veslrarum, consorraliones altarium el ordinaliones dcri-
corii m, (]ui Tueriiil ad sacros oidiiies |iromoveiidi, el alia ecclesiastica sacramenta a
diocesano suscipielis episcopo, si ea gratis el sine pravilate aliqua vobis voiueril exhi-
bere; alioquin iiceal vobis (juemcumque maluerilis adire antistitem graliam el commu-
nionem a|)oslolice sedis liabentem, (pii vobis aiiclorilate sedis aposlolice, qiiod |)oslu-
latur, impeiidat. Obeunte vero le mine eiusdem loci abbalissa vel sororum luariim
libi qualibet successura nulla ibi cuiuslibel surre|)lionis astiitia seu violetilia prepona-
tor nisi quam sorores communi assensu vel sororum pars consilii sanioris secundum
Dei limorem et beati Benedilli regniam providerint digendam. Electioiiem quoque Ro-
mano [ìontilici vel legato ab eins latere deslinato, aut ei cui ponlil'ex Homanus iniuncxerit
represenlent, a quo elecle conlirraalionis et benedictionis gralia impendatur. Correliones^
insupei' lam capilis quam membrorum super omnibus que in vestra ecclesia fueiini cor-
rigenda, soli Romano jionlifici vel ei quem ad hoc depulaverit reservamus. Prohibemus
igilur ne quis episcopus vel quelibel alia ecclesiaslica sccularisve persona libertates ve-
stras infringere aut oblenln consueludinis vel alio modo quicquam vobis audeal exloi-
quere, seu in vos vel ecriesiam vestram iuterdicli vel excommunicalionis sententias
promulgare presumal. ('um aulem generale terre lueril inlerdiclnm, [licjeat vobis, clau-
sis iaiiuis, exchisis exroinmnnicalis el inlerdiclis, non pulsatis campanis, supjìcessa voce.
divina officia celebrare, Speiialiler eliam inliibentes ne usurarios excommunicalos aut
hereticos vel de beresi inlamalos et nominalim ab Aretina ecclesia interdiclos, presu-
matis in vita vel in morte quomodolibel recipere ad divina. Nec Iiceal vobis se|iullu-
ram habere, nisi prò vobis et aliis personis que ad veslrum fuerjnl servilium de|uitale.
Ad indicinm aulem liuius percepte a sede apostolica liberlatis aureum unum persolvelis
Romano pontifici annualim. Decernimus ergo ut nulli omnino bominum Iiceal prefalum
monasterium femere jierturbare, ani eius possessiones auferre, ablatas retinere, mi-
nuere seu aliquibus vexationibus laligare, sed omnia integra conserventur earum prò
quarum gubernalìone ac sustenlatione concessa sunt usibus omnimodis piofutura; salva
legis aposlolice auctoritale. Siqua igilur in futurum ecclesiaslica secularisve persona
hanc nostre conslilulionis paginam sciens conlia eam temere venire lemplaverit, secundo
terliove commonila, nisi realum suuni congrua salisfaclione correxerit, |)oteslalis liono-
risque sui careat dignitate, reamque se divino iudicio exislere de perpetrata iniquilate
cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine Dei et domini nostri Fesu C.hrisli
aliena fiat alque in exlrenif) examine dislricte subiaceal ullioni. r.unclis aulem eidem
loco sua iura servanlibus sii pax domini nostri lesu Chrisli, qualinus el hic tVuclum
bone aclionis percipiant et apud districlum iudicem premia eterne pacis invenianl. Amen.
Dalum Perusii, apud monasterium sancii Pelri, mi kl. augusti, anno Domini M. CC. xviiii,
indictione vii, ponlifìcatus domini Honobii pape terlii anno quarto. Nulli ergo omnino
liominum lii'eal hanc paginam nostre conlirmalionis infringere vel ei ausu temerario
contraire. S[iqui]s autem hoc altemplare presumpserit, indignationem omnipotenlis
Dei et beatorum Pelri et Panli aposlolorum eius se noverit incursurum. Datum Lalerani
vi idus aprilis, ponlifìcatus nostri anno quarto.
I6i
DOCUMF.NTl PEB LA STORU d' AREZZO [488-489.
688.
Oiwriu III impune al Vescovo di Siena perpetuo silenzio sulla questione diocesana
promossa noramente contro il Vescovo di Arezzo.
Viterbo • '27 maggio IftJO. [Arch. Capii, fi' Ai., ii. S28; Ardi. Vaiic, Regest. Umnrii III,
an. VI. cp. 7«l, voi. IO, e. 18.3].
nini. 2bOX26U. - Copia del I2>3. .Nel tergo della peigamuna, di sciiuiiia del sec. XIV: Privileijiam Honorii
pape iiuttliUr ecdesiii Aretina absohitur ab impelitione ecclesie senensis mota super ecdesiis comitatus Se-
nemis adcersus Aretinum ecclesiam. xnii.
L'originale "plinnbaUini et signatiini lilcra H„ iiovavasi da (incile carte clic nel 1523 furono inventariate
da ser Tommaso Uomani, cancelliere vescovile, e che slavano allora riunite nel cassone della Sacrestia del
Duomo.
I-AMI, S. Ercles. Florent. Monum., I, 697§§. '
Honorius episcopus servus servorura Dei venerabili fralri .\l(arlino) episcopo are-
tino salulem et apostolicani benedidionem. Te pio ecclesia tua el dileclo filio Ber-
nardino procuratore venerabilis fralris nostri (Bonlilii) episcopi senensis in nostra
presenlia constitutis, idem procurator super plebibus sancii Felicis, sancte Marie in
Pacina(*), sancii lohannis in Vescone, sanete Agathe in Asciano, sancii Viti in Versure,
sancii Vicloris in Rapolano, sancii Quirici in Osenna, sancte diarie in Cosona, sancte
Marie in Fava, sancte Marie in Salto, sancte Restilute, sancte Marie iu Sesto, sancii
Viti in CorsiniaiioC'), sancii Andree in Malceno, sancii Stephani in Cennano, sancii Do-
nati in Ciliano, sancii Pelri in Messuiis et Canonica sancii insani cum pertineutiis
suis, movit adversus Arelinam ecclesiam queslionem, possessorium et petitorium inten-
tando. Lite itaque super premissis coram nobis iegilirao contestala, nos, visis documenlis
ab utraque parte productis et auditis bine inde propositis, te nomine ipsius ecclesie
Aretine, super premissis plebibus ab impetitione parlis alterius quoad possessorium
et petitorium duximus absolvendum, super hiis parti adverse perpetuum silentium im-
ponentes. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre diffinilionis incin-
gere, vel ei ausu temerario contraire. Siquis auteiu hoc attemptare presumpserit, in-
dignationem omnipotentis Dei et beatorum Petri et Pauli apostolorum eius se noverit
incursurum. Datum Viterbii vi kl. iunii, pontificalus nostri anno quarto (1).
Exemplata est autem hec senlenlin anno Domini M. CO. xxiii, tempore Honorii pape lertii et
Federici imperatoris, xv kl. sellembris. indiclione xi*.
iSn.) Ego Ugolinits impei-ialis aule iiolarius, sicut vidi et fideliter legi in sentenlia a domino
Honorio lata alquebidlata Ala fideliter atque dilige/iter hic exemplavi. menmque signum apposui.
(•) Pagina auche nel Regesto C") Corsinnano.
(1) Si legge nel Regesto come nel medesimo tenore si scrisse "super hoc (Johanni) Fiorentino et (Pagano)
Wulterrano epi»copis et dilecto fìlio (Guidoni) priori Camaldulensi,,.
AN. 1220] CODICE DIPLOMATICO 465
489.
Onorio Ili defiimce la lite Ira il vescovo Martino e l' Eremo di Camaldoli, limi-
lando i dirilli che quegli pretendeva di gius patronato e dì gius diocesano.
Orvieto • 4 agrosto 12'i0. [Ardi. Comiin. ri' Ar., n. 3 1.
nini. oUOXl'iO. • Porgamcna bene conservata, ma non ha più il bollo papale di piombo, eh" era pen-
dente (la fili di canape. Proviene certo dal Capitolare, da cui venne tolta molto tempo fa.
Di questo documento, sconosciuto agli Annalisti Camaldolesi, abbiamo una copia nel Diplomatico di Pisa
tra le carte di s. Michele in Borgo: fu fatta il 17 settembre 1322 da ser Giovanni di Arrighetto, e la vidima-
rono i notari Marsuppino di messer Guidotto da Signa, Benedetto di maestro Martino e Dionisio di Bindo da
Calenzano.
Una seconda copia posteriore, cioè della metà del secolo XVI, si ha a e. 25' di un codicetlo membra-
naceo, ove, da più mani, nel sec. XV e XVI, si trascrissero alcuni privilegi apostolici ril'erentisi a Camaldoli.
Il manoscritto conservasi neli' Ardi. Capii, d' Ar. al n. lOSS'''.
Honorias episcopus servii? <ervorum Dei venerabili fiatri (lohanni) episcopo peru-
sino el dilecto iilio . . . ajjbali de Galliata Popul(on)iensis diocesis salutem et a|jostoli-
cam beiiediclionem. Oiim coram bone memorie Iiinocentio papa predecessore nostro,
venerabili l'ralri nostro (.Martino) aretino episcopo ius patronatus et ius diocesani in
ecclesia Camaldulensi petente, inter ipsum et (Guidonem) priorem Camaldulensem lis
fail in eiiis presentia contestata. Poslmodiim vero tempore nostro, productis testibus,
publicalis attestalioiiibus, exhibilis privilegiis, benigne audivimus (|ue fuerunt bine inde
proposila; et tandem inter ipsos, nobis mediantibus, lalis compositio intervenit, vide-
licet (|uod Camakluleiises (.Martinum) episcopum aretinum habeanl pio pationu, reco-
gnoscant vocentque patronum, et ut patronuin honorent, eius memoriam, tamquam spe-
cialis benefactoris, in snis orationibus facientes. Ad cuius defensionem, cum viderint
sibi expedire, recurrenl; qiiibus episcopus iuxta posse opem defensionis impendat.
Sane si episcopus ad evidentem oecessitatem devenerit, Camaldulenses ei et duobus
suis servientibus providebunt. Ad hec si (Guido) prior et monachi ad dissipationem
honorum monasterii eorum, precipue que ab Aretina ecclesia receperunt, manus vel-
lent extendere, maxime alienando lalia inimicis et suspectis ecclesie Areline, liberum
sii episcopo prohibere ac denuntiare summo pontifici, ut sic eius aucloritate validius
in talibus monasterio succurratur. Electionem quoque prioris, infra duos menses post-
quam fuerit celebrata, Camaldulenses episcopo per nuntios vel litleras nuntiabunl, ita
tamen quod per niintiationem huiusmodi nullum omnino presletur impedimentum nec
preiudicium generetur, quin is qui electus fuerit in priorem statini post electionem
suam libere adminislret et alias piene suum exequatur oflicium, sicut hactenus consu-
evit. Celerum ratione iuris (*) diocesani si episcopus Aretinus semel in anno ire voluerit
ad Camaldulensem ecclesiam, honorifice ac processionaliter tamquam diocesanus reci-
piatur, et procuretur ibidem, cum moderato evectionum et personarum numero, conten-
(• ratioe iuris su parole raschiate.
<()<) DOCUMENTI PIR I.A STORIA II' ABEZZO [489-490.
lus cihaiiis (|uiliiis Caiiialduleiises iiliinliii . ('.ongre}:;alis cliam fialrilius in i:apilulo, liceal
ei voAÌìiì exo! lalioiiis l't quo ad saliilcm iili iiis(|iie liomiiiis videnlur porlitiere proponeie,
missam(|ni' m ecclesia celebrare. Porro vogati ad synodum duo ad niinusmiltaiilur ex
fralrihiis; non lameii statula episooid recipere tcneaiilur, excepto quod excomuiiicalos
el inli'rdiclos ah episcopo Aretino scieiUer non recipient ad divina. Nos igilur compo-
silionem prediclaiii giatam et ralani liabenles, ipsam do fratrum noslrorum Consilio
diiximus conlirmandain; prohibeules ni Camaidnlenses Aretino episcopo in prediclis
nioliil dillìcnltatis o|iponant, et episcopus Aretinus in Camaldulensi ecclesia ultra pre-
dieta do cetoro nil attemptot; salvo iuie nlriusque partis super questione membrorum.
Qiiocirca discretioiiì vestre per apostolica scripta niamlamus, quatinus coni|)OSÌtionem
ipsam faciatis auctorilale nostra, snblato appellalionis obstaculo, inviolabiliter observari.
Data apud Url)emveterem ii nonas angusti, pontilìcalus nostri anno quinto.
490.
Prioilegio di Fedendo II dalo ai Hosloli e ai Testi di Arezzo, in conferma dell'altro
dato da Ottone IV.
Monte Mario, presso Konia • 23 novembre 1220 [.\rcli. Coniiin. di Cortona, Registi: Conmnis, e. 7.].
Ar.iicozzi, Risp. apotog. al libro Dell' antico dominio del Vesc. di Arezzo sopra Cortona, 1, 217 (in ustr.). -
WiNKKi.MAMN, Actu imfH'rii ined. siiec. .XIII, I, 171, n. (93. ■ .\. Zenatti, Arrigo Testa e i primordi della lirica
Hai (Rihiiot. critica della Letter. ital. IV, .'i.5, in esic).
■In Dei nomine amen. Hoc est e:remplnm ruiusdam autentici et originalis privUegii imperialis
sigillali sive bullati sigillo seu bulla imperiali: in qua quidem bulla erat scull.a figura imperialis
tenens in una manu virgam et in alia pallam rutundam, et circutncirca in ipsa bulla pendenti
erant senile he lilere: Fri.lerious Dei gratia imperator Roraanorum semper augiistus, et scripli
per manum llerrici nnperialis aule prolonotarii. Cnius qìiidem privUegii tenor lalis est: (1)
(I) .Nell'archivio Uoncioni di Pisa esiste altra copia di questo privilegio (n. 172), la quale porta una tale
sottoscrizione: " Ego Ricciardus fìlius condam Bencivennis notarti de Kinonicliì pisaniis civis, imperialis aule
notarius et index ordinarius, presens exemplum privUegii supraseripti scripsi, extraxi et exemplavi de suo
vero autentico bullato aurea bulla pendenti domini Friderici Komanorum imperatnris inviciissimi; in qua
quidem bulla ex una parte erat inserta eius imperialis iiiaiestas sedens in trono, sceptrum dextra tenens, si-
nistra vero pomuni sive roiundum iiuod unam crucem habebat. Ile autcm liclere in bulle margine legebantur:
Fridericus dei gratia romanorum imperator augustus et res Sicilie. Ex alia vero parte ymago urbis erat im-
pressa el in circuitu eius hec lictere legebantur: Roma capud mundi regit orbis frena rotundi. ipsunique
exemplum cum autentico antedicto una cum Tomaso de Castello Anselnii el Almansore notariis et scribis
publicis cancellarle Pisani Comunis, qui mecum pariter viderunt et ascultaverunt, vidi legi et diligenter
ascultavi: et quia uli'umque concordare invenimus et in aliquo non discrepare cognovimus, quod sensum vel
sententiani mutet, idcirco mandato atque decreto et auclorilate nobilis viri domini Ticcii domini Contis de
Colle vicarii magnitìci et potentis viri domini Frederici comitis Montisfeltri Pisane civitatis et districtus impe-
riali auctoriiate vicarii generalis, subscripsi, pubblicavi et fideliter exemplavi. Facta fuit hec pubblicatio in pa-
latio Pisani Comunis, preseniibus domino Clerico domini Philippi iurisperito et Casino de Seta anthianis Pi-
sani populi testibus ad hec rogaiis, dominice incarnationis anno millesimo trecentesimo tertiodecimo, indi-
elione undecima, septimodecimo kalendas februarii,,.
AN. 1:220] CODICE DIPLOMATICO 167
II) nomine saiicte et imiividue iriiiitalis. Fredericus secuiidus divina t'avente cle-
menlia Romanoium imperalor semper augustus et rex Sicilie. Decet impejialem cle-
meiiliam provida consideratione devota lideiiutn suorum obsequia raspicele et eis prò
bene meiitis munifìcientie sue benefilia liberaliter imperliri. Qua|»roplef ad iiiiiver-
sorum impeiii lìdeiiiim presentis evi et fuluri nolitiam volumus pervenire, qiind nos
actendentes devota el preclara fidelium noslrorum obsequia, videlicet Guelfi ci Ber-
tranii et (iuidouis liliorum olim Rainaldi Bostole, Tebaldi lìliì olira Terni, (iuelli Hai-
naidi et Terni liliorum olim Tebaldi, et tìliorum olim Teste, silicei Rigoiiis, Marcoaldi
et Federici et eorum nepotura filiorum Kainerii eorum l'ratris, silicei Turcliii et Te-
stuccii, de imperiali benignilate nostra damus ipsis el concedimus atque confìrmamus
in recium feudum, et eorum legiptimis heredibus, castrura de Cignano (2), cum eius
curie et confinibus, hominibiis et cum silvis, [)ratis, fiaiudibus, venalionibus, pisca-
tionibus, fodro et omni imisdiclione nostra, ut ipsi et eorum lieredes iegiptimi ha-
beanl et teneant atque |)0ssideant iure recti feudi. Freterea decernimus quod quicum-
que noster nunptius vel legalus fuerii prò tempore in Tuscia, eos et eorum lieredes
in diclo castro uianutenent et defendat et non permittal eis aliquam lesionem vel iniu-
riam vel gravamen in dirlo castro fieri. Ilem concedimus et confìrmamus eis omne ius
et actionem quod et quam in diclo castro habemus: et quod nullus exigal vel accipiat
aliquod datium vel aliquod baunum vel aliquam colieclam in diclo castro nisi ipsi et
eorum heredes. Concedimus eliam ius et confìrmamus dicium castium universaque ser-
vilia nostiorum fidelium el hominum ipsius castri ex certa conscientia nostra in per-
peluum habendi et tenendi. Precipimus eliam ut universi homines dictum castrum inha-
(2) Abbiamo gli alli dell'anno 1266, coi quali i discendenli dei Bosluli e dei Testi nominali in questo
precetto, vendono al Comune di Cortona il castello di Cignano. Ne riassumo i due principali;
1266, luglio 7 - "Uominus Ternus et Tebaldus olim Rannidi prò se el Dato (ìlio Terni Uueiruciì prò
tenia parte medietatis iuris quod habent Bostolenses in castro Cignani et eius curia promictendo se facturum
et curaturum ita et taliter quod usque ad fesluni beale Marie mensis augusti pro.xime veniuruiii dictus Daius
consentiet huic contractui: et doniinus Guido olim domini Berlrami Hanaldi Bustole jiio alia leitia i)aite me-
dietatis iuiis, ut dictum est, dicti castri et curie; Albertus olim domini Tebaldi de Bostolis prò alia
tenia iiarte medietgtis predicli iuris dicti castri et eius curie, ita quod omnes predicti de domo Bustulensium
prò una medietate prò indiviso; et Galiferrus, Guellus, Testa et Sprecca fraires filii olim domini Frederici
Teste prò duabus partibus allerius medietatis prò indiviso iuris quod habent filii Teste in dicto castro et
curia; et Ranerius quondam Turchi Ranerii Teste prò se et Guiducio et Riciardello fratribus suis prò tertia
parte prò indiviso eiusdem medietalis iuris predicti ipsius castri et curie, ila quod omnes predicli de domo fi-
liorum Teste prò alia medietate que tangebai fìlios Teste; promiltendo dictus Ranerius se faclurimi et cura-
turum ita et taliter quod predicli Guido et Ricciardellus fratres sui usque ad predicium terminum mensis agusti
huic contractui conseniient, ex causa transaciionis, pacis el concordie refulaverunt et renunpiiaveriint per se
el suos heredes et in perpetuum dederuni, cesseruni el concesscruni et mandaverunl doinino Guidoni
indici mio Berardini el Cerrano quondam domini lldebrandini syndlcis Comunis Corlone, recipientibus
vice el nomine dicti Comunis omne ius omnemque actionem uiilem, directam, personalem, procurato-
riam, mediani sive mi\lam quod el quam habent et habere speranl nomine suo seu heredilario in ca-
stro Cignani et eius curia eie.: et alia iura et aciiones, iurisdicliones que habebanl in feudo, prestationibus,
enseniis, albergaris, servitiis etc. vel hominibus et personis eiusdem castri et tam domibus quam plateis et
aliis hedificis, terris cullis, incullis, donicalis, pratis, pasluris, silvis, molendinis, aquibulis, aqueduclis et ho-
minibus, hominiis seu hominagiis, servitiis prestationibus, amgariis, peramgariis, commixlis, fructibus, censibus,
enseniis, albergariis, fldelibtis el fidelilaiibus ab eis vel ab eorum antiquis reeeplis, et quaslibel alias iurisdi-
cliones et servilia faciendo rerum el personarum sive iusia sive iniusia, usu et abusu et tam occasione pri-
ICS DOCUMENTI PKB LA STOBIA ì)' AFIKZZO |i9(»-49l.
hilaiilcs <'l ;mI Jutuin caslium |ieiliiieiilo.s serviaiil siiiiiadiclis ci imhuiii l(!gi|iliiiiis lic-
rcdiliiis laiii|uairi suis tlomiiiis. Slaluimus igitiir ci disliirlc |ireci|iinius ut imllus
arcliitìpiscu|iiis, episcopus. liiix. manhio, comes, vicecoiiies, nulla civilas, iiiiili con-
sules, iiiilla pok'sias, iiiilliinu|iu! f'.omune, nulla dt'iiique jietsona liumilis vel alla, se-
cularis vel ei'clesiaslica, ausus sii liuic noslre concessioni lemcre (ihvian.' vel in ea pre-
(iiclos lideles noslios el eoniui lioiedes ali(|ualenus molestare vel impedire, vel de prel'alo
feudo disvestire vel m plricilum faligare. ^uod si Tacere presumpserit, cenlum iibras
ami puri prò pena coniponal; dimidium camere noslre el reli(|uum passis iniuriam.
Ad cuius rei ceilam evidentiam presens privilegium inde conscriptum sigillo nostro
iussimus comniuniri. Hiiius rei lesles sunl: Berluldus ,A(|uilegensis patriarcha, Urricus
Pataviensis, Sil'ridus Agustensis, BerdoMus Brixinensis episcopi, Albertus Tridentinus
electus, l.ndoycus dux Bawarie palatinus comes Reni, (Henricus) (») maixhio de Andex,
Wilielmiis marchio Montisferrati, Azzolinus marchio Fstensis, Wido, Tigrimus ("),
Rogerius, Aginull'us comites Tuscie |)allalini ('■'), Warnerius de Bolanda dajtifer impe-
rialis aule el Anselmus marescalcus imperialis aule et ajii quamplures.
Signum domini Frederici Romnnornm (M) impenlorìs inviclissimì et incliti regis
Sicilie.
Ego C.onradns .Motensis episcopus, imperialis aule cancellarius, vice ilomini Hen-
ghelherli Coloniensis (<*) archie[)iscopi et totius Italie l'ancellaiii, recognovi.
Ada sunt hec anno domini incarnalinnis millesimo ducenlesimo vicesimo (''), indi-
elione nona, regnante domino Federico seciindd Homanoriim imperatore et rege Si-
cilie glorioso, anno imiicrii eius primo.
(«) In liKjgo del nome uno spazio bianco. (•') Tigflrninns. (") sic. C) iii mar-
gine, ron segno di richiamo drpi)0 il nomo. (f) cigexinw.
vilegioi'um el concessionum oliiii lacianiiii ooi uni unliiiuis ab im))eiaiorìlju.-i, .-^ilicet Uiiilunc duiiiiuo et Fiede-
rigo et aliis quibiisciimcnie etc. Et liec omnia feceninl et concesserunt prò insto merito .silicet Mille librariim
denaiioium niinutoinm iisiialis monete, qinirl inde recepisse ab ipsis syndicis pio ijiso Comune solventibus
confassi siint i-lr..
Atlnm in rivitate Aretina, in porta Fori, in palatio tiliorum domini OlTredi, presentibiis domino Tarlato de
Pielramala capitaneo popiili Aretini, Ma/'eo de Sassoli.s et Andrea quondam domini Ubcrtini Adsalti, Frederico
de Marabmtinis, domino Bruno indice de Cortona et domino Cacciaguerra indice qucmdam domini Bortiddi,
domino Cortonense indice filio Detaiute, domino lohanne lUibei, Bcncevenne quondam Peirucii et llumine
quondam Magalotti et pluribns aliis testibus.
Ego Fredericiis filius Ugolini imperiali auctoiilate iudo.x oi'dinarius et notarins prcdiclis omnibus jìresens
fui; el ut supra legitur, mandato diciorum paciscentium rogatus scripsi et pubblicavi,,. Ardi. Commi, di Cor-
tona, Registi: Comim. e. S.
1266, agosto S • " Kanaldus olim Tliebaldi et Giiiduccius et Ricciardellus Irati'es lilii quondam Turki
Ranerii Teste, lato eis instrumento transactionis et donationis iuris castri Cignani et eius curie l'acte domino
Guidoni Berardini et Cenano quondam domini lldcbrandini syndicis Comunis Cortone, a domino Terno et
Thebaldi olim Ranaldi domini, domino Guidone olim domini Bertrami Ranaldi Bustole et .Vlberto olim domini
Tbebaldi l'ralre dicti Ranaldi et Galiferro, Guelfo, Testa et Sprecca fratribus lìlii olim domini Frederici Teste
fratre dictorum Guiducii et Riciardelli, consortibus eorundem, pio pretto .Mille librai uni denariorum areti»
noriim minotorum etc, ratilicavernnt et approbaverunt, conlìrmantes et adseverantes predictum pretium mille
librarum, cum suiiradicii.s eoriim consortibus partecipasse et in oorum utilitatem et commodum versum esse etc.
Actiim in civitaie .•Vretii, in porta Fori, in domo sive palatio olim domini Offredi, prescntibus domino Tarlato
de Petramala, domino Fede notario, domino Gualtiero quondam domini lldebrandi de Petramala, Guidone
Perini, domino L'gucio quondam domini Ranerii de Cassale, domino Oddone quondam dumini Brenci et Com-
pagno ii-ombatore Cumiinis Cortone,,. Registr. cit., e. 67.
ÀV. I920| CODICE DIPLdMATlCO 'tjfi©
Diilum in Monte malo, prope Urbem, per manum Henrici iitìperialis aule prolono-
larii nono kal. decembris.
f.eclum et adscultaliim fuit hoc eJ>emp!um superiits scriplumad originale et aulettticum exerp-
plvm'per me Benveiiutiim notarium iitfrascriplum.coram domino Tebaldo /ilio Tebaldi iudice
causarum civili'tm Comnnis Cortone. una citm Cluru tdim Marconis et 'Hanerio fdio Guidonis
uolariis testibus cortonensibus, anno Domini Millesimo ducentesimo septuagesimo nono, indictione
seplima. domino Micholao papa residente, die octavodecimo mensis decembris, eie.
(Snì. Et ego Benvemilus notarius fUius domine Albassine ni inveni in prediclo originali e.r.em-
plari, ita in hoc exemplo sive scriptu per urdinem tameu scripsi et exemplavi fiddiler et in pu-
blicnm formam redigi meumqiie signiim apposui.
491.
Privilegio di Federigo 11 a Guglielmino. Alberto e Gualtieri degli Uberlini.
Monterosi, presso Snti-i • 29 notenibre 1220. [R.'flirch. Fior., Diplotn. A/oz-wa^fOni].
mm 390X5ÌO. - Copia del 1298. La pergamena (■ in cailivo sialo, in gran parie rosicchiata dai sorci:
nel meno <i vedono larghe larune e quindi vi mancano delle linee intere su spazi larghi sei o selle centi-
metri: il margine destro poi è in gran parte consumalo dal fuoco sino al limite della scrittura. Essendo cosi mal
ridotta si ("• dovuta attaccare sopra Una cartapecora. Da qualche paiola o da segni abbreviativi o da residui
di lettere che appaiono qua e lo lungo le corrosioni, e coll'aiiito di un consimile privilegio dato da Federigo II
ai figli del conte Guido Guerra (ripubblicalo da Huillard-Bréholles, op. cit., Il, 39) possiamo reintegrare in
modo sicuro questo mutilo documento, appartenente a una delle più nobili e antiche famiglie aretine, oggi estinta.
FiCKER, For.ichungen zur Reiclis- una Recktsgesehichle Italiens, IV, 321, n. 287.
Hoc est exejmplìum ciiiusdam privilegii, cnius tenm- talis est:
In nomine sancle et inilividue Irinitatis, amen. Federicus secundus divina t'avente
clemenlia Romanorum imperator et seraper augustus et rex Scicilie('). Ulfitium impe-
ratorie maiestatis exigil et affeclus nostre serenilatis rationem [invi]tal et ortatur, ut
unicuique fideliuin noslrorumin sua necessitate non solum adesse veiimus, verum etiam
conservando bona ipsornm et augendo honorem et utiiitatem eorum promovere studea-
mus et defendere. Eapropter notum faciraus universis imperii nostri fidelibus presenlibus
et futuris, quod nos, altendentes honesla servitia fideiium nostro|rum] que nobis fide-
liter exhibueruni, videlicet Gulielmini, Alberti et Gualterii de Uberlinis, (eos) et filios et
nepotes eorum et desrendentes eorum et fideles eorum et omnia bona ipsorum mobilia
et immobiiia et possessionfes] que et quas modo inste habent vel detinent u![lo] modo
aut eis perlinenl vel ab [aliis ipsorum nomine habentur vel] ipsi in posl[erum C") ra-
tionabiiiter acquisiverint, sub nostra et imperiali proteclione atque tutela suscipimus
et eorum] le[giptimis heredibus eam concedimus et confirmamus. Ut autem abundanliori
nostre gratie prerogativa letentur concedimu:^ ipsis et eorum legiptimis] (■=) here[dibus
^peciaiique largitione donamus et confirmamus omnia regalia nostra et omnem nostram
mrisdiclionem que et quas habemus in omnibus] (■*) lerris [ac possessionibus et rebus
(•) sic. (*>) impoit («) le parole supplite dopo ie . ., colla cui sillaba principia la
linea, entrano precisamente nello spazio venuto a mancare nella carta. C) dopo htre in principio
di linea, scrivendo in facsimile le parole supplite si viene ad occupare esattamente lo spailo mancante.
s<
^70 DOCUMENTI PKB LA STORIA d' ARKZZO [491-41)2.
eoram (jiias ipsi modo habenl ac leiienl per se vel per alium aul eis ullo modo per-
tiiieiil vi'l ali aliis ips()|iiim n(imine("), sivt! per eos fdcliiieiilur ex his oinnib]us qii[e in
posìlcrum aiwiiiisiveiiiil. vitdelicel bamiium, leloneum pedajgium (''), meicala, àquas,
a(|iiai umilile detursus, pisscalioiiesC), veiialiones, palludes ("), argenti foveas, auri fo-
veas, ferri l'oveas et quicquid inelalli vel lesami in terra sua inveniri polest; moiiles
qno(|iie, valles et ea que ad iios et imperium spoiiant. Speliaiiler ;iiileni hoc volumus
et eis indiilgemus et prei'ipimus, ut nulli polestati latine ve! dominalioni alicuius rectoris
sulìiaceant nec ab ipsis ab aliqua causa compeilantnr nec eis respondere in aliquo
leneaiilur, sed lanlum nobis ac (ferlis C) noslris nuntiis de Alamania missis subdili
siili el respondere leneantur; et si quando vocali fuerinl a nobis ut ad nos veiiiant
vel a nuntiis noslris, melu vel aliquo insto impedimento interveniente, venire non
possenl, per suos responsales nuntio[s] nobis el uostris nuntiis sine nostra indigna-
lioiie possiiit responfdere. Hec aulem omnia concedimus ipsis] et eorum legiptimis
heredibus ab ipsis descendentiblus] et ex i[niperia]li aucloritate conf[ir]mamus; atque
inibe|iTiu]s et statuimus itafque et eadem auctoritate sanciinus], ut nuilus archiepiscopus,
nullus (episcopus], nuUus [dux, niilius marchio, nulflus coraes, nuljla [poieslas ("),
nulla civitas, nullumque Comune, nullus Q ca]pila[neus («), nuljl[us] consulalu[s, nulla
denique persona parva vel magna ipsos ('lUiUielminum, Albertum et (lualterium de
Ubertinjis vel eo|rum nepolejs vel heiedes in lia[c nostia concessione, proteclione et
con[tirniat]ione violare, mollestare (") aul iniuria[ri vel ijnquietare aut disvestire pre-
sumal. Si[quis] vero liane nostram auclorilatem ausa temerario violare vel contera-
pnere presunipseril, cenlum libras auri purissimi prò pena se componal; dimidium
nostre camere et dimidium (0 iniuriam passis predictis llb[erlinis] et eorum heredibus,
nullis aliis privilegiis seu concessionibus ab imper[iali] culmine irapelratis vel impe-
trandis buie concessioni el privilegio in [aliqno obsjtantibus. Ut aulem hoc verius cre-
dalur, et ab omnibus inviolabililer observetur, presentem paginam scribi el maieslalis
nostre sigillo iussimus communiri. Huius rei sunl testes: Ugo Ostiensis (') episcopus,
Rodulfus camer[ar]ius, comes Henricus de Dicise, Guarnerius de Bollanda C"), U[lricus]
Pactaviensis, Sifredus Aguslensis, Guilielmus (marchio Montisferrali, Henricus) marchio
de An[de]x et multi alii.
Ada sunf hec anno Domini ab incarnatione Domini millesimo ducentesimo vigesimo,
imperante domino Federico secundo Dei gralia Romanorum imperatore et semper augu-
sto, rege Sicilie, anno imperii eius primo, regni Sici[lie vigesimo se]cundo.
Ego Girardus de Colonia (') imperiali aucloritate notarius predictis omnibus in[lerfui
et hoc] privilegium de mandato dicti imperaloris ss. et [meo signo firmavi].
Data in ca[stris apud Montem Rosulum prope Sulrium], tertio [kalendas decem]bris,
indiclione ociava (™).
(«) terris in principio di linea e residuo della parola ipjorum. epoi noe si...; nello spazio mancante en-
tra bene tutto c:o che ho supplito. (•>) Nel precetto ai ^onti Guidi: videlicet bannitm, placitum, di-
strictum. teloneum, pedagium, rtpaticum, mercata: nel nostro, tra vi..l gtum, secondo lo spazio man-
cante, non possono supplirsi che tre sole parole. (») sic. (i) ceterts. (e) è visibile la
parte superiore della sillaba pò e un poco del tratto abbreviativo. (') lo spazio corroso nella
carta ammette appunto la mancanza di questo numero di parole. (s) mi pare di veder bene... pifa...
nelle lettere un poco svanite che restano in una breve ricongiunzione della pergamena. (>■) dimt-
ninm. (') Guilielmus ostensis erroneamente. ('') bellanda. (') Canonia.
(") ottava.
AN. 1220] CODICE DIPLOMATICO HI
(Sii.j Ego [FraiiciscHjS j^quon'dum [ . . . . dej Arelio impenali auctoritate index ordinariut
atque notarius autenlicum huius exempli vidi et legi, coìnmnitiium sigillo cere., in quo erat im-
peiialis ymago tenens in manii destra sc.eplrnm fi in sinistra pilam roluiidarn, cuius coriscriptio
talis erat cnm his licteris: -J- Federicus dei gra romanoruni iraperalor et seinpor augusliis; et
quicquid in eo contiiiebatitr, lUt] inveni per ordinem fidditer exemplando Iranscripsi (') nil
adendo liei mutando rei minuendo quod senlentinm mutel: ideoqur me in testem siihscripsi et
ptiblicaìu. meum sigmim aposui.
Sn. F.go Petrus de Florentia index ordinarius ntqne uutarius vidi et legi et ascidtain au-
tenlicum huius exempli una cum Franci[SCoi et infrasrriplis natariis, et quicquid in eo coiUine-
bùtur hic rite per ordinem scriptum et exemplatum inveni. ideoqiie me in testem subscripsi et
signujm meum aposui consuetum.
.S/(.; Ego lìlinus de dieta civilale notarius imperiali auctoritate iudex [hoc] privilegium. ut
superius dictum est, una cum prediclis iiolariis scie[nlerj jideliter ascxdlavi, et ut fin] ipso pri-
vilegio preinveni, ut superiuisl dictum est. in cuius rei lestimonium me subscripsi et meum
apostti consuetum signìijm].
:Sn.' Ego Lambertinus de dieta cicitale imperiali auctoritute iudex ordinarius atque uutarius,
ut in ipso privilegio autentico preinveni et ufna' cum suprascripti.^ notariis vidi et legi et ascul-
tavi. et quia hoc exemplum citm autentico concordare inveni. idcirco me subscripsi in testem. et
meum sign^um] aposui, et ut ipsi exemplo de celerò fides adhibeatur, meam auctoritalem inter-
posui atque decretiim.
Ada sunl in civilate Florentie, in domo (a) Federici, presentibus Neulo lohannis de Fighino,
Mannello eius fratre et Ta{n;Credi lìainolfi de ipso loco et Lapo de Florfentia] de Vltrarno et
Ambrosio et Federico eii(S fratribiis et Mino Filippi de ipso loco et multis aliis testibus vocatis,
sub annis Domini Millesimo ducentesimo nonagefsimoj viii, indictione xii. die vii mensis aprelis.
492.
Federico II coìi ferma le possessioni e i diriui dell' Abbazia di Borgo S. Sepolcro
prendendo questa e gli abitanti della terra sotto la imperiale protezione e in-
giungendo ai Consoli e al popolo di Arezzo e di Viltà di Castello di non guer-
reggiarli, ma di dar loro aiuto per difendersi.
(Monterosì) ■ 29 novembre 1220. [R. Ardi. Fior., Diplom. Camaltìoli\.
inni. 230-2Ì0X62O. - Copia del 22 aprile 1243. .Nel tergo, di scrittura del .sec. XIV: Federicus secuti-
dus confirmut privilegia predecessorum et apostolicorum et mandat episcopis convicinis quod non ulantur
iurisditione in Burgo.
.Annal. C.\mald. IV, Append. 406, n. cc.^liii - HuiLLARu-BRtHoLLF.s, //wtor. diplom. Federici II, voi. Il, 14. -
FiCKER, Forarhungen zur Beiclis- nrtd Rechtsgeschìchte Itaìiens, IV, 322, n. 288.
Il In nomine sanate el individue trinilalis. Federicus secundus divina ("avente clemen-
liaRomanonim imperator el semper augustus || et rex Sicilie. Imperialem decet solertiara
ecclesias et viros reiigiosos et loca specialiter imperio pertinentia, in sua iustitia ma-
nutenere ac defendere, eisque bona ipsorum ac possessiones que^a divis imperatoribus
(•) transacripii. (t) 7»o «opra, d' altra mano
fTi DOCUMENTI PKB LA STORIA D' ARF.ZZO [492t
el regibiis [uedecessoribus nostris sive a i|nibuslibet alirs personis eis tradite et coii-
firmale suiii. ci libeialiler augmeiilaie ac privilegia firmare perpetuo et corroborare.
Hoc oniiii ad presentis vile cursiiin feliciorem et ad etennì vite retribiilionem nobis
prol'iiturum non diibitamus. Ad noliliam ilaque iiiiiversorum inipeiii nosliorum lid(3-
liiim lam preseiilis otalis (|uaiii successive posteritatis pervenire volumus, '|uod nos
Burguni Sancii Sepulcri, situm in comitalu Castelli, el Burgenses nec non ecclesiam
eiusdem loci et abbaleni (iralianum suosque successores, omnes quoque fralres ac pos-
sessionos prcdiclo iocn perlincnles, sub tuicioneui dominiumque iraperii ac iioslium
specialiter recipimus; conlirmanles omnia privilegia a predecessoribus nostris eisdem
collata. l'recipientes quoque firmissime ac perhenni edicto inrefragabiliter sancientes,
ut nullus umquam nrrhiepisropus vel episcopus, dux vel marchio, et nulla maior mi-
norve persona in abballa Illa et Burgo prediclo aut in ali(|uibus corum personis seu
pertinentiis ali(|uid sihi iuris audeat ascribere ("), vel fodarum aliquod seu dationem
aut aliquam aliam pubblicam funlionem ab eis exigere vel recipere, nec alicui horaini
sii licitunì ab itiperii domnicalu ea lollere et sub alterius poleslate collocare; et
si aliqnaiulo sub alio constitula l'uerunl el in aliquo publico instrumenlo iuiusle re-
ce|)la, iniitum lolum revocamus, quia non decel ut specialis doraus el res nostra in-
debilum aliene servitulis iuguni suslineal; sed abballa Illa el Burgus eius ac Burgenses
nulli morlalium infra Burgum vel fines Burgi leneanlui respomlere nisi nostre maie-
slati taiilum aut nostro certo nuiilio vel abbati illius Burgi; et per universum nostrum
impeiiuni eundo ac redeundo cum omnibus rebus suis, salvi sint ac securi el neque in
personis neque in rebus suis eos iniuste audeat aliquis inquietare vel molestare. Idem
dicimus de liberis liominibus infra fìnes Burgi doraos liabentibus (juaravis in Burgo non
habilenl. Slaluimus igilur inviolabililer ut capilanei qui suol habitalores eiusdem Burgi
et eoruni masnadarii et alii liberi homines ea que iuraverunt buie abbaile el Burgo pre-
nominato, etiam fines et pactiones quas fecerunt, firma perpetuo tenere el illibala ipsi
el eorum heredes (debeanl). Castella quoque que sua voluntate destruxerunl de ce-
tero non reedificent et nec ecclesiam nec aliquod hedificium deinceps faciant nec fieri
permiltant infra terminos in bac convenlione denotalos. Quicumque autem liber homo
in Burgo ilio nune habitat vel habitare voluerit, omnis sua ratio et iuslilia in omni
loco et sibi salva sit et secura. Preter ea que dieta sunl, prediclo abbati el monaslerio
Sancii Sepulcri concedimus, donamus et largimur omne platealicum iheloneum, placi-
tum atque dislriclum totanique iurisdiclionem Burgi Sancii Sepulcri el omnium perti-
neotiafum eius quam de iure tenere debel, et ut iustitiam faciat in Burgo ilio loto et
in omnibus pertinentiis eius ipsius abbaile et sepedicti Burgi per se vel per alium; et
Consules eligantur ibi vel slatuanlur, volunlale el consensu abbatis supradicti. Nulla
et unquam ecclesiastica secularisve persona de celerò ecclesiam .aliquam vel hospitale
in Burgo supradicto vel eius districtu sine volunlale sepedicli abbatis edifìcel. Prete-
rea universas ecclesias, possessiones et lenimenta atque iuslitias, massaritias quoque
aiiosve homines el generaliter omnia iura vel bona, que ecclesie illi Sancii Sepulcri
ab imperatoribus vel regibus, ab apostolicis aliisve personis collala sive confirmata
sunt aut in futurum^ dante beo, conferenlur, et nominalim ecclesiam iilam que est
(•) etscribere.
IH. 1220J CODICE DIPLOMATICO 173
iuxla clauslriim monasterii et iuxta plaleam Burgi, et aquam illam regalem quam
habetil in flumine Tiberis, sicut ibi ecclesie antiquilus concessa fuil, et massaiitias de
Casapinti, sicut eidem monaslerio concessa sunt, ei, auclorilate uoslie celsitudinis, per-
petuo confirmamus; tirmiterqiie precipiendo saucimus, ut ul la magna parvaque persona
ex omnibus supradiclis aliquid audeat violenler aufferre vel minuere aut iniusle deti-
nere. Res quoque ac possessiones omnes Burgensium quas nunc iuste liabent aul ia
futuro legaliter et cum voluntate abbatie acquisierint, ac simililer omnes eiusdem
monasterii res ac possessiones racionabiliter aquisitas seu aquirendas, ab omiii mala
usaria liberas (') et absolulas esse decernimus. Siquis vero de rebus seu pertinenti is
supradicle ecclesie nunc aliquid iniuste lenet et infra xi dies poslquam fuerit reqiii-
situs a sepedicto abbate eiusque successoribus non satisfecerit secundum iuslitiam,
bannoC") nostro subiaceat, et abbati liceat in teniraentum intrare nostra auctoritate
quousque plenam consequalur iuslitiam. NichilominusC) precipimus ut Burgus ille
non crescat umquam nec extendalur nisi in alodium abbaile Sancii Sepulcri, et Bur-
gus ille quantumcumque polesl et volueril augmentetur et prolendalur infra alodium
prenominate abbatie ex omni parte. Voluntas insuper ac preceplum nostrum est, ut
siquis Burgensem aliquem Sancii Sepulcri in Burgo ilio vel eius districtu super aliqua
re inpetierit et securitalem in m;inu abbalis Sancii Sepulcri prestare noluerit, Bur-
gensis C^) non teneatur illi (") sub alico respondere. Hec omnia supradicla de abbate
et abbatia Sancii Sepulcri et Burgi et Burgensium et omnium pertinenliarum suarum
rata senper et firma permanere precipimus, salva in omnibus imperiali nostra iustilia.
Siquis aulem, quod absil, magnus vel parvus centra huius noslri augustalis edicti
slatutum venire presumpseril (*) vel ipsum Burgum a nostra speciali proprielale aul ab
hac (Burgi) Sancii Sepulcri ateutaveril, pene Mille librarum argenti puri subiaceat
et examinali; earum medietalem camere imperiali et aliam medietatem abbaile preno-
minate persolvat; et hoc preceplum in sua slabililale perraaneal. Ad liec, sub eadem
pena, et sub debito fldelitalis ac sacramenti, quo nobis tenenlur, firmissime precipi-
mus Consulibus Aretine civitatis et Castellane presentibus et fuluris et loti populo
earumdem civilatum et loti Comuni Anglaremsium (^) et omnibus in comitatu Castelli
habitanlibus, qualinus abbalis et abbatie Buigi Sancii Sepulcri et Burgensibus bona
fide forliam et adiutorium alque consilium a(d) se defendendum iribuanl, et nullara
eis querram(*) vel maliim faciant. Ut aulem hec omnia verius credantur a cuntis («) et
ab uiiiversis omni tempore hoc nostre serenitalis preceplum diligentius observetur,
presentem huius sacre ac perpetue iussionis paginam maiestalis nostre (munimine)
precepto iussimas insiniri. Huius rei tesles sunt: Breloldus ('') Aquilegensis patriarcha, Si-
fridus Auguslensis episcopus, Ulericus Palavensis Q episcopus, Albertus Tridentinus C')
electus, Berloldiis Briscinensis episcopus, Ludevicus dux Bawerie comes palatinus Reni,
Willelmus marchio Montisferrali, Azo marchio Hestensis, Anselmus de lustegen mare-
scalcus. Vernerius dapifer de Bolandia et alii quamplures.
Signum domini Frederici secundi Dei gratia inviclissimi Romanorum imperatoris
semper augusti et regis Sicilie.
(•) manca in libai il segno abbrertativo. (i>) prima: bannum (c) Nienti ohmimis. («i) Bur-
gentem. (•) (((( ripetuto. O presumiserit (s) sic. (i") bretoUctus. (i) Utertevs pa-
teoemis. (k) trudenCinus.
174 DOCIMENTI PKK LA STORIA D' AREZZO [492-493,
Ego Coriadus Dei gratia Meleiisis et Spirensis(*) episcopus, im|)erialis aule caiicel-
larius vice Jinnitii (Heiiglielberli) Coloniensis archiepiscopi el lolius \lalie aichicàncel-
larii, recogiiovi.
Ada sunt hec anno dominice incarnationis Millesimo (JuceiilesimoC') xx, terlio ca-
lendas decenibris, indictioiie nona, regnante domino Frederico secundo Dei gratia invi-
lissimo Romanoriim imperatore senper augusto el rege Sicilie, anno Romani im|)erii
primo, regni aulem Sicilie xx tertio felieiler. Amen.
Ego Bencevenne Angeli imperiali aucloritate notarius. ut in autentico privilegio domini Fre-
derigi sigillato suo sigiUo rotando, in quo sigillo eius eral forma et in manu sinistra palum et
in desterà vero manu sceplrnm regalem tenebat: ut vidi et inveni in prenominato privilegi(o) et
ipsum legi et a'iscuUavi et sss.. et sicut iitveni i'a Udeliter scripsi et nichil adidi vel minni, set
ewn scripsi et solemniter piiblicavi sub anno Domini Millesimo ducentesimo .ri tertio, die nona
exeunle aprelis. indictione prima, tempore domini Frederigi secundi Romanorum imperaloris.
Actum in ahbatin Hnrgi Sancii Sepnlcri. in camera cappellani diete abbaile: et de his omni-
bus Ventura et Salvagnus et Bonodie tesles vocali fuerunl.
El in lileris cancellavi el signavi in quibusdam locis, et insuper (Sn.) in sumilaie signavi
el hic subscripsi quod superius oblivioni tradidi signo crucis: et nostre maiestatis munimine.
693.
Federigo II conferma ai Nobili di Monlauto i pricilegi concessi da Arrign VI e da
Ollone JV.
Oa$t«I S. Elia • 3 dicembre l^SO.
Da una copia del sec. XVIll da me posseduta, dove si legge irascriuo interamente il privilegio dato in
Siena alla famiglia dei Barbolani di Montauto da Carlo IV il 3 maggio 1353; privilegio che contiene gli altri
qui riferiti ai nn. il 9, 421, 4S7.
Gamurrim, Istor. geneal. delle funi. tose, ed umbre, 1, 221. • Lami, S. Eccl. Florent. Monum., I, 472. -Huil-
lard-Bréholles, Histor. diplom. Feder. Il, voi. Il, 72.
Federigus secundus divina favente clementia Romanorum imperator semper auguslus
et rex Sicilie. Imperialis munificenlie opera circa subiectos benivola et maxime circa
illos qui fideles per experientiam coraprobantur extendi solet ad munera, ut qui fuerunt
fideles in opere eorum fides appareat in muneribus gratiosa. Inde est quod nos atten-
dentes fidem el devotionem el grata servitia que Albertus, Matheus et Thebaldus de
Monleacuto et eorum predecessores maieslali nostre et nostris antecessoribus prestite-
runt, et poluerunt in acta extiibere, ideo eoset eorum possessiorles et bona et homines et
universa que ad ipsos pertinent, in specialem nostre maiestatis protectionem recipimus:
statuentes firmiler et districte precipientes, ut nuUus hominum eos in personis vel in
rebus molestare audeat, nullus archiepiscopus, episcopus, dux, marchio, vicecomes, Co-
mes vel Comune nec aliquis noslrorum nuntiorum C) eis in aliquo gravamen inferra
(•) Spirenensu. (i>) segue il numero xxxvii lineato. (') parola omessa.
AN. 1220] CODICE DIPLOMATICO 175
presumat. Ad hec autem eisdem noslris fìdelibus de benignilate imperatorie maieslalis
eoruin serviliis et devotionibus respondenles, concedimus alque largimur armannos,
allodarios, lombardos qui simt in dislrictu eoruni, fodrum el onineni ralionem que
ad DOS perlinent de tenis et possessionibus eoruin sive de hominibus qui sunt in di-
strictu eorum; suncientes firmiter, ut ab omni inquietudine ac datione liberi (") omnino
permaneant. Insuper ipsis et eorum lieredibus concedimus el confirmaraus forum in
Castilione (1) quarta feria, imperiali auctoritaie, ut forum ibi raanuteneant et defen-
dant; precipientes quod nullum aliud fiat ipsa die quod iamdictum impediat forum.
Insuper predicto Matheo clementi benignilate indnlgemus, ut domum suam quam tia-
bel in castro Cilerne prò suo velie niurel et edificel; nullaque persona humilis ve! alla,
secularis vel ecclesiastica, ipsum in hoc impedire vel njoleslare piesumal. Et predicta
omnia conlirmamus sicut in privilegiis dive recordationis palris nostri imperatori» Hen-
rici plenius conlinetur. Siquis vero contra hoc nostrum ediclum venire templaverit,
iriginta libras optimi auri prò pena persolvat; medielatem camere nostre, residuum
passis iniuriam. El hoc nostrum ediclum C") ut ralum habealur et lirnuim, impressione
nostri sigilli iussimus coramuniri. Huius rei lestes sunt: Guarnerius de Bollanda im-
perialis dapifer, Anselmus de lustin(gen) imperialis marescalcus, llaynaldus dux Spo-
leti, tTuilielmus marchio Muntisferrati et Roffredus de Benevento, iuris civilis profes-
sor el imperialis et regalis curie magisler, iudex, et Palmerius (de) Scarpello, Raine-
rius de Peroda, Cuono de Loveslein (2) et alii quamplures.
Datum in Castello episcopatus Sutrini (3), anno Dominice incarnationis Mccxx, iii
die intrante mense decembris, indictione nona.
(•) Parola omessa- ('') maniatum
(1) Castiglion Fatalbeccu.
(2) Il tìamiiiTini ha de Pero de Candeln; Hiiillard-Bréholles: Perod. Cundivin; il Lami: de Perod Candilvio;
nella copia citala del sec. XVlll si legge: Perod. Cundilvin. Quest' ultima parola è stala certamente trascritta
male dai copisti, e non si può spiegare che col vederci la errata lettura del nome Cuono de Loven (Lovestein),
personaggio che troviamo presente in precetti del re Errico VII (IO nov. 1223) insieme con altri del seguito
di Federigo II, intervenuti come testimoni nei suoi privilegi di questo tempo.
(3) Tanto l'esemplare di cui si servi il Gamurrini, quanto la copia citata hanno la parola abbre\iata:
Samn. Ma ritengo che cosi venisse alterato per errore il nome Sutrin., il quale si prestava ad esser letto
per Savin da un inesperto trascrittore se nell'originale la u era un poco chiusa e se poco distinguibili erano
le due lettere tr.
I ' imperatore il 28 novembre stava "in pede Monlis Kosuli prope Sutrium ■ in castris prope Montem Ro-
sulum et prope civitatem Sutrium • in castris apud Sutrium,, e il primo dicembre sempre "a pud Montem Rosu-
lum - in castris prope Sutrium,,. Uà qui, tolti gli attendamenti, si diresse a Napoli e incontrò prima Nepi e
subito dopo Castel S. Elia, dal quale luogo è dato certamente questo privilegio. 11 o e il 6 successivo lo tro-
viamo "in castris prope Tiburtum • in Tibure; quindi ad Anagni ("prope Narniam,, scorrettamente in copia)
il 9 a Ferentino ("apud Florentinum,, sta scritto erroneamente in copie); il dì 1 1 a S. Germano, il 13 a Capita
e il 25 a Napoli. Non era necessario che per andare da Monterosi a Tivoli e raggiungere la via Prenestina
r imperatore salisse verso la Sabina e toccasse Poggio Mirteto e Castel s. Pietro, da cui, secondo Huillard-
BréhoUes, egli avrebbe emesso il privilegio. Si noti ancora come 1' Episcopato Saiinense o SaUnense, che
ricorda questo stesso autore, non è mai esistito.
Ì'C> DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO U9ir497.
694.
Il iiesconi Marlinu pronunzia la scomunica contro coloro che rilcncrano i beni, to-
glievano i dirilti e non riconoscevano i feudi del monastero di s. Fiora.
Poggio di s. Fior» • 7 novemhrc 1221. (Ardi. Capit. d'Ar.; Carle lii s. Fiora e Lucilla, n. 682|.
min. 130X130.
.4iino Domini a iialivitale .MCCxxi, iiifliclione vini, vii idus novembiis, Honorio papa
residtìnlc, Freilerico imperante. Dominus Martina.'^ episcopn.s aietinus proiuinliavit ex-
comunicatos omnes homines qui emebant, vendebant seu in anlea vendederint patri-
moninm inoneslerii abbazie sancte Flore, et qui auferebant iiira et iurisdictiones dicli
moiiesterii et roiilendebant, et qui tenebant et non dabanl decimas dicti monesterii, si
deinde ad viii ibes non venerint ad preceptuin abbatis dicti monesterii; et omnes qui
habeant feodum a diete monesterio et non recognoscebanl ab eo, .si infra x dies non
recognoscerent a dieta abbazia, et excomunicavit. ...(*)
Aetum est hoc in dislrietu civitatis Aretine, inxta domum ecclesie de podio sancte
Flore, in presentia et testimonio domini Stefani fratris Nerbotti, domini (luidonis eius
fìlii, Ugolini quondam Ildibrandi, Beni notarli, Rufonis notarii et aliorum multorum.
(Sn.) Ego lacobus predictis interfui, et de mandato prefati domini episcopi scripsi
et compievi.
495.
Onorio IH scrive al Vescovo di Arezzo affinchè procuri di ricostituire la disciplina
nel monastero di s. Maria d' Agnano.
Laierano . 17 dicembre 1221. [Ardi. Valic, Regest ìlonorii ///, an. VI, ep. 98, voi. Il, e. 172].
(Martino) episcopo aretino.
Significante dilecto tìlio Guidone priore claustrali monasterii de Agnano Aretine
diocesis, nos noveritis accepisse, quod eum idem monasterium in spirilualibus florue-
rit et in temporalibus habundaverit ab antiquo, nnnc propter defeetum (lohannis)
eiusdem loci abbatis, qui decennio iam elapso permansil, occulto Dei iudieio, vidua-
lus lumina oculorum, collapsum est taliter in utrisque, quod nisi per providentiam
sedis aposlolice celeriter succurratur, eidem vis adiciatur ut resurgat. Multa enim in
ipso cenobio ab habitantibus in eodem committuntur enormia que limina apostolica cor-
retionis axposcunt. (^um sedis apostolica, iustitia nostra cotidiana, sit omnium ecele-
siarum sollicitudo continua, fralernitati tue per apostolica scripta mandamus, quatenus
ad locum ipsum personaliter, eum libi sit lege diocesana subiectum, aceedens, et ha-
bens pre oculis solum Deum, ei vice nostra officium visitationis impendas, corrigens
et reformans ibidem tam in capite quam in membris que correctionis et reformationis
officio noveris indigare. Sed eum tibi constiterit dietum abbatem viduatum lumine oeu-
<*) Segfue uno spazio bianco.
AS. 1221-1222] CODICE DIPLOMATICO <77
loium, proul superius est expressum, eius cessione recepu el proviso sibi de bonis
monasterii competenter, facias eidera monasterio de persona idonea, que lanlo co*-
gruat oneri el honori, provider! per eleclionem canonicam in paslorem; conlradiclores
per censuram, appellalione poslposila, compescenles. Datum Laterani, xvi kl. iaimarii,
anno sexto.
496.
Lellera di Federigo 11 colla quale ingiunge ai soggelli del Monastero di s. Fiora
di restituire all' abbate tutte le spese fatte per apprestar militi all' imperatore e
per mandare a lui come nunzio Fgo sacrista.
Venafro ■ 29 aprile 1322. [Arch. Capit. d' Ar.: Carte di varia piovenianza, Sinossi Paci, n. 75].
Camici, Suppl. alla Ser. dei Duchi e lUaixh. di Tose, di Cos. delta Rena VI, 42. • Ui;ii.larij-Brkiioli.e<5, Hi-
stor. diplom. Feder. lì, voi. 11, 3t7.
nini. 190X1 SO.
Fredericus Dei gralia Romanorum imperator senper augaslus el rex Sicilie. Uni-
versis liominilnis per lerras monasterii sancle Fiore conslilulis fidelibiis suis graliara
suam el bonam voluntatem. Quia a Brano venerabili abbate monasterii nominati ser-
vitium milituni prò exequendis servitiis noslris duximus requirendum, quia etiam idem
abbas ad mandatum nostrum U(gonem) sacrislam eiusdem monasterii fratrem suum
ad maiestalera noslram transmisil, ubi expensas dignoscitur fecisse valde grandes, fide-
litali veslre lam sub optentu gratie nostre quam etiam sub pena banni, quod idem
abbas vobis propter hoc duxerit inponendum, firmiler precipiendo mandamiis, quatinus
quicquid vobis abbas monasterii sepedicti prò militibus transmittendis et aliis etiam
noslris servitiis faciendis duxerit iniungendum, flrmiler adtendatis; restituenles eidem
expensas quas fecisse dignoscitur prò eo quod prenominatum sacristam ad manda-
tum nostrum ad presentiam ceisitudinis nostre misit. Alioquin si predicta non cura-
bitis observare, per senescalcum familiarem dapiferum et totius Tuscie legatum fìdelem
nostrum vos in personis et rebus cogi faciemus et teneri ad bannum superius nomi-
nalum. Dalum apud Benufrum xxviiii aprelis, indiclione x.
497.
Capitoli della lega tra gli Aretini e t Senesi, giurati dal Consiglio della Campana
della città di Arezzo.
Presso Slena, Ticino alla chiesa di Tignano ■ 8 settembre 1222 [R. Arch. di Siena, Diplom. Riformag.;
Cale/fo veccfiio, e. Ii2]
mm. .320X540)- • Due carte originali.
Bianchi, Breve degli o/ficiali del Cam. di Siena (in Arch. Star. Ital. ser. Ili, voi. IV, parte 2', 5).
178 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [497.
In nomitie Domini, amen. Nos cives Aretini, qui ad hoc breve sea insirunientum
iuraiiias, promittimus el iuramus ad sancla Dei evangelia vohis domino (luilieimo de
Persico senensi poleslati el libi <lionte Ar/occhi camerario <',orauiiis Senensis, rocipien-
libus vice el nomine Comunis seii comuiiilalis Senensis el |)io dicla universilale et
coniiiiiilale SeiiL'iisi, quod ab hodie in anlea dabimus sliidium et operam cum elTeclu,
quoti pax et amor et concordia sint inter civilalein et Comune Senensium el civiiatem
el Comune Arelinorum perpetuo. El guardabimus et salvabimus Senenses omnes et
singiilos in peipetuum in personis el rebus, ila scilicel quod non eriinus in Consilio
vel consenlimenlo ve! ordinamento seu facto quod perdaut vilara vel membruui, vel
caplionem patianUir, vel perdanl bona, que secum habebunt vel prò eis erunt in loia
fortia vel districlu Aritii, quem modo civitas Aretina habet vel in antea habebil; el
siqua perderent, sludiiim el oporam dabimus, bona tide. sine guerra lamen facienda
et sine noslris expensis, ut ea lecnperent et recuperala retineant.
Ilem iniraicis Senensium. Florentinis videlicel et aliis, non dabimus aliquod au-
xiliuni, adiiilorium vel consilium in diclo vel facto contra Senenses vel contra Marturen-
ses, quos Senenses lenenlur iuvare a Florentinis. Et vetabimiis el conlrariabimus in
quantum polerimus ne universilas civilalis nostre eis auxiliuni, adiutorium ve! consi-
lium prebeat, ut dictum est de iiohis; sei resislemus uos ut resistei universilas Co-
munis Arilii dissuasionibus et verbis, ne Senenses offendanl, el ne fidiiciam de nobis
habeant contra Senenses el adiutores suos.
Ilem slndium et operam dabimus cum effectu in Comuni nostre terre in quantum
polerimus sludiis et siiasionibus, non tamen bellicosis factis inler nos, quod dissensio
el discordia sii de celerò inter Comune Florenlinorum et Comune Arelinorum, donec
advenerit terminus, et complelus fueril, securilatis et compagnie que est inter Floren-
tinos et Arelinos.
Item ante dicium lerminum vel postea non erimus in Consilio vel ordinamento vel
facto, nec permiclemus aliquo modo, quod renoventur iuramenta vel refìrmentur vel
alia fiat de novo societas vel compagnia inter Florenlinos el Arelinos nec nos sociela-
lem vel compagniam cuni Florentinis de celerò renovabiraus, nec faciemus aliquo modo.
Et quandocumque ante lerminum societalis inter Florenlinos et Arelinos discordia fuerit
inter nos el ipsos talis, ut occasionem habere possimus discedendi ab eis et non ob-
servandi quod iuralum est inter nos el ipsos, faciemus generalera socielatem, com-
pagniam et iuraiD. Et faciemus quod faciet universilas nostra vobiscum, idest cum
Comuni el universilale Senensi contra Florenlinos et contra omnem hominem comu-
niter et divisim; illis exceptis a nobis quibus iuramento lenemur et a vobis (juibus
iuramento tenemini, excepto imperatore Romanorum et nuntiis eius et episcopo
Aretino de proprio facto suo et sue ecclesie. Et non obligabimus nos de celerò
alicui vel aliquibus iuramento aliquo, nec consentiemus quod obbligetur universilas
nostre civitatis quo predicla possint impediri et non compleri. El si ante prediclum
lerminum non polerimus habere occasionem faciendi vobiscum socielatem et generalem
compagniam et iuram, slatim, post completum, inter nos et dictos Florenlinos ad unum
mensem posi inquisilionem potestalis vel consulum Senensium, per se vel per suos
nuntios diclain generalem compagniam et iuram et socielatem faciet universilas Arelino-
rum cum universilale Senensi. Et lune eliganlur quatluur ex utraque parte qui iurent
concordare, statuere et ordinare de adiutorio el servilio et exercilu quomodo el qua-
AN. 122Ì!) CODICE DIPLOMATICO 179
liler fiat per Comune ulriusque civilatis, el quomodo et qualiler fiat per divisum
de adiiilorio militum el pedilum ex utraque parte. El inleiim non Cfinlrariabinius vos
nec conlrariabil Comune Arilii conlra omnes alios inimii'os vestros, quos modo habelis
vel in anlea liabebitis. El iuramus sic Tacere el observare, ni superius conlinelur, et
dare sludiiim el operam ul sic l'acial et observet comunilas Arelinorum. El amor sit
et vigeal vel vigilel senper Inter Senenses el Arelinos. El si discordia apparuerit
inler utramque comunilalem dabimus sliidium et operam ut sit concordia et amor In-
ter eos; et reformetnr quoliens conlrafactum fuerit.
El hec omnia inrabunl ducenlum liomines de generali Consilio Arltil ad Inqulsilio-
nem domini Gullielmi de l'ersiro senensis potestatis vel nuntil eius cum illteris suls.
El siqui decederinl interim vel mntabunlnr, submiltemus el subrogabimus totldem
de meliorihus el uobiliDribns eiusdem civitalis Arilii qui ernnt de generali Consilio
campane. Et si coiitigeril quod usqne in xl liominibus vel pautioribns de generali Con-
silio Aiilii hec, que dieta sani et superius conlinenlnr, recusaverint iurare, subroga-
bimus loco eorum lolidem eque bonos, nobiles et potenles, sicnl erunt lllì qui ista iu-
rare el lirmare recusavcrini; et subrogati vel niulnti debeaiit e>se et sint de generali
Consilio campane Arilii. Et credimus quod si terminus fuerit apposilns Inter Florenlinos
et Aretinos, quod sit complelns. El promittimus vobis et iuramus, tactis .sacrosanctis
evangeliis quod 0|ieiabimus el faciemus quod de bine ad Ires menses socielas eril
Inter comunilalem Senensium el comunilalem Arelinorum; quod iuramus facere el fieri
facere bona fide siiie iVande, remola nmni cavillatione et malo ingenio. El si infra hos
tres menses eam facere non poterimiis, facere eam iuramns el fieri lacere ad alium
compeienlem terminum el terminos competentes, quem et quos nobis dederit poteslas
senensis qui lune erit. Et hoc bona (ide, remota omni fraude et maio ingenio, iura-
mento lenentur Senenses Marlurensibus, cornili Ildibrandino el fralribus, et Urbe(ve)-
tanis, el Aretini solls Florentlnis et non alils. (jui post terminum complelum Inter se
et Aretinos non excipienlur ab Aretinis tempore generalls socielalis cum conlrahetur
inter Senenses et Arelinos, set iurabunt speciaiiter contra eos, ut superius conlinelur.
Itera si conllgeril quod generalis socielas et compagnia contrahatur, ul superius
conlinelur, et fìat inter Senenses et Aretinos, nos ducenlum el quisque nostrum ab Inde
non teneamur de isto iuramenlo prestito prius novo iuramento lllius facture socielalis
a nobis. El poslea leneamnr, sicut celeri Aretini qui iuraverinl et non aliter.
Supradictum iuramenlum et promissionem fecerunt cives Aretini qui inferlus con-
tinenlur, scilicet Stephanus Nerbolli, Guido quondam Renaldi de Bostola, Forzore quon-
dam Paull et Rainerius Pandicampl, qui iuraverunl el promlserunt, tactis sacrosan-
ctis evangeliis, domino Guilielmo de Persico senensi potestati et Gionte Arzocchi came-
rario Comunis Senensis, recipienlibus prò ipsa comunilate et nomine ipsius Comunis,
omnia su[iradicta observare facere et compiere per singula capituia, ul superius conlinelur.
Actum prope civitalem Senensem, iuxta ecciesiam de Vignano, coram Anselmo in-
dice. Incontrato Assaliti, Bonagnida Camerate, Altavilla Cavalcantis, lohanne de Serra
et Mafca de Aritio rogatis testibus, anno Domini millesimo ccxxii, die tertio non s sep-
tembrls, indictione x.
(Sn.) Ego Arnolfinus iudex et notarins totum quod superius legitur rogatus sci ipsi.
Ì80
DOCUMENTI PER LA STORIA D AREZZO
1498-499.
498.
(Juielanza di quaUrocenlo cinquanta lire falla dai Ghibellini di Arezzo al Comune
di Siena.
Arozzo, Chiesa di s. (ìrvgorio -11 settembre 12*22.
[R. Archivio di Siena, Caleffo
vecchio, e. 1 44].
Anno Domini millesimo CCxxii, iii idus soptembris, indiclione xi. Nos Stefanus
Nerbocli ci Guidus Bosle et Rainerius Pandicampi et Forzore Paul! coiifitemur in ve-
ritalc recepisse numeialas ccccl libras denarioium Pisanorum monete a te lohanne Pepi
de Serra procuratore C.omunis Senensis, solvente nomine domini Guilielmi de Persico
potestatis senensis et lunte Arcochi camerarii Comunis Senensis, et quactuor sindicis
Comunis Senensis et prò omnibus et singulis personis qui iuraverunt et proraiserunt
et obligati sunt uobis solvere mille ottingentas libras denariornm Pisanorum monete,
ut in publico instrumento facto per manum domini Arnoifini iudicis et notarii continelur;
dequibus quadringenlis et (|uinquagiiit;i libris Pisanorum monete, que sunt ex mille oclin-
gentis libris supradictis(l), promictimus libi su(b) pena dupli dictorum denariorum,
exinde ve! ideo recipienti nomine supradiclarum personarum, nullaui litem, nullam con-
Iroversiam facere, nec movere in aliquo tempore, et quod non dederimus ius nostrum
alteri; quam penam libi et successoribus tuis dare promictimus si conlravenire volue-
rimus aut si apparebit ius nostrum alteri dedisse ve! cessisse. Et liberamus omnes
supradictas personas ab omnibus obligationibus et promissionibus et a vinculo iura-
menti vel alio quocumque modo nobis teneantur, et obligati et adstricli sint, et omni
legum et iuris auxilio in bis reuuntiamus et exceplioni insoluti debiti et solemnitati
testi um.
Actum in civitate Aretina, in ecclesia sancii Gregorii, coram Ma^Qa Davini de Val-
cortese, Tholomeo Affort^ii, Orlando Griffoli et Tholomeo Cittadini Bernardi rogatis
testibus.
(Sn.) Ego Matheus domini imperatoris Henrigi notarius bis omnibus interfui, et ut
legi scripsi rogatus.
499.
Gli Aretini del Consiglio della Campana giurano al potestà di Siena i capitoli della
lega- convenuta il 3 settembre i222.
Ai-ezzo - 11, 21, 23 • 26 settembre 1222; 13,
14, 15, 19, 22, 24-27 settemb. 1222.
[R. Aich. di Siena, Caleffo vecclùo, e. 443];
Diploii). Riformag.
(1) 11 Comune di Siena riceve quietanza della rimanente somma il 30 settembre, il 5 ottobre e iM8 novem-
bre dell' anno stesso 1 222. Le tre quote, di lire 4.50 ciascuna, vengono riscosse dai medesimi sindici aretini,
di fronte ai medesimi testimoni "iuxta Aritium, in domo mansionis Templi,,. (Caleffo cit-, ce. 144', (45).
CODICE DIPLOMATICO
iHi
AN. I222J
In nomine Domini. Amen. Hec sani nomina honorum hominum de Consilio cam-
pane Aretine civilalis, qui iuraverunl Senensibus observare et facere lotum illud quod
continelur in instruraenlo facto per manum Arnoitìni iudicis; et iurant et promittunt
observare et facere per omnia singula capilula, ut in dicto instrumento facto per ma-
num dieti Arnoiiìni tempore domini Guiiielmi de Persico poteslalis senensis.
Isti sunt ex parte filiorum Boste.
Drictalidex Corbizzi iuravit et promisi! idem,
per omnia et singula capitula, ut in
dicto instrumento continetur.
Rugerius de Fantzone iuravit eie. (1)
Burgeosis Guidonis vergarli
Guelfus de Talzano
Beringerius Ferlincionis
Comes Matliei
Bonavollia Baronis
Mafifeus Portalfasscio
Boncius Boncompangni
Rauuccius Benedecli
Deotisalvi Guidonis Renaldi
Leo Comitis
Gerardinus Aimerigi
Bonaccorsus Pieri Verardi.
Isti iuraverunt in domo mansionis Templi, prope civitatem Aretinorum, in anno
Domini Millesimo ducentesimo vicesimo secando, terlio idus septembris, indictione
undecima, coram Mazza Davini de Valcortese et Deodato Mazze et Orlando Griffoli ro-
gatis lestibus.
Ubertus Uguicionis iuravit et promisi! idem,
lacobus Sassoli iuravit eie.
Bonaventura Ibriaci
Gregorius Pisanus
BoBsignore pugilator(2)
Marchese Pieri Bernardi
Rossus Cresceniii
Guido Stefani Nerbocti
Guiniczus Lodoviscii
GrilTolus Ursi
Gerozus Planlanelli
Trasmundus Alberti
Miniare Aimerigi
Banerius Guelfi
Guelfuccius Tebaldi.
In domo Stefani Nerbocti, coram Orlando Aimerigi, Mazza Davini, die xi kalendas
octubris.
Guelfus Boste iuravit idem per omnia.
Tebaldus Terni iuravit eie.
Gerardus Michaelis
Fasscius Malhei
Sassolus Deotiguardi
Capectzulus Vitalis
Ranerius Pelati
Malheus Spetialis
Orlandus Gerardini
lacobus lohannis
Robellius
Boncompangnus iudex.
In domo Stefani Nerbocti, coram dictis testibus, die vini kalendas octubris, indi-
ctione XI.
lacobus Gerardi iuravit et promisit idem.
Gualteroctus lacobini
Bonaiutus Bifulci.
(1) Ognuno ripete la frase di Drillafede.
(2) Costui è probabilmente quel Bonsignore d' Arengerio di Arezzo che nel 1 225 vinse una solenne gio-
stra data fuor di Porta GamoUìa di Siena, per cui ebbe in dono "un cavallo velocissimo coperto di seta,
con im'armadura d'acciaio fine,,. Dei, Cron. Sen. (in Murat., Rer. ital. script. XV, 23, nota \ì).
182 nOCUMRNTI PER LA STORIA d' ARKZZO |Ì99.
Coiam Guidone Renaldi Bosle el Orlando OriiToli, in domo filiorum Bosle, viii kal.
octubris, indiclione undecima.
Aldione notarius iuravil et promisit idem.
Venderai Ugonis iuravit etc.
Nercone Bonegralie
Oriandinus Lamberti
Bernardus Orlandi Parisce
Sinibaldus de Palazzolo
Bonilatius Anrigozzi
Fidex Donali
lacobus Guidonis Morici.
Coram Orlando GritToli et Tebaldo Terni, in eadem domo, die vii kal. octubris, in-
dictione undecima.
Musca Barfali iuravit et promisit idem.
Bonfructus Corbiczi
Tercziolus Mariani
Renaldus Ranuccioli
Uguiccio Renaldi
Monaldo lacoppi
Saccus lohannis Martini
Nericone linclor
Cavasanto lacoppi
Ranerius Guidonis Ricci
Renaldus .Maffei
Albergoclus Maffei
Bonaccorsus Lucensis
Bonristorus Orlandini
Benedeclus Guilielmini
Riccius Ranerii
Bonus Menchi
Renaldus Bone
Ugolinus Moccate
Guido Maczallus
Brunus scudarius
Deodatus Tancredi
Singnorellus lanaiolus
lacobus Rodolfini
Renaldus Usanne
Villanus Passalacque
Guarnimenlus Tancredi
Rodollinus Boncompangni
Uberlinus Neczi
Scorna Ugolini
Seracinus Ugolini Falchecti
Henrigus Alberici
Albiczus notarius
Martinus Adacti
Amedeus domine luste
Falcuccius Stefani Nerbocti
Guido Saraci ni
Uguiccio Orlandini Gualteri
Rodolfinns Freducci
Orlandus Ildebranducci
Deodatus Macze
Tebaldus Martini Sufflè
Megiczus Megiczi
Pailans Soffredi Melii
Ardimannus Griffoli Ardimanni
Dominus Bertramus Renaldi Bosle
Maffeus Donati
Uberlinus Gronde
Nero Bondimandi
Adactus Franchi.
Aclum in civitate Aretina, in domo filiorum Boste, coram Tebaldo Terni et Guidone
Boste et Orlando Griffoli rogatis testibus, in anno Domini Millesimo CCxxii, vi kal.
octubris, indiclione undecima.
Isti sunt qui iuraverunt ut supra. Dicti iuraverunt et promiserunt per omnia et
singula capitula, et sunt de parte Tarlati.
Seccamora Aguraczi iuravit et promisit idem per omnia et singula, ut in instru-
mento facto per manum Arnulflni iudicis et notarii continetur, in domo mansionis
AN. 1222| CODICE DIPLOMATICO 183
Templi, iuxia civitatem Arelinorum, coram Mazza Davini de Valcortese et Orlando
Griffoli, die ydus seplembris, indictione xi.
Azzus Bernardi Azzonis iuravit idem per Ubaldinus domini Aczonis
omnia. Benguarnitus Tebaldi
Belzolus Siccamore iuravit etc. Baldovinus Orlandini
Ugolinus Griffoli Ardimanni Boiiavollia Ugolini Stefani
Paganus Gerardini Boldrone Chiari
Fiorectus Margarocti Aringerius Ingoli.
Coram dictis testibus, die xviii kal. octubris.
Raoerius Burnecti Tosi iuravit idem.
Coram Mazza Davini de Valcortese et Orlando Griffoli, in ecclesia sancti lustini, in
civitale Arelinorum, die xvii kal. octubris.
Carsidonius Orlandini Sassoli iuravit idem. Manvolbe Amati
lohannes de Cornano iuravit etc. Ildibrandino Fabrorum
Benavere de Molino Henricus Pieri Fantini
Palmerius de Scandalaio lacobinus Paraventi
Maffeus Tiniosi Martinus Riminensis.
Idem in domo Stefani Nerbocti, coram dictis testibus, die xiii kal. octubris, indi-
ctione XI.
Godentius Ranerii iuravit idem per omnia.
In domo Stefani IS'erbocti, coram Mazza Davini et Orlando Griffoli, die xiii kal.
octubris, indictione xi.
Leonardus de Ponte iuravit idem. Ubertus Ugolini
Henrigus Visdominus iuravit etc. Matheus Faine
Vitalis Aringerii Bonaiunta Guidonis Roczi.
In domo domini Azonis et domini Ubaldini, coram Ranerio Pandicampi et Deodato
Macze rogatis testibus, x kal. octubris.
Ugolinus notarius iuravit idem. Bonsingnore Ildibrandi.
Gualleroctus lacobini iuravit etc.
Coram domino Aczone et domino Ubaldino, in eorum domo, die x kal. octubris.
Abraccius Uguicciouis iuravit idem. Bardegia Mercatantis
Seracinus Simonecti iuravit etc. Boncompangnus notarius
Bencivenne notarius Bertraimus Grassus quondam lacopini
Matheus Ranerii Bonaventura Pandicampi
Inga Riminensis lacobus Pesscionis
Paris domini Massari Turpinus quondam Turpini
Magisler Martinus notarius Baroncinus de Vallelonga
Ildibrandus lacobi Sassoli lacobus Tiniosi
Orlandus Amiche Ranerius de Ficaio.
<84 DOCUMKNTI PFR LA STORIA D' AREZZO (499.
i>
Ciuido Moiialdi iuravil de. piomisil idem per omnia in campo Marchesis, iuxla Ari-
tium, coram Siccamora Agurac/i, Beczoio Seccamore, Guidone Stefani Nerhocti, die vni
kal. octuhris, indictìoiie xi.
(luido Sassoli iuravit et promisil idem per Gcrardinus l'etri
omnia. Orlandinus Bonelli.
Fagaiius Bride iuravit eie.
Saiigiiineus C.avalcanlis iuravil et promisi! idem per omnia in domo L'bertini io
civilale Aretina, corani Forzore Pauli, Guidone Stefani Nerbocti, Henrigo Visdomino et
Locterigo Ugolini Alberici rogalis teslibus, die vii kal. octubris, indictione undecima.
Apparitius Boncompiuli iuravil idem per Testa lovannis
omnia. (ìuilielminas Bosi
Turchius lìeotisalvi iuravil etc. Beiicivenne de Vallelonga
Ugolinus Sing(ii)oiecti Bonifalzius Rivelli
Gerard US Arectzoli Bonaiunla Ricordati
Baldovinus Pandolfini Bencivenne lohannis Capraincece.
Guiniczus lacobi
Bonaccursus de Platea iuravit et promisil idem per omnia in domo Gerardini, coram
Guidone Bosla, Locteringo Ugolini Alberici et Pagano Gerardini, vii kal. octubris indi-
ctione XI.
Orsus Pieri Fantini Talomeus de Chiassa
Bencivenne de Sancla Angnese Castaldus de Monacone.
Gerardinus Ciuffi
Rossus Cavalcantis iuravil el i)romisil idem et per omnia in domo domini Azonis
et domini Uberlini, coram Ranerio Pandicampi et Orlando Griffoli, rogalis leslibas,
die VI kal. octubris, indictione undecima.
Ugolinus Gerardi Bonaventura Meliorali
Guido Falaguaita lohannes Negoctzantis
Finus Meliorali Maturus Tavernarii
Guilielmus Renaldi Accariscius Manenlis
Paganus Baraccelle Primicerius Accariscii
Ranerius Renaldi Guido Boncompangni
Bonaccorsus Rigi Orlandus Senloris
Crislofanus Boni Orlandus Ugelli sarloris.
Berrodarius Martini Bomicus Bonaldì.
Sassolus Bosolini iuravit el promisil idem per omnia coram diclis teslibus, in eo-
dem loco, v kal. octubris.
Guido de Orto iuravit eie.
Aslanfortis Bosolini iuravit et promisil idem per omnia et singula capitala coram
diclis teslibus, in eodem loco et die.
(Sn.) Ego Matheus domini imperaloris Henrigi notarius bis omnibus interfai, et ut
superiuR legi, scripsi, rogalus publicavi.
AN. 1222] r(]i)(iK DlPlciMATlCO 18;>
500.
Il vescoco Muriino confcam di aver riccnito in pipatilo da Giovuii ni della Serra cit-
taditio seììcse cento lire che egli aveva speae per recarsi a lioma all' incorona-
zione di Federigo lì, ed obbliga perciò i beni dell' Episcopato.
Caiioiiiia Aretina • 17 norcinbre 1222. [Ardi. Capii, a' .\i.; ii. .JiiOJ.
nini. I loX f20. - La carta ha nel mezzo iliic tagli in noce.
In Clirisli nomine. Anno a nalivilale Domini nostri lesu Clirisli JI . Ci; . .\xir, iiiilic-
tione X*, XV'' kls. clecembris, Honorio papa lerlio lesiduule et Frederico imperante. In
presentia et testimonio dominoruni Pagani aixhiJiaconi aretini cameiarii domini episcopi
aretini, Ikiebrandini de Civitelia, lohannis Cliristiani, Talomei Force et Orlandi GrilFt
ad hec spetialiter rogatorum testium. Dominus Marlinus cpiscopus aretinus confessiis
fuit se, nomine sui episcopatus, mutuo recepisse a lohanne de Serra cive senensi e
libras bonorum denariorum senensium, et illas in utililalem dicli episcopatus expeo-
disse silicei quando ivit ad coronam imperaloris (1); quos denarios omnes eiusdem
monete bonos et sine malilia prò se et suis successoribus promisit per stipuialionem
solvere et reddere eidem lolianni, aut cui dare et concedere volueril, omni exeeptioue
et occasione remola, deinde ad lestum omnium sanctorum pioxime venturum vel ad
alium terminum comuniter induliatum. Quod si non faceret, eidem lohanni plus no-
mine pene xx libras eiusdem moneto solvere el dare promisit, et omne dampnum et
expensas, quod et quas prò prediclis denariis recuperandis faceret vel subslineret, resti-
tuere suo simplici verbo sine sacramento et probatione, et post penam solutam et
omne dampnum resarcitum diclam summam e libraruni incontinenti pagare el reddere
promisit eidem lolianni; prò qua sorte, pena, dampnis el expensis se et bona ipsius
episcopatus obligavit eidem, et specialiter omnes IVuclus decimarum quas liabel in loto
pleberio de Rapolano el in loto pleberio sancii Vili in Aersure el in lolo pleberio de
Cennano et in loto pleberio de F'ava et in medielate pleberii Monlispoliciani, et omnes
reddiUis quos habet vel de iure polest babere in Scialenga, in Berardenga et in loto
comilatu senensi, qui est in episcopalu aretino. Et predicta, nomine dicli lohannis, se
consliluil possidere, dans eidem liberam poleslatem ex eis ingredi in tenulam, sua
auclorilale, sine legis vincalo el nunlio polestalis, ad habendum, tenendum, pignorandum
et omnia faciendum lilulo quod eidem lo(lianni) placuerit, quousque sibi piene fuerit
salisfactum de dieta sorte, pena, dampnis el expensis. Ilenunlians in hoc lacto omni
legum auxiiio, privilegio fori, exceptioni pecunie non numerate el non recepte seu
alicuius deceptionis vel inductionis, omnique alii exceptioni reali vel personali sibl
competenti vel competilure iure civili vel canonico, usu vel consuetudine vel constituto.
Aclum in civitate Aretina, apud Episcopalum, in domo canonicorum maioris ecclesie.
(Sa.) Ego lacobus imperialis aule notarius prediclis omnibus rogatus interfui,
scripsi, compievi et in publicam formam redegi.
(4) La incoronazione ili Federico 11 avvenne in Roma nel 22 novembre I22U.
18G DOGI MENTI PEB U STORIA I)' AREZZO [501-;)03.
501.
iiulalu, liuyliclminu. Ildcbrandinv e IJberlinu da Pklramala condono a Corlosonno
proiwsto della Chiem Areliini ini jnizzo di lena presso la porla di Stufo.
C;uioiiica Arelìmi - G marzo 122:5. [Ardi. Capii, fi' Ar., n. MH].
min. 200l7oXl30.
(Su.) In nomine lesu Clirisli amen. Anno eiustlum iMiliesimo CCxxui, llonorio papa
resiliente, tem|ioie Feileiici im|iei;aoris, pridie nonas marlii, indiclione undecima. In
presenlia et testimonio lldiltrandini Guidoiiis militis investiloris, (ìuidonis Bonicomi)a-
gni de Mairena, Siccamore Guidonis Bonensengne, Orlandi nepotis domini preponiti are-
tini et alioriun ad hoc logalornm. Tarlalus, Guillielminus, lUlilirandinns et L'herlinus
fratres (ilii quondam lldebrandini de Petiamala, iure domiiiii piopri.'latis et posses-
.sionis, vendidenint, iradidernnl et ad proprium concesserunt per se siios(|ue filios et
heredes domino C.orlisonno prepo[siloJ aretino, recipienti nomine Canonice .Aretine, pe-
tiolum nnunì terre positum in civitate Arelin;!, in r.ampo daaski et l'xlra portam versus
casamcntum Cianonice, sicnl trait Slufum reota linea as(|ue ad porlam, usquo ad ter-
minos ipii eranl inter ipsos vendilores et Bonparenle, a via pul)!ica que exit a dieta
porta versus Canonicam, delraclis duo(de)cim pedibus ad |iedem tabujc a muro Stufi in
sursum, vel siqui alii sunt lines, cum omnilnis que conlinet supra, infra se et sub
se, cum ingressibus et egressibus suis et cum omnibus tinibus, pertinentiis et adiacen-
tiis suis et iure urbanorum prediorum et rusticorura, ad habendum, lenendum, possi-
dendum, et quicquid ei et suis successoribus exinde placuerit faciendum, prò pretio
quinquaginta librarnm honorum denariornm pisanoium, quod eis fore solutum et nu-
meratum confessi sunt. Reiiuntiantes exceplioni non numerali prelii, non liabiti et
non recepii, et omnibus aliis et singulis exceptionibus et defensionibus eis vel alteri
eorum conpelenlihus ve) conpetituris in hoc facto; et dederunt ei Ildibrandinum pre-
diclum investilorem, ut eum inde investirei, ci ad proprium sibi concederei et interim
constitueret se suo nomine possidere, et dederunt ei licentiam inlrandi in possessio-
nem sua auctorilale. Dictam quoque terrara venditam piomiserunt non tollerc, non con-
tendere, non molestare de iure vel de facto, nec facere vel fecissesive dedisse aliquid buie
contraclui nocilurum; immo illamabomni homine et ab omni persona legillime defendere
auctorizare et disbrigare per se et suo lilios et heredes dicto domino preposito et suis
successoribus eie. sub pena dupli extimationis diete rei quan\ ei dare promiserunt si
predicta omnia et singula et in singulis non observarent.
Aclum in civitate Aretina, in Canonica.
Ego Bonusamicus notarius prediclis inlerfui, rogalus scripsi, el in publieam formam
redegi, ot signavi predicta superius ut apparet. ' '-.^^y
AN. I2^:ì-123oJ coiiicK dii'I-omatico 187
502.
Onoìin HI delega il proposlo, i arcidiacono di Siena e macsiro Bono canonico se-
nese pcrctiè definiscano le questioni mosse contro la Chiesa Aretina dal jiriore
d'Anr/hiari, dal conte di Montedoglio e da altri.
Lateraiio - 3 aprile 1223. [Airli. Capii. d'Ar., n. ;;38|.
nim. IGoXIGO. • .Nel mezzo dclln breve piegatura pende ancora la bolla plumbea. La pergamena è in più
lucglii perforai;!.
Honorius servu.s servonim Dei dilectis filiis (Hiigoni) preposilo, (l'agano) arcliicliacono.
magislro Bono subdiacono nostro canonico spnensi ."^aliilera el aposlolicam benediclio-
nem. Diiecti filii preposilus et capitiihini .Vielinum nobis conquerendo monstrariinl,
quod prior ecclesie de Anglare et noijilis vir comes de Montedolio et quidam
ab'i Aretine et Castellane diocesis super possessionihus et rebus aliis iniuriantur eis-
dem. Ideoque discrclioni vestre per apostolica scripta mandamus, qnalenus partibus
[convocati]?, audia[lisj causam, appellationc re[mota, fine] debito terminetis; facientes
quod dc[creveriti]s per censuram ecclesiastiram firmiter observari. Teslcs autcm qui
fuerint nominati si se gralia, odio vel timore subtraxerint per censuram eandem, appel-
latione cessante, cogalis veritati tostimoninni perliibere. Qmd si non omnes hiis e.\e-
quendis potueritis interesse, duo vestrum ea nicliilominus exequantur. Datum Lateiani, in
nona? aprilis, ponlificatus nostri anno seplimo.
503.
Diploma di Federigo il con cai si conferma alla Chiesa Aretina il prinlegio dato
da Enrico VI nel 1196.
S. Germano • Insrlio 1225. [Arch. Capif. d' Ar., n. .5iG; R. Ardi. Fior., Diplom.
Comnnilìi di Castiglionfìor.}
mm. .■U0X''20. - 11 sigillo di cera bianca (ora distaccalo), pendeva nel mezzo della caria da lìli di sela
rossa: allorno alla (ìgiira dell' Iniperalore seduto è scriUo: f | FjRlDERlCVS DEI GRATIA IMPK[RATOR RO]MA-
^ORVM SEMPER A[VOVJST.
.La copia figurata nel quaderno membranaceo (e. M'), proveniente nel Diplom. di Firenze dalla Comunii;"i di
Castiglionfiorentino, è di mano di ser Giovanni e tolta dall'originale "bulla cerca pendenti mimilo,,. Porta queste
forinole: "Lectum et ascultatum full presens exemplar cuni originali exemplari coram domino Ranaldo iudice
ordinario filio quondam Ranaldi iudicis de Castilione Aretino, qui luiius privilegii seu exempli publicationi
suam auctoritatem interposuil.
Aduni in civilate Arelii, in palalio venerabilis patris domini Guilielmini aretini episcopi, presentibus do-
mino Lodo capellano didi venerabilis patris domini Guillielmini episcopi, domino Gerardo filio olim loliannis
Ilondedei et lUigolinn quondam Bonacursi de Florentia lestibus ad liec liabitis et vocatis, sub anno Domini Mille-
simo ducenlesimo ocluagesimo tertio, indictione prima, domino Clemente papa decimo residente, et imperio
nomine imperante, die xvii iunii intranlis,,.
1«N
llOi:UHKM'l l'EU I.A STOltlA I) MIKZ/O
I 503-50*.
Il Oliali. V, iiililoluto "('.o\)\u prhilogionini Coimiiiis Caslillionis et Coimiiiis Ardii in '{no tuniporc pò-
puliis Ciisiillioucnsls „ conserva pure uim secondi) tiiiscrizioiic ll^'uralii (e. I-2''), desinila nel \'.io:ì dalla
copia del .sopradello sor (jiovanni, per sor Itoiiavenlm'a "lìlius .N'eiii de diclo C.isiilliono, corani sapienti
et discreto viro doiniiiu Kgidio de (ioncssa inrispeiilo, indico assessore in (lieto Ciisiilliono noijilis et pnlenlis
\ìri Cecchini lovanelli de Pernsio lionuraliilis polcslalis Comnnis Caslillionis pi'edicli, in platea areis seu cas-
sar! dicli ('usiillioiiis prò trilninalì sedente,,.
Anche in allro yiiaderno nieniliran. (VI, e. i' o) si ha un terzo esemplale lignralo del privilegio di Fede-
rigo, sprillo da liencevonne di Ilriino "corani domino Uanerio indice et assessore Gomunis Caslillionis alqiic
Ni.'.i-i.i n.'liilì< l'I iinicnii< viri \;u\:ù< de Pi>li-:iiii;ila hoiiiiraliilì-; pDlesialis dioli Com'inis, il 20 ^-iir^'no I30S.
BiiULi, Vite <ìd Vts.c. Ani., -iis. ■ l'..iiti.ii, Hai. sua: I, i2(i. - C.Mi'tLLtTri, Le Chiese d'Il'tt., XMll, 120. -
111 n I uìiiI!i;i'mi.ili ^. Iliilur. ili/ihwi. Fci/er. II. voi. II, "lOS.
<;. Il in nomine .^iincle et inilivulue Irinilalis. FniDEiticus socundns divina faveiile cle-
niL'iitia Uomanonim imperalor senipor aii.mislus et rex Sicilie |1 . Cum divine miseiicordie,
ciiiu.^ niagnilndo inlelleclum excedil. Immanum, incrcnfienla in nobis as.sidiia sonliamus,
lune meliiis et dignius graliarnm et obse(|uioriim vola impendimns si saiTOsanctas cc-
clesias et loca religiosa, uhi ingilor ipse laudalur et coliiur, munificentie nostre bene-
liciis aiigcamus. Inde est igilur quod Marlinus venorabilis arelinus episi^opiis, lidelis
nosler, «luodilam privilegium, a domino quondam imperatore Henrico divo augusto ka-
rissimo patte nostro memorie recolende olim ecclesie Aretine indultum, per Benedictum
cappeilaiinm suum nostro culmini presentavit, supplicans humiliter et devote, qualenus
privilegium ipsum innovari et conlìrmaii de nostra gratia iuberonms. Caius privilegii
teiior talis est: C. In nomine sancte et individue trinitatis. Henricus sextus elc.(\). Nos
autem predicti episcopi fidelis nostri piis supplicalionibus benignius ioclinali, conside-
rantes (|uidem fidem puram ac dcvolionem sinceram quam ad nostram semper habnisse
dinoscilur maiestalem, nec non grata scrvicia que nobis et imperio semper exhibuit et
que in antea poteril exhibere, prediitum privilegium, sicut de verbo ad verbum su-
perius scriptum est, iussimus innovari, ipsum et ea que continentur in eo iamdiclo
episcopo et ecclesie Aretine in perpeluum de nostra gratia conlirmantes. Ad iuiiiis ita-
que innovalionis el confirmationis nostre memoriam et perpcluam firmilatem presens
privilegium fieri et sigillo maieslalis nostre iussimus communiri. Huius autem rei testes
sunt: (Ekebertus) (") Pabinbergensis, (Eckbardus) (") :'.ler3eburgensis et (Mainardus) (')
Imolensis episcopi, H(ermannus) venerabilis magister domus sancte Marie Theutonico-
vum in lerusalem, L(iupoidns) dux Austrie et Slyrie, (Olio) (') dux Maranie, R(ainal-
dus) dux Spoleli, comes H(ermannu.s) de Froburo, comes H(enricHs) de Evrestein,
R(ogerius) comes Tuscie palalinus el aiii quamplures.
Signnm domini Friderici secundi Dei gratia inviclissimi Romanoruin iraperatoris
semper augusti (M) el regis Sicilie.
.4cta sunt hec anno dominice incarnalionis millesimo ducentesìmo vicesimo quinto,
mense iulio, teriiadecima indiclione, imperante domino nostro Friderico secundo Dei
(*ÌTclv6ce del nome uno ?pa"io liiai
i fili'.) n;!': Wic !•<'•)
(I) r.iftrtto at"n. Ì22.
AN. 12ÌO-IÌ2()l CODICE DIPLOMATICO 189
gralia inviclissimo llomunoniin imperatore semper augusto ci regc Sicilie, anno romani
imiìeiii eius fjuinto, icgni vero Sicilie vicesiino oclavo leliciler. Amen. Dalum a[md San-
ctuDi Gcrmanum, anno, mense el indicliune prescriplis.
504.
Gli uomini e il Comune di Caprese cedono il loro caslcllo alla cillà dì Areszo. fa-
cendo alla medesima perpetua soHomissione.
Castello (U Capicsp ■ 12-26.
[Ardi, (ii St. di l'ir., CapUoìi, voi. XXIV, e. 103].
In Dei nomine, amen. Hoc est exemplum cuiitsdam abrevialure scripte et facte olim per AUu-
maunum olim lUcomanni notarium de Monlefeloniche: lenor eius lalis est:
In Dei nomine, amen. Anno Domini Millesimo CCxxvi, indictione xuii. Huius instiu-
menti serie cunclis evidenter appareat, f|aod, coadunalo |)opulo et universitate homi-
num castri Caprese ad sonum campane, more solilo, in platea dicti castri, tam nobi-
lium qiiam popularium, constituto ed ordinalo ab eis syndico et procuratore dicti Co-
munis spelialiter ad infrascripta, comuniter et nnanimiter, scilicct Giiidorama ex lan-
bardis pive nobilibus dicti castri, nullo contradicente, set iiiis omnibus et singulis con-
senticntibus, prefalns sindicus, nomine et vice Comunis et universitatis dicti caslri
et prò ipso Comuni, plano animo, non vi riec metu, sci libera et spontanea volunlale
el ex certa scientia, sui et dicti r,omnnis solompni slipulatione inlei'posita, promisit
4 ito DIICUJIKNTI l'KIl r.A SToniA 11' AllEZZO l 'iOi-IiO.).
el coiim'iiìI .Melliori AiniPi'iifji synflico Comiinis fi nnivorsilntis rivilalis Ardii ad liec
spolialilor cnnsliltilo in Consilio octiiaginlji (■i)ngr('!,';ilo in occlcsin s:inrln Agnelis, more
solilo, III (le synclicaln coiislal ni.inii ilirli iiotarii, rcripionli cA slipnlaiili nomine et
vice Comnnis ci iinivcrsilalis diete rivitalis et pio ipso (lomiini et iinivcrsilale, esse de
eotoro, slaro ci permanere perpetun pio coinilalii Aietii et larcie ipsi ('.oinuiii Aretii
lioslem, eavaii'alam et parlaiiioiiliim coniuiiiler ci divisim ad m;iiulaliini poteslalis
Ardii (|iii pm tempore l'ueril, el tenore amicos ipsiiis civitalis prò amicis et inimicos
prò inimicis; et salvare, cuslodire d dofendero liomincs ditto civilalis in avere et per-
sona per lolam foiciam el dislridnm dicli castri; et dare ipsam terrain gnarnilnm et
ssuarnitam (lomiiiii Ardii ad l'acicndum inde giicrrain et |)acem contra omncs rebelics
d inimicos Comunis Ardii. El liec omnia promisit diclus Ciuideramus syndicus dicli
r.omnnis in presenlia noliilinm d popularium didi caslri, ni dictum est, et volunlate
et consensu eoriim, pio diclo comuni (.'.aprcsc prefato Melliori syndico Comnnis Ardii,
stipulanti d recipienli prò ipso Comuni, observare, adciulere et (Irma tenere perpetuo
ad penam mille marckarum argenti. El insnper iuravit dicliis syndicns Caprese in
anima sua d om.nium liominum predictornm de castro prediclo, de mandalo et verbo
corum. nullo contradioenlc, tactis corporalilcr sacrosanclis evangeliis, sic observare
perpetuo et contra non venire. Ad liec ad maiorem cautelam Comunis Ardii prefatus
(xuideramus syndicus dicli caslri prò diclo Comuni, una cum Mallieo el OrifTolo lara-
bardis sive nobilibus dicli loci et popularibns unlvcrsis, induxerunt prelalum Melliore(m)
syndicum Comunis Ardii et nomine didi Comunis in corporalom possessionem et te-
nutam dicli castri per portam sive ianuam et per funiculum campane ecclesie dicli
castri, quo investivit eundem de comitatu didi castri, ut superius dicium est. Nobiles
d populares, lacto libro evangeliorum, observare predicla corporalitor iuraverunt. Actum
Caprese, coram Candellino, Malheo Arlini el Guidone de Montelone et aliis teslìbus.
lìgo Fides ab imperiali maieslale notarius, sicut iiiveni in abrevialura confecla manu Alto-
maniìi nolarii olim Ricomanìti. nichil culdenilo vcl minuendo per quod conlraclns nlìo modo ledere-
tur, ita scripsi et piiblicavi sub anno Domini millesimù CClxxvini, indiclione vii. domino Xi-
cholao papa Urlio residente, die sabbati vllimo seplembris: quod instrumentum ler/i et ascuilavi
una cum Iacopo notarlo infrascripto in domo Comunis dicli castri de Monlej'olonil;o,presentibus
domino Rainerio nutario de Scrufiano lune castri predicti scriba. Naldo Ranucii et Bernardo
Guitonis de castro prediclo teslibus ad hec. El hoc feci er commissione michi facla a Manno
Raincrii canìerario castri predicti et lune vicario nobilis viri Poppi Martini ricis seneusis pote-
statis dicli caslri.
Ego lacobus nolarius olim Benintendis civis aretinus exemplalioni dicli inslrumenli interini
el tenore ipsius una cum Fide nolario ex commissione mihi facla a Manno Rainerii camerario
Comunis et universilatis castri Montefeloniko et lune vicario per providuin virum l'oppum Mar-
lini civem senensem poleslalem castri predicti, die supradicla. loco el teslibus, el una cum infra-
scripto domino Rainerio nolario dicli castri fidelHer legi et asodlavi el ideo me subscripsi.
Ego Rainerius condam Vigli nolarius exemplalioni inslrumenli inlerfui et tenore ipsius una
cum supradiclis Feide et lacobo notarlo et ex commissione ete.
AN. \i26-\2ri] CODICE DIPLOMATICO 191
505.
// Puk'slà e gli ambasciatori di Caprese giurano ad Ugo poleslà di Arezzo di os-
servare i palli di soggezione e di amicizia.
Arezzo, Cliiesa di s. Agnese ■ 20 Inolio 1227. [Aicli. di Stato di l'ir., Cuiiiloli,
voi. XXIV e. )0o' |.
In Dei nomine, amen. Anno eius Millesimo CC.xxvii, imiìcranle domino Fiederico
sccundo Romanorum impei'atore et semper augusto, xiii" kl. augusti, indiclione xv\
Ex liac publica literaium serie cunctis evidenlei" appareal, quod Mafl'ens potestas sive
rettor de Caprese, Guideranuis et Ugolinus ambascialores C.omunis Capiese pio ipso
Comuni et nomine et vice ipsus Comunis, solempni et legiptima slipuiatione interposita,
promiserunt domino l'goni de Monasterio potestati civitalis Aietii, stipulanti et rei:i-
pienli nomine et vice Comunis Arelii, de celerò esse et stare et ijermanere de comitatu
et prò comitatu Aretii, et tenere amicos civilatis Arelii, prò amicis et inimicos prò inimicis:
el quod salvabuiit, custodient et defendeut omnes et singulos homines de Civitate in
personis et rehus prò eorum posse in tota corum l'orda et districtu; et ipiod non por-
miclent aliquo modo quod offendatur alieni de civilale predicta in avere vel persona;
et quod annualim, in perpetuum, singulis annis, prò loto mense madii, solvent omnes
de diete Comuni Caprese xxyi denarios prò unoquoque foculari predicte potestati et
successoribus suis; et quod bine ad vin dies faciet dictus Maffeus pol8st;is Caprese
omnes bomines de Caprese a xiiii annis usque Ix iurare bec omnia servare perpetuo.
Que omnia et singula predicti scilicet potestas Caprese et ambaxiatores predicti, nomine
et vice predicti Comunis Caprese, observare et actcndere et observari lacere promise-
runt predicto domino Ugoni potestati aretine, nomine et 'vice ipsius Comunis Aretii
stipulanti, ad penam Centum marcharum boni et puri argenti; quam penam eidem
potestati Aretii dare et solvere promiserunt pio ipso Comuni de Caprese, si predicta
(omnia) et singula non observaverint et non fuerint observata per homines de Caprese.
Et pena commiclatur in (|uolibet capitulo in quo conlrafaclum l'uerit el, commissa,
peli possil et cxigi cum eflectu, et, ca soluta, lìromiserunt predioli potestas et ambaxia-
tores Caprese, nomine et vice ipsius Comunis, iamdicte potestati Aretii, stipulanti
nomine et vice dicli Comunis Arelii, predicta omnia el singula iiicbilominus observare
et facerc observari, obligando eidem potestati Arelii, ut diclnm est stipulanti, bona sua
spelialiler et bona Comunis Caprese jìro liiis omnibus et singulis observandis, et pena
predicta solvenda si l'uerit commissa; el renunliantes omni et cuique legis et iuris au-
xilio et spetialiter condomini!, sine causa et dolo eie.
Aclum in civilale Aretii, in ecclesia sancte Agnelis, in porla^ sancii Andreo, coram
domino C(ortesonno) Dei gralia venerabili episcopo castellano. Ingoio de Rassina, Sy-
meonc indice Comunis Aretii, Baroncello et Turpinollo de Campoleone et aliis plnrihiis
rogatis et vocalis leslibus.
Ego Alamannus imperialis aule el nunc Comunis Arelii cnni predicta potestale no-
tarius omnibus prediclis interlui, et, ut siipra legilur, rogalns scripsi et publicavi.
Ego Amannatus notarius de Arelio, sicut inveni, nichil addens vd minueus, ila scripsi.
192
KOnUMlNTI l'F.R I.A STdIlIA li AllKZZO
[.■)()G-!)09.
506.
lìrcyorio l.\ scricc all' abbalc di (uuipoli-oiir e ai piciaìii di l'icarclo e di s. Maria
Novella a/ìiitchc si dr finisca la qxieslimic vhr la Cliicau .inlina ha col Comune
di Anijhiari.
I.iitpi'aiio - 18 fcliliraiu l'22S.
I.Aixli. Capii. (l'Ai-., n. S;;2|.
inni. ICOXI'ill. - Alla inembrann iiL'iide tnlioin il piiunlH) pnpalo. Nel Icrgo, nel sec. XIV, lìi .scriUo:
Ctirtii Comunis castri ili' Anglare. xxxv.
(".regoli US episcopiis serviis servonim Dei dilectis liliis (liainalilo) abbati Campileo-
nis, V. plebis de Ficareto et .Vljbalino plebis sanctc Marie novelle canonicis Aretine et
Fesulanc iliocesis salnlem et aposlolicam bencdictionem. Dilecti lìiii l'aganus preposilus
et capituliun arelinum nobis conqiicreiido monslravcrunl, ijiiod Comune castri de An-
glare et I. laicus aretine diocesis super quadam pecunie summa et rebus aliis iniu-
ranlur eisdem. Ideoc|uo discretioni vcstre per apostolica scripta mandamus fjuatinus
partibns convocalis audiatis causam, et, aiipollalione remota, fine debito terminetis; fa-
cientes quod decreverilis per censuram ecclesiaslicani firniiter observari, pioviso ne in
(lieto Commune excoii>unicationis vel interdicti sentenliam proferelis, nisi super [liiis]
niandatum rcceperitis speciale. Testes autem qui fuerint nominati si se gratia, odio vel
timore sublraxerint, |)er censuram eandem, cessante appelialioiie, cogatis veritatis te-
stimonium porhibere. Quod si non omnes liiis exequendis potuerilis interesse duo ve-
strum ea nichiioniinns exequantur. Datum Laterani, xii k\. marlii, ponlificalus nostri
anno primo.
507.
Scannabccco potestà aretino entra in tenuta delle terre di Monticellu cedute al Co-
mune dal conte Alberto, e vi yone i suoi balitori.
— 7 dicembre 122S. | Aicli. di Si. ili Fii., Capitoli voi. XXIV, e. .S2J.
In nomine Domini amen. Anno Domini Mccxxviii, Gregorio papa residente, domino
Frederico imperatore imperante, vii idus decembris. Dominus Ranerius de Mo(so)lio et
dominus Sanguineus syndici Comunis, posili et coastituti a domino Scannabicco potestate
Aretii super hoc, intraverunt in tenutam de omni iure, quod comes Albertus vel ali-
quis alius Todiscus habebat vel habere consuevil in Monticello et eius curia, in
habendo biada et fenum de omnibus terris curie, sicut comes Albertus habere consue-
Terat; silicei quarlam partem totius fructus qui esset in dictis lerris, de quibus derictum
consuetum est habere (de) curia; et in dicto castro nomine Comunis misimus balitores,
qui hoc facerent et colligerenl prò Comuni, silicei Rastellus, Bonagratia et Aretius.
Ego Sarac enus filius fier nardi notarins ut inveni in quaterna Comunis, in instrumento manu
lacobi notarli confecto, ita scripsi et pubblicavi nichil addendo vel minuendo.
Ego Amannatus ììotanus 'le Aretio sicut inveni, nichil addens vel mimtens, ila fìdeliler sss.
et exempìavi.
AN. 1247-1248] CODICE DIPLOMATICO 2i9
552.
// monanlero di s. Fiora, in virtù di vn ordine di Gollifrcdo giudice provinciale
ver Federigo di Autiockia, entra in possesso assohito di poderi contrastati da
alcuni di (J^iarala.
Onarata • 8 marzo 1248. [Ardi. Cipiì. d' Ar.: Carte di s. Fiora p I.iicilla, n. 911].
min. I 10X235.
In Dei nomine, amen. Anno Cliiisli a naiiviiale Millesimo ducpntesimo xlviii, Inno-
cenlic papa resiclenle, domino Fretlerieo Romanornm imperanle, imlirlionfi sexla, die
vili inlrante mense marlio. Presenlilnis Seroleno, Pieiro et Orlandino l'ili de Quarala
et plurilins aliis leslihus rogatis el vocalis ad liec omnia infiascii[ila. Precepluni est
et inibilnm Carlo de Qiiaiata e.\ [)arte domini Gollifredi iiuiicis infrascripli per me
MainelUim nolarium infrascriptum, qund podere el terra(m) poderis, de qua dal.i est te-
nula et [)er ipsum iudicem confìrmala donno Bono sindico monnslerii sancle Flore,
vel abbalem dicle abbalie et ipsum monaslerium non inquiete! in dieta tenuta, set
ipsam retineal prò ipso monaslerio, et i()sum monaslerium recongnoscat inde, sub |>ena
ei arbitrio dicti iudicis, vel alii qui loco suo essel, auferenda, legens corani eodein Carlo
et multis aliis lilteras dirli indicis mihi Mainelto nolario missas, sigillo dicli iudicis
sigillatas, lenor quarum lalis esl: Gotlifredus de Podiobonizo, index provincialis plani
Aretii et Vallisambre prò domino Frederico de Anliocliia domini imperaloris fìlio, sacri
imperii in Tuscia et ab Amelia usque Cornelum el per totam Maretimam vicario ge-
nerali, Mainelto nolario de Quarata imperii fìdeli, amico suo, salulem et ainorem sin-
cerum. Tue dileclioni presenlibus litteris precipiendo mandamus, qualenus Marie de Qua-
rata u.Kori lanelli(l) el Orlandino fìlio suo inibeas ex parie nostra, ad penam x libra-
rum, quod dominum Bonum sindicum monaslerii sancle Flore vel abbatem diete ab-
balie vel ipsum monaslerium non inquielenl in tenuta eidem sindico data el per nos
confìrmala (2); el omnibus de Quarata et de Galognano et de conlrala nobis subiectis
(1) Aveva già sentenziato (19 die. 1241) contro di lei, e data la tenuta di un podere e delle terre usur-
pale ali' Abbate di s. Fiora "Albertus (de Monteboniko) vicecomes in Valdambra prò donnino nostro inpera-
tore serenissimo Federico; quod podere et tcrras dicebat ad diclam abbaziam perlinere iure dominii vel quasi,
et etiam si aliquod ius prò laborerio vel alio ullo modo liabuerat ibi lannectus, ad ipsam abbaziam pertinere
id ius, si aliquod habuis.set lanectus prò (Icto vel servìlio seu dericlu, quod inde prestare tenebatur diete ec-
clesie exinde iure pignoris vel ipoteche,,. Le terre erano "in Clusapiari, in Pizalle, in Campoluci, in Tur-
turella, in Martinense, in Campodonerato, in Piscinale Data seu pronunliata fuit liec tenuta apud Quaratam,,.
(Arci), di s. Fiora, n. 842. Cfr. Camici, op. cit. VI, ni, 37).
(2) Con decreto del 1248, "die secundo inlrantis mensis februarii, dominus Goltifredus index provincialis
plani Arilii et Vallisambre prò domino Frederico de Antiochia domini imperaloris fìlio, obstendit Marie u.xori
quondam lanetti de Quarata quoddam instrumentum cuiusdam tenute date per Albertum de Monteboniki
quondam vicccomilem Vallisambre centra Mariam uxorem quondam lanetti de Quarata scriptum manu Rai-
neri! noi. de Talla et quoddam aliud instrumentum lenule pronunliale conlra iam diclam per dominum Ge-
rardum iudicem et assessorem domini Guilielmini vicarii comllatus Arilii et Castelli scriptum manu Ursonis
noi. de lonanazzo et instrumentum etiam tenute date ab Ugolino nuntio curie,, e assegna ai due contendenti il
termine perentorio per pre.senlarsi al giudice "apud Monlem sancii Savini. Aclum apud Quaratam, iuxla ec-
clesiam dicti castri,,. (Arch. del Menasi., n. 907).
«50 DOCUMENTI PKR L\ STORIA lì' AREZZO [552-554.
precipias ex parie nostra laboranlibus podere, in quo tenuta est pronuntiala, ut relineant
prò ipso moiiaslerio, et ipsum reiongnoscanl inde sub pena eis nostro arbitrio "aufe-
renda. Ualum apud Monlein, xxvii fchniarii, vi indictiono. Liltere vero predicle
erant sigillale sigillo de cera que videbalur comunis el bene tenax, in quo quidem
sigillo laies eranl liltere: S. Gotlifredi (luidalolli.
Aitum apud Ouaral;im, sub porlicu (juod est ante ecclesiam dicli castri.
(Sn.) Ego Mainettus de Quarata filius quondam Ugolini, auclorilale imperiali nota-
rius, predictis omnibus inlerl'ui et, ut su[)ra lej^ilur, rogatus ss. el [ìubblicavi.
553.
Jìtnoceiizo 11 scricc al cescuco di l'ano perche coslìiiKja la Chiesa Aretina a pa-
gare cinquanta lire di debito fatto dal defunto vescovo Marcellino, esimendo dal
pagamento ai creditori Mccola l'ette anconetano fratello di detto vescovo.
Lione - 11 fe'ingiio 1248. [Aicli. Yjlk-. fìey. limar. IV, un. \, voi. 21, e. 542, cp. 9i5].
C.M'ELLETTi, Le ChiefB d^ Italia, XVllI, 127 - Iìodenbehc, Epist. saee. AHI e regestis Pontif. flomun. sete-
Ctae, II, 777, pag. 408 fm Munum. Gcnn. Iiisl. cdid. Socicl. aperienriis fontibus rei: gcrmanir. metìii aeii).
(Adiulo) episcopo fanensi.
In obsetpiiis aposloiice sedis bone memorie M(arcellinus) aretinus episcopus illam
fidei puritatem el fervorem habuit, quod, defensioni ecclesiaslice libertatis insistens,
dispendia ninlla subslinuil et tandem prò ipsa mortis subire periculum non exfiavil;
propler hoc siqnidcm digne sollicili corde roddimur, ut caros eius el inlimos nfTerlu
benivolo suo tempore jìrosequamur. Sane dileclus filius INicolaus l'ecle civis anconitanus,
frater ipsius episcopi, nobis exposuit quod ad opus eiusdem lune prel'atis obsequiis
insislenlis prò quingeiilis iibris anconitane el ravennatis monete se quibusdam credi-
toiibus et e. ut in prn.rimis verbis continetur usque expeditum mandamus, quatenus
SI libi consliterit de premissis |»rediclo civi de bonis ecclesie Aretine predictas qningenlas
libras, sine dilalionis obstaculo, convertendas in solutione debitorum huiusmodi, usuris
omnino cessanlibus, facias cum integrilate persolvi (I). Contradiclores et e. Non ob-
stantibus conslitutionibus de duobus diclis el e. Testes autem el e.
Dalum Lugduni, iii id. iunii, anno v".
(1) Nel medesimo giorno, Il giugno, il papa in\ia sul medosimo aigomenlo la seguente lettera "Nicolao
Pecle civi anconitano,,:
"Ex parte tua fuit proposituni coiatn nobis, quod tu, ad opus bone memorie (Marcellini) aretini episcopi
fralris lui lune in obsequiis sedis aposloiice persistenlis, te prò quingentis Iibris anconitane et ravennate mo-
nete quibusdam credìtoribus obligasti. Cum autem de huiusmodi pecunia, (|uam dicto episcopo, in ipsius solu-
Uonc cessante, tu solvere credìtoribus cs coactus, salisfaclio tibi nulla piovenerit, sicut dicis, nos dignum ar-
bilranles et congruum quod ab huiusmodi onere te, auxilianlibus nobis, rcddi gaudeas expeditum, presentium
tibi auctoritate concedimus, ut prcdicte quingente libre tibi de bonis Aretine ecclesie integre persolvantur, et
tu dictis ci'cditoribus prò pecunia ipsa nullas omnino usuras solvere tencaris, districtius inhibemus quod pi-
gnora (pie prò eadcni pecunia iamdictis credìtoribus obligasti nullatenus distrahantur, prosertìm cum paratus
sis de huiusmodi pecunia que iuxta tibi concessionem nostrani de bonis ipsius ecclesie fuerit persoluta, satìsfatio-
neni debilam eisdem credìtoribus impeitiri. N'os ergo nichilominus sì dìstractìonem diclorum pignorum centra
inliìbìtionem nostrani fieri contìngcrel, irrìtam decernìmus et inancm. Nulli ergo et e. nostre concessioni, con-
slìtulioni et inhibitìonì et e. Dalum Lugduni, ni id. ìunii, anno v»„. {Reg. cìt., e. 542, ep. 944).
AN. 1248] CODICE DIPLOMATICO ^fj'l
556.
Il vescovo liuglielmiuo degli Iberliin crea suoi risdomini Orlandino dei nobili di
, _ P.elrngnano e ibcrlino figliuolo di lui.
Bibbiena ■ 8 agosto l'248. [Ardi, di Si. di Fir., CapHoU, voi. XXIV, e. 127J.
In margine: Littere super facto DWicnc.
in Christi nomini;, amen. IIvc rst e.cempìtim ciiiusdam publici instrumetili scn'pti et piiblicati
per ser fìaiiioldum nolariiim iufrasoiplutn el mimili sigillo pendenle. hubenlc. in circuita sito scultas
karactaras el lileras infmscriptus, videlicel: + .S. Guillieliniiii f^J Del gratii clecli Aretini. ^£ tu
medio ipsius circnitus imam jìgnram unint Simcii in forma episcopali, el aliam fignram fiumii-is
genuflexi cum una episcopali milria siipra cipnt. ChÌìis qui/lem uistrnme'ili Icnur lalis est, vidclicel:
In Dei iioniiiie, amen. Qiioniam opisropalis auclorilas ex debito jìasloralis dllitii
pluries per se ipsam teneliii' sf)iriliiales cnras cum omni diligontia el solicitiuline (.oii-
lemplari, eom plerumquo cedete C^') lemporalibiis ut spiiitualia tanlo diligenliiis cxe-
quantiir quantum noscuiitur serulariLus dignioia. Li aulem (lomii!U.s (luillielmus Dei
gralia episcopiis aielinus, in iiiis que Dei sunt et curis spirilualibus valeal promplius
adherere, cuias in lemporaiibus di.spnsuil aileii delegate, el maxime in te(m)poi'alibus
in quibus non convenil ut e[nscopalis se auctoiitas inliomiclal. Ideoque diclus domi-
nus episcopus Guigl(i)elminus, considerala devoiione el fidelilale ol probitale plenius
confi.>ns Orlandini filii coiidam domini Paganelli vicedomini de Pelrogiiano et suis
meiilis, quas ci que prefaUis Orlandinus el pater eius iiabuerunt el eorum predeces-
sores circa promolionem honoris el sublimilalis ecclesie Aretine el episco|)orum ipsius
ecclesie; ac etiam actendens prelibatus dominus episcopus quod predecessores ipsius
domini episcopi iam dicto Orlandino et suis an(le)cessoribus vicedominalus odilium li-
beraliler concesserunl in terris episcopalus Aretii, volens super hoc el aliis speelanlibus
ad uliiilalem ecclesie memorale suoruui predecijssoruni vestigia imilari, prefalo Orlan-
dino, recipienti (pio) se el Ubertino (ilio suo, vicedominalus offilium in civilibus et
criminaiibus- in omnibus terris episcopalus Arelii liberabilius per se el suos successores
concessil, et ipsum Oilandinum et Uberlinum fìliiim snum vicedominum consliluit et
confirmavit. Iiem diclus dominus episcopus deiHl et concessil prelibalis Orlandino et
Ubertino omnia iura el reddilus que el quos consueveiat diclus Orlandinus et sui an-
lecessores ex ofiilio vicedominalus percipere, ci sine quibus diclum ofiilium non |)osset
ullalenus exerceri.
Dalum Biblene comilatus Arelii, in domo plebis de Biblena, anno Domini millesimo
ducentesimn quadragesimo oclavo, indiclionc vi, Friderico imperante, vi idus augusti,
coram GrifToIo condam Ildobrandini de Hassina(°), Alberto canonico plebis de Gaville,
Uguiccione olim Leonis de Florenlia el l'ogeise fìlio Deleguardi de plebe Cenloie.
Ego Uainaldus notarius prediclis inlerl'ui, scripsi el de mandato dicli domini epi-
scopi publicavi et, ut omnibus supradiclis fides plenius adliibeaUir, sui feci ad presens
sigillo munimiiie roborari.
(•) li SjgUlo autentico, che conserva tuttora una pergamena JeJ 1-24? (Aroh Capit., Sino-'ìsl Paci. n. 72),
ha: (iviLLiELHit. ('■) sic. (') Raffina, erroneamente.
253 DOCUMF.NTI PER LA STORIA D' AREZZO \^ÒÒ-'ò'Òl .
555.
Innocenzo IV concede indulfjcnza ai fedeli che elargissero elemosine ni Frali Mi-
nori di Arezzo.
Lionu • 2 dicvuibro 12-18 [Aivh. Ciipii. d'Ai-.; C.irlf ili varia provenienza, Hinussi Pud, n. 76J.
nini. 320X2611. - Pcrgamenii strappata. Il piombo papale fu loUo.
Sdaiiaglia, BuUav. Francisc. I, 323, n. ccxci.
Innoceiilius episcopus servus servorum Dei universis Clirisli lidelibus presenles lil-
teras iiispecluris salulem el aposlolicam benodictioneiii. Quoniam, iil ait Apostolus,
omnes slabimus anle iribuiial Chiisli recepluri proul in corpore gessiraus, sive borium
fueril sive malura, oporlel iios diem messiouis exlreme misericordiler operibus prevenire
ac eteriioruni iiiluilii seminare in lerris quod, reddente Domino, cum multiplicalo t'ru-
ctii recoiiigere debeamus in celis; fiimam spem fìdiiciamque lenentes, quoniam qui
parca seminai parce et metet, el qui seminai in benediclionibus el melel vilam eler-
nam. Sane diiecti filii... minisler et t'ralres ordinis fralrum Minoriim Aretinorum, ibidem,
sicul accepimus, ecciesiam cum aliis ediliciis suis usibus oporlunis ceperunl conslruere,
in qua divinis jìossint laudibus deservire; cum ilaque prò huiiismodi edificiis consu-
mandis, ac eliam prò sustenialione ai(c)le vile ipsorum indigeanl fidelium iuvari subsidiis
qui propter Cliristum extreme ferunl sarcinnm pauperlatis, universilalem veslram roga-
mus el hoitamur in Domino in remissionem vobis peccaminum iniungentes, qualinus
eis pias elemosinas el grata caritalis subsidia erogelis, ut per subvenlionem veslram opus
huiusmodi consumari vaieant el alias eoram indigenlie provvideri, ac vos per hec el
alia bona que, Domino inspirante, feccrilis, ad eterne possitis felicitalis gaudia perve-
nire. Nos enim de omnipotenlis Dei misericordia el beatorum Pelri el l'auii apostolo-
rum eius auctoritate confisi, omnibus vere penilentibus et confessis, qui eisdem predici!
consumalione operis ve! ipsorum necessitalibus manum porrexerinl adiulricem, quadra-
ginta dies de iniuncta sibi penilentia misericorditer relaxamus.
Dalum Lugduni, mi non. decembris, pontificalus nostri anno sexto.
556.
H cescoru iJiiylielinino assolve Bonaguida preposto della Chiesa Aretina dalla éco-
munica in cui era incorso per aver favorito Federigo II.
Canonica Aretina - 30 dicembre 1248. [Arch. Capii. tl'Ar., n. 620, Ada Episcopi et Capitali, e. -3'].
(MCCxIvui), XII die exeunte decembri. In domo (^anonice Aretine, presenlibus fratré
Ubaldo de ordine Minorum, presbitero lohanne capellano ('anonice el Bonaiunla ser-
viente domini B(onaguide) prepositi aretini. Frater Guido de ordine fratruni .Minorum,
AN. 1248] CODICE DIPLOMATICO • 253
receplo prius iuramento et fideiussione a (lomino Beinardino et domino B(onaguida)
proposito aretino, ut continebatur litteris ad eum directis per dominum G(uillielmum)
arelinum eiectum, tenor quarum talis crai: Guillielmus... (*), ipsuni dominum B(ona-
guidam) prepositum ab excomunicatione et excomunicalionibus, a quibus teneretur
astrictus occasione Frederici 'olim iraperaloris* C*) et suorum nuiitiorum, absoivit et
sancte matri ecclesie reconciliavit; et super irregularilate, si quoquomodo piopter hoc
incurrisset, eum eodem dispensavi!, protestando prius dictus dominus-preposilus quod
non credebat teneri ab hiis (I).
557.
Jl vescovo Guglielmino assolve l'Abbate e il Convento di s. Fiora dalla scomunica
in cui erano incorsi parteggiando per Federigo il.
CiTÌtella • 24 dicembre 1248. [Ardi. Capit. il' Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 922].
mm. 170X280.
(Sn.) In Christi nomine, amen. Duminus Ugo abbas abbatie sancte Flore et pre-
shiter lohannes capellanus eiusdem monasterii accesserunt ad dominum Guillielmum
eiectum in episcopum Aretinum, petentes ab eo umiliter et devote ut, ;iuctoritale apo-
stolica qua fungebatur (2) et quaiibet alia, eos absoiverel ab excomunicntione quam
incurrerant participando Federigo quondam inperatora et liliis et nuntiis eius, et dando
predictis opem, consilium et auxilium. Item petierunt ab eodem quod si quam inregu-
larilatem contraxissenl prò predictis vel occasione predictorum, quod circa eos relaxaret
eandem, reddendo eos absolutos, et dispensare! eum eis. Item petierunt absolvi a qua-
iibet excomunicatione lata in eos quacumque occasione ab ipso domino Guillielmo are-
tino electo vel a predecessoribus suis, que omnia facere polerat aucloritate sibi con-
cessa a sede apostolica, sicut ego nolarius vidi et legi, et eliam propria auctorilale
quoad absoiulionem sue excomunicationis et predecessorum suorum. Quas petitiones di-
ctus dominus G(uillielmus) aretinus eiectus recepit et diligcnler examinavil; unde post-
modum, recepla iuratoria cautione a prediclo domino abbate et presbitero lohanne cap-
pellano, et insuper preslita fideiussoria cautione de parendis mandatis predicli domini
electi, utrunque absoivit ipse dominu.s eiectus, silicei abbatem et capellanum ab omni-
bus excomunicationibus predictis, et dispensando eum eis absoivit eosdem similiter a
quaiibet inregularitate in predictis contrada vel occasione predictorum, in integrum
restituendo eos in pristinum statum. Item predictus dominus eiectus concessil iamdi-
cto abbati et dedit ei plenam auctoritatem super hoc quod omnes nionacos suos et
clericos posset absolvere in casibus supradictis, et hoc concessit ea occasione quod
quidam monaci dicli monasterii lune eranl infirmi.
(•) Spazio di sei o sette linee lasciato in Vjìaiicu. (>>) neW interlinea.
(I) Ved. pure il doc. n. 563.
(ì) Ved. lettera d'Innocenzo IV del S ottobre 1218 nel docuni. n. -562.
«54 DOCUMENTI l'KH I.A STOIIl \ I)' AUKZZO [SiiT-TiGO.
Armili ili Civilella, in ecclesia sancii ISicolai, presentibiis dominis Nicolao ci Cagia-
giiiiia de Feo plebaiio, canonicis arelinis, el (lumino (luilliplmino arcliipresbilero plebis
(le Corinna leslihns rogalis.
Anno Domini M . ('.(". . xlviii. Innocenlio papa, xxiiii" decembiis, indicliouii vi".
Ego Siliiis nolariiis siii)railirlis iiitcrfiii, ci rogaliis sss. el publicavi.
558.
l'asloralc del rcscoro (!iigli('lmi»n n lutti i fnlrli flarficnti al niinro Ospedale di
s. )lari(t del Pnìile.
Castello (li Grrssa - ft febbraio (1210).
[Arrh. Capii, d' Ar., n. (ilOJ.
min. 430X300. - Appio dolio pfi'gaiiioii:i, in nio//.o alla sUolla piogaliiia, rimangono solo i fili ili canape
da cui [lendevu il sigillo ccn-o opisnopalo. .Noi mozzo dol icigo: litilnlijflntia G. epi. aretini prò hoxpitale de
Ponte, (scritluin del scc. XV).
(liiillieliniis miseialione divina aiolimis cloclus univcisis Chrisli lidelibus lani cle-
ricis quam laicis p(!r civilalom el diocesim Arclinam conslilulis ad quos lillere isle
pervenerint salulem in Domino Icsu Cliiislo. Quoniani, ul ail Aposlolns. omnes stabimus
anle tribunal l'.lirisli recepUiii proni in corpor(! gcssiinus sive boniim fuerit sive malum,
oporlet nos diem m(.'Ssionis extreme misericordlKM- opcrilins prevenire ac elernorum in-
tuilu id seminare in lerris qnod, reddenle Domino, cum mulliplicalo frucUi recolhgere
valeamus in colis, firmam spem fiduciamque lenentes quod qui parce seminai parce el
melel, el qui seminai in benedilionibus do benoditionibus et metet vitam eternam. Hinc
est igilur quod, cum laudabile liospilale ad ponlem Castri, in suburbio Aretine civilalis,
prò rece|)lione paiiperum peregrinorum et miserabilium personarum noviler edificatum
slel colidie aperlis liosliis et largis lielymosinis omnibus preparatum, el ad subeundam
lanlam hospilalilalem et lielymosinarum iargitionem proprie non suppetant facullales,
nniversitatem veslram rogamus, monemus el iiortamur allenle atque in veslrorum re-
missione iniungimus peccatorum, qualenus ut a predicli hospitalis nuntiis fiierilis requi-
siti, de bonis vestris gralas eis el largas lielymosinas conferatis, ut per [liec el] alia
bona, que Domino feceritis inspirante, ad eterne possitis relributionis merita pervenire.
Vos autem ecclcsiarum prelati, eosdem nunlios benigne recipientes el fraterna caritate
Iraclantes, in suis necessilatibus eisdem subvenire curelis, monendo parrocliianos veslros
ad lielymosinas largiendas nunliis supradiclis el iudicia pauperibus in hospitale prefalo
degenlibus prò affectu relicla infra odo dies postqiiam fuerint requisiti ipsi reclori vel
eius nuntiis cum iiilegritate persolvanl. Siqui vero liorum inventi fuerint detemplores,
monitione premissa, eos ad agendum censura ecclesiastica compescalis. Verum quia prò
imminenti necessitate diclorum pauperum indulserimus, ut quotienscumque aliquis ipsis
fralribus et eorum nunliis helymosinas porrexerit, toliens remissionem a nobis decem
dierum percipiat, vobis lirmiler precipienlo mandamus, qualenus remissionem eandem
populo publicelis. Nos enim confisi de misericordia lesa Cliristi el beate Marie semper
virginis, sanclorum quoque marlirum Donali et Illariani palronorum noslrorum suffra-
AN. 1248-1249) CODICE diplomatico 255
giis roborali, vere penilenlibus et confessis, qui eidem liospilali suas duxeriiit eiymo-
sinas erogandas, quadraginla dies criniinalium et qiiarlam partem veiiialium de iniuncla
sibi [)eiiilenlia inisericorditer in Domino reiaxamiis. Dalum (liesse, v id. februarii, iii-
diclioue se[ilima.
559.
Innocenzo IV conferma il numero dei canonici slabiiilo dal vescovo GiiglieUnino
nella Pieve di s. Maria.
Lìouc - ]9 Inolio 1249. [Ardi, citila Pieve <i' Ar., Pergamene l', n. I].
mm. 365X290. - Pergamena tagliala alloriio ai maigini per adaltaila alla dimensione ili un volume o di
un inserlo.
11 n. 613 del Capitolare segna una copia fatta da quest'originale nel sec. XVIIl.
Innocentius episcopus servus servorum Dei dilec[lo fìlio] (Deodalo) archipresbitero
et Capitalo Piebis Aretine salutem et aposlolicam benediclionem. Ecclesiaiutn ulililali
et tranquill[itati consuijilur cuin niimerus personarurn Dee farauiaiuium in eisdem ea-
rum facullatibu.s provide coaplalur. Ciini igilur, sicut pelitio veslra nobis exibila ton-
tinebat, dilecliis filius (Guillielmus) elei'liis aretiniis, ecclesie veslre factillalibns pio-
vida deliberalione pensalis, seiiarium uiimertim taiioiiii-oruni, computato archipresbileio,
statuerit in eadem, nos precibus ve.slris beiiiguum im[)ertientes assensum, slatutuiu
huiusmodi, sicut provide factum est, auclorilale apostolica confirmamns (I) et presentis
scripli patrocinio communimus. Slatiientes ne quis absque speciali apostolice sedis
mandalo faciente de confirmatione huiusmodi nienlionem, ad maiorem numerum vos
impellat invitos, nisi adeo ampliari contigeril i|isius ecclesie facullales quod persona-
rum numerus esset in ea merito am|)liandus, auclorilale sedis apostolice semper salva.
jSulli ergo omnino hominum liceal hanc paginam nostre conlìrmalionis et conslilutioiiis
infringere ve! ei ausu temerario contraile. Siquis autem lioc allentare presumpseril,
indignationein omnipolenlis Dei et beatorum l'etri et l'auli apostolorum eius se nove-
rei (*) incursuurum. Dalum Lugduni, xiui ki. augusti, pontificatus nostri anno seplimo.
560.
Marzucco Scornazzani, giudice dei due potestà aretini, ordina all' abbate di s. Fiora
che ai maestri dello Studio faccia carta libcllaria delle case già aflittate ai me-
desimi.
Palazzo del Comune - 13 settembre 1245). [ Aicli. Capii. d'Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 03i].
mm. 160X470. - Nel tergo, nel sec. XIV, fu scritto: De domibus sanati Vetri picoH.
(•) Sic
(I) Ved. dee. n. 567.
t'ÓO DOCUHF.NTI PKIl I.A STOHIA I)' AH^770 [500-561.
In nomine sancle el imlividue iriiiitalis, amen. Cam dominus Ugolinus legum pro-
fessor el lldihrandinus nepos magislri Ciuidonis petorent roiam domino Marziicco Scor-
nazani indico ('.uniiinis Ardii Icinpore doniinoruni libertini ol IJheiliiii an'linariini [)0-
leslalnni, nt per olliciuni sunm conipelierel donnuni l'gonem abbalem sancle Flore ut
facerel eis lilicllnm casamenti el domorum, qiie sunl apiid sanctnm Pelrnm piccolum
inxta viam a diiolnis laterihiis el (Inilikinnm ex alioC) et dominnm riiiidonem el filios
lioniiiii IHiertini As;ìIiì ex alio("), sicnt ipse ahha l'eceral mai^islro (liiidoni, cuins lieredes
vciHlidtMiiiil prediclis domino lijjoliiio el Ildebraiidiiio prediclas ilomos sicut assorel)al
per |)nl)licnm inslrnmenlum, vocalo domino abbate ab ipso domino Marzncco indice
el eo obbicienlo ipiasdam exceptiones infrascriplas por (pias dicobat se non teneri, et
visis singnlis potitioiiibns et exreptionibns el inslinmcntis porroclis a prediclis do-
minis Ugolino el Ilib'brandi.'io, habilo Consilio el delilxu'aliuno ciim prediclis poleslali-
bus el domino (Iraliadeo indice a nonlr;i jìarlinm liabilis snspeclis (''), pronnntiavil et
precepit |)0i- ea ipio vidil ol co^i^novit diclo domino abbati, qnod ipse bine ad vni dies
deboal ronovare et lacere libellum de diiiis domibns et casamento, piediclis domino
Ugolino et lldebrandino , iuxta modum et l'ormam et lenorem libelli ipsi magislro Gui-
doni facli, sicnt apparet in carta farla manu f.oilosonni notarli.
Excoptionos domini abbalis et ab eo porrecleC) corani diclo indice snnt beo: Im pri-
mis petit dominus abbas sancle Flore (lari sibi iiclilionem in scriptis ad hoc nt ple-
nius deliberare possit quod pelatur et a quo. Si lamen dominus Ugolinus et Ildobran-
dinus pelierint libellnm sibi fiori excipioiido, proposuil se ad libellum sive instrumentum
libellarie non teneri ex eo qiiod (bMiuntialio facla fuil per eum per curatorem qui a
ligilima persona non fuil ordinalus, silicei a Ciuiducio el Ruboo minoribus. Ilem quod
non fuil serbata forma que debel observari in rebus ecclesiaslicis dandis in enphyteosin,
silicei quia si domus erat ruinosa non fuil servala forma illius aulenlice: Si quas ruinas.
Si antom non eral rninosa pretermissa fuil forma illius autentice predicta, sine quibus
soliompnilalibus sive foimis contraclus ossei nullus. Item quia paclum quod factum
fuil Inter abbatem sancle Flore et magislrum Guidonem fisicum, ut dicitur, silicei quod
homines extranei el venientes ab* intestalo in predirlo libello succederenl in rebus ec-
clesiaslicis reprobalur: Cum legilima pacla lantummodo sive servanda. Item quia res
de qua agitur lalis fuil, quod in enphyteosin sive libellum maxime seculari persone
dari non potuit cum fneril hospilale el locus religiosus qui ad umanos usus Iransferri
non poluit. Ilem quia venditio simulala fuil nullo prelio accedente. Ilem quia non
fnit denunliala Capilnlo sancle Flore nec sindico ipsius.
Pronuntialum sive factum fuil hoc preceptum et diete excepliones proposile in pa-
latio Comunis Arelii, indice prediclo sedente prò tribunali. Sub anno Christi a nativi-
tate Millesimo Gl^lxlviii, indictione vii, domino Frederico imperante, die xiii seplembris.
coram domino Herriro ludico, Magiolikino Ubaldi precone et Paulo notario el aliis.
(Sn.) Ego Tebaldus olini lacobi filius, auclorilate imperialis aule nolarius el lune
r.omnnis camerarius scriba, pronunliationi et preceplo el exceplionibus supradictis in-
terfui el de mandalo dicti iudicis scripsi el publicavi.
(•) aita. (*>) neir ori^inaie: haf/itorum sitspecti. ^'■) porrecCis.
AN. {"i'.ì-I] i^OUICE DU'LOMUICO • 20 f
quod Clini dilecli filii IValies niiiioies a loco ilio, quem Sleplianiis civis arolinus
olim ipsis foncesscral, aii lociini alium qui Moiis Solis dicilur, ex causa se necessaria
transtniissenl. ìiIpiu rivis qiiandnm plntidam, lihros et alia liona fralrnm ips;oiiim in
elomosinnm eis dala iiro sue voluiilalis aiiirili'io ili'tiuore presiimil et reddei-e contra-
dicil; ideoque fraternilali lue per apostolica sccipla iiìaiidamus dicium civem ililigouler
moneas et iiiducas, ut [iredictis IVatrihus eidem lesiiluenlibus, siqiiiil liahenl de bonis
ipsiiis, ol) levereiiliam diviiiam et nosliani lestituat sic detenla; et eisdem fralribus ec-
clesiani in seciindo loco hedifìcare volentibus, primaiium lapidem sine dilTìcnllale coii-
codens, ad locum ipsuni personnliter cnm ab ijìsis fueiis re(]iiisilus accedas, propo-
siturns ibidem popiilo verbum Dei ad hoc specialiter convocato; uionendo populum
ipsum diligenlius et liortnndo, ut in hedificiis et aiiis necossariis prescriptos fratres lia-
beat propensiiis commendalos. Mandalum vero noslium ila ex animo efTicacitcr exe-
quaris, quod preler retiibutionem elcinani, quam tibi exinde comparabis, a nobis
merito com(m)enderis. Datum Anagnie, vii Kl. novembris, ponlificatus misti i anno sexio.
514.
L' Abbate, di s. Fiora ai appella al Pontefice per fare assolrere akiini monaci, stali
scomunicati dal Vcacovo di Arezzo.
— 26 novembre 1232. . [Ardi. Capii. dWi'.: Oirln ili s. Finrn i> l.urilln, ii. 7.39].
min. I.";OX220.
In C.hiisti nomine amen. Ira presentia el testimonio (lioncoli filii domini Oiiandini,
(iilioli et Rubei notarli, a preceplo quod fecit dominus M(artinus) i)ius [laler epi-
scopus aretinus domno l'goni monasterii sancle Floie abbati, j)recipiendo sibi per obe-
dienliam ut ipse domus U(go) extraheret *de excomunicatione* domnnm Ugonem et
(lomnum Guidonem monachos olim dicti monasterii et alios qui essenl de ipsa exco-
municatione excomunicali, el ut eos inde absolverel; a quo preceplo seu agravamine
ipsius precepti didus domnus U(go) abbas utsensil se esse gravatum, viva voce, inconti-
nenti ad dominnm pafiam appellavit, el a[)pellaliones sibi dari petiit.
Hec fuerunl in civilale Arelii, in camera palali! dicti domini M(arlini) episcopi, anno
Domini Millesimo ducenlesimo Irigcsinio secundo, papa Gregorio residente, domino
Federigo imperante, sexto kl. decembiis, indictione quinta.
(Sn.) Ego Rickinerus nolarius filius Bene notarli liis omnibus inteiTui et ut sii[ira
iegitur subscripsi el in publicani formam redegi, et superius de excomunicatione in-
terlineavi.
515.
Gregorio I\ scrive al Vescovo di Sarsina perchù induca il Potestà e il popolo di
Arezzo a rispettare i possessi della Canonica Aretina e ad abrogare dallo Sta-
tuto quei capitoli con cui offendevano le immunità della medesima, e specie il
nuovo capitolo col quale si chiamavano ad abitare in città i coloni concedendo
loro certi diritti ritenuti molto dannosi al Vescovo e alla sua Chiesa.
202 ' DOCLMKNTI l'KR LA STORIA l)' AI!H/7,o [{)I5-!)17.
Liitvrauo • 7 (rcmiaio 1*2;M. [^n•^ì.\alic.RelJest.(jn^yol■iil^',l>n. VII. voi. (7, cp. 443, e. 123' |.
AuvHAY, Li'S Itégislrcs de Girgoire IX. I, 'J.TO, n. I (>'.)().
(lUitiiiu) episcopo Bobieiisi.
Si ililecli lilii... polt'slas ci pupulus Aretini, sedula medilalione peiisareiil, ijiiod
Oms rex Inde in l'acii! full lepra iieixussus pio eo tjiiod, iiidulus ejiiiod cuiii non
peiliiieiet ad ipsuni, iiicensuin adoiere presimipsil, in ecclesias et viros ecclesiaslicos
non presuraercnt talia per ([ue preler divinam et aposlolice sedis offeiisain iiiciiriant
macule graiidis nolani. Sicul enim, venerahili lìalre nostro (iMarlino) episcopo et dile-
clis filiis... ca|iilnlo .^rdiiiis graviter con(|ueieiitil)US, iioIjìs iiinotuit, cani Aretina ecclesia
per Statata civilatis Aretine ab omnibus angaiiis et e.\aclionibus sit libera et inimu-
nis, et ipsi polestas et populus iura, bonores, libertates, inimunitates et homines ac
bona ipsius contra aiios niaiinteiiere Icneaiilur et eliam defensare, ipsi, lanquam
in^ralitudinis lìlii, immo velul liostes iniqui, eandem ecclesiain raatrem suam in eorum
exeidiuin persequentes, contra ifisam Staiutum edere presurapserint, ut videlicet: si ru-
sticus alterius fieri velit incola civitalis, dimissis bonis inimobiiibus domino a quo ea-
dem bona lenel et relicla ei certa de niobilibus porlione, libere ad eiusdem civitalis
se transferal incolatum, cum aliis liberiate civili de celerò gavisurus; cuius occasione
Statuii enormen ipsa ecclesia substinet lesionem. Quia igilur nostra interest ecclesiarum
indempnitatibus paterna sollicitudine precavere, pali nolentes tantum eiusdem ecclesie pre-
iudicium et iaclnram, diclos [lOleslalem et popuhim rogamuS, monemus et obsecramus
in domino lesu Chiisto, noslris danles eis lilleiis lìrmiLer in preceplis ut, non palien-
tes maculam tam grandem lam(|ue ipsorum saluti contrariam in gloria sua poni ae
eisdem episcopo et ecclesie, tamquam obedienles filli, honorem, obedientiam et reve-
rentiam necnon satisfalioiiem debilam de illatis iniuriis impendentes, jiremissum et alia
Statuta in derogationem aposlolice sedis et libeilatis ecclesiaslice edita, que divino et
humano iuri obviaie noscunlur, infra quindecim dies posi susceptionera lilleraruni ipsa-
lum de suis abiadaut omnino capilularibus, illis vel <imilibiis de celerò non usuri,
prestila super hoc nichilominus ad cautelam sufficiente ab ipsis et idonea caulione.
Ideoque mandanius qualenus circa que premisimus exequi non curanlibus, quia saluti
eorum non expedit ut ipsis in huiusmodi quanlumcumque ipsos sincerilalis amplexa-
TOur brachiis deferatur, eos ad hoc per censuram ecciesiaslicam, appellalione remola,
compellas, proviso ne in universilalem Arelinam excomunicationis vel interdicti eie.
Datum Lateiani, vii id. ianuarii, anno septimo.
516.
Gregorio IX minaccia di rinnovare la scomunica contro i Cortonesi che seguitano
a non riconoscere il dominio del Vescovo d'Arezzo, e sembrano dispregiare l'in-
terdetto da qualche anno pronunzialo contro la loro cillà.
Laterano • 9 gennaio 1234. [Arch. Valic. Regest. GregorU IX, an. VII, voi. 17, ep. 449, e. 126'].
GuAzzEsi, Dominio del Vescovo df Arezzo sopra Cortona, (Opere, II, 93). - Acvray, Les Régistres de Gre-
goire IX, I, 933, n. 1694.
AN. ij:{4| r.nDic.E Dii'i.oMATicn 203
(Ardingo) llorerilino, (Bonlìlio) scuensi, (Salvo) porusiiio el (Nicholao) liulorlino cpi-
scoiiis et Capilulo Castellano.
Rebpllionem ol iiisoipniiam.... poleslatis Pt pnpnli ile Corlonn per cxibilionem
opei'is pxperiniur <]i]i;i. siciit venei;ibili fr;ilrp noslin Mai lino ppisco|io arotiiio leferoiite
iiobis iniioluil, iidem respondere silii de iiiribns, roiisiiPtinlinìlms pI iionoriluis pì
el eoclesip ArPline deliilis nimis improhe rnnliatlirnni. Ki licpt pioplei' lice per vene-
rabilem fralrem noslrum (Ernianimm) ilusinum episcopuiii, aiiolorilate noslia, virii-ulo
siiit exromiinirationis aslricli, ipsi lamcn iipc Doiim linicnlps noe i-eveipiites boniitiem
(Hopler Dpuni, in tantam audariam proriipeiuni (piod lalam in eos excomnnicationis
sefitentiaim, per annnm el am|)liiis dampiiabililer conlompiientps, bpiiignilalis nostre
mansuetudine abulendo, respondere sibi de premissis danipnabili pivsiitnptione non
(■mani. Noientes igilur porum pali presumplionis abusimi, siculi nec, debemus ne ap-
probari eiror roisilan videalui', si ei non l'urrit foiliier obvialuni, iiniversilalPiii eorum
monemus el Imiiamur altenle, noslris sibi dislrirlius daiitps lillcris in piprp[ilis, ul sai-
lem liac vice, licei seio, ad coi' Immililer redeunles, eisdem episcopo el eccjcsip piene
respondere de prediclis, dilalione ac excusatione cessantibus, non post[ionanl. Celerum
cuni eorum superbia in tantum ascenda!, quod eis alimi iam non lesicl nisi ruere in
precipiliuni confusionis ignominiam adducenlis, mandamiis qualenus si dirli poleslas
el popuins preceplum nostrum neglexerint adimj^lere, vos prefatam excoiniinicalionis
senlenliam singulis diebus dominicis el festivi?, pulsati? campanis et candelis accensis,
soiempniter innovantes ac facienles eam, sicut rationabililcr est prolala, usque ad satisfa-
clionem fondignani invjolabiliter observari, vicinarum eis interdici faciatis commercia
civitaluni, iinocalo conila eos, si in Imiusmodi perlinacia perslitciint ultra mensem, ea-
rnmdeni anxilio civitalum. Datum Lalerani, v id. ianiiarii, anno septimo.
517.
Gregorio l.\ scrive ai l'escoro di Sarsina aijinchv faccia desistere il Comune di Arezzo
dal fare altre devastazioni ai Monaci di Capolona e tolga dallo Statuto quei
capitoli che miuacciaraiio la libertà dei medesivd.
Laterniio - 11 a-eiinai» 1234. [.\nli. Yatic. Rnj. Greynrii lA', iiii. VII, voi. 17, op. 448, e. 120'].
.Vlvr.iv, Les Réyislres ih> Grégoire IX, 1. 932, n. 1693.
(Rufino) episcopo Bobiensi.
Salis polestali el Communi Aretinis sulTecisse debuerat gravamem, ipiod dileclis
iìliis abbali et convenuti monasterii Campileonis in destrnctione castri Campileonis
et campanilis einsdem monaslerii inlnlerunl, alias ip.sos multipliciter molestando, mo-
niti? el preceplis noslris propter hoc prò eis incnlcalis pluries obauditis; nedum
quod, sicut nuper non absque amariludine mentis accepimus, quasi parum ipsis videa-
lur hominibus esse moleslos nisi molesti sint eliam Dpo suo, ad lolius ipsius mona-
steri! desiructionem nequiter anhelantes, slaluisse dicunlur, ut idem abbas el conventus
tum sua l'amilia, dimisso monaslerio, ad civitatem se Irasferant Arelinam, ipso? ad
id prò sue volunlalis arbitrio compellendo, non attendenles, quod eo dampnabilior est
idi DOCUMENTI PKH I.A SToItlA n' AflKZZO [817-5 IS.
l'ormii |ioi\LM.>ilas (jiio cis cerlius esse debtl, (|U(iil dispoiiendi de rebus ecclesiaslicis
ol persoiiis nulla est lairis alliiluila poloslas. Salagoriics igitiir el L'cclesiaslice liber-
tali ci eoiuindem polcslalis el Commuiiis salnli, inxla odìlii iioslri debilum, providorf,
univorsilalcni eonini iiinncniiis ci hnrtamur altcntiiis ac per apostolica scripla sibi firmi-
ler prccipieiido iiiaii(l;iiiiiis, ni, ..d Dciiin liabciiles puro coide respectum, Slalulutn
hiiiiisiiiodi du <uii t'apiiiilaii prorsus abiadaiit, ac salisfacieiiles eis congrue de dampnis
el iiiiuriis irrogalis, ab eorunidetn super lioc inoleslalione iiulubila de celerò coiiquie-
scaril, inoriiliories iiostras et prccepliim laliter impletiui qiiod divinam et nostrani evi-
leni olTi'iisain el gratiani possinl uberius piomeieii, iiosquc siiiceritaleni eoruni in Do-
mino nierilo commendemus. O"ociica mandamus (|ualenus, si dici! polestas et Commune
preceptum no.>=lrurn neglexerint adimplere, tu ipsos ad ea (pio premisimus facienda
per censniani eci'k'siasliiam, appcilatione lemola, fognila vciilate, compellas, proviso
iie in tlutuiii (luniuiio cxconiunicationis et e. Datum Laterani, iii id. iaiuiaiii, anno
sepliniu.
518.
Jl t'ateslà e il Consigliu dei llueccnlo concedono a lineilo il castello di Monlecchio
perchè <jii uomini di esso vi edifichino case per loro abitazione.
Arezzo ■ 6 settembre 1234. [Ardi, ili Si. di Fir. Capitoli, vdI. XXIV, e. IO"'].
In nomine Dei eterni amen. .\uno eiusdem .Millesimo C.Cxxxiiii, Gregorio papa re-
sidente et Frederico iniperanle, indiclione vii*, die vi° niensis sefilerabris iolranlis. Do-
minus Scliiacta l'berti jtoteslas aretina in Consilio ce"""" virorum in palatio Comu-
nis .\i'elii congregalo ad sonum campane dicti Coniunis, more solilo, et ipsum con-
silium, vice el nomine ipsius Comunis, locaverunl iure libellario, cesserunl el conces-
serunl hominibus infrascriptis plaleas infrascriplas de castro .Monlecchi (1) et heredibus
(I) L'alto anteriore e gli atti postuiiori coi quali il Connine di Kvniio venne in possesso del castello di
Montccchio Vesponc sono i seguenti:
123-1, aprile 3. • "Domina Rodulfescha uxor libertini condani Ranerii de Carpello sponte et voiuntarie ad
hunc contracluui aicedens, auclorilale etiani dicti viri sui, et ipse vir cius cuni ea, quilibet in solidum hoc
presenti venditionis instrumcnto, pieno iure proprietaiij, doniinii et pos,sessionis presenti die vendiderunt, de-
derunt, tradiderunt et ad proprium in perpetuuni concesseiunt Zaulo lune camerario Comunis Aretii eie. duo-
decimam partem totius castri Monlecchi sili Inter Castillionem Aretinuni et Cortonam; quam partem dicebant
esse eorum iuris et proprietatis eie. castri novi et veleris, cuin burgis et suburgis eiusdem etc. et duodeci-
raam partem pedagii seu iuris pedagii et strale et iurisdiclioncm eiusdem et tolam partem quam habent
ipsi vel habuerunt voi alter eorum seu habuit Spoliagranus olim vir diete domine in hedifìtiis dicti castri
vel burgorum etc. prò pretio centum librarum pisanarum etc. Actum in palatio dicti Coniunis Aretii,,. (Arch.
di St. di Fir. Capii. XXIV, e. 107).
1234, die. 30. • "Dominus Fordevollia condam Barfoli de .Montecchio prò tertia parte sexte partis et
domìnus Guido condam Isacchi prò se et Astulducio lìlio condam libertini olim fratris sui prò duabus partibus
sexte partis, et dominus Rainaldus olim Bonevollie et Pedione eiusdem lilius, auctoritate palris, quilibet eo-
rum in solidum prò alia tenia parte sexte partis, et dominus Rigo condam Texle prò sexta parte, et dominus
■ Johannes olim Panzi prò se et domino Berluldo eius filio prò tertia parte, predicti omnes prò iamdictis partibus
prò indiviso etc. vendiderunt, dederunt, tradiderunt et ad proprium in perpeiuum concesserunt etc. luncte filio Ac-
cariscii et I.otierio l'beriini Gerardini camerariis Comunis Aretii lune syndicis eiusdem, constilutis a domino Pe-
Iro Saraceno Dei gratia polestate Aretii de voluntate consilii eiusdem civitalis ad infrascripta recipienda, recipien-
AN. IÌJ4J CODICE llll'LO.MATICO 205
eoruin ex eis desceiidcntiluis scilicet ciiilibet ipsorum hominum, uti clomos coiislruendas
et habiland;is |)er[)ftuu pio se et dictis eorum heredibns prò pensione n denariorum
pisanoruni pio qualiliet platea solvendoriini a (|aoliljet i[)Soriiin annualini Comuni
Aretii in testo Iteati Donali: ita lamen quoii nielli! eis vel alieni eornm amplins non
supeiiniponatnr; et quod diete platee non possint vendi nec alienari aut alias lorari
a predictis vel ab aliquo prediclorum aut permutali, eie.
Horaines sunt isti:
Doniinus Horensis prò se et fratre suo domino Ruberto [irò duahus plateis.
lunta Passarine prò i platea.
Bernardus Berte l'oicelli prò i platea.
Fragerius Aldoiiis et fralres tiiii Citte prò i platea.
Brendolus ohm Episco[)i prò i platea.
Uguicio Goggoline prò i platea.
Homo et Guinigellus Cavalcantis prò i platea.
.\lberious lacoppi per i platea.
Orlandus l'eccioli de Viliano prò i platea.
Massarius Malhei prò se et fratre suo Dominico [iio i platea.
lohannes qui vocatur Ciofanus prò i platea.
Bellramus Sbafe prò i platea.
.Marchus loliannis Guantali prò i platea.
lohannes Nigre prò i platea.
Jligiuocgus Orlandus de Yiliano prò i jilatea.
Rusticus de Vitiano prò i platea.
Rosanus condam Rainaldi prò se et IValie lìiguccio prò i platea.
Ranaldus Bartlioli prò se et (lena prò i platea.
Maffeus Candoli prò se et fratribus Ventura et Guinirello prò i platea.
,libus nomine dicli Comunis, caslrum Monlccclii, «iiioil ilicrbanl cornni iuris et pmprietalis, qiiod es! inler
Caslillionem .\reliniim et Cortonani, noviini et veliis, cuin liui'gis et siibiirgis eiiisdem et cum solo, foveis,
et caibonaiiis ditti castri et biirgornni e(c. Item ciiin tota parte qnani habent vel liabueriint in lipis et apen-
dicibus et viis eiusdem et in pratis, silvis, rivis et stangnis, funtibus et quibuscunKiuc aquis, pi-atis, clanibus, pal-
ludibiis et in monte qui dicitiir Fracta et in podio de Viliano et in podio de Meloncello, cum omni usu etc.
prò pretio Mille ducenlariiin librariiin bonorum denariorum pìsanorum eh:. Aclum in palalio Comunis » (Ca-
pii. XXIV, e. 106').
1235, sett. IO. ■ "Hursuccius condam Ugolini vendidit iure proprio, in perpeluum, domino Bernardo con-
dam Orlandi Rossi potcstuli Aretii et Hecovaro ci Sacciicio camerariis lune dicti Comunis Arctii, recipienlibus
nomine dicli Comunis, caslrum MontecKii quod dicebat sui iuris et proprictalis, quod est inter Castillionem
et Cortonam, novum et vetus, cum burgis ctr. prò prelio C. librarum pisanarum etc. Aclum apud palalium
Comunis Aretii,,. (Capii. XXIV. e. 108').
12.36 giugno 12. - "Astulduccius filius condam domini L'berlini fratris Guidi Vsacci presenti diesjìonle et
voiuntaric pioul ipse lìrmiler asserebat, consensit vcnditioni olim faclc luncte Aeariscii et Lolherio l'berlini
Gerardini condam camerariis Comunis civitatis Aretii, recipientibus tunc nomine dicli Comunis, a predicto do-
mino Guidone suo patruo, do duobus (sic) parlibus sexte partis prò indiviso ubi non est (Jivisum et prò di-
viso ubi est divisutn de castro de Monleckio et(\ et full confcssus prò hac vcndiiione eie. recepisse scilicet
partem curo conlingenlem de cenlum viginti libris quas olim dictus eius patruus recepii prò se et dicto Astiil-
dnccio de Milleduccntis libris pisanis olim soUitis in prelio dicli eastri e/r. Aclum in palalio Comunis civitatis
Aretii,,. (Capii, cii. e. fp^').
20f) DiirilMKNTI l'Kll I.A ST'illU I)' ARF.ZZO fiJiS-iilO.
l'Iiaea domini roicnsis osi iiixta tionium Boiifigloli Tolonici d inxla philciin (jiic full
lilii Sparp.-illiati (>l iiixla viam.
l'Ialca iliMiiiiii Knlu'ili i'>i iiixta liiiiiiii ci iiixla (ìlios {'.avalcaiilis ci inxla viani.
l'ialea (loiinis .liuilc l'assarin(> est inxla ildinnni Itcrtiaini ci inxla l'f^nicioncm la-
coppi fi viam.
noiiins Bi^rnartli est inxla palalintn liiioinin iini.Jam risclli, IJcraidinuni Ansaldoli
el viam.
Donuis Fonticrii el rialnim csl (iiixta) iloninm lìianidoli ci iiixla miiinm rasili ci viam.
rialoa runicioiiis cDiidam l'clri Ciiioiisci csl inxla domum ecclesie el inxla Hosa-
iinni et mninm laslii ci viam.
l'ialea lidiii et (luinicelli e-^l inxla domnm domini l'herli ci inxla plaleam el viam.
l'ialea .Ulnicoli laci)p|ii csl inxla lioinnni lìrcndoli l't inxla mimim castri tic. eie
.\clum in palalio Comnnis Ardii, prcscntilins Svinone, Tane Bono el Kiccardo rio-
lariis el Ucslanro cameiario, domino Rainaldo IJonavollie et domino riiiclfo e| aiiis
lestibus.
Ego MarNiiiniins condam H liiicrii ("liravallis eie. logalus subscripsi et puhlicavi.
Et ego Amali iiìatiis not.orina de Arelio sir.iit iiive:<i nkhil nddems vi miauens ita fideìiter
scripsi et e.rem piavi.
519.
Concordalo Ira il Comune di Arezzo e la Canonica circa i castelli e gii nomini di
Tegolelo e Arhororo.
Arezzo, Palazzo del Connine ■ |.\rcli. Cuiiiin. d'Ar., Pn-ijiniieuf, n. 4. - Arch. Capii.
10 niiirzo 1236. <!' Ai-., n. .'iTO].
mm. 300-:^2oX700. • Nel leri^'o, di scrHUira del sec. XIV: De Arbororn et Tegoleto iiiler Comune el
Cnijitalum Aretinuin. La peigniiiuna del Capitolare (di mm. 280X480) conlienc un altro esemplale identico,
scrillii nel medesimo tcinpc. K un po' rosiwliiata noi lato manco.
Il) nomine |iatris et lìlii et spiritns sancii, amen. Ail honorem Dei el gloriose Dei
genilricis Marie et beali Donali marliris el omnium sanclornm, et ad honorem et re-
verenliam stimmi i»onlificis el sancte Romane ecclesie ac ecclesie Aretine. Licei Aretini
cives a longis retro temporibus el snarum temerilate et presumptione dampnabili pre-
cipue polestalum viderentur fìlii lenebrarum, nurtc lesu Chrisli gratia inspirante, a
quo nempe optimum oinne procedit, devolionem saiicle Romane Ecclesie et summi
pontiticis eorumque matris Aretine ecclesie recolenles, ad illam disposueruiil liicem. se-
cundiim inandalnm et dis|iositioneiTi sanclissimi palris, elììcaci-ter devenire, que omnem
illuminai, graliam conferens salutarem. Inde siquidem est quod poleslas el cives Are-
lini uiianimiler cum canonicis et ca[iituIo Aretino, si sanclilali summi ponlificis cora-
placuerit, ad lalem compositionis el salisfalionis devenere iraclalum.
In primis poteslas Aretina, nomine Comnnitatis eiusdem, jiioniittit, sub pena Mille
marcharum argenti, preposilo et aichidiacono, recipientibus nomine ecclesie et capiluli
Aretini, restiluere domino castra, videiicet Arbororum el Tegolelum cum eorura per-
tinentiis, cnriis et dislrictibus universis, el homines prediclorum locorum factos cives
AN. 1234-1236] • codici; diplomatico 207
ab iiiilio [joleslarie Pelli Saraceni (1) iisf|ue modo, qui suIj iurisdicliorie et dislìiclu
Comiinis Arilii reperiunlur, qui cum dicla ecclesia uou composueninl uec redierunt
ad eam. El altsolvere onines predictos liomines, (|ui ciladinanliam iuraveruiit et farli
Buut cives Arilii ab inilio polestarie dicli l'eUi usque modo, a sua ciladiiiaiilia; el eos
cogeiT illuc redire el stare cum sua familia in meliori slalu (|uod liaclenus, antoquam
facti cives essenl, sleleruiit prò ecclesia supradicta. El si per aliquem de diclis homi-
nibus renianerel quod hoc lacere nollet, dicla ecclesia el Capiliilnni Arilii de podere qnod
habel ille pi'o quo remanerel in diclis locis, curiis el lorriluriis dicloinm locorum,
facial quicquid voluerit, excepto de en quod jìrobarelur per luibliciini instrumentum
eos eniisse, vel alias iusle acqnisivisse vel lenuisse ab aliquo vel aliquibus qui non
essenl vel faissenl liabilalores dicloruni caslrorum Teijoleli el Arborori vel curiarum
ipsorum, el qui causani non babuissenl a dicla (Canonica. In bis seniper sii salvum
ius l'-anonice Areli,ne. Ilem et cogere omnes homines (|ui acceperunl et habuerunl ve!
non solverunt vel reddiderunl universos IVuctus et reddilus annuales el alios fruclus
r.anonice Aieline seu canonicoruni. lam de donicariis, gualkeriis, molendinis, firtibus,
censibus, lerris, terriloriis quani prebendis canonicorum resliluere et reddere dirle ec-
clesie él canonicis bine ad kalendas octubris si ea non habuerunl.
Ilem el cassare el j)ronunliare nullius esse valuris omnes tenulas dalas seu recc-
plas el possessiones a poleslale vel iudicibus Comiinis vel alias occupalas a |)iedictis
hominibus vel ab aliquo conlra diclam ecclesiani a tempore dicli Pelli Saraceni usque
nunc. Et cassare omnia instrumenla vendilionis el alienationis facta ab inilio [lOlesla-
rie dicli domini Pelri Saraceni poteslalis per homines diclorum locorum Tegoleli el
Arborori, sine licentia canonicorum el capiluli Aretinorum, de jiossessionibus diclorum
locorum el eorum dislriclibus et |)roiiunliare nullius esse valoris.
Vel si magis placuerit sumrao ponlilici el prò Capituio Aretino ulilins cdminobaret
silicei quod universi el singuli homines dicloium loiorum cives facti ab inilio polesta-
rie Pelri Saraceni usque modo afictonl omnes terias laboralorias el vineas (|uas teiienl
ipsi el possident vel alius prò cis vel tenuerunl aul possederunl tempore jirincipii diete
polestarie in diclis locis de Tegolelo et Arbororo vel eorum curiis, lerriloriis el dislri-
clibus diijlorum locorum, hoc modo silicei quilibel eorum debeai dare et del atque deffeial
suis expensis in civitatem Aretinam apud ecclesiani maiorem piedictam pio (piibuslibet
duobus starioris terre, terre laboralorie, ad tabulam. unum slarium Comunis biade
ad slarium venale civilatis Aretine, videlicel medietalem frumenti el medielatem mil-
lii, sine malilia: frumenlum per mensem augusti el milium per toium mensem selem-
bris. Terras vero silvestres, silicei silvas, prala non aficlata, querceta el resedia castro-
rum que habel quilibel eorum in suo lenimento in prediclis locis, debeat quilibel eorum
civium a dicla ecclesia Aretina tenere, non tamen ex his dare aliquod lictum vel red-
dilum nisi ut dicium est: exceptis de pratis aficlatis, de quibus dent lictum sicut
prius dabanl. Set si quando diete terre devenerinl ad culluiam debeai et lenealur qui-
libel eorum id quod de ipsis terris ad culturam venirel adficlare ad dictum et arbi-
trium duorum honorum virorum ponendorum a Capituio et hominibus [irediclis vel
ab eis qui eam colerenl. Eo salvo, quod illas aticlare non leneanlur vel debeant quas
(I) An. 1233.
208 DOCUMINTI l'KB LA STORIA D' AHEZZO [51 9-5^0.
aliqiiis preilitiiMiini liomiiiuni piidiMrcl [ut publicuni inslfiimentiiiii se eniìsse vel alias
iiisle acquisivisse vel Iciiuisse ali aliquo vel ali(|inbus (ini non essonl vel fiiiss(M)t liabi-
latores Tegolati ci Arhontri vi'l ciirio aliruiiis ipsnriim, et (ini i-anf^ani non lialmissonl
a dieta ecfk'sia. In liis lanicn lorris salvimi sii ins r.aminiiR Areliiif.
Et Capitnluni Aii-tiniini faciat cartam ciiilibct ilr Jiiiis liomiiiilms civilins AiMiiiis,
si ipsis civilins faclis ii'i'ipt're placuoi'il: ipiml nnlln liMnpon: aliipio niodn vel cauiia
per se vel siios successores alicpiid exigant ani. t'\\'^\ i'acianl ullia id f|iind diclum est,
nei" POS vel ali(|iu'ni ipsoiiini oi-casioiie C.aiioiiice vel canonicornm in(piieiciil. Salvo
(|U()d si ali(piis predifloniin civinni de 'l'egoletn et Arboroio sen alins pid eis vid eo
rcdilieiiiil vel reddii'iil in piediiiis locis, tenis, luiiis et dislrirlibiis earum ad (li)abi-
landnm vel (li)abilaverit in alifjna rarnm, nisi lem[iore ijuo ronlinebilur in Statuto
Alitino, silicei xv diebiis pio estate, xv pio viiiditnia et xv prò .semente, siiil ibi quando
ibidem iiiliabitaverint sub iiirisditione Canonire Aretine.
Ilem inniiiliimes et liedilìtia nulla fiant in diclis castris Tegolelo et Alberoi'O sine li-
eeiilia Capiluli Aretini, pieter morem soliliim. Ilem si arrideril canoniros et ecclesiam
Aietinam pio utilitate dirle ecclesie hal)ere velie de lerris hominum di(:'.toinm locorum
prò conslruendis et edilicandis aquibolis molendini, possint dum lamen quod reslituant
eis salvum cambiuni. Piscarie vero et C.lanes remaneant Canonice Aretine.
Uem promittit dieta |)oleslas Aretina servare eontractum ordinalum per dominum
Pelriim arelinnm iniis prol'essorem et dominum Bonacursnm iudieem sub bar forma:
Dominus R(aiiierÌHSÌ prepositus arelinus, preseiitibus et consenlientibus fratribus suis,
concedei ad fìclum perpetumn omnes terras tali, recipienti jiro se et heredibus suis
ex eo descendenlibus hoc paolo et conditione apposiia, quod dictas pnssessiones in
totum vel |iro aliqua p,arlicula alienare non possit iillo genere alienationis, nisi hoc
modo, silicei quod feniine et viri per direelam lineam descendentes hominibus in illis
castris habilantibus, vel illis eivibus qui essent eiusdem eonditionis de locis memoratis,
nubiMiles succedant et non alibi; ei similiter neples per rectam lineam descendentes
possint dare in dotein viris suis ibidem moranlibus et morarn facientibus, sine fraude
et malilia, omni malo sopbysmate remolo, prestando annualim tanlum servitium et e.
Canonice Aretine in civitale Aretina ad domum Canonice conductoris expensis, recogno-
soendo dictas possessiones semper ab ecclesia et servando eas, ut diclum est super, et
eodem modo et forma, et secunduni quod dicti dominus Petrus et Bonacursus viderint
facienda, et si se Iransferanl ad alias partes non succedant, animo iiilelligalur ex loto
recedendi, et in aliis locis slaré volendo nisi in civitale, ut dictum est.
Et si dicti homines, vel aliqiii de ipsis, cives facli ali(|uod piedictorum, proni ma-
gis placuerit summo pontifici, facere et servare recusarent, ex lune ad petilionem Cano-
nice Aretine seu Capituli, teneatur potestas Aretina si aliquis de dietis hominibus guer-
ram faceret propter Iioc servare et facere prò dieta ecclesia contra ipsos et suos fauclo-
res districtus Aritii lamquam pio aliquo suo eivi cui vel quibus guerra fìerel.
Hee omnia comuniler et concordiler statuta et ordinala sunt per diclos dominos
Ra(inerium) preposilum, B(onaguidam) archidiaconum et raagislrum Gui^donemì primi-
cerium .Arelinos prò se et suo Capitulo et ecclesia Aretina ex una parte et dominum
Cavalcaboe marchionem nunc potestatem aretinam et quosdam nobiles ipsius civitalis
sapienles, prò Consilio dicti Comunis onlinalos, si domino pape placuerit. Actum Ari-
tii, in claustro ipsius palatii, presentibus et consenlientibus dominis Petro iuris prò-
AN. 1236] CODICE DIPLOMATICO 209
fessore, Allieilo de Moiilaculo, domino Tasca, Ubertino Bartiioli, Bonconi[)angno Allani,
OrdeiafTo et Iacopo l'eravenli tiinc reclorc artiiim diete civilatis. Item presenti i)iis fra-
tribus Andrea miiiislro Tuscie, Bonaventura de Sasseto, Bondie ordinis Iralrum mino-
rum et fratre Tebaldo ministro loci de Arilio fralrum et ordinis piedicatoriim, dominis
Stephaiio, Bonaiunta liospitalario hospilalis iiixta Episcopalum Aretinum, et plcbano
de Terguanda canonico arelino.
Anno Domini millesimo CC. xxxvi, die x intrante mense marlii, domino Friderico
imperatore imperante, indictione vini".
Ego SimoC) imperatorie celsitudinis notaritis predictis interfui, et de mandato pre-
dictorum scripsi et compievi et autenticavi.
520.
Il marchese Cavalcabove potestà restituisce in nome del Comune all' Abbate di s.
Fiora i dazi tolti sulle terre e stigli uomini del monastero nei tre anni ante-
cedenti.
Palazzo del Comniie - 1" marzo 123G. [Ardi. CapU. d'.Vr.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 783].
mm. ISOX'i'IO- ■ Taglio irregolare nel lato sinistro e in hasso.
In nomine Dei eterni, amen. Dominus Cavalcaboe marchio, Dei gialla aretina po-
teslas, volens domino Ugoni abbati de sancta Flora de Aritio et sue ecclesie satisfacere,
ob revereiitiam Dei et sancte Romane ecclesie et summi pontificis, de dampnis, grava-
minibus et iniuriis datis et f.ictis olim in rebus eorum per Pelrum Saracenum lune
poteslatem aretinam et eius mandato, que, occasione collecle imposite per dictam
potestatem et eius mandato, exacte per aliquot homines ipsius civilatis fuere, ut dici-
tur, diclus dominus Cavalcaboe potestas, nomine et vice Comunis Aritii et prò ipso
Comuni, promisit diclo abbati, stipulanti et vice sue ecclesie predicte recipienti, red-
dere et restituere, omni occasione remota et exceptione, et curare taliler quod red-
dantur omnes frnclus et redditus annuales suarum terrarum et liominum, qui fuerunt
sublracli et detempli, occasione diete collecle, per aliquos vel ab aliquii)us a tempore
principii poleslarie dicti Pelri Saracini usque modo(!). Ilem et omnes tenutas dalas
(«) In monogr.imma.
(I) Il decreto del potestà Cavalcabove viene a .sanzionare il concordato fatto poco anteriormente tra il Co-
mune di Arezzo e l'Abbate di s. Fiora; il (juale atto è disteso su di una piccola membrana di mm. 2I0X'90.
Eccone il tenore:
"In nomine lesu Christi fìlii Dei amen. Forma concordie faciende inter abbatem et capitulum sancte
Flore et Comune .\retinum, et lieo est:
In primis (juidem quod omnes redditus ablati et detenti et fructusvincarum et terrarum abbatte sancte Flore,
et ab hominibus ([ui eos dare Uebent vel consueverunl a principio poleslarie domini Pelri Saraceni olim pote-
slalis aretine, occasione colicele seu pecunie date Comuni Arelii ab ipsis hominibus diete abbaile, et qui ablali
fuerunt ab aliquo vel alieui prò abballa, silicei CC.\I libras, re'^liluantur diete abbaile usque ad kalendas
februarii. De illis vero fruelibus, de quibus vel prò quibus date fuerint diete CC.vl libre ab hominibus dicle
abbaile vel terrarum ipsius abbatie, denlur et rostiluantur abbaile diete; ita lamen quod et ipsis retineanl
•IO DOCUMENTI PER LA STORIA D* AREZZO [520-522.
occasione diete cuilecle alicui coiitra diclam abbaliam et suos lioniiiies revocare, sine
dampiio el dispendio, abbalie |uomisit. Ileni si (|uis occu|)averit in dicium temi)us l'etri
Saraceni lune poleslalis Arilii aliiiuain i)Ossessionem vel lenulam ipsius ecclesie, sua
auctorilale promisil eam fa(cere] reslilui, sine dampno ecclesie memorale, detraclis
ex|»ensis faclis in balilorilnis et nuntiis Comunis, el salva ralione liberlalis ecclesie et
laboratoris iure. El liec idem servare promisil dieta poleslas, si tenute date centra
diclam ecclesiam date fuerunl per conlumaciam.
Aclum in palalio Comunis Arilii, presentibus fratribus Andrea, Bonaventura ordinis
fralrum niinorum, domiiiis Alberto de Montcacuto, Stefano Ncrbolli, Tetro iuris pro-
fessore el aiiis pluribus, anno Domini millosinio ccxxxvi, xv die exeunte mense marlii.
domino Friderico imperatore imperante, indictione vini*.
(Sii.) Ego Simo imperatorie celsitudinis notarius prediclis interfui rogalus, el man-
dalo predictorum poleslalis et abbatis scripsi el compievi.
I
521.
Gregorio IX scrive a maestro Zaccaria perchè sciolga dalla scomunica gli Aretini,
avendo essi promesso di resliluire alla Chiesa Aretina i castelli usurpati e risar-
cire i gravi danni arrecati al Monastero di s. Fiora.
Viterbo - 13 aprile 123e.
[Ardi. Vaiic, Regest. Gregorìi IX, an. X, ep. 23, voi. 1 8, e. 1 40].
-VivR.w, Los Registi: de Grégoir» LX, 11, .348, n. 3083.
Olim poleslas el populus Aretini, ab incentore malorum omnium provocati, Deum el
Arelinam ecclesiam niatrem suam graviler offendenles, occupalis castris ipsius ecclesie
videlicet Arbororo el leguleio, cum perlinentiis eorumdem, nec non et hominibus
castrorum ipsorum in cives arelinos admissis, bone memorie M(arlinum) arelinum epi-
scopum et ecclesias diocesis aretine ac sancle Flore el Campileonis monasleria dampnis
gravibus el iniuriis non modicis alTecerunt, ac ediderunt Stalula quedam seu deslitu-
tlones polius conlra ecclesiaslicam liberlalem; propter quod in . . . potestatem et consi-
lantum quod valeant medietatem diete CCxl libre abbalie, posquam solverunt denarios collecle Communis
Aretii: salvo quod si quis vendidìl de predictis fruclibus vel consumpsit, quod coinpulet(ur) illud sibi siarium
frumenti in v soldis, starium panici in iii soldis, starium pelle in u soldis.
Ilem sta(tu)lum est et firnnim quod (si) homines de Funliano et homines de Mukiano vullent petere
redditus consuetos prò xliii libris datarum ab illis [de] Funliano, et x libris dalarum ab illis de Mukiano,
■quod lune potestas et eius iudices debeant exinde ralionem facere et secundum ius definire.
Item quod omnes tenute date occasione diete collecle alieui eonira abbatiam et suos homines revo-
centur a poteslale et Communi Aretii sine datiis ex stipendiis abbalie.
Item quod si quis hoccupaverit infra dietum tempus aliquam possessionem vel tenutam abbaile sanete
Flore, quod ipsam restitual abbaile cum fruclibus suis, sine dispendio abbaile, detraclis expensls faclis in ba-
Utoribus. Salva tamen ralione [potosjtalis, et hec idem observetur, de lenutis datis conlra abbatiam per conlu-
macem; salva super liis omnibus auctorilale domini pape el voluntate si ita fuerit satisfaetum,,. (Arcli. di
s. Fiora, n. 782""').
AN. I23G] CODICE DIPLOMATICO 2H
Harios excomunicalionis el in civilalem inlerdicli sontentie fuerunl per ciindem episco-
pum promulgale. Niiper aulem fuit ex parte ipsonim nohis hiimililer supplicatum ut, cum
eos pcnileat de excessibus quos, non usi salubri Consilio, commiscrunt durumqne sit
eis conlra slimulum calcitrare ac ecclesia non consueverit pielatis gremium claiidere pe-
nitenti, ipsis qui, sano quamvis sero ducti Consilio redire ad mandatum ecclesie cu-
pienles, restituere dieta castra et salisfacei'e de subtractis plenarie sunt parati, assolu-
tionis impendi beneficium, et prcdiclam n^laxari interdicli sententiam mandaremus.
Nos enim qui doluinius do aversis, de reversis in Domino gratulantes ulpote qui civi-
tatis Aretine tamquam (ilie speciaiis paterna desideraraus affeclione salutem, mandamus
qualenus, recepla a poleslale et Consilio de paiendo super predictis mandatis nostris
lam iuratoria quam mille libraruni fideiussoria cautione, et quod [ircmissa slatuta sine
diffìcultatc ac more dispendio de capilularibus suis radantur, illis vel similibus de ce-
lerò non usuri, et solutis trecenlis libris prò salislactione subtractorum prefatis epi-
scopo et ecclesiis eiusdem diocesis que, sicut canonici ecclesie Aretine asserunt, tre-
cenlarum librarum valentiam non excedunl, ac reslitutis primitus plenarie diclis castris
cum iuribus et pertinentiis suis, et absolulis hominibus eorundem castrorum, quos in
cives suos receperant, ab habitatione seu ciladinantia civitalis ac corapulsis ab eis redire
ad castra iamdicta, restilutisque ipsi ecclesie aretine subtractis omnibus et ablatis
nec non et salisfacto memoralis monasleriis de ablatis omnibus; et promiltenlibus sub
debito prestili iuramenli quod liberlalom ecclesiasticam de celerò inviolabiliter obser-
vabunl iuxta formam ecclesie, graliam eis absolulionis impendas et relaxes sententiam
interdicli; alioquin sentenlias ipsas, sicut rationabiliter sunt prolate, facias auctorilate
nostra sub aposlolicam observantiam usque ad salisfactionem congruam fìrmiler observari.
Datum Vilerbii, idus aprilis, anno decimo.
522.
7/ nunzio ponlificio scioglie dalla scomunica il popolo aretino, facendo solenne pro-
messa il Potestà e il Consiglio di restituire alla Chiesa i due castelli d' Arbo-
roro e Tegoleto, di risarcire dei danni gli abbati di Capolona e di s. Fiora, e
di preservare ogni libertà ecclesiastica.
Arezzo, Palazzo del Coniane - 19 aprile 123C. [Ardi. Capii, d'.^r., nn. 5?), S8I].
mm. 240X'7'0.-I1 num. -jSI ò una copia sincrona scrina nitidamente su pergamena di mi;i. 233X499-
A. Zenatti, Arrigo Testa e i primordi della lirica italiana (in Rivista critica della Letterat. ital. IV,
pag. 70, nota 3).
In nomine Dei eterni, amen. Cum dudum Potestas et Consilium Aretinum per suum
episcopum M(artinum) bone memorie fuerint excomunicationis laqueo innodali propter
illalum excessum conlra eundem episcopum, episcopatum ac ecclesiam Aretinam, Cam-
pileonis et sancte Flore et ipsorum conventus abbates, archipresbiterum et clerum tam
civitatis quam diocesis aretine alium universum, el ipsius Comune ex lune usque adeo
extiterit interdiclum, lemeritate polius et superbia potestalis, qui lune erat ad ipsius
regimen deputatus quam culpa hominum diete terre, dominus lesus Christus virlutem
suam nunc misericordiler exercendo, [ler ipsius vicarium, qui gremium sue benigni-
212 DOCUMKNTI PER LA STOBIA D' AHEZZO [b22.
talis cuiiclis luimilitcr ile suis cxcessibiis veiiiam lìostulanlibus minime claiulere ilicli-
gnaliir, puleslali, Consilio el dirle civilalis populo uiiivoiso gialiani cunliilil salulaiem,
<|uoil, meiliaiilibus personis religiosis et quampluribiis viris sapienlibiis et discretis, ad
jpsiiis pedes et sancte malris ecclesie efTccliialiler, sicut decuit, liberaliler redierunt,
et sicut iuxla formam domini pape rescripli per magislrum Zacliariam si;iiplorem suuiii
ad lioc specialilcr delegaliim fuil pioposiliuii puleslali el (^unsilio supradiclis super
Inis pio (|iiil)iis in eos excomuiiicationis et interdicli sentenlie fuerunt per eiindem
episcopum |)romulgale, adeo quod ullerius sancte Romane ecclesie domini pape et beali
Donali marliiis aretini patroni graliam meroantur haherc lamquam filli speciales, do-
niiiius Cavalcaboe marchio aretina poleslas ob reverenliam sumrni ponlilicis el sancte
romane ecclesie in Consilio generali civilalis Aretii, expresse consenliente et volente,
eodem Consilio congregato, presentibus etiam dominis i)reposito, arcliidiacono, primi-
cerio et ([uibusdam aliis canonicis arelinis, archipresbilero, Campilconis el sanclc Flore
abbalibus et pluribus aliis dericis civilalis, in nianu raagislri Zacharie predicti omnia
mandata summi pontificis super excomunicatione facla occasione collecle et reslilulione
duorum castrorum ad Arelinam ecclesiam pertinentium, Tegoleli silicei et Arborori, el
([uorunulam aliorum excessuum, iuxla formam domini pape rescripli, iuravit expresse,
el de diclo Consilio aiii universi ul dieta poleslas simililer iuraveruiil, el sub eodem
prestito iuramenlo plus etiam addiderunl ipsi consiliarii congregati dare ipsi potestati
consilium super bis et fortiam loto posse, quod illud iuramenlum idem poleslas bona
fide servabit et per omnia adimplebit.
Tlem promiserunt dieta poleslas et Consilium supradicli nomine dicli Comunis di-
clo magistro Zacharie, vice et nomine summi pontificis stipulanti, et sub debito pre-
stili iuramenli, liberlalem ecclesiasticam inviolabililer perpetuo observare; et que in
Statuto Aritii conlinentur circa liberlalem eandem abradere universa, similibus de ce-
lerò non usuri; el omnia el singula precepla domini pape servare que prò dieta exco-
municatione Communi prediclo duxeril facienda. Pro quibus omnibus adimplendis dicto
magistro, nomine summi pontificis stipulanti, voluntate Consilii, et eo presento, prò
ipso Comuni mille librarum pisanarum dicla poleslas exhibuil fideiussoriam caulionem
de nobilioribus et polenlioribus diete civilalis, videlicel dominos Alberlum de Montea-
cuto, Ugonem comitem de iMontedullio, Rigonem domini Teste, Udebrandinum de Pe-
tramala, Ternum de Bostolis, Orlandinum olim Guidonis de Albrigottis, Donatum filium
domini Stephani, Forcorera quondam Pauli, Bonianneni Vesconlesse, Andreara lacobi,
Oderisci el Ugolinum Dodi, Rainerium lacobi Sinigardi et Brillum nolarios et Rodulfi-
num Ildebrandini. Qm omnes, precibus diete Poteslalis el voluntate dicli Consilii, in
eodem Consilio prò Comuni Arilii promiserunt se fideiussorio nomine obligando dicto
magistro Zacharie, domini pape delegalo, vice summi pontificis stipulanti, se laliler fac-
turos et curaluros, quod idem Commune et poleslas omnia et singula eius precepla
perpetuo observabunt que ipsis summus ponlifex faciel prò excomunicatione iamdicla;
et centra non venient ullo modo sub pena mille librarum pisanarum, quam prò Co-
muni dare ipsi et solvere promiserunt; qua soluta vel non, predicla omnia et singula
prò Comuni promiserunt nichilominus observare, el prò predictis se et sua bona lali-
ter obligaverunt.
Ilem prefata poleslas dominus Cavalcaboe ob reverenliam apostolica sedis in ma-
oum eiusdem nuntii delegati, presente eodem Consilio, Constitutum tradidit Arelinum,
AN. i'-236] CODICE DIPLOMATICO 213
qui ciincta de eo demat et radal que inveiiiret centra ecclesiaslioam liberlatem. Et in
eodeni Consilio, voluntale ipsius Consilii et consensu iamdictis [jieposito et aicliidia-
cono arelinis, recipientibiis prò se et suo capitiilo, idem poteslas prò diclo Comuni
reslituit duo castra que superius nominantur, Arbororum silicei et Tegoletum cum
suis iuribus, districtibus. hominibus et curiis universis, ut libere sine contradiclione
aliqua vel molestia poteslatis et Communis Aritii, ea cum omnibus eorum pertinenliis
integre habeant, teneanl et possideant et fruautur, et omnes homines qui a tempore
Petri Gregorii lune poteslatis cilra citadinantiam iuraverunt et se ipsius civitalis cives
fecerunt, in eodem Consilio absolvit et a sua citadinanlia penilus liberavi!, et dedit
insuper eis prò sua ecclesia Brocardum dicli Comunis executorem et specialem inve-
stitorem, qui eos induceret et remitteret iu corporalem possessionem. Precepit insuper
et mandavit ipse^) potestas prò ipso Comuni in eodem Consilio, ut homines universi
dictorum castrorum et locorura et qui ciladinantiam receperant supradictam quod sine
fraude illuc redire debeant el morari. Ad hec precepit nobili viro Boncio militi are-
tino, ut offitium rectorie quod lune in castro de Tegolelo exercebat prò hominibus
diete terre, ut incontinenti in eodem Consilio dictis preposito et archidiacono prò se
et suo capitulo illud renuntiet el refutet el ullerius se in eo non debeat aliquatenus
inmisceri. Oui Boncius hec fecit et renunliavit expresse.
Itera dicla poteslas, nomine civilatis predicle el prò ipso Comuni, in eodem Consilio,
volunlate el asensu ipsius, iradidit, solvil et dedit trecentas libras monete pisane dicto
magislro Z-acharie prò restitulione subtraclorum et rerum episcopatus et ecclesiarum
diocesis aretine, que dicebaulur Comune auferri fecisse occasione coUecle. Ilem lam
preposito el archidiacono prò sua ecclesia, quam abbatibus Campileonis et sancte Flore
prò suis monasleriis et salisfaclione subtraclorum et rerum suarum ecclesiarum in
omnibus dieta potestas prò Commune Arilii plenarie salisfecit, ita quod prò suis ecclesiis
sponle se fore dixerunl corani diclo magislro domini pape nuntio delegalo. Quibus
omnibus diligenter complelis iuxla formam rescripti summi pontificis in Consilio anle-
diclo, omni diligentia et devotione qua decuit, idem magister Zacharias nuntius et de-
legatus, auclorilale domini pape, Poiestalem, Consilium el singulos de Consilio Aretino
et omnes ipsius Comunis offiiliales el (]ui dicla occasione fuerunl per excomunicalionis
senlenlias haclenus per eundem dominum episcopum innodati, absolvit el absolutos
esse pronuntiavil, el relaxavil senlenliam interdicli.
Ada sunt hec omnia in civilale Aretina, in palalio eiusdem Comunis, in quo erat
Consilium eiusdem civitalis congregatum, presenlibus fralribus Andrea ministro Tuscie,
Ambrosio ordinis fratrum minorura, Tebaldo ordinis predicalorum, dominis Stephano
Nerbotli, lanne Belloccie de Cremona indice diete poteslatis, Marchione solio potesla-
tis eiusdem el Thomasio de Baese, Uberto et Tebaldo notariis, anno Domini millesimo
ducenlesimo trigesimo sexlo, duodecimo die exeunte mense aprelis, domino Gregorio
papa residente el Friderico imperatore imperante, indiclione nona.
Ego Simo ('') imperatorie celsiludinis notarius prediclis inlerfui rogalus, et de man-
dato dominorum prediclorum, Zachnrie domini pape delegali el Cavalcaboe poteslatis
aretine predicla omnia scripsi el autenticavi.
(•) Sic. (>>) ìd monogramma.
2U DOCUMENTI PKH I.A STORIA d' AREZZO fo23-534.
523.
// viarclu'se Cavalcabovc potestà ordina nel Consiglio dei Quattrocento, che si ri-
tengano di niun valore le concessioni fatte dal Comune agli uomini dei castelli
di Arbororo e Tegolelo e ogni diritto ritorni alla Chiesa Aretina.
Arezzo, rala/zo tipi Comune • 19 aprilo l'iSO. [Ardi. Capii, d' .\r., ii. 583].
min. I30,\3I0. ■ Pergamena ili taglio irreguliiio in basso.
BuBALi, Vile (ìd Vt'.Kovi Arct., 62 - Ferretti, Nuovi tlocum. intorno ad Arrigo Testa (in Bollett. della
Società filolog. Romana, fase. IX, 82, doc. vi).
In nomine sancte et individue trinilalis, amen. .Viino Chrisli a nativitale .Millesimo
ducentesimo Iricesimo sexto, indictione nona, Gregorio papa nono residente, domino Fre-
derico imperante, terliodecimo kalendas madii. Ciim magister Zaccarias legatus summi
ponlificis et prepositus et Capitulum Arelinum essent in Consilio CCCC virorum con-
gregalorum in palalio Comunis diete civitatis Arelii ad sonum campane, ut est moris,
petebat a polestate Arelii ut cassaret tenutas datas seu receplas a potestate vel iudice
Comunis vel alias occupatas ab hominibus castrorum de Arbororo et de Tegolelo *vel
ab alico alio*(°) contra dictam ecclesiam Arelinam; quare dominus Cavalcabos marchio
de Vitalliana .\retinorum poteslas, in ipso Consilio incontinenti cassavi! et pronuntiavit
Dullius esse valoris omnes tenutas datas seu receplas et possessiones a potestate vel
iudice Comunis vel alias occupatas a prediclis hominibus de Tegolelo et de Arbororo
vel ab alico contra dictam ecclesiam ah inilio poteslarie domini l'etri Saraceni usque
nunc, et secundum quod coutinetur in concordio facto inter Canonicam et Comune.
Actum in palalio Comunis Arelii, corani dominis Ildibrando Petri et Bonaveire iudice
Comunis, Simone et Uberto notariis et Brocardo precone et aliis.
(Sn.) Ego Tebaldus lacopi filius auctoritate imperialis aule notarius et lune Co-
munis scriba his interfui, ss. et publicavi.
524.
7/ giudice del potestà Cavalcabove rende alla Canonica Aretina tutti gli uomini
dei due castelli a questa resliluili. renunziando egli e facendo renunziare ai
medesimi i giuramenti e le promesse che si fossero fatti contro la Chiesa.
Arezzo, Piazza del Palazzo Coinnnale ■ 24 aprile 1236. [Arcli. Capii, d' Ar., n. 382].
mm. 300X500.
(•) Nella interlinea.
AN. 1236] CODICE DIPLOMATICO 215
In nomine sancle et individue Irinilalis, amen. Cum dominus Rainerius preposilus
maioris ecclesie Aretine et dominus Bonaguida arcliidiaconus diete ecclesie, magister
Guido primicerius diete ecclesie et Restaurus et magister Gerardinus et Capitaneus ple-
banus de Terquanda et Nicholaus canonici diete ecclesie essent simui cum domino
lohanne de Bellocia iudice et assessore domini Cavalcabovis marchionis aretine pote-
statis in ciaustro palali! Comunis Aretii, et essent ibi homines iiifrascripti de Arbororo
et Tegoleto, quesivit ab eisdem preposito et canonicis diclus lohannes iudex si ipsi vo-
lebant prò Canonica dieta sive prò ipsa ecclesia quod ipse lohannes iudex. nomine
Comunis civitatis Aretii, deberet restituere eis homines de Tegoleto et de Arbororo
secundum formam pacti et ordinamenti l'aeli inter eos elericos ex una parte et Co-
mune Aretii ex altera, prout apparel et scriptum est in carta facta per manum Simo-
nis notarli de Cruciferio; et predicti domini prepositus et canonici responderunt prò
dieta Canonica, sic volumus et peliraus ut faeiatis secundum diclam formam. Qnare
dictus lohannes iudex precepit omnibus et singulis hominibus de Tegoleto et de Arbo-
roro ibidem astantibus et presenlibus et sub banno et pena, quod et quam potestas
Aretii vellet eis auferre, quod ipsi debeant stare mandatis dietorum preposili et eano-
nicorum, et quod ipsi inter se deberent se absohere unus alios et alii alios ad invi-
cem de omni sacramento et promissione et de omnibus sacramenlis et promissionibus
quot et quas fecissent inter se sive unus aliis vel alii aliis contra Canonicam supra-
scripte ecclesie vel contra canonieos et elericos diete ecclesie(l); et ibi dictus dominus
lohannes iudex interloquendo cassavit omnia sacramenta et omnes promissiones et sin-
dicos et gocarias que et quas et quos fecissent homines de suprascriplis lerris contra
dietam Canonicam et canonieos, et pronuntiavit nullius momenti et nullius valoris esse
contra dietam eeelesiam et Canonicam et canonieos.
(1) La rivolta dei due castelli, apparlenenti da antichissimo tempo alla Canonica, era cominciata, come si
è veduto, nel 1233, e gli uomini, favoriti e sobillati dal Comune che offerse loro la cittadinanza e fece per
loro capitoli speciali nel Costituto, avevansi eletto a loro rettore un canonico aretino contro i diiitli del Ca-
pitolo stesso. Di questo fatto abbiamo notizia da un documento del 1 234, che qui riferisco:
"Bainerius miseratione divina sante Marie in Cosmidin diaconus cardinalis prudenti viro (Deodato) archi-
presbitero Plebis aretine salulem in Domino. Mandamus prudentie vestre, auctoritate qua fungimur in hac parte,
q(u)alinus litteras quas vobis mittimus, potestati et Consilio Aretinis et nobili viro Vignario assignandas ex parte
nostra, visis presentibus, assignare curelis, et quod inde feceritis usque ad .xiu" kl. ianuarii per manum pu-
hlicam vel per vestras licteras intimetis, ut nobis inde fieri valeat piena fldes; et si predicta potestas non fuerit,
vos licteras ipsas Consilio, ludici vel iudicibus potestatis nichilominus assignetis. Datum Perusii, xvini kl. ia-
nuarii. Nobili viro Vignario canonico aretino Rainerius miseratione divina sancte Marie in Cosmidin diaconus
cardinalis salutem in Domino. Cum in castro Arbororo prepositus et capilulum Aretini consueverint ordinare
consules vel rectores, quos ad eos asserunt plenius pertinere, miramur quod, sicut accepimus, homines dicti
castri te in suum rectorem eligere presuiupserunt, memoratis preposito et capitulo inconsultis. Quare libi, au-
ctoritate qua fungimur in hac parte, districtius inhibemus, quatinus predictam rectoriam nequaquam recipias,
aut si forsitan recepisti, de ipsa te amplius nullatenus ìntromitlas, quia si secus ageres, presumptionem tuam
ultione debita puniremus. Datum Perusii, xvnii kl. ianuarii,,.
Segue la lettera, che P.ainerio cardinale dirige lo stesso giorno 14 dicembre al Potestà e al Consiglio,
intimando loro per la seconda volta di presentarsi per mezzo dei procuratori, e dando il termine perentorio
fino al 29 prossimo, "audituri mandata domini pape vel nostra super hiis prò quibus excomunicati fuerilis;
et quia inquisliionem factam per venerabilem fratrem (Ardingum) florentinum episcopum intendimus aperire,
volumus ut aperitioni ipsi et processui per idoneos sindicos intersitis,,. (Arch. Capit. d' Ar., n. 362).
21 (> DOCUMENTI TER I.A STOniA d' AREZZO [o24-52r).
Et ibi post piedicla suprascriplus (lomiims Johannes iudex, noiniiio Comunis Aretii,
restiluit liuniiiies de Tegolelo et do Aii)ororo domino Haiiierio preposito maioris ecclesie
Arelii et aliis canonicis siiprascriple erclosie, (|ui eranl ibi, recipienlibus vice et nomine
suprascriple ecclesie et Canonice dicle ecclesie, in co stalli in quo erant ante poiesla-
riam domini Petri tìregorii Paure poleslatis riuondam civilatis Arelii, secundum pactura
et coiicordiiim faclum iiiler Comune dirle civilatis Arelii ex una parte et dictum pre-
posiUim et canonicos ex alia, secundum fiuod conlinelur et apparet et scripuim est
in carta facla per manum Simonis nolarii et secundum quod conlinelur in licleris
transmissis a summo pontifìce, presentibus suprascriptis dominis preposilo et canonicis
et coiisentienlibus.
^omina vero hominum de Arbororo el de Tegolelo, ibidem a(d)stanlium lune,
sunt liec:
In primis de Tegolelo: Sequenler de Arbororo:
Orlandinus Paganiiccii lohannes Pesanze
Ranucius Foiki (I). Dominicus Guilielmini (2).
Ada sunt liec omnia el singula in clauslro sive platea palalii Comunis Arelii, coram
domino Ubertino lohannis Slanci, domino Vignarlo, domino Ubertino Barloli, domino
Raiuerio de Monsollio el Ordelaffo el Rugerio notariis, anno Chrisli a nalivilale Mille-
simo ducentesimo tricesimo sexto, indictione nona, domino Gregorio papa residente,
domino Frederico imperante, viii kal. madii.
(Su.) Ego Tebaldus lacopi filius aucioiitale imperialis aule nolarius et tunc Comu-
nis Arelii scriba bis interfui el de mandato dicli iudicis ss. ci publicavi.
525.
Lettera di Gregorio IX con ad egli trasferisce il vescovo Marcellino dalla sede di
Ascoli a quella di Are:zo.
Rieti ■ IG agosto 1236. [Ardi. Vatic, Reg. Gregorii LX, an. X, ep. 193, voi. 18, e. IS.";].
....Archiepiscopo presbitero de Gisone Criscentii et lohanni Alescii canonicis
Esculanis.
Cum teneamur ecclesiarum utililatibus providere, nos, urgente necessitale ac evi-
denti utililate pensatis, venerabilem fratrem nostrum Esculanum episcopum, a sollici-
tudine Esculane ecclesie absolventes, ad Aretinam ipsum duximus transferendum. Nos
igitur, ne dieta Esculana ecclesia vacationis tempore in bonis suJs lesionem incurrat, pro-
curationem vobis bonorum huiusmodi committentes, discrelioni vestre precipientes man-
damus, quatenus commissam vobis sollicitudinem in hac parte taliter exercere curetis,
quod inde possitis a nobis merito commendari. Quod si non omnes et e. Reati, xvn
kal. seplembris, anno decimo.
(1) Seguono i nomi di altri quarantadue uomini.
(2) Seguono altri quarantadue nomi.
AN. 1236-1237] CODICE diplomatico 2n
526.
Lellera di Marcellino vescovo d' Arezzo con cui esorla i fedeli a sovvenire con ele-
mosine l' Ospedale di s. Maria di Siena.
Castiglione Aretino • 27 febbraio 1237. [Ardi. Capit. d'Ar., n. 585].
mm. 220XÌÌ0. - .Nel mezzo della piegatura slava appe.so il sigillo cereo, ora scomparso. .Nel tergo, di
scrittura del sec. XV: Indulgentia concessa ab Aretino ejìiscopo offerentìbus hospitali s. Marie Senensi.
Marcellinus (*) divina raiseratione aretinus episcopus universis Christi fideiibus lam
clericis quam laicis per Arelinum Episcopatum conslitutis ad quos liltere iste perve-
nerint salulem et benediflionem. Quoniara, ut ait aposlolus, omnes .stabimus ante tri-
bunal Christi recepturi, prout in corpore ges-^imus, sive bonum fuerit sive malum, opor-
tet nos diem missionis e.\treme misericordie operibus prevenire ac eternorum intuitu
seminare in terris quod, reddente Domino, cuin multiplicato fructu recolligere valea-
mus in celis, tirmain spera fidiiciamque tenentes quod qui parce seminai parce et
melet et qui seminai in benedictionibus de benediclionibus et melet vitam eternam.
Cum igitur .... reclor et tValres hospitaiis beate Marie aule Gradus ecclesie maioris Se-
nensis mullitudini pauperum et infirmorum, qui ad ipsum confluunt hospitaie, huma-
nilatis solatia caritative impendant, nec tante multitudini necessaria suffitianl ministrare,
universitatem vestram logamus, monemus el iiorlaraur in Domino ac in remissionem
vobis iniungiraus peccalorum, quatenus cum ipsi vel eorum nuntii ad vos accesserint
propter hee benefilia pelituri, de bonis vobis a Deo collatis pias elemosinas et grata
eis caritatis subsidia erogelis, ut per subslentalionem veslram diete bospitalilatis pietas
observelur el vos per hec et alia caritatis opera, que. Domino inspirante, feceritis, ad
eterna possitis felicitatis gaudia pervenire. Vos autem ecclesiarum prelatos monemus et
hortamur aliente, ut predicti hospitaiis nuntios in vestris domibus benigne recipientes
et fraterna caritale tractantes, populum vobis commissum ad benefaliendum eisdem
propensius indicatis C'). Xos vero de omnipolenlis Dei misericordia el beate Marie semper
virginis nec non et beatorum marlirum Donati et mariani, palronorum nostrorum me-
ritis confidentes, omnibus qui prefato hospitali manum porrexerint pietatis, quadra-
ginta dies criminalium et quartam partem venialium de iniuncta sibi penitentia mise-
ricorditer relaxamus. Dalum apud Castilionem Arelinum, anno Domini M . CC . xxxvii,
111 kl. marti, indictione x".
527.
Testimonianze raccolte in favore dell' Abbate di s. Fiora e contro di esso per la
libertà di Vghello da Sarna e dei suoi figliuoli.
— 10 ffingno (1237). [Arch. Capi'., d' Ar.; Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 78.5].
mm. 600X700. • Grande pergamena, scritta con minuto carattere in tre colonne divise dalle due piega-
ture verticali.
(•) Le lettere H, L e S grandi e allungate, le altre piccole a quelle frapposte. ^o) Sic.
la
ÌI8 DOCL'MliNTi l'Kll LA STOlllA d' AUKZZO [^21.
l'na seconda pcrgaiiicnu (n. 780), mutila nel lato sinistro e slrappuia nel mezzo, scritta pure in ire co-
lonne, conlienc altre lostimonianzc riguardanti i possedimenti dell' abbazia tenuti a frutto da l'ghelto nel
castello di Soma, pei ipiali "facicbat fldelitateni abbalic,..
Tesles abbalie s. Flore iiiducli contra Hernarclinum el Domiiiicum lutores (iliorum
olim Ukolli ile Sartia.
1) Micliafe'l ile Cerreto leslis iuraliis dicil, (|uocl vidil Ukellum de Sarna esse liominem
abbalio s. Flore, el slare pio liomitie dicle abbalie per spalium xl aiiiiorum usque ad
lempus sue morlis. Jiilerrogalus quomodo scil quod l'uerit dicle abbalie, respondei per
resoditim ci lenimcnlum que liabebal ditta abbatia. liiterrogattis quomodo scit quod
iiabuerit dictuin l'esediuiii et tonimeiitum a dieta abbatia, respoiidel bene. Interrogalus
quomodo bene, respondei quod vidil dicium Ukellum habilare super resedio et lenimento
et possidere dicium tenimentum per dictum spalium temporis. Et dicit quod castrum
de Sarna ci cius curia est diete abbalie, et iurisdiclionem et proprietalem dicli castri
et eius curie esse diete abbalie, el spedare ad uietani abbaliam; et dicil quod non est
aiiquis in dicto castro (lui liabcal alitjuid allodii in diclo castro et eius curia. Interro-
gatus quomodo scit, lespondet quod vidil bomines dicli castri dare dalium diete ab-
balie et nnnliis diete abbalie, et facere hoslem et cavalcatam, el alia siquidem servi-
tia facere et |)reslare sieul ali(|uis facil et prestai suo domino; et dieta servitia vidil
lacere et prestare tribus abbatibus qui pio tempore l'uerunt tempore supradiclo, silicei
abbati Cariladi, abbati Bruno et abbati Ugoni qui nunc est abbas diete abbalie. Inler-
rogatus dicil, quod vidil Ukellum facere et prestare dicle abbalie certa servitia. Inter-
rogatus quam servitutem vidil facere et prestare, respondet hoslem et cavalcatam, et
dare panem, vinum el lectum abbati qui prò tempore eral in dieta abbatia quando
abbas ibat ad Sarnam sicul aiiquis facil el dal suo domino. Interi-ogatus dicil quod
vidil Ukellum dare panem, vinum et lectum diclo abbati Bruno et siiis nuniiis. Inter-
rogalus dieit quod vi vieihus vidil sic facere et infra dictum lempus, de quo superius
fecit raentionem, quamvis non continue, omni anno. Inlenogatus dicil quod nuntii
fuerunl Kirardus et Boromeus, qui fuerunt servilores dicli abbalis Bruni. Interrogatus
dicit quod vidil dicium Ukellum ire iribus vicibus in cavalcatam quam fecit diclus
abbas Brunus ad Caslrumnovum prò defensione dicle abbaile eundo contra Canonicam
Episcopalus et de mandalo dicli abbalis, eie.
Tesles Bernardini el Dominici tutorum minorum fìliorum olim Uketti de Sarna
contra abbatiam s. Flore el contra donpnum abbatem, x die intranlis mensis iunil.
2) Dominus Azo testis iuratus dicit, quod vidil Ukellum de Sarna habilare civitatem .\re-
tii, et continue per spalium trium annorum, eie. Interrogatus quomodo scit quod prò
eo sii si habilaveril civitatem diclus Ukettus et non prò alio, respondet quod dietus
Ukettus erat civis. Ipse leslis dieit quod ipse el diclus Ukettus 'tempore deslruetionis
castri de Turila (I) iverunt ad civitatem, et stetit primo dietus Ukettus per diclos tres
annos continue, sicul superius dicil; et dicit quod honorifice stetit diclus Ukettus in
civitate cum bono equo et ante et postea; et dicit quod vixil more railitum ludendo
cum armis eum aliis domicellis in castro de Turrita; et alia siquidem faciebal que
aiiquis homo iiber et magni honoris facil. Interrogatus dicit, quod continue habitavit
(1) An. 1196.
AN. 1237] CODICR DIPLOMATICO 219
dictus Ukellus, sicut siipra ilixil, el familiariler cum iamilia sua silicei ciim uxore sua
quam lane habebat, nomine Kiaradruda. Inlerrogaliis qiiomodo scit quod fueril liber
homo, respondol quod vidit dirliim Ukollum preslare abbali san'ie Flore vel alicui
aliqua servilia liomagii: dicil quod vidil eum honoridi'e slare et habilaie habendo
equnm boniim, el aliquando vidit eum associari abbatem Briinuni el abbalem Ugonem
abbales diete abl)atie equesler, eie.
3) Bonadagia testis iuratus dicit, quod vidit Ukeltum de Sarna habitare rivitatem Aretii
continue per spalium v aiinorum cum familia sua, et plus, et esse civem diete civiiatis,
stando et habitando, sicut predixit, in domo sua propria familiariler cum familia sua
honorifìce, utendo privilegiis civiiatis sicut aliquis lionorabilis civis originalis civiiatis;
et dicil quod vidit eum, dum habitavil civilatem, tenere et liabere equum prò Comuni,
et recipere cavalcalara sicut alii milites. Inlerrogalus dicit quod tempore de quo su-
perius fecit mentionem liabuit inilium quinto anno ante tempus sive regimen domini
rieri Allux (I) olim potestatis dicli Comunis Aretii, el posi habitavil dum guerra civiiatis
duravit eie.
4) Azo Ingoli testis iuratus dicil, quod ipse teslis una cum Bene notarlo, provisores ilio-
rum qui poteranl liabere equos pni Comuni Arelii in porla Burgi secundum ordinem
civiiatis el Comunis predicli tempore domini Robbaconlis potestatis olim dicli Comu-
nis (2) fuerunl; el dicit quod posuerunt equum Ukelti de Sarna prò Comuni predicto
quia dicit ([uod visum full ipsi lesti et dicto Bene notarlo quod equum posset relinere
dictus Ukeltus cum haijuerit illam quantitatem valentiam ccccc iibrarum secundum
formam lune Statuti Ari'tine civiiatis.
5) lohannes Tizzi teslis iuiatus dicil, quod Ukeltus de Sarna fuil bonus homo el hono-
rabilis, et habitavil civilatem Arelii, aliquando ab ilio tempore in antea quo destruclio
fuit castri sancte Flore, el dicil quod sunt xl anni quod caslrum prediclum sancte
Flore destructum fuil.
6) Bene nolarius, remisso igitur iuramento a parlibus, dicil in sua legalilale, quod cum
ipse teslis et Azo Ingoli fuerunt positi prò Comuni Arelii ad ponendos equos pio tempore
guerre hominibus porle Burgi, cuilibet eorum habenli valentiam ccccc Iibrarum, ut dixit,
quod ipsi posuerunt equum prò Comuni Uketlo de Sarna tanquam civi vel prò cive.
7) Cavasancta teslis iuratus dicit, quod lecordatur hic teslis, iam sunt xxx anni et plus
dicit, quod vidit TJkellum de Sarna esse honorabilem hominem, el more nobilis viri
ulebatur et pio honorabili et nobili homine habebalur et tanquam nobilis et honora-
bilis recipiebatur inter homines. Et dicit quod vidit eum pluries ludere cum armis,
more nobilium, cum equis, eie. Inlerrogalus dicit quod vidit eum stare tanquam liberum
hominem el eum uti libenter; et non audivit dici quod dictus Ukeltus fuerit homo al-
terius, nec vidit nec audivit dici quod aliquis peterit eum prò suo homine. luterroga-
tus quomodo scit quod fuerit civis, respondet eo tempore quando Turrita fuit destructa
dictus Ukellus venit ad habilandum civilatem. Inlerrogalus dicit quod vidit dictum Uket-
tum habitare civilatem stando in domo sua predicla, posila apud diclam abbatiam sancte
Flore iuxla viam anle el retro. Inlerrogalus quomodo scit quod fueril civis, respondet
quod prò eo tempore quando Turrita fuit destructa dictus Ukellus venit ad habilandum
(1) An. 1229 e 1230.
(2) .\T). 1231.
220 DOCUMENTI PER LX STORIA D' AREZZO [527-529.
civilalem el laiiquam civis recepliis fiiil a Coiiimii civilalis. El iliiil i|uoil clalum fini silii
a Comuni lerrenum super quo eililìcavil liomiiia luediclum, el liuf fuil lempore cousu-
lum civitalis silicei dominorum ^el■botli el Asalli (I). liilerrogalus dicit (|uod vidit di-
cuiiii Ukellum venire in cavalcalani el exciciluni quod ve! f|uam fecil Comune Arelii
super Senas el super Crolonium (2) el alibi uhi fuil dicium Comune lempore guerre
Crolonii, eie.
8) Markelo... leslis iuralus dicii, f|uod vidil L'kettum de Sarna liabilare civilalem Arelii
tempore domini Pieri Allurolim poleslalis Comunis Arelii posi inceplionem guerre de
Crolonia ah ilio lempore anlea inde ad mi'"' annos continue, eie.
9) Dominus Uainnaldus de Vicione teslis iuralus dicit, quod vidit Ukellum de Sarna ha-
bilare civilalem eie. Inlerrogalus (piomodo scil quod fueril civi?, respondet quod vidil
eum eunlem in exercitu prò facto civilalis, silicei prò guerra Ciolonii, sicut alios nubiles
et cives arilinos, habendo equum prò facto civitalis.
10) Artinus de Ulmo teslis iuratus dicil, quod vidil Ukellum de Sarna slare prò homine
bono el libero el lanquam alios cives originale» civilalis Arelii; et vidit dicUim Ukellum
habilare civitatem predictam per spalium irium annorum el i)lus continue, lempore
guerre Senarum el Crolonii; et dicit quod lempus trium annorum habuil initium tem-
pore ultimi regiminis domini Pieri Allux olim potestatis Arelii, eie. Inlerrogalus quo-
modo scil quod fueril civis, respondet quod vidit eum liabitare civitatem, sicut superius
dixil, el uli privilegio civitalis sicut alii cives nobiles civilalis utunlur, liabendo equum
prò facto guerre civilalis, eundo in exercilum, dando et faciendo dari operam vallorum
civitalis predicte sicut alii cives, el vidit bene quod missus fuil dictus Ukettus prò facta
cavalcata, licet ibat armata manu eum bono alberga et eum calligis ferreis el cura aliis
siquidem que ad honorem mililis spectabant (3).
11) Azo Ugolini Redolfìni teslis iuratus dicit, quod vidit Ukellum de Sarna slare in ca-
stro saucte Flore prò spallo xxx annorum continue; el dicit quod stelit usque ad lem-
pus destructionis dicti castri. Inlerrogalus quoraodo scil quod fuerit sicut liher homo,
respondei quod non vidit dicium Ukellum facere iter in cavalcatam apud Pontem de
Clanis prò guerra quam habebal dieta abballa eum Canonica ecclesie maioris civitalis
Arelii eum aliis hominibus dicti castri sancle Flore, eie. (4).
(1) An. 1198.
(2) Ad. 1230.
(3) Seguono le simili testimonianze di Guido di Bertramo e di Capellino.
(4) Seguono a testimoniare le medesime cose "Guilielmus, Rainaldus Mercalelle, Rainerius oiiin Guicionde
de Vicione,,.
Fra gli altri testimoni che si producono in favore dell' Abbazia (vedasi la seconda pergamena citata)
v' è un tal Domenico di Righetto da Sarna che dice come Ughetto tenesse dall' abbate diversi terreni e case
in Sarna e nelle vicinanze e "unum ortum iuxta viam et carbonaiiam castri 'de Sarna; itera unam domum
que est iuxta turrim de Sarna usque ad illud tempus quo caslrum fuit combustum; audivit inde dici quod
prò predictis terris et bonis dictus Ughettus erat fidelis abbatie sancte Flore,,.
L' abbate di s. Fiora vinse la causa, e il di 8 febbraio 1 238 "dominus Rainaldus plebanus sanati Petri
in Sillano, subdelegatus iudex domini Aldobrandi abbatis de Trebio domini pape iudicis delegati, fecit suum
executorem presbiterum Innocentium canonicum Plebis Aretine, qui daret seu mitteret dominuni Ugonem ab-
batem sancte Flore vel sindicum dicii monasterii in corporalem possessionem personarum Mugnarii el Imel-
dine flliorum quondam l'getti, et omnium rerum et honorum que sunt et fuerunt quondam prephati Ughetti
de Sarna et sunt et esse videntur dicti monasterii,,. (Arch. cit., n. 797).
AN. 1237-1238] CODICE DIPLOMATICO 221
528.
Aghinolfo conte e potestà delibera di vendere, secondo il Costituto Aretino, tutti i
frutti delle selve di Agutolo, Vallaginc e Frassineto possedute dal Comune.
Palazzo Comunale ■ 14 giugno 1237. [Aich. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 78].
In nomine Domini nostri lesu Chrisli, amen. Anno Domini Mccxxxvii, indictione x,
Gregorio papa residente, Frederico imperante, xiiii die intranle mensis iunii. Dominns
Akinolfus Comes Dei gratia Tuscie palatinus et aretinus polestas, surgendo i)etiil con-
silinm a consiliariis ibidem existentibus et coadiinatis et per sacramentum districtis,
quid placet eis et est melius prò Comuni Aretii ut fiat de redditibus contentis in Con-
stiluto diete civitatis de lerris, silvis, pratis et Clanis de Agutolo, Valagine et Frasse-
neto quas Marchiones dederunt Comuni Aretii. Super quibus omnibus dictum consilium
est totum concordatum, quod proventus et iiilroilus dictorum locorum et terrarum
vendantur secundum antiquam consuetudinem et l'ormam Constituti Aretine civitatis.
Que omnia et singuia, sicut dictum est, dictus polestas, de voiuntate dicti consilii,
concessit et dedit prò anno presenti in quo eramus Amadeo; qui Amadeus promisit
dicto potestati, recipienti nomine et vice dicti Comunis, dare et solvere quandocumque
placuerit, de predictis et prò prediclis redditibus prò dicto anno, xv libras bonorum
denariorum pisanorum, et quandocumque dictus poteslas illos sibi petierit ve! peti
fecerit. Et si dictas xv libras sibi quandocumque petierit non daret, prò stipulatione
nomine pene promisit ei plus C solidos et omne darapnum et expensas quas inde pas-
sus fuerit promisit ei in integrum resarcire. Pro quibus omnibus observandis et adim-
plendis obligavit ei iure pignoris omnia bona sua, et ea interim se prò eo possidere
constituit. Ad hec autem Arpinellus condam Alteperli renuntiavit benefitium nove con-
stitutionis de fideiussoribus et mandatoribus et omni alio legum ausilio, de precibus
et mandato dicti Amedei apud dictum potestatem prò omnibus predictis extitit lideiussor.
Actum in palatio Comunis Aretii, coram Benincasa et Daniello notariis potestatis,
Brocardo et Cambio preconibus Comunis Aretii.
Ego Guido Catriola, iioperialis aule notarius et nunc Comunis Aretii scriba, hiis in-
terfui, et de mandato dicti potestatis subscripsi et compievi.
Ego Amannatus nolariits de Aretio, sicul inveni, nichil addens vel mimtens, ita fideliler sub-
scripsi et exaravi.
529.
Marcellino vescovo inibisce ai Cortonesi di prestar giuramento di fedeltà all' impe-
ratore 0 al suo legato, il conte Tolomeo.
S. Pietro in Cegliolo - 10 luglio 1238. [Ardi. Com. di Cortona, Regest. Comunis, e. MG'].
Copia del 1250 del notaro Crescenzio.
GuAZZESi, Dell' antico dominio del Vescovo di Arezzo in Cortona (Opere, il, 95).
222
DOCUMFNTl PER LA STORIA I) AREZZO
[529-531.
Ili nomine sancle el individui,' tiiiiilalis. Anno Domini millesimo co trigesimo oclavo,
sexio ydns iiilii, Gregorio papa residente, Frederico imperante, indiclione undecima.
Cum domiiius Marcellinus arelinus episcopiis venissel ad colloqniiim cum doiiiino
Brencio poleslale (borione et domino Ranerio capilaiieo l'.omunis Coitone et cum qui-
busdam aiiis boiiis lioininibns de Coitona lam inilililuis (|iiain pcdilibiis, in ascio ec-
clesìe sancii Pelri in Cillialo, prò lite el discordia ijne eiat iiiler ipsum episcopum ex
parie una et Comune Corlone ex altera, idem episcopus loquendo diclis polestali, ca-
pilaneo el aiiis bonis hominibns de Cortoiia, qui ibidem convenerant, inler reterà que
protulit, dixil et precepit eisdem .4reliiias (juod nullam fulelitalem nec iurainenlum
fidelilalis prestarent vel facerent alieni nuntio imperatoris et nominalim Tolomeo (")
corniti, qui dicebat se nuiitium domini imperatoris consiitutum ad prcdicla recipienda
el pelenda; dicens et asserens nominatus episcopus, quod ideo precipiebat quia dicebat
se habere privilegium de Cortona a domino imperatore, el lam prò Cortona quam prò
aiiis terris episcopalus Aretini prestabal ipse episcopus fidelilatem el iuramentum fide-
lilalis ipsi domino imperatori.
Actnm in ascio ecclesie sancii Petri de Cillialo, presentibus lohanne notarlo, Bona-
iuncla notarlo, magistro Guidone primicerio aretino, Clariello notarlo et multis aiiis.
Et ego Ranerius notarius faciloni dicti precepli interfni, ei ilhul de mandalo diclo-
rum polestatis et capitanei sss. sss. C") et in publicam formam ledegi.
530.
// conte Tolomeo, nunzio imperiale in Toscana, accettata la peli-ione dei canonici
aretini, promette di aiutarli a raccogliere i dazi ad essi dovuti.
kreiio ■ 16 ottobre 1238.
[Ardi. Capit. d' Ar., n. o91].
mm. 180X280.
In Dei nomine amen. Anno Domini millesimo ducentesimo trigesimo octavo, indi-
elione duodecima, mense octubris, die sextadeclma, regnante domino Frederico Dei
gralia invictissimo Romanorum imperatore semper augusto, inclito lerusalem el Sycilie
rege, anno imperii sui octavodecimo feliciter, amen. Cam Bonaguida preposilus et Ca-
pitulum aritinum peterent a domino Tholomeo de Castilione in comltatu Aretii capi-
laneo constituto auxllium et iuvamen in hec verba: Petunl preposilus (Bonaguida) el
Capitulum Aretinum quod super datio colligendo prestelis eis per vos et per vestros,
secundum volunlatem eorum, auxllium et iuvamen: item petunt quod si qua banna
occasione dalli contumaclter imponerentur per vos vel per vestros vel prede exlorque-
rentur ab eis, quod ad volunlatem et utilitatem Capituli auferantur et remictantur: item
pelunt quod fconjquerenlibus super dallo huiusmudi audienliam denegetis, et si qui
vellenl se pretexlu civitatis excusare et aliqua violenlla talibus per eos fierel, eis nul-
(•) talsmeo.
(•>) sic.
AN. 1238-12391 CODICE diplomatico 223
lum impedimentum verbis vel faclis facialis, sed seciindum posse, non incurrendo in-
dignationem civitatis, Capitalo iuvamen prestelis.
Dominus Tholomeus predictus, prospiciens ulililatem ecclesie Aretine, cum sit debi-
torum honere pergravala, promisil eis per slipulalionem dare auxilium et iuvamen,
sicut conlinelur in predicta petitione Capitiili, quousque dalium integre persolvalur et
colligatur; et preposilus nominatus, consenlieulibus l'ratribus suis, promisit per slipu-
lationena dicto domino Tliolomeo dare et solvere a proximo die lune futuro usque ad
mensem unum completum octuaginla libras pisanas, ita tamen quod dabit infra odo
dies a diclo die lune lertiam partem pecunie predicte, aliam terliam parlem in medio
termini et residuani terliam [partem] in fine termini predicli. Et hec omnia predicta
sibi invicem promiserunt sub pena dupli diete quantitatis firmiter observare. Et in-
super Bonaventura de Tenca, prò utraque parte fideiussor existeps, promisit dicto do-
mino Tholomeo sic facere persolvi sub pena dupli diete quantitatis, alioquin promisit
diclam quantilatem de bonis suis solvere, et relicere omnia dampna dicli domini Tho-
lomel fideiussoris prò ipso domino Tholomeo pretato domino preposito, promittens eidem
sub pena predicta, quod dictus dominus Tolomeus sic dabit Capitalo et suis auxilium
et iuvamen sicut superius est promissum, obligando se et bona sua quod sic faciet
observari; et promisil relicere dampna et expensas quas Capilulum facerel exinde vel
subslineret si predicla non [obserjvarentur, renunliando prò utraque parte nove Coa-
stitulioni et omni auxilio iuris quod per se inlroductum esset. Actum est hoc in domo
in qua nunc habitat dictus Bonaventura, presentibus bis testibus ad hoc rogalis, sci-
licei Teodino de Villa et Berardo lohannis Thomasii senescalco ipsius domini Tholomei.
Ego Palmerius de Alba imperiali gratia publicus notarius supradictis interfui, et, ut
supra legitur, de voluntate utriusque partis scripsi et signum nominis mei feci (Anagr.).
531.
Maì'cellino vescovo comenle che l'Abbate di s. Fiora, oppresso dalla mole dei debili,
venda alcuni terreni del monastero.
Arezzo, Monastero di s. Fiora ■ 28 maggio, '20 giugno ]'239. [Arch. Capii, d' Ar.; Carle di
s. Fiora e Lucilla; n. 806J.
mm. 190X430.
In nomine lesu Christi Glii Dei, amen. Anno Domini .Millesimo ducentesimo trice-
simo nono, indictione xii, inviclissimo domino Friderico imperante, die mi mail exeuntis.
In presentia domini Guidonis lohannis, Deleferi de Maiano, Orlandini Savie, Picculi
Pagani de Pilli, Burnetti Delainli et aliorum testium rogatorura. Cum dominus Ugo
abbas monaslerii sanctarum Flore et Lucilie et eius Capilulum, nomine monasterii, co-
gerelur maximo debito nsurarum commisso prò utilitate et potius prò necessitate, eo
quidem approbato per venerabilem dominum Marcellinum episcopum aretinum, qui
diligenler perscrutalus et causas et necessitates prò quibus ipsa debita commissa sunt,
facla summa lolius debili per eundem, idest Novemcenlis et decem libiis, facto etiam
324 DOCUMENTI PER LA STOKIA d' AREZZO [531-532.
per emultMH venerabilem ipsi abbati mandalo de possessionibus monaslerii dislraheiidis,
et quod superscdciil ad soliUioiiem ci salisl'aclioiiem ipsoiuin debitorum ne, occasiono
fenoris, ipsuni monaslerium in facultalibus labaliir(l); idcirco idem abbas de consensu
el volunlale sui Capiluii, silicei domini Guidi Spinelli, domini Bene, domini Kossi
ci domini Boni monachoriim, el presbileroinm (luidonis ci Donadei conversorum pre-
senlium ol volenliiim, vondidil el causa venditionis in iicrpcluum remisil Ubertino
olim Martini de Capolono plus olTerenti, subaslalionc solenpniler facta, prout idem abbas
el Capilulum asserebant, recipienti prò se Ubertino et eius heredibus in inlinilum, illud
ficluni annunni mi slariornm frumenti, quod diclo monasterio debebatur in porpeluum
ab ipso L'berlino et heredibus; et lerras omnes el singulas per cundem Uberlinum
delenlas iure iibellario unde dicium liclum debebatur, posilas in curie de Montione,
secundum quod lerrifinantur in instrumenlo Iibellario scriplo per manum Benlevengne
notarli: simililer diclo Ubertino, recipienti suo nomine et eius heredum el cui dederit
deinceps, vendidil, tradidil, dedit el adpropriavil ad liabendum, possidendum el quic-
quid ei perpetuo faciendum placuerit, cum onhni eo quod habent et conlinent super,
intra et sub se diete terre, omnique eorum iure finibus et pertinentiis, excepto aqui-
bulo prò molendinis faclis et faciendis. Ouaruni terrarum fines hii sunl: In loco quod
dicitur Cacio unum peliuni iuxla lerram Hainerii Marisciane, eie. prò prelio undecim
librarum bonorum denariorum pisanorum, quod est confessus abbas et Capilulum per
predictam conditionem esse liabilum et solulum Guidoni de Castelnovo creditori mo-
naslerii ibidem presenti, prò se et domino Ciunculo suo concreditori; et de dicto prelio
(1) Inlorno a questi tempi troviamo 1' Abbazia di s. Fiora, abitata solo da quattro o cinque monaci, op-
pressa enormemente dai debiti, mentre doveva ricorrere alle autorità civili per farsi pagare i dazi dai debi-
tori contumaci. Una carta del 6 febbraio 1236 ci fa sapere ch'essa aveva da dare a un tal Cencio e altri
creditori ben 6000 staia di grano, e non trovando "in dicto monasterio aliquid unde solveret sine delrimenlo
monasterii,, 1' abbate fa promessa "Orlandino Savie et Bernardino notorio,, di -iOo lire per convertirsi in 200
slaia di grano, "quod fuit supletum eidem Cencio et aliis creditoribus,, . (Arch. cit. n. 781).
Un' altra carta posteriore, cioè del 1243 o 1244, contiene una lunga petizione ad Ubertino "arbitro de
partibus Comunitatis electo,, fatta da Orlandino di Savia, con cui questi domanda all'abbate Ugo e al Capi-
tolo e al procuratore del Monastero di s. Fiora "quod conservent eum indenpnem de recoltis et fideiussio-
nibus et promissionibus quas fecit et subbivii apul infrascriptas personas prò predicto abbate et Capitulo, et
aput Bonalbergum in vnii libris denariorum pisanorum et in tribus libris prò pena, quas tanquam fìdeiussor
prò dicto abbate dicto Bonalbergo dare promisit prò pretio ... bracliiorum panni quem dictus Bonalbergus
dicto abbati et Cappitulo vendidit et tradidit.
Item petit ad eisdem (fra molti altri credili) quinquaginta libras denar. pisanorum, quas solvit prò eis
domino Rugerio vicario in comitatu Aretino prò e.xaminalione quam fecerat de dicto abbate et Cappitulo, ge-
rendo negolium dicti monasterii et quia publicaverat bona dicti monasterii.
Item petit ab eisdem quinquecentos octo starios biade macinature, quam bladam ei vendiderunl et sibi
dare promiserunt prò pretio quinquaginta librarum et quas ab eo abuerunt, et quia non solverunt sua die
petit ab eisdem xxv libras prò danpnis et expensis et xxv libras prò pena.
Item petit ab eisdem quinquecentas libras donar, pisanorum, quas expendidit et in quibus daupnificatus
est occasione bailie seu castaldarie quam gessit prò dicto monasterio in Quarata et eius curia.
Item petit ab eisdem x libras denar. pisanorum, quas sibi rcdderc promiserunt prò refcctione molendini
donicati, quod molendinum reactavit eius expensis.
Item petit a dicto abbati quod conservet eum indenpnem de recolta et fideiussione quam fecit prò Orlando
de Verona aput Farolfum de Burgo, prò setecentis stariis frumenti et pena et danpnis et expensis: quod fl'u-
AN. 1239] CODICE DIPLOMATICO 225
vocavit se bene pagalum prò se et domino Ciunculo et abbatem et monaslerium prò
se et eo absoiulum de dieta quanlitate et possessione, eie.
Acliim apud dictum monaslerium sancte Flore civitatis Aretii.
Poslea in eodem anno apud Plebem sancte Marie diete civitatis, in palatio episcopi,
presentibus Rainaido notario, Guidone Solaio, Valentino Biline, Rustico balestrario et
aliis, dominus episcopus supradiclus dictam venditionem conlirmavit, et auloritatem
suam ad maiorem firmilatem interposuit die xi iunii exeuntis.
(Sii.) Ego Detaiuti de Platea excellentissimi palati! ordinarius iudex et nolarius
prediclis interfui, subscripsi et pubblicavi rogatus.
532.
Il giudice del Potestà, condannati in contumacia alcuni che non pagavano gli ob-
blighi al Monastero di s. Fiora, pone l' abbate in possesso dei loro terreni.
Arezzo, Palazzo del Comnne • 1239. [Arch. Capit. d'Ar.; Carle di s. Fiora e Lucilla, n. 810].
mm. 240X370.
Dominus lacobus Vilerbiensis iudex Comunis Aretii tempore potestarie secunde do-
mini Pelri Saraceni pronunptiavit dominum Benem syndicum monaslerii s. Flore et
mentum dictus Orlandiis vendidit et dare promisit dicto Farolfo, et dictus Orlandinus aput dictum Farolfum
prò dicto Orlandino exliiit (ìdeiussor prccibiis et mandato dicli abbatis.
Keni petit diclo abbati et Cappitulo et sindico e staria frumenti et quatuordeeim libras et vii soldos de-
narìorum pisanorum; quod frumentum et denarios sibi reddere promiserunt ex causa mutui, et quia non sol-
verunt sua die petit ab eis e soldos nomine pene et e. soldos prò danpnis et expensis, etc.
Item petit ab eisdem Clxxx staria comunis biade, mediotatcm frumenti ci alie macinature quam sibi dare
promiserunt prò suo feudo, proul conlinetur in carta facta manu Delaiuti iudicis et notarli; et quia (non) sol-
verunt sua die petit ab eis x libras denar. pisanorum nomine pene et xxx libras prò danpnis et e.xpensis.
Item petit ab eisdem viii libras et xu starla frumenti prò expensis quas fecit in refeclione seu constru-
ctione palatii de Quarala, quod palatium est ipsius abbaile, et quas expensas sibi reddere promiserunt.
Item petit xii libras et xii soldos quas prò negotiis dicli monaslerii expendidil minulalim tempore co
dominus Bonensigna fuit poteslas de Quarala, et quas xu libras et xu soldos dictus abbas et Cappitulum sibi
reddere promisit, etc.
Item petit ab eisdem e soldos denar. pisanorum, quos expendit tempore Giannis de Mandrian prò egotiis
dicti monaslerii quando diclus abbas fuit exbannijus cum fratribus suis a dicto Gianni de Mandria, quos e soldos
sibi reddere promisit.
Item petit ab eisdem vi libras quas expendit prò negotiis dicti monaslerii quando dictus abbas fuit cum
episcopo Marcellino aput Quaratam coram Tolomeo vicario in comitatu, et quas vi libras dictus abbas sibi
reddere promisit.
Item petit ab eisdem o soldos denar. pisanorum quos expendit in refeclione molendini de Galognano tem-
pore Bernardini de Sisso, quos e soldos sibi reddere promisil ut conlinetur in caria facla manu Detaiuti nolarii.
Item petit ab eisdem xv libras denar. pisanorum prò expensis quas fecil in predicln molendino in Iribus
ar.nis elapsis.
Ileir. petit ab eisdem xxxvi soldos, quos solvii Communi Aretino prò condenpnatione Mario Gianelti, etc.
(Arch. cil., n. Sol»-").
226 DOCUMENTI l'ER LA STOKlA D' AllEZZO [332-333.
Lucilie esse milleiiilum mi possessionem leiiiineiilorum Taiituoii l'eilibiiuiii el Ras|)ulii
de Quaialu pro|iler eorum conlumaciatu, eis cilalis peremplorie el gridalis per Bueoum
de Moulione, data eis secuiitale publice per ipsum baliloreui seciiiHliiin (inod idem
iudex dicebat, et non veiiicnlibus nec alio prò eis veniente; et per eundem balilorem
iu diclani |)OSsessionem induxit prò serviiiis detentis, que debebanl dicto muiiaslerio;
que servilia diclus syndicus pelebat ab eis, et debita et omnia in quibus eosdeni reos
dicebal esse monaslerio, obnoxios et debilores prò annis pieterilis, i|ue non solverant.
Ouam possessionem dictus iudex Comunis dari fecil per dicium balilorem causa rei
servando, secundum iudex dicebat.
Aclum in palatio Comunis Aretii, anno domini Millesimo ducentesimo xxxviiii.
(Sn.) Ego Detaiuti de Platea excellenlissimi palalii ordinarius iudex et notarius predicta
omnia ss. commissione et mandalo dicti iudicis et pronunliationi predicte interfui.
533.
Federigo da Castiglione, visconte di Rogerio da Bagnolo regio vicario per Pandolfo
di Fassanella, revoca le elezioni di alcuni ufficiali nei caslelli di Higutino e Fon-
liano, su cui aveva piena giurisdizione l' Abbate di s. Fiora.
Rigntino - 25 marzo 1240. [Ardi. Capii, d' A\:: Carte di s. Fiora e Lucilla, n. 820].
Fontiauo ■ 26 marzo 1240.
Camici, Stippi alla Serie dei Duchi e March, di Tose, di Cos. della Rena, VI in. 40.
In Dei nomine amen. Anno eiusdem M CCxl, indiclione xui, imperante domino Fre-
<]erico II Romauoruni imperatore, viii klas. aprilis, ante ecciesiani sancii Quirici de
Rugitino. In presenlia et testimonio Nepoleonis olim Benni, Aklebrandini Pieri, pre-
sbiteri Gioncte rectoris diete ecclesie et multorum aliorum testium ibi presentium.
Frederigus vicecomes in vescontaria de Celliaio, silicei ab Ulmo sancte Flore el usque
Celiialum et usque Lusignannm, prò domino Rogerio de Bagnolo vicario iu comitalibus
Aritii et Castelli ac in Corlonensi et eius dislrictu per doniinum Pandulfum de Fascia-
nella totius Tuscie prò imperio capitaneum generalem. fecit coadunari parlamentum
de Rugitino apud sanctum Quiricum, de voluntate domini Ugonis abbatis sancte Flore,
ad sonum campane, siculi consueti suol coadunari; qui vicecomes cassavit et revocavi!
omnes officiales el ballilores qui olim missi et elecli erant et vocali per eumdem vice-
comitem dictum, et eodem modo camparios cassavit. Qui Ugo abbas dicti monasterii san-
cte Flore post diclam cassationem cum voluntate hominum de Rugitino vocavit duos
homines de Comuni de Rugitino, silicei Aldebrandinum Pieri el Vemce de Bagnoro; qui
abbas nominatus precepil eis, ut ipsi vocarent et eligereut duos consules in Rugilino bo-
nos et leales prò dicto Communi et diclo abbate; qui vocaverunl el elegerunt in consules
Andream Aldebrandini el Orlandum Paganelli, et abbas prefatus confirmavil eos: qui
Andrea(s) et Orlandus iuraverunt corporaliter in maiiu dicti donni Ugonis abbatis portare
consulariam ad niandatum et volunlatem dicti abbatis el monasterii dicti inde ad unum
annum proximum complelum, bona fide, sine omni fraude, malo ingenio et suphismo
AN. 1239-1240] CODICE dipi-OMATìco 227
et tenere diclatn coiisul;iriain pio (lido abbate et monasterio nominato, sicul dictiim est,
ad kalendas aprilis proxiiiias ad unum annum completum; el ima dicti monasleiii non
occultare, nec suliforare sive abscondeiv, et baiina el pignora de bnnnis el foliis acci-
pere et non leddoic aiìsquo mandalo el volunlate dicti abbatis el monaslerii dicli,
salvo (amen mandato domini imperaloris et eius nuntii; el inra impeiialia salvare, si-
licei banna et salaria. Qn\ consules vero elegerunl camparios el vocaverunl de mandato
abbatis dicli, nomina (|uoiuni hec sunl: Aliotlus rasijue, Baldiis Spinelli, Homodeus
Guazzecli el Hicciiis; qui corporaliler iiiiaverunt in niann abbatis et ad eius mandatum
portare campariam, bona fide, siiie fraude et malo supliismo, salva tamen iuria impe-
rialia in omnibus. Isti sunl ballitores et campari(i) qui fuerunl cassali el revocali: Gi-
rardinus Argomenti ballilor, Agura Sentoris, Leonardus de Monterkio, Valente Alberti,
Gionta Rainerii camparii. Actum in diclo loco, corani leslibus nominatis el Ranucino no-
lario, StruITncio Orlandini, legnoso notarlo, et presbitero lohanne et Venuto eius fratre.
llem alia die proxima, silicei vii klas. aprilis, in rastio Fontiani, ini platea dicti castri
que est iusta ecclesiam, piesentibus Fortebraccio ile l'Iebe, Rudolfino Ranuccii, Va-
lentino Bilini el multis aliis lestibus. Cum esset coadunalum parlamenlum in Fonliano
de mandalo dicli vicecomilis el abbatis dicti, Fredericus vicecomes nomina. us cassavit
omnes ballitores el oliìciales de Fonliano silicei iManeslram et Reslorum; el post dic-
tam cassalionem idem donnus Ugo abbas sancle Floie cum volunlate honiinum de Fon-
liano vocavit homines, silicei Fontebraccium de Tlebe, Ralestrerium, Grannum, Mellio-
sum, qui deberenl vocaie diios consules in Fonliano bouos el ydoneos ;)ro Comuni et
abbate; qui elegerunl Reslorum el Benenatum. Qui consules iuraverunt relinere et por-
tare diclam consulariani ad klas. aprilis proximas, etc. el iura dicli monaslerii accipere
et relinere prò dicto abbate el non abscondere nec occultare, et banna el pignora et salaria
accipere et relinere el resa(l)varc, sicul dictum est, et tenere ballivam prò imperio et man-
data eius tenere el observare. Et predicli consules in superiori carta nominati iuraverunt
eodem modo porlaic et lacere ballivam i)ro imperio, el tenere el observare eius man-
data, et iura imperialia salvare et confo vere. Qui consules elegerunl et vocaverunl cam-
parios el consiliarios de mandato el volunlate abbatis. Nomina campari(orHm) hec sunl:
Orlandus de la Fonte, Guido piesbiteri, Ianni, Eentevengna et Bonencasa Donani. Isti
sunl consiliarii: Dominicus Bonagratie, Granus lacobi; qui omnes iuraverunt precepla
abbatis et portare campariam, el dare consilium bonum el melius quam lognoverinl,
bona fide.sine fraude el sine malo ingenio et suphismo, salva tamen precepla imperaloris
el eius nuntii, qui prò tempore fuerit in dictis partibus el circa predicta prò imperio. El
hec omnia fecit idem vicecomes, silicei diclas cassationes et'revocationes, quia abbas
nominatus prò dicto monasterio liabebal ius miltendi, vocandi el iurisdiliorem eligendi
in diclis locis omnes electores, qui debebant de mandalo abbatis eligere omnes ofìi-
ciales prò prediclis locis. Actum in predictis locis, corani lestibus nominatis Struffucio
Orlandini el legnoso notarlo, presbitero lolianne el Venuto eius fratre et aliis multis.
Et isti sunl campari(i) cassali in Fonliano, qui missi erant prò domino vicecomite: Pe-
regrinus Grimone, Guido Rose, Ventura Rainaldini el Ventura Gualfredi, et coram le-
stibus nominatis.
Et ego Orlandinus Malhei Tebergine de Caslellione Aretino imperiali auclorilale no-
tarius prediclis omnibus presens afTui, ut supra legilur, rogatus scripsi el publicavi.
228 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [534-535.
534.
L' abbate di s. Fiora protesta dinanzi al vescovo Marcellino contro le accuse di
aver dilapidato i beni del suo monastero e di aver fallo ingiuria al vescovo ed
essergli avverso.
Chioslro di s. Francesco di Perugia - 22 settembre 1240. [Aich. Capii, d' Ar.; Carle di s. Fiora
e Lucilla, n. 827J.
mm. 130X140.
Quia vos, domine Marceiiine episcope aretine, gravare inlendilis. sicut ferlur, domi-
num Ugonem abbalem monaslerii sancle Flore, prò eo quod ipse se voluit excusare
ab omnibus in quibus vos dicebalis ipsum exlelisse, silicei dilapidando bona ipsius
monaslerii et veniendo centra proprium iuramenlum et denumliando vos excomunica-
lum, quod facere dixislis et dicilis non dei)ebat auclorilate alkuius iudicis delegati a
sede apostolica, et vobis aliquam iniuriam intulisse iusta dicium monaslerium post
predicationem veslram; ideo ego presbiter Johannes cappellaiius dicti monaslerii et pro-
curator dicti domini abbatis, super hiis et aliis limens ipsum gravari a vobis, procu-
ratorio nomine prò ipso, ad dominum legalum Massanum et ad dominum (papam) ap-
pello et ipsum et dictum monasterium ipsorum proteclioni supponens, salvis omnibus
aliis appellationibiis quas idem abbas vel eius procurator et sindicus monaslerii sepe-
dicli ab audienlia veslra inlerposuerunl et inlerposuisse dicunlur.
Facla fuil hec apellalio a domino presbitero lohanne procuratore dicti monaslerii
et abbalis, in clauslro sancii Francisci de Perusio, presenlibus Actolo Baruncii, Cila-
dino Ranerii, Aidrebandino (") Ugolini et aliis lestibus, sub anno Domini M . CC . xl, indi-
elione XIII, tempore dominorum Gregorii pape noni ol Frederigi imperaloris regnanlis,
die vini mensis selembris exeunlis.
(Sn.) Et ego Rainerius aposlolice sedis notarius predicle appellalioni interfui, ut
supra legilur, mandalo dicti procuraloris sss. et autenticavi.
In nomine Domini, amen. Anno Domini M . CC . xl, indiclione xiii. tempore domi-
norum Gregorii pape noni et Frederici imperaloris regnanlis, die vini mensis selembris
exeunlis. Presbiter lohannes capellanus monaslerii sancle Flore, cum essel coram do-
mino M(arcellino) episcopo aretino dixit ei: Domine episcope, super eo quod dicilis
malignam iniuriam vobis intulisse apul dictum monasterium et me contra vos exlelisse,
et quia terminum mihi dedisli(s) esse hodie coram vobis, presentatus sum ante vos
et dico me vobis nullam iniuriam fecisse nec exlelisse contra vos; anledico quod me
in aliquo non gravelis, et si me gravarelis in aliquo ad dominum legatum Massanum
et ad dominum papam appello.
•) Sic.
AN. 1240] CODICE DIPLOMATICO 229
Facla fuit liec appellatio in claustro sancii Francisci de Perusio, coram Aclolo Baruo-
tii, Citadino Ranerii, Aldrebandino (*) Ugolini et aliis lestibus ad hec rogatis (1).
535.
Privilegio del vescovo Marcellino col quale conferma alla Pieve di s. Ippolito di
Bibbiena le donazioni degli antecessori, lutti i possessi di chiese e di terreni e
tulli i diritti acqxiistati da sessant' anni.
Palazzo Tescoyile • 5 gennaio 1*240. [Arch. Capii. d'Ar.; n. 597].
mm. 480X^40. - Questa caria, scrina nilidamente per mano dello slesso vescovo aretino, conserva tut-
tora, slaccato però dalla sua cordicella serica, il sigillo episcopale impresso in cera, nel quale si scorge l' im-
magine della Vergine col figlio in braccio e in basso genuflesso il vescovo pregante. Intorno: s. marceu.im
ARETINI EPi. (mm. o4X30).
Il MarcellinusC') miseratione divina episcopus arelinus dileclis filiis Rolando plebis sancii
Ypolili de Biblena eiusque fiatribus lam piesenlibus quam fuUiris canonice subslituendis
iu perpetuum || (2). Quoliens a nobis pelilur quod religioni el honestati convenire vide-
lur, animo nos decel libenti concedere, el pelenlium desideriis prò nostri oilìtii debito
congruum sulTragium inpertiri. Eapropter, dilecti in Domino filii, vestris iiislis postu-
lationibus clemenler annuimus, et plebem veslram, in qua divino estis obsequio man-
cipati, que ad ius et proprietatem Aretine ecclesie spelialiter pertinere dignoscilur, ad
esemplar felicis recordationis Theodaldi, Conslanlini, leronimi, Amadei et Martini pre-
decessorum nostrorura, sub beati Donali et nostra protectione suscepimus, et presenlis
scripti patrocinio communimus. Statuentes ut quascumque possessiones, quecumqiie
bona eadem ecclesia nunc canonice possidet, aul in futurum concessione pontiflcum,
largitione regum vel principum, oblalione fidelium seu titulo empiionum aul aliis iustis
modis, prestante Domino, poterli adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et illi-
bala permaneanl. In quibus hec propriis duximus exprimenda vocabulis: Locum ipsum
in quo plebes memorala sita est, que in lionore sancii Ypolili fundala esse dignoscilur,
cum cunlis suis habilationibus constructis et conslruendis, cum rebus aliis omnibus
ad eam perlinenlibus; ecclesiam sancii lacobi que cum omni iure suo libere ad plebem
veslram pertinere dignoscilur; decimas eiusdeni castri et villarum ac circum adiacenlum;
ecclesiam sancii Laurenlini cum omni iurepatronatus, et ecclesiam sancii Archangeli cum
(•) Sic. (bi La M iniziale è assai più grande delle altre lettere della prima linea allungate e in-
terposte, ed e disegnata entro una specie di trina sottilmente trapunta.
(1) Segue un altro atto uguale. Il medesimo pi'ocuralore del monastero e di Bono monaco, preseniatosi
lo stesso giorno al vescovo Marcellino "dixit ei: Domine episcope, super que dicilis dictuni donnum Bonum
aliquam iniuriani vobis intulisse et centra vos e.vtetisse, el quia terminum ei dedistis esse hodie coram vobis,
prcsenlatus sum ccram vobis el dico procuratorio nomine ipsius ipsum vobis nuUam iniuriam fecisse nec
extetisse conira vos; aniedico quod ipsum in aliiiuo non gravelis,, eie.
(2) Cfr. il privilegio di Adriano IV (2 maggio MS3) edito negli Annnl. Camald. Ili, App. 479, n. cccx,
e la conferma di esso fatta da Innocenzo 111 con bolla data in Viterbo il 13 ottobre 1 207, il cui originale con-
servasi neir Arch. Capii, di Arezzo, al n. 499.
530 DOCUMKNTI PER LA STORIA d' AREZZO fo35.
iurepali'oiialns, el ecclcsinm (salirli) Matlici de Terrafossola, ciim omiii iiiro|)atro[naliis]
conresso ah episcopo tarlino el cuni inslilulioiio el oniirialione ipsarnm in castro Bi-
blene positarnm: ccclesiani sancii Aiidrce (Je Lonlrina ciim onini iure suo; ecclesiam
de Cursoloiio cnm ilociinatioiie omnium Biillorum; ecclesiam de Monleckio; ecclesiam
de Vigiiole; ecclesiam de Sarna; ecclesiam de lordona; ecclesiam de Casalcckio; cecie-
slam de (".ampi cnm decimalione mansuum Vitelli et Ramuscini; ecclesiam de Querceto
cum decimalione mansuum Capanni, Martinocgi, Ceoncii el Fiorentini; ecclesiam de
Calarsina; ecclesias sancii Angeli et sancii Donati de Bancena cum decimalione omnium
cinerariorum; ecclesiam de Ptlia; ecclesiam de Ofignana; ecclesiam de sancla Maria in
Monte cum antiquo et debito reddilu de Corecco, videlicet veslimentorum, letaniarum
et iudiciis mortuorum liabitanlium in Valle Capiula et Petra qui vobis debelur aiiti-
quitus; ecclesiam de Fraxinelo; ecclesiam de Caraseolo; jdebem de Monlefaluckio lan-
quam propiium litulum noslie plebis, el ecclesiam sancii Donati de castro eiusdcm mon-
tis, cum omni decimalione tolius gagge et unius mansi positi in castello quod fuit
quondam Boniperli; ecclesiam Monlis Silvestri, el ecclesiam de Iompa[rela] cum red-
dilu XII sextariorum frumenti qui de antiquo iure et consuetudine vobis debentur; eccle-
siam sancii Salvaloris de Verna, cum hospilali, cum inslilulione et ordinalione eorun-
dem; ecclesiam de Vespero, et ecclesiam de Ti'emogiano cum reddilu xi"'" seslariorum
frumenti; et ecclesiam sancii (^enonis; decimas unius mansi in Cerritulo, decimas alte-
rius mansi in Stavelle; unum sestarium frumenti de quarta decimarum qui vobis anli-
qiiilus debelur prò unoquoque manso tolius veslri plebatus; tenimenla quoque l'ellis,
Petripiccoli et Falconis, qui de concessione predecessorum nostrorum se et sua predicte
plebi contulerunl; tenimenlum quoque Avullronis posilum in Biblena et in suo districtu
ubicumque reperitur, cum omni iure, aclione el ratione ad illud pertinente, quod una
cum consensu tolius Capituli aretini plebi comcessimus memorale; preterea campum
de Fio cum castagneto ibi superius posilo; donicatum posilum iuxta Sorasam; donica-
tum de Peciolo rolundo; donicatum de Canbernaci, donicatum de Redera, et aliud sub
Redera versus fluvium, et illud de Piscaria; ciausuram de Plebe veteri, el lotum ca-
stellare cum vinea inferius ibi posila; vineam de Podio, vineam de loverra; donica-
tum de Arna cum orlo et vinea ex altera parte vie posilo; molendinum quoque de
Gualkiera, et omnes possessiones quas in Biblena el in eius dislriclu habetis et possi-
delis vel prò vobis alias, ubicumque per diversa loca et vocabula inveniuntur; decima-
tionem quoque integram a Subberlingis terminis usque in Vissulam et usque Corsulo-
nem currentem in Arnum inferius cnrrenlem sursumque lendenlem usque ad rivum terre,
percurrenlibus terminis Camengalibus usque ad silvani Spolene revertendo ad Arnum
ad priores terminos; Inter quos fines omnem decimationem et omnes spirituales red-
dilus qui ab ecclesiis el parrochianis intra plebalum vestrum consistenlibus vobis de-
benlur, specialiler decimas tam de donicatis nostris quam de locatis posilis Inter pre-
dictos fìnes et alia que memorala ecclesia veslra solita est babere, videlicet veslimenla
omnium mortuorum plebis et ab omnibus eiusdem pleberii capellanis, dimidiam
parlem de iudiciis mortuorum plebi sancii Ypoliti superius memorale, concedimus
et aucloritate nostra in perpeluum confirmamiis. Volunuis quoque et concedimus,
ni hominibus de Cavalicio qui habitanl in Memenano licentiam omni tempore habea-
tis spiritualia conferendi, sicut aclenus habuistis. Concedimus quoque ut omnes ad
AN. I240J CODICE DIPLOMATICO 231
castrum ile Biblena aliunde ad habitaiidum venientes plebi, tamquam matrici ecclesie,
iu spirituaiibus sint subiecli, et quod iiceat vobis eos tamquam vestros parrochianos
penilentiaie et ad omnia recipere tam in vita quam in morte, nisi excomunicati sinl
vel interdicti, et eorum corpora si necesse fuerit ecclesiaslice tradere sepulture. ludicia
quoque omnia prò defunctorum salute pia devotione vobis et ecclesie veslre collata
volumus integra senper et illibala servari. Antiquas quoque et rationabiles consueludines
ecclesie vestre a sexaginta annis retro usque ad liec tempora conservatas, ratas habe-
mus et futuris temporibus manere decernimus illibatas. Concedimus quoque vobis cun-
clarum ecclesiarum in veslra parrochia conslitutarum ordinalionem, inslilulionem atque
dispositionem secundum vestram vestrorumque predecessorum antiquam consueludinem,
ut ordinandi, instituendi et removendi, interdicendi et reconciliandi et eliam, si necesse
fuerit, clericos corrigendi, liberam habeatis et plenariam poteslatem. Proliibemus in-
super ne aliquis in plebatu vestro ecclesiam vel oratorium seu hospitale aul aliquam
religionis doraum de novo costruere vel costructam alteri persone vel ecclesie subdere
presumat, sine nostra et veslra noslrorumque et veslrorum licentia successorum. Adiun-
gimus etiam vobis ut de novalibus lotius veslri plebalus ubicumque fiant tam in alpi-
bus quam in silvis et de terra biblenensi ubicumque sit et laborelur, auctoritate veslra
iure possilis exigere et percipere decimaliones, preterquam de silva nostra Vallis sancte,
quam ad proprias manus tenemus; et quicumque eas vobis solvere et dare conlemp-
serit, liberam habealis interdicendi eos et excomunicandi (poteslalem). Ad hec insaper
reddimus vos et ecclesiam vestram liberos et absolutos ab omnibus indebitis et insuetis
exalionibus ab omni clericali et seculari persona. Decernimus ergo ul nulli omnino
hominum Iiceat prefalam ecclesiam temere perturbare, vel eius possessiones auferre,
vel ablatas possidere vel relinere aul minuere, seu quibuslibet vexalionibus faligare,
sed omnia integra et illibala servenlur eorum gubernatione ac suslenlalione prò quo-
rum usibus concessa sunl omnimodis profulura. Si qua igilur in fulurum ecclesiastica
seu secularis persona liane nostre conslilnlionis, concessionis et confirmationis paginam
scien[ter] conica eam venire temptaverit ausu temerario ditioni vestre supposila, si se-
cundo lerliove commonila presumplionem suam congrua salisfaclione neglexerit emen-
dare, potestalis honorisque sui dignilale careat, reamque sese d[ivi[no iudicio existere,
et excomiinicationis vinculis innodalam (de) perpetrata iniquitate cognoscal et a sacra-
tissimo corpore domini nostri lesa Clirisli et sanguine sciai se esse alienam, et in
extremo exaraine divine ultioni subiectam. Cunclis aulem eidem loco sua iura servan-
libus sit pax domini nostri lesu Chrisli filli Dei ylerni, qualinus hic fruclum bone
operationis aquirant et apud districlum indicem premia elern»? pacis inveniant. Amen,
amen, amen.
t Ego Marcellinus aretinus episcopus ss.
t Ego Bonaguida aretinus prepositus ss.
t Ego magister Guido primicereus (*) aretinus canonicus ss.
(•) Sic.
232
t Ego magisler Guido pliysi-
cus arelìnus canonicus ss.
t Ego magisler Geiardinus
areti 11 US canonicus ss.
t Ego lUlebrunilinus Monlis
RaoalJi plebanus arelinus
canonicus ss.
DOCUMENTI PFR LA STORIA D AREZZO
t Ego Capilaneus plebis de
Terquonda canonicus are-
linus ss.
+ Ego Bene canonicus are-
linus ss.
t Ego INicolaus arelinus ca-
[535-536.
t Ego Reslaurus arelinus
canonicus ss.
t Ego Ranucius arelinus ca-
nonicus ss.
t Ego Uainerius arelinus ca-
nonicus ss.
nonicus ss.
Dalum in civilalc .\relina. in pal;itio episcopi iuxla Piebem, per manum domini Mar-
cellini aielini episcopi, nonis ianuarii, anno dominice incarnalionis millesimo C.C . xl,
indiclione xiii*.
536.
/ delegali apostolici condannano % Nobili di Hetramala a resliluire al Priore di
Camaldoli una casa posta entro il castello di Pianettolo, sopra la quale era sorta
nun lite.
Castello di Pianettolo - 17 ottobre 1240.
[.\reh. Fior., Diploin., Camaldoli].
mm. 37oX4iO- ■ -'*<''' 'ergo, nel sec. XV, fu scrino: Bona Planettuli. Sententia in favorem Eremi cantra
illos de Petramala super una domo in castro Planettuli.
(Sn.) In nomine Dei eterni, amen. Anno Domini M . ce . xl, xvii die intrante men-
sis oclultris, tempore Gregorii pape et Federici imperatoris, indictione xiii\ Cum causa
quedam que verli seu agitari sperabatur inter donnum Basilium sindicum et ycononum
monaslerii Cumaldulensis, seu donnum Guidonem priorem et conventum loci predicli
ex parte una et nomine monaslerii memorali, et dominum Aldebrandinum de Petramala,
Tarlatutium et Bertuldum filios olim domini Tarlati ex altera, cognoscenda nec uoq
fine debito decidenda esset sub examine S. prioris sancii Laurenlii et D. prioris sancte
Marie maioris Florentie, a domino Gregorio summo ponlifice delegatorum seu missorum,
et ipsi iudices delegati super ipsa causa processissenl, ut postulai iuris ordo, ipsam-
que causam diffinitiva sententia decidissent, cuius quidem commissionis tenor et sen-
tentia talis est, videlicel: In Dei nomine, amen. Nobis S. sancii Laurenlii et D. san-
cte Marie maioris prioribus Florentie scripsit nobis summus pontifex in iiunc modum:
Gregorìus episcopus servus servorum Dei dilectìs fiiiis S. sancii Laurenlii et D. sancte
Marie maioris Florentie prioribus salulem et apostolicam benediclionem. Prior et con-
ventus Camaldulensis nobis conquerendo monslrarunl, quod àbbas de Sasso, Albertus
miles et quidam alii clerici el layci Aretine Fiorentine et Castellane civitalum et dioce-
sum super de....(*) el quibusdam aliis ecclesiis, decimis, possessionibus el rebus aliis
iniurianlur eisdem; ideoque discrelioni vostre per apostolica scripla mandamus, qua-
tinus, pa.rlibus convocatis, audialis causam et, appellatione remota, fine debito termi-
netis, favenles quod decreveritis per censuram ecclesiaslicam fìrmiler observari. Testes
(«) Segue un compendio di non certa lettura.
AN. 1240] CODICE DIPLOMATICO 'i33
antem qui fiieriiil nominati si se gralin, odio vel timore snhtraxerint, rensiira simili,
appellatione cessante, cogatis veruni toslimoniiim peiilxjrc. Datimi Anagne, xiiii kall.
augusti, pontilìcalus nostri anno tlnoclecimo.
Auctoritale igitur predictarum iilerarum citali fccimus logitimo nol)iles viros Ilde-
brandinum de Petramala et Tarlalulium et Biituldum IVatres, filios olim Tarlati, cives
aretinos, centra qnos donnus Basilius syndicus et procuralor prioris et conventus lie-
remi Camaldulensis optulit liunc libelliim: Vobis dominis S. et D. prioribus sancii
Laiirontii et sancle Marie jMaioris de Florenlia, iudicibus ilelegalis a domino papa, con-
querilur donnus Basilius syndicus et procuralor lieremi Camaldulensis, vice et nomine
dicti lieremi et prò ipso heremo, de dominis lldebrandino et Ubertino de Petramala
fratribus et Tarlatutio et Birtuldo filii(s) Tarlati civibus arelinis et de colibel prediclo-
rum in solidnm qui possidoi, pelens ab eis et a qiiolibet predictoriim in solidum qui pos-
sideiil, imam domum posilam in castro Planolnli, inxta muruiii dicti castri, ab alio
latere iuxta Acerbum, ab alio latere iuxla domum domini Rogerìi de Tarcano, (|uam
tenet a dicto heremo, et iuxta viam publicam el siqiii alii sunt fines; quam domum dicit
diclus syndicus et procuralor dicli beremi ad ipsum heremiim peilinere iure domini!
vel quasi. Ondo de bis omnibus et singulis supiadictis et de quolibet predictorum in
solidum qui possidet ralionem el offiliuni nostrum sibi, recipienti vice et nomine dicti
heremi el pio ipso lieremo, petit, reservala sibi liceiilia in omnibus aliis in quibus
essent sibi obnoxii. Comparente igitur Bencio notorio procuratore dictorum Ildebrau-
dini, Tarlatutii et Birluldi in presenlia nostra, interrogatus a nobis aule litem conte-
slatam utrum ipsi, quorum est procuralor, possiderent rem petilam vel prò quanta
parte, rospondet quod lldebrandinus pio lerlia parie et Birluldus et Tarlatutius prò
alia lerlia prò indiviso et non plus possident domum predictam. Uiide super peti-
tione predicta fecimus litem bine inde legilime contestari Inter prediclos syndicum et
procuralorem super predictis partibus rey petite de quarum possessione confessus fue-
ral Bencius procuralor nobilium predicloinni, assignanles postmodum lerminum nobi-
libus supradiclis per eimdem procuralorem et etiam per lilleras nostras, quod ad no-
strani presentiam accederenl de calumpnia iuraluri. Sed cum ipsi nobiles non venissent,
excusationem per procuralorem suum minus legiplimam protendendo, nos ad petitio-
nem syndici beremi supradicti, habitn Consilio, interloquendo pronumptiamus eosdem
nobiles contumaces et pio confessis baberi debere tanquam recusanles subire calumpnie
iuramcnlum; et licei lime Bencius procuralor predictis contumaciter recessissel, lamen
postmodum ad caulelam cilari fecimus eosdem nobiles et procuralorem prediclum ut
venire(n)t in certo termino senlentiam audituri, proposiluri lamen ante sententiam
quicquid rationabililer duxerinl proponendum parli; quamvis diclns Bencius procuralor
ilerum cumparuerit coram nobis in termino asignalo, non tamen aliquid super (negolio)
principali proposuit, sed pctebat lalam interioculoriam revocaci, nuilam de novo excusa-
tionem legilimam assignando. Nos vero ad habundantiorem caulelam audila petitione
Bencii procuratoris predicli etallegatione alleriusparlis, habito Consilio, interlocuti faimus
inlerlocutoriam supradiclam revocandam non esse, parali tamen audire quicquid par-
tes vellent pro[)onere super negolio principali, protestando quod si aliqua partium
contumaciter recederei, nichilominus ad difinitivam senlentiam procederemus sicut es-
sel faciendum ex iure. Ipse vero Benlius procuralor iiicliilominus conica proibitionera
i34 DOCUMENTI l'KR LA STORIA I)' AREZZO (o3C-.3:j9.
noslrain cuiiliimacilor rocessit, ciim precipereinus eidem ut starei ad senlcnliam au-
diendam. Unde nos iudices supiadicli, receplo imamenlo caliimpnie a syiidico heiemi
memoralo ci iiilelleclis meiilis cause, visis instiumenlis a parie syndici inlroduclis, do
Consilio sapieiiliim, .nicloriLilo «pia fuii|,'imiir, alisenlia dicloriim iiol)iIium (,'l pmciira-
loris eorum, Dei rtplei'li preseiitia, pei' dilliiiilivam seiitenliam condeniiamus predidos
Ildebrandinum el IJiilnkliim el Tarlalulium et Berilium procuratorem eorum, ipsornm
nomine, ul reddanl el restiluant (lido donno Basilio i)resenli, lieremi nomine el ipsi
heremo diias jiarles prò indiviso diete ilomns ci rev pelile, silicei lldelirandinus ler-
tiam partem el Birlnldus el Tarialulius aliam teitiam. El lalis syndicus ck.
Aclum in castro l'ianeloli, in presenlia el testimonio presbiteri dralie sancii Rutilli,
presbiteri lohannis capellani sancii Barlliolomei Anglaris, Elbene olim Zemboni et alio-
rum ad hoc testi um rogatorum.
Ego (laido inperialis aule nolarius dalioni prediclc tenuto inlerfui, el de mandato
predicli domini lacubi prioris Anglaris omnia snpradicla sss. el in pnblicam formam
redegi.
537.
L' abbate di s. Fiora viene aulurizzulo dal Vicario imperiale a racco'jliere dalle
sue terre, ville e Cantelli il denaro servito per mandar milizie all' Imperatore.
— (1240).
[Ardi. Cufiil. d'Ai-.; Cuik' di s. Fiora e Lucilla, n. s:{|]
nim. I80XS0.
Rugerus (') de Bangnolo. vicarius in comitalu Aretino el Castellano liac eliam in
Cortona el districlu per dominura Pandulfnm de Fasanella, Federico de Caslillione vi-
cecomili salulem el arnorem sinceinni. Per lilleras domini Inperatoris inlelleximus el
eliani confirmationem domini Gavardi liUeiaium, (jiiod expense quas fecil dominus abbas
sancle Flore prò mililibus, quos misit ipse abbas in servilio eius, deberenl colligi et
aberi per castra el villas seu terras dicti monasterii, sicut in prediclis litleris couti-
nelur. Volentes igilur precepta eius ducere ad efectum, vobis firmiler precipiendo
mandamus qualenus, visis litleris memoralis, lerris dicti monasteri! prediclas expensas
inponalis el colligatis, sicut in tenore illarnm lillerarnm continetur, ita quod abbas
exiade datium habere non possil.
538.
Gregorio 7.V autorizza il vescovo Marcellino, rettore della Marca Anconitana, ad as-
solvere gli aderenti di Federigo 11 scomunicati.
Luterano • 18 srennaio 1241. [Artli. Valic, fìei/est. Gregorii IX, an. XIV, voi. 20, e. 3-5, ep. OS].
(«) Sic.
AN. I240-I24IJ CODICE DIPLOMATICO 235
(Marcellino) episcopo aretino Marcine Anconilaiie reclori.
<;um, sicut le intimante percipiinus, nonnulii in Anconitana Marchia constitiiti, r|ui
propter i'avorem Frederico dicto imperatori exliihitum vincuio sunl excomunicalionis
astrioti, ad sinuni matris ecclesie redire desiderent, fralernilali tue per apostolica scripla
mandiinìus, (iiialenus per le ac alios, f|uo> ad hoc idoneos esse cognoveris, de parendo
super hiis mandalis ecclesie et qnod in parlem dicli Frederici ulterius non redibunt,
sufficienti ab eis caulione recepla, ipsis iuxla formam ecclesie benelicinm absohuionis
impendas. Datum Lalerani, xv kl. febrnaiii, anno xiiii(l).
Eidem.
l't eo gralior aliis habearis quo pluribns poleris exislere graliosus fralernilali Ine,
quod illis de Anconilaiia Marchia, qui pio violenta manuum inioclione in personas
ecclesiaslicas excomunicalionis senlenliam incurrerunt, dum lamen passis iniuriam sa-
tisfacianl compelenter, iuxla formam ecclesie absolutionis benehcium valeas irapertiri,
nisi adeo gravis fuerit el enormis oxi-essus eorum quod propter hoc merito ad sedom
apostolicam sint millendi, aucluritate predirla indulgemus. Dalum ut siipra(2).
539.
Gregorio IX scrive al cexcoco Marcellino, rellore della Marca Anconitana, 'perchè
assista e prolegga gli uomini di Caslroficardo.
Laferano - 24 ma?g'io 1241. [Ardi. Vaiir., Uegi'.il. Gregorii LX, an. XV, voi 20, e. 79, ep. o8].
(Marcellino) episcopo aretino Marchie Anconitane reclori.
Vressuris et angustiis quas fideles nostri.de r.aslrolicardi prò fido ac devolione ec-
clesie patiunlur per sincerilalis ine lilteias intellectis, illas ex pelitionibus ipsorum,
quas exaudire decuit, favorabililer fecimus expedire. Verum cum velimus eosdem per
le consolalionem consequi et in suis iuslis desideriis promoveri, mandamus quatenus
ipsos, sicut accepimus, ad impoitabilem penuriam iam redaclos, super prestandis
procuralionibus ecclesie Romane nunliis ac super exhibilione saiarii in appeilalionibus
eorum, qiie ad tuoni vtd Uiorum officialium audienliam deferunlur, gravari usque ad
nostrum beneplacitum non permitlas; diligentem daturus operam, ut ipsorum ralio-
nabiles el antique consueludines a nullo temere infringanlur, sed illibate in suo robore
perseverenl; mandalum nostrum laliler impleturus, ut et ipsi adiulorem in le repe-
risse benivolum, el penes ecclesiam devolionis suscipere gaudeant incremenlum. Da-
tum Lalerani, vini kl. iunii, anno xv.
(\) In uguali termini scrive Innocenzo IV il 26 agosto 1242. Regest. Innoc. IV, voi. 21, e. 12", ep. 72.
(2) Ved. altra lettera uguale nel citato Regest. Innùc. IV, e. 13, ep. 74.
2;)() DOCUMENTI PKB (..V STOBIA D' AREZZO ioiO-'iV?.
540.
Prulctla l'ulta dal giudice del i'umintr. in ì»csc>iza del ricnrin drl conte Pandolfo
da Fassanclla, per reclamare il pnssesso delle selce di Frassineto, ValUujine ed
Agulolo.
— 5 Iiifrlio 1241. lAirli. (li SI. di Fu:, Capitoli, vi.l. XXIV, e. 7H'].
Ili ilei iHiniiiic, iinuiii. Aiiiiu Dtimiiii millesimo CCxli, domiuii Fruderico impeiiilore
im|>eranle, (Iregoiio pajìa rosidciiU', inilictioin' xmi, die v iulranlo liilio. Dominus laco-
bus index C.omiinis Ardii ci assossur domini Giaiinis de Mandria Dei et im|)erialis L'ialia
ardine noleslalis dixil el prolcstaUis i'iiil corani domino Leonardo vicario comilis l'an-
dulli in coniitalii Aielii pio domino imperaloie, quod non eral ibi causa inlrandi pos-
sessioiiem de novo lerraium d silvarnm el pialarnm domini impeialoris nec aliciiius
alteriiis liominis, nec volebal aiil'erre ali(]uod ius si qnod liabebant in prediclis lerris
pratis d silvis, silicei Frassiiidi, Vallaginis, Agulolis el pralaium, sed eral ibi cum
bominibus de civilale Arelii causa reliiiendi possessionem, Irai et uli ea silicei silvarum,
terrarnm el pialarnm. Oiiam possessionem prediclainm teirarum, pralaium d silva-
rum Comune Ardii el liomines de Arelio liabueranl el lenueranl el liabenl et leiient
per 1 aniios el plus, colligendo inde l'ruclns de prediclis qnolibel anno continue, sine
aliqua molestia vel alicuius conlradiclione usque iiuiic el spetiuliler anno preierilo
tempore domini Wanbedi de tlornaxano.
Aclum in prediclis pratis, corani domino Cambio de Caslillione Aretino, domino
Salamoile de Caslillione Aretino, domino Brocardo de Caslillione Aretino, domino Jla-
nerio Onbedi, Saraceno Ugolini Falkelli, Bonafide florenlino, Taviano, Guidone Sara-
ceni camerario Comunis Arelii el Baldinello filio Uaneiii Pandecampi el aliis leslibus.
F^go Guido nolarins lilius Grifoliiii coiidam domine Berle, d lune dicli Comunis
scriba, diete proleslalioni et diclo iiileifui, el de mandalo dicli iudicis domini lacobi
subscripsi el publicavi.
Ego Amannatus noi. de Avelli) siciit iiiv-^ni iiichil addens vel minuens. ita fideliler subscripsi
el cxemplavi.
541.
Maestro Bcnrecscuto grammatico prende in affilio per lo Sludio Aretino il palazzo
e le case aderenti alla Chiesa di s. Pier l'iccolo, promettendo all' abbate di
s. Fiora una pensione annua di lire 2o di denari pisani.
Arezzo • 2 agosto 1241. [Arch. Cupil. d' Ar.; Carle (il s. Fiora e Lucilla, n. 839].
inni. 100X300. - Pergamena coii due tagli ad angolo acuto.
AN. I2il) CODICK DIPLOMATICO 237
In iioiniiie Dei etenii, amen. Anno domini a naliviiale M.CC.xli, intliclione xiiii,
Gregoiio papa resiliente, Froileiico imperatore imperante, mi nonas agusti. Magister
Benrecevuliis gramaticus expressim corani me notario et teslibus infrascriplis, ex certa
scientia et non per aliqucm errorem, presenli die, soienpni stipnlatione interveniente,
promisi! dare et solvere domino Ilngoni abljati sancte Fiore, recipienti et stipulanti
nomine diete abbaile et suorum snccessornm, aut cui ius suum dederit ve! concesserit,
hinc ad kalendas septembris proximas vel ad alinm terminum sibi ab eo in anlea pro-
rogatnm, viginlitres libras denariornm pisanornm prò pensione domns et [inialii sani'li
Tetri in l'iccolo et aliarnm domorum perlinenlium tum diclo palalio. Quod palatium
et domos a dirlo domino abbate recepisse et sibi ioralas fuisse confessus est, renuntians
exceplioni dicli palalii et dictarum domorum non habitarum non receplarum non locata-
rum, et doli, mali et in factum snbsidiarie coiidilioni sino causa et ex iniusta causa; et quod
non repelct per se nec per alinm ul!o ingeiiio illam teiliam parlem que concessa est
raagisti'is per Slatutnm Aretine civiialis, et quod non opponel aliquam exceptionem
quod dieta terlia pars ullo modo peti possit, et quod dieta soi's minuatur pio parie vel prò
loto, renuniiando penitus beneficio dicti Constituli civiialis Aretine prescnlis et venturi
et etiain privilegio scolastico et omnibus aliis beneliciis ci exceptionibns et legum aiixiliis
sibi, rei vel persone competenlibus ve! cijmpeliluris. Quod si, ut dictum est, non solverli
vel in aliquo conlravenerit ani ali(|uani exceptionem opposuerit vel diclam terliam par-
lem per se vel per iiiter[)osi!am personam aiiqua de causa petierii, lune per se et suns
lieredes promisit dicto domino abbati, recipienli et sti[)ulaiiti pto se et snis successo-
ribus, dare el solvere i)liis nomine pene Cenlum soldos bonorum pisanornm denario-
rum, et, pena soluta voi non, diclam sorteni sine diminutione nicliiloniinns incoNlinenli
solvere promisit, etc.
Actum in porla Buigi civitalis Aietii, aule domos diete abbatio, ruiam domino Mar-
zupino advocalo el domino Ugolino legista et aliis plniibiis vocatis el rogalis testibus(l).
(Su.) Ego Boncompagnus notarius quondam lìondie omnibus piediclis inlcii'ni et,
ut supra legilur, rogalus scripsi el [tublicavi.
542.
Proicsla falla al vicaria di l'andolfo da i'nxsandla, capilano di Tosatno, dal pro-
curatore di Cumaldoli. sopra la giurindizione del caslellu di Piaiiellolo. contesa
ai Camaldulesi dai .\obili di l'iclraiiiala.
t'asliglioiie Aretino, Pieve di s. Angelo - [R. .\icli. rk.|-., lJi|iloiii., CamaU!oU\.
18 settembre 1241.
min. 2So,<7IO. - Nul tergo, nul soc. .vV, fu scrino: Qiml cistniìii VIdncItidi prnpc An(jlun'm pcrlinct
ad lieremnm Caìmildulensem.
Camici, Si//)/'/. uUu Scric dei Duchi e March, ili Tuxr. di Cos. della nciui, VI iii, 36.
(() Vodaiisi alili due documenli sotlo i un. .51)0, 5SI.
ì;:ìs iPdci'MKiMi l'F.n i.\ sTumv d' aiu/zo |.")42-.")13.
In nomine clerni Un, amen. Millpsimo l'.Cxli, inilidioiio xiiii, <;lorinsissimo domino
Kredeiirn impcianic, dii' wiii mensis solemlìiis. In itresciilia ci Icstimcinio domini
Ciiiidonis oiiin liiii Kainaidi Hiislolloiisis (°). domini Frcderici Teste, domini Kainerii
Ciozzaiii, domini Ciiiaidiiii ('avairanlis, domini Honcompa^^Mii iiulicis, domini (li ilTolini
de sant'io (Jnirico, domini larohi Ciilialdi di; (lasliliom; Aretino, Anfosrii de Anj^lare et
aliorum lesliiim voratoimn et ro},'atoriim. Donnns Innrlc syndicns ri piocnialor al(|no
defensor JKìremi Camaldiilensis ac monaciis, constiliilus ini presentia domini Leonardi
de Conturscio vicarii comilis Pandidli do l'asciancila atipie regis in loto comitatii Are-
lino et Castellano, et ipsiiis iiidicis et prò triliiinaii sedcnlis(''), presentilius domitio Uber-
tino olim domini Ildehrandini de l'clramala, Tarlalncio et Uerlnldn liliis ipioiidam
domini Tarlali et ipsins Uherlini nepolil)iis ('), (|iii dominus Uherlinns erat procuralor
domini liilehrandini sui iVatris; et presentibns Cambio Venture, rircarino, Leonese,
Masihit'tlo, risolino (liraidini, Bosino, Uherlo, Higncio Higoli, Vencie Cnilielmi, Fran-
iiine Ciiiinca, Orlando de Nnvilliano, Carlapane et Vollia de l'iaiiectoio liominibus
silicei lidelihus prioris Camaldiilensis et jiredicle iieremi Camaldiilensis, ut dictiis don-
nns Iiincta syndicns snpradictus dicehal; et piesentihns domino Ungerlo et Nepoleone
eiiis fratre de Cai'ciano et multis aliis mililihus el nidjilibns civitatis et diocesis Aretine
seu comitatus eiusdem, (|iii direbanlnr insimid Ione, ronvenisse prò pai'e el amore
Inter ipsos reformandis ad mandatum dirti domini Leonardi vicai'ii comilalns Aielini,
IMiblice el alla voce, procuratorio nomine dirli ('■) beremi prioris et convcnlns, dixit et
lirotestatus est, qnod diclus prior el conventus lieremi camaldulensis el dieta beremus
sunt in possessione corporali castri de Planectolo et omnium et singulorura domorum
et i)latearum ac omnium aliorum el singulorum (jue conlinentur in dicto castro et infra
ambitum murorum ipsius castri prò tribus partibus, et totius curtis et districtus ipsius
castri prò prediclis partibus, et in quasi possessione et aclenus longo tempore (") fue-
runl; et quod ad ipsos perlinet dictum castrum et cuiia el dislriclus et omnia et
singula que continenlur in eis, ut dicium est, tam dominium seu proprietas quam
iurisdiclio el usus, polesias et possessio, et quod sunt in possessione omnium pre-
diclorum et singulorum ve! quasi. Et dixit el prolestatus est quod ipse, nomine el vice
diete lieremi camaldulensis et prioris el conventus dicli loci, est paratus respondere
de iure prediclis omnibus el singulis agere volenlibus vel conqueri et aliis super pre-
diclis seu de prediclis vel aliquorum predictorum vel occasione prediclorum el singu-
lorum omnium corani eodem domino Leonardo vicario et coram domino rege el domino
Frederico imperatore, et coram quocumque alio indice seu domino competenti tam super
possessione vel quasi, quam super proprietale seu dominio. El si diclus dominus Leo-
nardus seu eius index seu vicecomes aliquis vellet aliquem vel aliquos magnum vel
parvum seu magnos vel parvos de prediclis vel aliis in possessione predictorum vel ali-
cuius vel quasi eorum mittere seu ponere vel super proprietale seu iure proprietatis
contra predicta aliqnid attemplare vel facere conica diclam beremum seu predictos,
seu aliqnid fareret vel altemplarel, dictus dominus luncla syndicns, et procuralor atque
defensor tam prò se quam nomine el vice diete beremi Camaldulensis prioris et con-
ventus loci eiusdem cuius est syndicns, pidcuralor, defensor, aclor et monachus, sen-
(•) bustoll.
(><) sedentibus.
\,'^) nepotes.
.(^) sic.
{') actenus ripetuto.
AN. 1241-1242] CODICE DIPLOMATICO 239
lieiis so el iliclam lieremiim el priorem et convonlum ipsins gravali ab eoJt'ni vicario
et suo iiulice in prediclis et eorum (piolibet et aliis, ad iurisdilioneni competentem
appellavit el ad doiiiinuni regem et ad doiiiinum Fiedericum iriviclissimum imperatorem,
et se et eos, eorum iura [)redicta et omnia alia sub eorum prolectione et defensione
subposuit et diclam heremum procuratorio nomine prò eisdem omnibus et singuiis.
Aclum apuJ Castillioneni .Vrelinum, in ecclesia sancti Angeli (|ue modo vocalur [de-
bis, corani jnedictis teslibus.
(Sii.) Ego Restanrus Allobcnis publicas nolaiius, liis omnibus prediclis inlerfni.srripsi
et pubiicavi rogalus (1).
543.
Giuramenlo e sommissiune degli nomini del castello di Moideccliio al Comune di
Arezzo.
— IC maggio 12i2. iMxU. di ;^I. di Fir. Capitoli, vul. XXIV, e. 109J.
In nomine domini nostri lesu (liirisli amen. Anno Domini .M . (',(', . xlii, tcm[»oribus
Frederici secondi Ilomanurum imperaloris, mensis madii, indiclione xv, die xvi eiasdom.
Isti sunt homines de Monlcckic f|ui iuraverunl ad sancta Dei evangelia oiiedire et
observare et lacere omnia et singula mandala et |u'cccpla domini Bernardini de Sesso
poleslalis Aretii in personis et rebus eorum et (bcere verilatem in omnibus el per om-
nia, et de omnibus el singuiis de (juibus l'uerinl interrogati voi requisiti lune el in
poslerum: et assignare dominis Terno ci Lanceilollo prò ipsa poleslalu et prò Comuni
Aretii prala et silvas el lerras el vineas el alia omnia rpie ad Comune Ardii pertinenl
in castro et in curia el de cuiia de Monlecliio; el liec omnia lacere el obseivare bona
lide sine fraude et malilia lune et scraper quando per polestalem Ardii vel alinm ab
eo posilum vel mandalum l'uoiinl rc(|uisili; videlicd Uoberlus Beinaidini de Vascio,
.Mallieus olim Candoli, Albericolus Iacop|ii, loliannes de Nigra, Rosanus Rainaldi Sup-
polini et Guido Frandidine. Oui onmes liomines suprascripti qui iuraverunl, ut superius
continelur, eorum sacramentis unanimiter et concordiler (|uoil a Rivorco qui fluii sive
curril inter Colonnatam et saiictam Luciani, et sicut traliil via de Cesa ci via de Fras-
seneilo usque ad caput silve de Lama (juod est versus Caslruncellum nsqiie ad Cla-
nem, el a cai)ile Rurscinelle usque ad c;ipul rivi de i'orcario et sicut ipso rivus li'aiiit
usque atl viam Caslellanam el usque ad Campnmgelalum et usque ad Caslellum Er-
gine, est curia et districtus Monteccliii et de iurisdiclione el sidj iurisdic[i(Mie dirli castri
Monleccliii. El videmnt semper omnia (|ue infra dicios conlincs sunl, videlicd silve,
prala, terre, homines et res et alia omnia, liabcri et teneri d esse de curia et pio curie
Monteccliii d snb iurisdiclione el de iurisdiclione ipsius caslri. El dixeiiint qiiod vide-
(\) Sugne nella slossa pcrsameiia I'ìiIUj del !'.) selluiuljio I2fl pel (|u,di; ?i dicliiaiM cuiue GiiKila procii-
ralorc ilcll' Eremo entra in possesso ilollc lic parli «onlraslale di;l caslello e adiacenze di Pianellolo, noi quale
istriimcnto vengono descrilli i casolaii, le piazze del cailellu e i terreni \icini. '•Acliiin apud caslruiri de l'Ia-
neUolo,,.
S4(l DOCUMKNTI l'KH LA STOUIA I)' ARKZZO [."lilì-ytii
rimi somper primo silicol c;i|)ilaneos sivo proceres el domirios de Moiileccliio et post-
inodum (.'.oininie Aroiii hannire ol sbantiiie, ci iili el fini silvam de Lama el alia omnia
piedic.la; el pio curia dicli caslii ci sub sua el pio sua ciiiia el sub eiusdem caslri et
de eius curia ci pio sua curia leliiicre tolo Uìmpore ijiio ipsi recordantiir. Oiiiiriim
liominum predicloriim Uoberlus dixil suo iuramenlo quod recordatiir do xl aiiiiis ci
plus. .Malheus C.andoli recordaliir suo iuramenlo quod lecordaliir de xxx annis et plus.
.Vlboricoliis dixil suo iuramenlo (|uod recordatnr ik xl .inni-; it plus, loliaiines de Nigra
dixil suo iuramenlo quod recordalnr de xl aiiiiis et plus Itosanus dixil quod lecor-
daliir de xl annis et plus suo iuramenlo. Guido Flandolinc dixil suo iuramenlo quod
recordalur de xl annis et plus. El hec omnia dixerunt suo iuramenlo quilibel, d adsi-
gnaverunl ol tlixeruiil apml dicliim Caslrum Monlecchii prefalis dominis Torno olim
Tebaldi el Lancelotto olini domini Niopi pio poloslale et Comuni Aretii, presoiilii)US
domino Guidone Urselli, domino Uohorlo, Orlando, Torsello, Ugiiictone et aliis quam
pliiribus.
Ilem die predicla, presenlibus Torsello, Guidone Flandolinc el Rosane, prefali do-
minns Ternus el Lancelloclus lamqnam syndici et nunplii (;omunis Aroiii et prò i|)SO
Comuni el vice et nomine ipsius Comuiiis intravcrunt in pratum quod dicilur l'ralum
de Ciane, el pratum quod dicilur Pratum de Codola, ol pratiim quod dicitur Pralum
de Frassenello, el silvam qne dicitur Lama, lollondo de lieibis ipsorum pralornm el
ramis arborum predicte silvo, animo tenonde et manntenondo et servando possessionis
earum. el animo lenondi et possidendi ea prò ipso Comuni Aretii.
Ego Abracciabene imperialis aule iudex atque nolarius prediclis interfui el ideo ea
scripsi el in piiblicam formam redigendo signo meo firmavi.
El ego Amaiiiialiis nut. de Aretio. sicut iuveiii, nichil addens nel miìincns, ila fideliler scripsi
el e.r empia vi.
544.
Il Comune di Arezzo entra nel legillimo possesso delle selve di l'rassineio, Valla-
gine ed Aculolo.
— 17 inaggrio, 8 giorno 1242. [.Ardi, di St. di Fir. Capitoli, voi. XXIV, e. TS'].
In nomine domini nostri lesu Chrisli, amen. Anno domini millesimo CCxln, tem-
pore Frederici secundi Romanorum imperatoris, mensis madii, indiclione xv, die xvii
eiusdem. Presenlibus domino Cioncolo olim Orlandini, Bonensegna olim Uguiccionis,
Ubertino de Classe, Uguicione et RodnKino. Dominus Ternus et Lancelloctus tamquam
syndici el nunlii Comunis Aretii et prò ipso Comuni et vice et nomine ipsius Comu-
nis, intraverunt in silva et terra de Vallagine, el silva et terra de Frasseneto et in
pratis que sunt in pedo et circa ips.is silvas, ot in ipsis silvis et in silva que dicitur
Agutolus, tollendo de erbis diclonun prabnnm el do ramis arborum prodiclarum silva-
rum et de terra earundem, animo teiiende, manulenende et servando possessionis earum,
et animo lenendi et possidendi ea prò ipso Comuni Aretii.
aN. 12Ì3-I3I3] CODICE DIPLOMATICO Ì4I
Ego AI)racci;il)eiio impcrialis aule index al(|iii' iiolaiiiis predictis iiilcifiii, ei ideo ea
scripsi ci in piililiiimi foimam redigendo signo meo lirniavi.
li^l ego Ainaiinaliis iitit. de Arvliu. sicKt inveiii, iiicliil addeiis vel miiiuenii, Un fuUlUer siib-
scn'psi (7 e.rcnipkivi.
In Cliiisli nomine, amen. Isle siinl possessiones sive res de (|uiljiis Marabolliinis el
Piero tanierarii Coraiinis Aielii pio ipso Comuni itilraviTiinl in leniila el possessione
el eas acceperuiit. In primis Marabotliniis et l'ioriis cameraiii lune Comuriis et tem-
pore domini Scannabicci civiialis Arelii poleslalis (I) ai'ceperunl teniilam nomine Co-
munis per lohannem C.omiinis excculorem, scilicel de Vallagiiie, de Fiasseneto el de
AgiUoio el de pialis el silvis et de rankis qiie continentiir in Silice et in lìankoroboli et
in Barbara et in siipiadiclis locis et in aliis [diiribns locis qui sub istis continenlur.
Quas lenas et silvas Maicliiones demiserunt Comuni Aretii, siculi in Constiluto contine-
lur. El Ineiunt assignale terre predicte camerariis memoralis pei' Ildibrandinum de Hu-
kitino el (Irigorinm de Viliano, vi idus iuiiii, piesentibus lolianne Nobilis, l'aganeilo
Soibignoii.
Ego l.icobus lìlius lohannis ab imperiali aula notaiius hiis interfui, el ea yx pre-
ceplo potestalis predirti sniiscripsi et meum signum apposui.
545.
Innocenzo ÌV scrive al CleìO della Marca Attconelann. (ifjiitcliè ricevano con onori
e prorcedano di denaro il rescovo aretino Marcellino, rellore apostolica della
medesima, pena la scomtinica.
Juiagni - 26 agost» 1243. [Ardi. Vatic, RegeH. Iiinoc. IV, aii. I, viil. 21. e. 13, ep. 7Sj.
Episcopis, abbatibus, [)iioribus, aicliidiaconis, arcliipresbiteris el aliis ecclesiarum
prelatis per Anconitanam Marchiam constitutis.
Cum fratrem nostrum (Marcellinum) episcopum aretinum, quem in reclorem Mar-
cliie duximus piovidendum, ad partes vestras prò conservando statum provincie trans-
mittamus, mandamus quatenns eundem cum honoriticentia debita recipialis et sibi in
expensis necessariis providere curetis. Alioquin sententiam, quam idem propter hoc
rite tulerit in rebelles, ralam habebimus et i'aciemus, auclore Domino, inviolabiliter ob-
servari. Datnm Anagnie, vii kal. septembris, anno primo.
546.
Pandolfo di Fasanella, legato imperiale, ordina die il procuralore del Vescovado
Arclino non si appropri di alcune rendite, che sembrano spettare al Monastero
di s. Maria di frataglia.
Grosseto - 2 dicenibre (1243). [R. Ardi. Fior., Diploin., Canmldnli \.
(1) Àn. 1S28.
Il
2A2 nor.i:MKNTi PEn i.a stoiua d' arf.z.zo f.")46-oi-8.
limi. '280X*'-'0. - Ni'l loi'ijii, ili sciiiiiir.i ili^l scc. XV; l'nilxitinnes trxtiiim iiiinliler Vongintli' ci liltii l'nzc
peiiinciit mi abhutiam df l'rittalliu.
l'ickiji, Forschiniiji'H zitr Iteirli.i- ioni lì(rlit.f(i<'.srlticlitf Ildiicns, IV, n. .1S2.
l'aiiiloiriis ile Fasaiiella, iiiipeiialis in Tuscia capilaneus generali^, noliili \iri) do-
iniiio Paiizo de ('astilliniio |irmiii;ilori in lerris e|iisco|i;iliis Arilii saiiilem el ilileilio-
iiem siiiceiam. l'io paiU; alibalis abbalie ile l'ralallia lìdelis imperli exposiluiii fiiit
corani nobis. (|uo(l lu pio lerris diete altbalie que sani Congirale, occasione qiiod dicis
eas perliiuiisse ad episcopaltim .Aretiniim, de diclis lerris exigis lerralicnm el diricliinn,
el coiiira iuslitiain diclam alibaliani iiiuleslas, et prediilos predicla occasione de qna-
dam Villa et pio (|iiada!ii que vocaliir l'er/a, ab liuiuiiiiluis abitanlibiis in eadem exi-
gis dalia el colleclas, eanidem abiiatiani m |irediclis (ontra iiisliliam agravando. Unde
notenles iiiiod h'iras non peitinuiiies ad episcopaliim predirlnm sub episcopalii redu-
cas. maiidanius vobis, imperiali anctorilale (jna fiingimur, (piateniis, facla diligenti
inqnisilìonc, si ad episcopalnm non pertiniierunt snpradictiini terre predicte, occasione
credilorum episcopains vel alia occasione pio episcopatii prediclo, ipsam abbalìam in
preiliiiis (l'iris molestare non debeas, salvo in aliis iure inperii. Datiim Grosseli, se-
cundo di'cembrìs, primi^ iridictionis (I).
547.
Innocenzo IV scrive al Clero slavo di Mlmazia ed Istria che riconoscano il man-
dato che ha ricevuto il vescovo Marcellino da Gregorio IX e da lui nella Marca
Anconetana.
I.aterano - 1 insirxo l'244.
jArch. Valic, Zie//. Iiiìioc. IV, nn. 1, voi. 2!, e. SI, op. r;02].
Beiu.kh. /.('.< Hnjislres d' Innor. H', I, 7.3, 74.
.Archiepiscopis, episcopi», abbaiibns, prepositis, prioribiis, decanis, archidiaconis et
aliis ecclesiarnm prelalis per Sciavoniam et Istriani constilulis.
Sicul placuil pie memorie G(regorio) |)ape predecessori nostro, placet et nobis qiiod
venerabilis fraler nosler (Marceiiinus) aretinus episcopus pio Ecclesie Romane negotiis
in .Anconetana Marchia commoretur; quare idem predecessor vobis, fralres archiepi-
scopi ac dilecli lilii prelati Sclavoiiie el Dalmatie, suis lilteris, quarnm tenorem snb si-
gillo venerabilis fratris nostri (Rainaldi) Ostiensis episcopi perspeximus conlineri,
(ì) Segue snidilo la "inqiiisilio facla per iluniinmii l'aii/.iim proL-iiniluieiii super premissis, de mandato
quod superi',1^ rontinelur,,.
Uno dei vnii lesUnioni locali dice clie "teirenum Cangiralc fsici,, si lavorava per conio dell' abbate di
Prataglia; '-ipiod villa qiie dicilur Pecza est abbatte diete el ipsa retinet ipsam villani pio sua, et pcrcipit
Ibi et poncre ei poni facere datium et colleclam prò se et prò civitale .\retii; ponebattir sine niiiitiis et prò
imperatore,,.
Il detto dociinienlii è cupia siiicruiia di ser lioborln, il quale cosi sottoscrive il lungo interrogatorio: "Ego
Robertus de Liiiiosano nolarius ut suprascripta in actis Curie invcni, ila liec quo suprascripta sunt fìdeliter
soripsi et exeiiiplavi, et signo proprio signavi (Sn.l,,.
AN. 1243-1241] codicf: diplomatico 24:{
(iistiicte prcroiiil iniml ('idem f'|iisi-o|i(i in iiiorinalionilnis siiljvi!iiiri! coiigi'iie ciiii'tis.
Nos ila{|ue volenles (luod ilicliis Aieliiius episcopiis liiiiiismocli aiiiiitus atixiliis elficaciler
iiiloiiilcie valoal iirol'alis ne,L;otiis prociirandis, ac, eliain ni in hiis vobisi^um Islrio pillali
corilrihiiaiit, universilalein vesti am roganius el horlcmur, aupie per aposlolica scripla
fiimiter precipiendo mandamus, (|uatiiuis eidem iiixla mandalum einsdera predecessoris
subventionem congruam im|)eiidalis. Alinqiiin senlcntiam, i|iiam ipse propler lioi: rito
tuleiil in icltelies, ralani haheliiniiis el l'acieinus, aiirtoie Domino, us(|ue ad salisi'actionem
condignam iiiviolabilitei' observaii. Ualum Lalerani. kl. mailii, anno primo.
568.
Onlinttuìi'ìiii sopra le selce possedulc dal Comune in Val ili Chiana, delermina-
zione dei loro confini e assignazione delle loro parli ai (juarlieri della eillà.
Arezzo - SO inasr^io; IS iiovcmiire 1244. [Ardi, di Si. di I-"ir., Calatoli, voi. .\\1\, e. 7ti, 7i;'|.
In nomine Dvniiiiì. Ili.c est excin/'lidn ••jiiusdam rnpilnìi Stallili [urli lempure polesUilis do-
tniiii <?i?Yn (// riiilevii iiietiiii p(;leslatis.
Silvas, lerras, quas Maichioiies dedenint civitali Ardii et Comuni Ardii in Agulolo
et Valagenis, lenear ad maiius Comunis Arelii detinere; prala, C.lanes, piscarias (pie
suiil iuxla silvas ciim siiis |)erliiieiiliis lerminare tenear ubi non sani terminale per
tolum mensem iubi, el terras scarapatas ad ulilitalem (".omiinis reduci faciam et liaberi
et teneri. El siqua Comunilas roncaverit vel combusserii dictas silvas seu occupaverit
centra meam proiiibilionem quam facere lenear per totnm mensem ianuarii, xxv libras
ei toliam et spetiali persone e solidos: el hoc preconizelur pnblice per i-ivilatem ut
sciatur; el occupata laciam restilui. Celerum quilibet de civilate retinens eqiium pos-
sil illuc mietere pio feiio el erba facieiida pio suo .ei]no ve! equis iiecessariis et non
causa vendendi. Et possessiones, tene el silve predide inler homines oivilatis, videlicet
inter porlas, dislribucre tenear iioc modo, silicei: quod porla Hiirgi liabeat tertiam par-
lem ipsarum; [loita Fori habeat aliam lerliam parlem, et porla sancii Andrea el Cru-
cifere habeant aliam lerliam parlem; ad quam dislribulionem faciendam ponanlur per
portam quatuor lìoni homines sive in porlis sancle Andree et Crucifcre iiii°'' et in
qualibel aliaium [lortaiuin mi"''. Et leiieatur poleslas precise facere el fieri facere
diclam dislribulionem el omnia supradicla. Et siquis volueril dicere se habere ius
aliquod in prediclis rebus, non possil probari nisi per instrumentum confectum ante
confedionem insti iimenli quod Marchiones fecerunt Comuni Arelii de prediclis, et aliter
probari non possil.
In nomine Domini millesime» C.Cxliiii, indictione ii, tempore potestatis Gerardi de
Parma aretini potestatis.
Ista siinl nomina illorum bonoium hominum (|ni l'uerunt positi super distribulione
facienda silvarum el omnium eorum que continentur in dido capilulo et super lermi-
naliouc facienda.
In |inila Foii.
«4i nnCUMKNTI PER lA STOBlA D AREZZO
Domìuus HiIiImmiiiIiiiiis <fiiidoiiis Mililìe
tìoniiiius iiiiiild Siriani
l.euiK- Honil'atii
Musca olini Harfoli
Saracenus Uj^olini ralclictli
llaiiialdus Isacci
Uaineriiis Sinigaidi
Toiscellus Pagani
Hoiniiins Bernaidinns Az/.i
Diiininas hnilullinns Hom-ompagni
l'allaiile
CiiMardutcins
[348.
In porlis sant'li Amlree ol Cnicilere.
In porla Biirgi.
( Lsli siinl. laliiilalores
\
MontaiJ!iu)riis
Vollia
Bnnaciirsus Ursi
Die II exiMiiilo mense maii, fniain piediclis honis iioininibiis el dìcli-^ labiilaloiihiis,
in Silva l^asseiieli. Cum ddiiiiiuis (lerardiis BiUerius de l'aiina, imperiali mandalo are-
tinus lìoleslas, de Consilio el volunlale diiUnuni boiionim liominiim, el ipsi iiiin eo, .
vellent ni predicle siive et piala cum eorum perlinenliis leiininareiitur el nomiiialiin
velient ni silva Frasseneli terminarelur ab illa parie versus Casliliionem Arelinum,
qua teriiiini immiclerenlnr, et liiiu: in ip>a posilione idem poleslas, vice et nomine
r.omunis Arelii et prò i|)S0 Comuni, asseruit et dixit Cùmiine Aielii ius liaiiere in
ipsa Silva Frasseneli et terris usque ad Renganum. Unde cum non capereUir lune
usijue ad Reiicaniini, dixit et pioleslatus est quod illa positio sive immissio leimino-
rum iiiillnm pieiudiciiim generaret Comuni Arelii, neque ail dominium ncque ad pos-
sessionem neque ad proprielalem lam silve ipiam teriariim cuitarum el ini;ultarum,
pralornm, Clanium et omnium eorum perlinentium usque ad Rencanum.
Ilein semper quando dieta silra et alia lerminabantur, idem domiiuis (lerardus Arelii
poleslas, vice el nomine Coniunis Aielii, diceliat et proleslatus erat quod lalis immissio
terminorum non preiudicaret Comuni Arelii >^i ius iiabebat a lerminis extra.
In nomine Domini. Isla sunt vocabnia et nomina locorum in quibus termini dicla-
rum siivarum positi sunt, et mensura quantum unus ab alio disiai.
In primis in silva Frasseneli ab illa parte versus Casleliionem unus termiuorum
posilus et immissus est prope Clanes el Capannam domini lacopi (iibaldi in Ranco
GualIVedi, et traliit ad rictum per viam noviter faclam in i()sa silva ad alium termi-
num positum in combarhioC) viarum de Carpeneto, el respicit aiJ rectum lamiuinile
sancii Aiitolini, el aiios duos lerniinos posilos in riva rivi de Cozana non multum
longe ab ecclesia sancii Antolini; et sic positi sunt termini ab illa |)arle versus Caslil-
lioneiii in dieta silva ad rectum. Et sunl a primo termino usque ad ullimum tabule DCC.
Item alins lerminus, qui designai superiorem parlem sive latus dicie silve Frasse-
neli versus slralani, est iiixta prediclum lerminum posiliim et immissum in riva dicti
i«J Nel codice sca scritto: corbario.
<N. 1244] CODICI'". DIPLOMATICn 245
rivi de Cozana, non mullimi longo ah ecclesia sancii Anioiini, (|ui respicit aliiini ter-
minum (jui posilus est piupe pendices de Moulecchio, in loco i|ui (iiciUir C.andellone, in
terra (|uam tenet dominns Homo sancii Ciilii jirope c^aibonariam. Kl snnl ,iii uni) ler-
niino ad aliuni tabule Ixxxxii.
llem alius lerminus ijui designai et dividit diclain silvani et lerras i|)sius a plano
Villani est in loco ijui vocalur Candelone, et respicit aliuni lerniinuni immissum in
strada nova qua ilur ('lusium, et Iraliit ad leclum usijue ad duos tcrniinos ininiissos
et posilos in connbarbio viarum de le (lapnniie. El sunl a termino de Candelone usque
ad terminos dicli combarbii viarum ri*; le Capanne tabule CCx.
Ileni unus dictorum terminoruni cositorum in combarbio de le Capanne dividil et
designai a parte inferiori lerras el silvas Frasseneti el Valaginis a plano Viiiani, el re-
spicit ad recium alios duos terminos positos in plano Gillionis. El sunl ab ipso ler-
mino ad alios tabule Cliiu.
Uem unus terminorum de plano (iillionis designai et dividit silvani et lerras Vala-
ginis a plano Viiiani et Irahil ad rertnm, el respicil alium lerminiim immissum in
strala ab ilta parte malalie Valaginis versus Monlicellum. Et sunl ab ipso leiniinu
plani Gillionis usque ad diclos terminos de strata tabule CCI.
Uem strala designai parlem superiorcm silve Vallaginis, videlicet ah alia parie dirle
malalie usque ad alium lerminuin i]iii est in ipsa slrala ab insa parie ipsius iiKihilie.
Et sunl ab uno lermino ad alium tabule xxxvii.
Uem lerminus qui est in strala ab isla parte malalie Vallaginis versus l'olecianum
trahit ad recium et respicil Eschium qui est in pede vie Escliii el ad recium usque
ad Clanes, et dividit planum Rukitini a silva el tetris de Valiagine. Et sunl a dirlo
termino usque ad Clanes tabule I).
Uem a parte inferiori diclarum silvaium Frasseneti el Vallaginis sunl Clanes, el a
termino qui est prope Capannam dirli domini lacdpi (iihaidi ad piala de Scabiano sunl
tabule CCC<:i.
Summa lolius terre, silve el praluruni Frasseneti el Vallaginis est el rapii :-tarioia
M
Xlll . IJ.
Isti sunl lines Agutoli. In [)rimis dim leimini inimissi sunl prope Mosollmni domini
Henrici Teste in via de ('.a(m)petello, unus quorum dividit silvas el lerras Agutoli a plano
Rukitini el Iraliit ad reclnm usque ad terminum immissum in terra quam tenebat
doiniiiiis Furdevollia el ad recium usque ad Eschium de Silhiano. Et ab ipso Escliio
us(]ue ad Clanes sunl tabule CC.C.
Uem alius lerminus posilus est iuxta prediclum terminum in via de Campetello;
dividit silvas et terras prediclas a plano l'oliciani el trahit ad reclnm ad alium termi-
num qui est in terra domini Henrici Teste iuxta viam de Pegole, el res|)icil alinm ter-
minum i]ui est in via de Cerreto iuxta (juandam mukiam, el alinm lerminum ipii est
in via de Campolongo et terminum positnm in loppi) F'oliciani. El sani ;i prinui in-
mino usque ad ullimum tabule CCCxxx.
Uem a dirlo termino immisso in dirlo loppu rulcianense ns(|iie ad Clanes sunl
tabule (;.
Uem pars inferior diete silve el iiialoruni, siciil Irahunl [iredicli termini versus Cla-
nes, suQl tabule CC.Cxx.
24tì nnr.nMKNTi piìh i.\ skhiia n' m;kz/.ii |.")48-!)Ji().
Smuiii.i inciliili' li'iic l'I silvc l'sl slnriiiia M.M.MM
Isti siint lines Tcisì i|iiì osi siipra iloniiiiii (iiiitloiiis Oilili. In primi) uh illa parli:
\oisiis Moiilt'ccllnm l'sl via ipic iliriliir via dal Teiso, in inilin sive in rapile ciiiiis vie
siuil lino li'iniini; iinns ipimiMn i'i'S|iii'il ci lialiil ad intiim ad aliitin Icrminiim ipii
psl in ipsa via non miilinrn lon^i' a domo ci Iona Ciiiidunis Oddi. Kl siinl ali nnii ad
aliniii laliiilc C.xl.
llcni alius Icrniiniis est in dirlo loro iii\la prodiclum ItMininiim ci designai pailem
inrcriori'in, el rcspiril aMos diios Icrmiiios pusiliK iuxia liviiin de Vilianii in angulo vie
de Salite non iniilliun lungo a domo tiiinlonis Oddi. Kt .•^nnt a dielo leiinino ad alios
Uahiilo xxx.
ilom alius torminus, ipii e.<t iuxla diiluin livnni, le.'^picit lerminnm |iosiluni in slrala
in loco (|ni dii'ilnr Casale. El sniil ali iiiio ad alinni laliiile ('.vi.
Ileni .iliiis Iciininiis esl in slrala ci designai pailem siiperiorem dirli Teisi el est
in loro ipii diriiiir r.asale, el respirii aiiiim lerminum ipii esl in slrala in rapii* vie
dal Teiso. El siinl al) uno leimino ad aliiini laliuie (',.
Sumiiia picdirlaruin lerianiin del Teiso esl el capii slariura I).
Siiiiinia sumniarnin omiiinni silvaiuni, lenaium el pralorum esl el rajiil slariora
M
xviii, salvo iure ralruli.
Poslea veio xviii iiovemhris, in palnlio Comunis, in roiisilio CC"""""', ad sonum campane
more solilo roadunato, de voliinlale ipsiiis ronsilii et diotorum honorum xii hominum
super diclis leri'is hrevia el soiles dale l'ueriinl.
l'riimis leilius, ijiii esl ali illa parie versus Castillioiiem, venil in porlis sancii .4n-
dree ci C.rucifere; brevia liabiiil Bonavenluia de Radicala. Ilem secundus lerlius, qui
esl (Il medio, venil in porla Fori, el hrevia lialmit Mereius. Ilem lerlius, qui esl ab
ista ()arle versus Polerianiim, venil in jnii'la Burgi et brevia liabuil Seniore calzolarius.
Farla sunl omnia supradicta et singula, ut legilur et conlinelur a diclo capitulo
Statuii riira, de volunlate et comuni concordia dirtorum xii honorum liominum et ta-
bulaloriim predirlorum el approhala per dominum Tierardum Bulerium Dei et imperiali
gratia aretinum potestalem.
Ego liaineriiis nolariiis lilius olim lacobi Sinigardi predictis inlerfui, et de volun-
late diclorum bonorum liominum et de mandalo potestatis subscripsi et publicavi.
549.
Innocenzo IV cominelle al l'riore dei Predicatori d' Arezzo di curare la vendila di
alcuni beni del monaalero di s. Fiora, tirarato eccessiramente di debili che
debba pagare egli medesimo col denaro andò nelle mani.
Lione - 5 marzo 1247. [.^rrli. Valic, lìfi/i'sl. Innoc. IV, an. IV. voi. 21, e. 368, ep. 4'i4].
.... Priori Iralium Predicalorum .Aretino.
Dilecli lìlii (Ugo) abbas el ronvenlus salirle Flore aretini nobis expoiiere curave-
runt, quod monaslerium ipsum tanto prerailur onere debitorum, quod nisi ei per sedis
aposlolire providenliam celeriter succurratur, verendnm est ne absorbeatur penitus
AN. 1247] ' r.ODlCK DIPLOMATICO 247
voragine usiiraium, ad (|uiirum sointinnem ipsiiis rr'dditiis vix suflìcere dinoscilur. (Jiiare
uohis hiiiiiililer sii|)|diiariiiil ni eidem moiiasleiio in huiiis necessilalis ailiculo provi-
deie (le benignilale solita curaremus. Nos ii^'lliir digmini repulanles ut ad monasleriiim
ipsum geranius dehite compassionis alTeclum, mandamns r|iialenus si est ila, eisdem
abbali et conveiitui, non obslanlihus apostniicis lilleiis per ()uas asserunt silii liiisse
expresse inhihilniii ne aliquid de bonis monaslerii snpiadicli neque |)ensioiiem sive
censum vel lerlditum undecumque debeantur eidem vemleie, dislrahere ani (junciun-
que modo prò ipsoiura debilorum exoneralione ve! qiiacumque alia causa sine speciali
nostra licentia vel illius cui iargii;ndi lacullalem liuius dedeiamus lii;eiiliam, alienare
presumerenl vel aliquibus aliis, ... priori de Mosciano, a quodam niagislro (".. de Aretio
impetralis, vendendi de possessionibns eiusdem monaslerii minns iililibus conceiias,
auctorilale nostra, liberain facuitalem, dummodo pretium qiiod più eis recepliim fueril
per manus tuas in solutioneni debiloiuin luiiusmodi convertatur. Datum Lngduni, ni
non. marlii, anno quarto.
550.
Lelleru di l'ederigo d' Autiocliia scrina al coìite (iuidu di Mudigiiatia potestà di
Arezzo, e da questo comunicata ai delegali del cescovo Marcellino perette non
impediscano all' Abbate di s. Fiora di vendere i beni per pagare i debiti della
chiesa .
▲ecampanieuto nel Porng'ino • H ffingno (l-4< )• | .\i'(li. Capii. il'.\r.; Cyrie di s. Fiora e Liuilla, ii. 906].
mm. 2.30XH0I lo.
Comes Guido de Mulliilliana, Dei gratin in Tussia (') palalinus el iiunc ini|ieriali niau-
dalo .Aretii polestas, sapieiilibus et discielis viris donpno Benedicto sancii Salvaloris,
et donpno Dionisio de Anteria capellano el pieshilero Bono canonico aretino salulem
el amorem sinceruin.
Noverilis nos a domino Frederico rege de Antiochia domini imperatoris (ilio in mandatis
recepisse iuxla harum lonlinenliam liUerarum, silicei: Frederirus de Antiochia, do-
mini impeiatoris tilius, sacri imperli in Tuscia el ab Amelia usque (".ornetum el per
totani Mariliniam vicarius generalis, nobili viro domino corniti Guidoni poleslali Arecii,
lideli imperii, amico suo salulem et amorem sincerum. Querelam venerabilis abbalis
sancle Flore aretine nuper socepimus {') continentem, quod donpnus Benediclns sancii
Salvaloris, et donpnus Dianese de Aiileria capellanu.>, et presbilcr Bonus carionicus
aretinus, auctorilale delegationis eis commisse a .Marcellino olim episcopo areiino,
nunc prodilore et exbannilo iraperii, ipsum abbalem et abbaliam indebile molleslantes
non permitlunl ipsum prò debilis ip.siiis ecclesie exsolvendis de bonis ipsius abhalie
alienare, emptores et emerc volenles, auctorilale predicta, sub excomiinicalionis pena
nichilominus prohibenles. Gum igiUir de imperiali mandalo jìiocedal, ut aurloiilate
(•) Sir.
248 iiociiMKNTi l'Ut i.\ sidiiiA d' ahkzzo [550-5iJ'i.
alic'iiius clerici vel piclali el maximo rcbolliiiiii iiii|K'ni su in aii(|iio iiitroiiiillt'ie allcDlel,
iiiai)(lan;iis vobis, aticlurilato imperiali i|iia riiii^iiniir, tirmitcr iniaii;^criles, (|ualunus
|iiel'atns iuilifos delepalos laliler compelialis, ut preilicliim abbalem seii ahiialiam oc-
casione (liete (ielegalionis non mollesleni, ri i|niiil |ieiinillanl (iicliini abhaleni pio evi-
denti el necessaria ntilitale diete abbaile de bonis ipsiiis abbaile vendere el .lieiKire;
salvo ([uod caslniin ve! aliud (|Uod ali imperio tenerelnr non debeat alienari .Nichillo-
ininiis eliam laliler compellalis prediclos iudices dele>;al(is, quod predictuin abbatem
vel aliqnt'in aliiiin occasione diete delegalionis, palam m'I pnvalini excomnnicare non
presiiinaiil, procedendo contra eos de receplione deleyationis (irefate, siciit ad liono-
rem iniperii videris expedire. Daliim in caslris in depopulalione Perusii, ni iunii, v"
indictionis(n. linde ciim mandala dicli domini regis oporleal nos exerpii reverenler,
v(d)is dislricle preripiendo mainlamiis. i|iiril.Mins predicliim alibalem el abbaliam el
liomines (|iii voliierinl ab eisdem emere de bonis diete abbaile jiro debilis i[)siiis ab-
balie exsiilveiidis, et in omnibus el per omnia, secundiim tenorem lillerarum predicla-
rum, ab omiii mallefaclione el conlradiclione eisdem per vos, occasione diete (Ielega-
lionis, ve! alias ex parte vesira qnoeiimtpie iiiotio eisdem faclis el illalis, penilus
altsolvalis, sicul imperialem graliam ciipiiis pronii'reii el a nostra indignalione el gra-
vamine precavere.
551.
Innocenzo IV scrice al cescovo Marcellino a/finchè pennella agli Ancouelani di ac-
cedere a ìiiirazzo per procacciarsi vellovaglie.
Lioue - 25 ^ÌH^iio 1247. L-^'cli. V;\lic., hegi'sl liinor. /!', an. IV, voi. 21, e. 409, ep. 863].
(Marcellino) episcopo aretino, Marcbie Anconitane rectori.
Cum Anconitani cives prò eo quod a ciicumslanlibus iniraicis ecclesie severius so-
lito impugnanliir prò emendis victualibus ad porlus accedere non andeanl consuetos,
et ideo tanta preniantur inopia ni vix habeant linde valeant siibstenlari, a nobis humi-
liter postulasti ut eisdem paterno compalientes atì'ectu Iransfretandi, ut Duralium ade-
ant prò emendis sibi necessariis, eis licentiam largiremur. Ut igilur iidem sedem apo-
stolicam post Deum sibi adesse senliant, necessitatis tempore refugium singulare,
fraternilati tue commitlimus ut eisdem civibus, auctoritale nostra, postulata concedas
prout videris expedire. Iialum Lugduni, vii kl. iulii, anno mi.
(I) Questa leUora fu pubblical;i dal Camìi:!, Suppl. iilla Serie dei Duchi e .Vanii, di T»sc. di Cox. della Pena,
VI IV, i8; K.1M1, S. Eccl. Florent. .Voniim, I, 489: Fu. Ildkkonso da S. Lritìi, Deliz. degli Erud. Tose, VII!. 461:
Huill.vrd-Bréholles, Histor. diplom. Federici II, VI, 5.ÌS.
AN. 1247-1248] CODICE diplomatico 24^
552.
// monastero di x. Fiora, in virtù di ?//« ordine di Goltifrcdo giudice procinciale
per Federigo di Antiaclìia, entra in possesso assoluto di poderi contrastati da
alcuni di Ijuarata.
Qnìirnfa ■ S marzo 124S. [Arcli. Cnpil. d' Ar.: Calte di s. Fiora e Lucilla, n. '.MI].
Hill). II0X23.J.
In Dei nomino, amen. Anno ('.liristi a nalivil.-ile .Millesimo iliiceiilesinio xiviii, Inno-
cenlio p.'ipa resiilenle, domino Frederiro Homanoiiim imperanle, indiclionf! sexia, die
vili intrantp mense marlio. l'iesenlibiis Seroleno, Pieiro et Orlandino l'ili de Quarata
et |)luiilins aliis Icslilius logalis et vocalis ad lieo omnia infrasci i|)ta. l'receplum est
et inibitimi Carlo de Oiiaiata e.\: parte domini (lOttiiVedi iudicis infiascripli per me
Maineitnm iiolariiim infra.srriplum, qnod podeie et lerra(m) poderis, do qua data est te-
nula et per ipsum iudicem conflimala donno Bono sindico monasterii sancte Flore,
vel abbatem diete abbaile et ipsum moiiasterium non inquielet in dieta tenuta, set
ipsam relineat prò ipso monasterio, et i[)sum monaslerinm recongnoscal inde, sub pena
ei arbitrio dicti iiidiris, vel alii qui loco suo esset, auferonda, legens coram eodem Carlo
et miiltis aliis litteras dirti iudicis milii .Mainetlo notarlo missas, sigillo dicti iudicis
sigillalas, lenor quarnm talis est: Gollifredus de l'odiobonizo, index provincialis piani
Aretii et Vallisambre prò domino Frederico de Anliocliia domini im|)ei'atoris lìlio, sacri
imperii in Tuscia et ab Amelia usque Coriielum et per totani Marelimam vicario ge-
iieiali, Mainetto notarlo de Quarata imperii iìdeli, amico suo, salulem et amorem sin-
cerum. Tue diieclioni presenlibus linei is preci|iieiido mandamus, quatenus Marie de Oua-
rata u.xori lanetti(l) et Orlandino filio suo inibeas ex parte nostra, ad penam x libra-
rum, (|uod dominum Bonum sindicum monasterii sancte Flore vel abbatem diete ab-
baile vel ipsum monaslerinm non inquietent in tenuta eidem sindieo data et per nos
confìrmata (2); el omnibus de Quarata et de (lalogiiano et de centrala nobis subiectis
(1) Aveva già senlenzialo (19 die. 1241) contro di lei, e data la tenuta di un podere e delle terre usur-
pate all' Abbate di s. Fiora "Albertus (de Monleboniko) vicec'omes in Valdambra prò domino nostro inpera-
tore serenissimo Federico; quod podere et terras dicebat ad diclam abbaziam perlinere iure dominii vel quasi,
et etiam si aliquod ius prò laborerio vel alio ulto modo liabuerat ibi lanneelus, ad ipsam abbaziam perlinere
id ius, si aliquod haljuisset lanectus prò fido vel serviiio scu dericlu.quod inde prestare lenebatur diete ec-
clesie exinde iure pignoris vel ypoleche,,. Le terre erano "in Clusapiari, in Pizallc, in Campoluci, in Tur-
turelln, in Marlinense, in Canipodoneralo, in Pisciiiale Data seii pronunliala fuit lieo tenuta apud Quaiatam.,.
(Ardi, di s. Fiora, n. 842. Clr. C.\mict, op. cil. VI, ni, HI).
(2) Con decreto del 1248, "die secundo inirantis mensis februarii, dominus Gollifredus iudex provincialis
plani Aiitii et Vallisambre prò domino Frederiro de Antiochia domini imperatoris filio, obslendit Marie u.vori
quondam lanetti de Quarata quoddnm instrumentum cuiusdam tenute date per Albertum de Monteboniki
quondam vicecomitem Vallisambre conira Mariain uxorem quondam lanetti de Quarata scriptum nianu Rai-
nerii not. de 'falla et quoddam aliiid instrumentum tenute proniintiate contra iam diclam per dominum (ie-
rardum iudicem et assessorem domini Giiilielmini vicarii comitatus Aritii et Castelli scriptum manu Ursonis
noi. de lonnnazzo el instrumentum etiam tenute date ab l'golino nuntio curie,, e assegna ai due contendenli il
termine peienlorio per presentarsi al giudice "apud .VIontem sancii Savini. Actum apud Quaralam, iuxta ec-
clesiam dicti castri,,. (Arch. del Monnst., n. 907).
2oO DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [552-554.
prciipias ex parlo iioslra laboianlilius podere, in quo temila e.sl proiiunliala, ul reliiieanl
prò ipso iiioiiaslerio, el ipsum recoiigiioscaiil inde sub pena eis noslro arbitrio aiife-
reiida. Ualiiin apud Muulem, xxvii febniarii, vi indiclioiie. Lillere vero predicle
crani sigillale sigillo de cera qiie videbaliir comunis el bene lenax, in (|uo (iniilem
sigillo lales crani lillere: S. OoUifredi (luidalotli.
Acliim apud Ouaratam, sub porlicu ipiod esl ante ecclesiaui dicli castri.
(Su.) Ego Mainellus de Ou^'i-ata filius quondam Ugolini, aucloritate imperiali nola-
rius, prediclis omnibus inleil'ui et, ut supra legilur, rogalus ss. el pubblicavi.
553.
Innocenzo IV scrive al vescoco di l'uno perchè coslriitija la Citiesa Aretina a pa-
care cinquanla lire di debito fatto dal defunto vescoco Marcellino, esimendo dal
liayamenlo ai creditori Mccola l'ette anconetano fratello di detto vescovo.
Lione • 11 giugno l'248. [Anli. Viilìc. Ik'ij. liiitor. IV, nn. V, voi. 21, e. 542, op. 948].
OAPELLETTt, Le Cliiesc il' Italia, XVHI, 127 - Uouiìnuehu, Epist. saer. Sili e rvgeslis l'ontif. Uomun. sete-
ckie, 11, 777, pag. 408 fui Monum. Gemi, tiist. eiliit. iSocict. aiicricmlis fontibus rei: (jcnnunir. medii aevi).
(Adiuto) episco[)0 l'anensi.
In obsequiis upostolice sedis bone memorie M(arcelli(ius) aretinus episcopus illani
lidtìi puritatem et l'ervorem habuil, (|uod, def'ensioni ecclesiastice libertalis insislens,
dispendia multa subslinuil el tandi'in prò ipsa morlis subire periculum non expavil;
propler hoc siquidem digiie sollicili corde reddiuiur, ul caros eius el iiitimos ;iireclu
beiiivolo suo tempore prosequamur. Sane dileclus filius Nicolaus l'ecle civis anconilanus,
frater ipsius episcopi, nobis exposuil (piod ad opus eiusdem lune prelalis obsequiis
insistontis pio quingenlis libris anconitano el rovennalis monete se quibusdam credi-
loribus el e. ni in proximis cerbis continelur xisque ex[)editum maiidanius, qualenus
si libi constiterit de preniissis prediclo civi de bonis ecclesie Aretine prediclas quiugenlas
libras, sine dilalionis obslaculo, converlondas in solulione dobitornin liuiusmodi, usuris
omnino cessanlibus, facias cum iiitegritale persolvi (I). Contradiclores el e. ^'oii ob-
slantibus constilulionibus de duobus dictis el e. Tesles autem et e.
Daluni Lugduni, ni id. iiinii, anno v".
(I) Nel medesimo gioriKi, Il giugno, il papa in\ia sul metlesimo aigumonlo la seguente lettera "iNicolao
Vede civi anconitano,,:
"Ex parte tua fuit proposituni corani nobis, qiiud tu, ad opus bone niemoiic (Marcellini) aretini epìscopi
iratris lui lune in obsetiuiis sedis apostolice persislentis, le prò quingenlis libiis anconitane et ravennate mo-
nete quibusdam crediloribus obligasli. Cum autcìn de liuiusmodi pecunia, quam dicto episcopo, in ipsius solu-
lione cessante, tu solvere crediloribus es coaclus, salisfactio libi nulla provenerit, sicul dicis, nos dignum ar-
bitianlcs ci congruum quod ali liiiiusniodi onero te, auxiliaiitibus nobis, reddi gaudeas c.\peditum, presentium
tibi aucloritate concedimus, ut predicte quingcnie libre libi de bonis .\retine ecclesie integre persolvanUir, et
tu dictis crediloribus prò pecunia ipsa nullas omnino usuras solvere lenearìs, dislriclius inhibemus quod pi-
gnora ipie prò eadem pecunia ìamdictis crediloribus obligasli nullatenus distraliantur, preserlim cum paratus
sis de hiiiusmodi pecunia que iiixta libi concessionem nostrani de bonis i|isius ecclesie fueril persolula, satisfatio-
nem debitam eisdem crediloribus impertiri. Nos ergo nicliiloniinus si disliaclionem diclorum pignorum conlra
inbibitioncm nostrani fieri contingerei, irrilain dccernimus el inaneni. Nulli ergo el e. nostre concessioni, coo-
stitutioni el inliibitioni el e. Daiuni Lugduni, in id. iunii, anno v"„. {lieg. cil., e. 5-42, ep. 944).
AN. 1248] CODICE DIPLOMATICO àSt
554.
// vescovo (luglìclmitm degli I beriini crea suoi risdomini Orlandino dei nobili di
l'etrognano e, l'beriiìio figliuolo di lui.
Biljhipim • 8 agosto 124S. |Aicli. ili ?i. di Fir., Capiloti, voi. XXIV, e. 127].
In marsfinc: Ulleri' super facto Bilmiii'.
In Chiisli nomine, amen. Ihx. e.^l e-remplum ciihisdmii publici instntmenli scripti ci piiblicati
per ser liaiiwhlum notarium iiifruscriplum et mimiti sir/illo pendente, kabenle in dreni/ it suo sciiltas
karadara.ì et literus infrnsrriplas. ridelicet: + S. (iuillieldiiiil ^y Dei j^ralia elerti Aretini. Kt in
medio ipsins rìrniitns nnnin fi/inum nniw! .Smicti in forma episcopali, et nliam figiiram hominis
genufle.ri ciim una epincojiaìi milrin .\npra cipiil. Ciiiìis qiii'lem instrnmenli l'?iior lalis est, viilciicet:
In Dpì nomine, amen. Oiiuniam episrop.ilis .'uuinrilas ex dehilo paslnraiis dllilii
plurip.s per se ipsain tenelni' spiiiliiales riiras c-iim omiii diligenlia el solifiliidine con-
lem[>lari, eam plLTiinKino cedere ('') lemporalilms ni .■^pirilualia lanlo di!ip;Oiitiiis exe-
qiianlnr qnanlnm no.^ninlui' serularilui.^ dif;nioia. Ut aulem dominus (luillielnius Dei
gralia episcnpu.-^ aielinns, in liiis qne Dei snnl et r.uris .spiiilnalihus vaieal promplius^
adherere, riiias in tempnralibus disposuil allori delegate, el maxime in le(m)poraliIjus
in quibiis non convenil ni e|ii.sc(ipalis se aiidoiilas inlromirlat. Ideofjue dictiis domi-
nus episoopns riuigl(i)elmimi5, roii.sidei'ala dcvolione el fìdelilale et probilale plenius
confisus Oiiaiidini fìlii rondani domini Paganelli viredomini de Pelrognano et suis
nierilis, qnas el qiie prefalns Orlandinus el pater eius lialnierunl et eorum predeces-
sores circa proniotionem iionoris el suhiimitalis ecclesie Aretine el episcoporum ipsins
ecclesie; ar, eliam aclendens prelibalns dominus episcopus qaod predecessores ipsins
domini episcopi iam dirlo Orlandino el suis an(te)cessoribus vicedominatus ofTìlium li-
beraliler conce.sserunl in terris episcopalus Aretii, volens super iioc el aliis speclanlibus
ad uliiiialiMii ecclesie memorale sinirnni predecrssnniin vestigia iniilari, prefato Orlan-
dino, recipienti (prò) se el l'l)erlino (ilio suo, viredominalns olfitium in civilibns et
eriminalijjns in omnibus terris episcopalus Ai'elii liberabiliiis per se el suos sticcessores
concessil, el ipsiim Oilandinum el l'berlinum filiiim snum vicedominnm consliluil et
confiimavit. liem diclns dominus episropirs dedil el concessil prelibalis Orlandino el
Ubertino omnia iura el leddilus que et quos consucverat dictus Oilandinus et sui an-
tecessores ex ofTitio vicedoniinaliis percipore, el sine quibus dicUim olliliiim non posset
ivllaienus exerceri.
Dalnm Biblene comilaliis Arelii, in domo plebis de Bibiena, anno Domini millesimo
ducenlesimo quadragesimo octavo, indiciione vi, Friderico imperante, vi idus augusti,
coram TiiifTolo condam lldobrandini de Rassina C), Albeiio canonico plebis de f'.aville,
Ugniecione olim I.eonis de Florenlia et i'ogeise filio Deleguaidi do plebe C.enloie.
Ego Rainaldus nolarins prediclis interrili, scripsi el de mandalo dicli domini epi-
scopi publicavi et, ut omnibus snpradiclis (iilfs plenins adhibeaUir, sui feci ad presens
sigillo munimine roborari.
e) Il sigillo autentico, che conserva tuttora una pei-gamena del 124! (Aroh. Capit., Sino.'s.<ìi Paci, n. 72),
ha: oviLi.iELMt. i"») sic. C) Raffina, eironeaiiientfl.
So2
OOCUMKNTI PER LÀ STORIA D ABKZZO
[55)5-557.
555.
Iiinocrnzo IV concede indulgenza ai fedeli che elargissero elemosine ai Frali Mi-
nori di Arezzo.
Lione . 2 (lli-oinlirc 124*»
I Aldi. Ciipil. d'Ai.; Calti; ili varia pioveniciiiii, Hinussi /Vid, n. 76],
limi. 320X2t)0. - Pcrganieiia strappata. Il piombo papale In tulio.
Su.Mt.\CLi.\, tìutUir. Fraiicisc. I, 523, ii. ix.xci.
Iniioceiiliiis episcopus seivus servoriim Dei uiiiversis Clirisli litlelibus presentes lii-
teras inspectuiis salulem et aposlolit:am beiiodiclioiiem. (Jiioiiiam, al ail Aposlùlus,
omiies slaijimus anle Iriluinal Cliiisli recepluri proul in coipore gessiinus, sive bonum
fueril sive malum, opoilei iios diem iiiessioiiis exlreme misericortliler operibus prevenire
ac olernoium iiiliiilii seminare in lerris quod, reddenle Domino, cum mulliplicalo fru-
clu recolligere debeamus in celis; firmani s|>em fiduciamque lenenles, (|uoniam qui
parce seminai parce et melel, et qui seminai in benediclionibus et nietel vilani eler-
nam. Sane dilecti filii... minisler et IVatres ordinis fralrum Minonim Arelinorum, ibidem,
sicut accepimus, ecclesiam cum aliis edi/iciis suis usibus oportunis ceperunl conslruere,
in qua divinis possint iaudil)us deserviie; cum itaque pio buiiismodi edificiis consu-
toandis, ac eliam prò suslentalione ai(c)lp vite ipsorum indigeant lìdeliiim iuvari subsidiis
qui propter Cluislnm exlreme fei uni sarciiiam pauperlatis, universitalem veslram roga-
mus et horlamur in Domino in remissionem vobis |)eccaminum iniungentes, quatinus
eis pias elemosinas et grata caiilatis subsidia eiogelis, ut per subventionem veslram opus
huinsmodi consumari valeant et alias eorum indigentie piovvideri, ac vos per hec et
alia bona que, Domino inspirante, feceritis, ad eterne possitis felicilatis gaudia perve-
nire. Aos enim de omnipotentis Dei misericordia et beatorum l'etri et l'auli apostolo-
rum eius auctorilate conlisi, omnibus vere penilentibus et coiifessis, t|ui eisdeni predicti
consumatioiie operis vel ipsorum necessitalibus manum porrexerinl adiulricem, quadra-
ginta dies de iniuncla sibi penitenlia misericordiler relaxamus.
Datuni Lugduni, mi non. decembris, pontificatus nostri anno sexto.
556.
Jl vescoro (iuglielmino assolve Bonagtiidu preposto della Chiesa Arciina dalla sco-
munica in cui era incorso per aver favorito Federigo lì.
(Canonica Aretina - 20 dicembre 1248. [Ardi. Capit. d'Ar., n. 620, ^«/a fipisfopi rf C'apì/M/f, e. a*-],
(MCCxlviii), xu die exeunte decembii. In domo f.aiionice Aretine, presentibus fraine
Ubaldo de ordine iMinorum, presbitero lohanne capellano Canonice el Bonaiunla ser-
Tfiente domini B(onaguide) preposili aretini. Frater Guido de ordine fralrum Minorum,
AN. 1248) CODICE DIPLOMATICO 2(53
receplo piius iuramenlo el fideiussione a domino Bernardino et domino B(onaguida)
prepoiito aretino, ut continebatur litteris ad eum direclis per dominum G(uillielmiim)
aretinum electum, tener (|uarum talis erat: Guillielmus... (*), ipsum dominum B(ona-
guidam) preposilum ab excomunicalione et excomunicalionibus, a (|uibus teneretur
astriclus occasione Frederici *olim imperaloris'C*) et suorum nuntiorum, absolvii et
sancte mairi ecclesie reconciliavit; et super irregularilate, si quoquomodo propler hoc
incurrisset, eum eodem dispensavi!, protestando prius dictus domiiiiis prepositus quod
non credebal teneri ab liiis (I).
557.
Jl vescovo Gu[ilielmiìW assolve l' Abbaio e il Coìivenlo di s. Fiora dalla scoDiunica
in cui erano incorsi parteggiando per Federigo il.
Civitella ■ Il dicembre 1348. [Ardi. Ciipii. d' Ar.: Cailc di s. Fiora e Lucilla, n. 9>2].
mm. 170X280.
(Sn.) In Chrisli nomine, amen. Dominus Ugo abbas abbatie sancte Flore et pre-
sbiler Johannes capelhinus eiusdem monaslerii accesserunt ad dominum ("luillielmum
electum in episcopum Aretinum, i)elerite.s ab eo uniililer el devote ul, auclorilale apo-
stolica qua fungebalur (2) et qualibcl alia, eos absoiverel ab excomunicatione quam
incurrerant participando Federigo quondam iiiperatore et lìliis et nuntiis eius, et dando
predictis 0|)era, consilium el auxilium. Ileni petierunt ab eodem quod si quam iiiregu-
larilalem contraxissent prò predictis vel occasione predictorum, (juod circa eos relaxaret
eandem, reddendo eos absolutos, et dispensare! eum eis. Item petierunt absolvi a (|ua-
libel excomunicatione lata in eos quacumque occasione ab ipso domino (iuiilieimo are-
tino electo vel a predecessoribus suis, {|ue omnia faccre poterai auclorilale sibi con-
cessa a sede apostolica, sicut ego notarius vidi et legi, et eliam propria auclorilale
quoad absolutionem sue excomunicalionis el piedecessorum suorum. Quas petitiones di-
ctus dominus r,(niilielmus) aretinus eleclus recepii el diligenter examinavit; unde post-
modum, recepla iuratoria caulione a prediclo domino abbate el presbitero lohanne cap-
pellano, et iiisuper prestila iideiussoria caulione de parendis mandatis predici! domini
elecli, ulrunque absolvit ipse dominus eleclus, silìcei abbalem et capellanum ab omni-
bus excomunicalionibus predictis, et dispensando eum eis absolvit eosdem similiter a
qualibel inregularitate in predictis contrada vel occasione predictorum, in inlegrum
restituendo eos in prislinum slatum. Itcm prediclus dominus eleclus concessil iamdi-
clo abbati el dedil ei plenara auclorilalem su|)er hoc quod omnes inonacos suos et
clericos possel absolvere in casibus supradiclis, el hoc concessil ea occasione quod
quidam monaci dicli monaslerii lune eianl infirmi.
(•) Spaziu di sei o selte linee lasciato in hiancu l*) nel'.' interlinea.
(1) Vcd. j)iire il doc. n. 'i^'i.
(2) Ved. leUera d' Iniiocenio IV del '6 oUobre 1248 nel docuin. n. 562.
Soi DOCUMKNTI PER LA STOIIIA I)' MIF.ZZO [5.")7-r)G0.
Alluni in C.ivilella, in ecclesia sancii Nicolai, presfinliljus dominis Nicolao el Cagia-
guida de Feo plebano, canonicis arelinis, el domino (luillieimino aicliipresbitero plehis
de (lorlona lestiitiis logalis.
Anno Domini M . i'.V. . xlviii, Innocenlio papa, xxmi" decembiis, indiclioiic vi".
Ego Siliiis nolarius supradiclis inlerfiii, el logalns sss. el publicavi.
558.
Paslorali' del resrorn (luglirlmiiin n tulli i frilrli elarf/enti ni nuora Ospedale di
s. Mariu del f'ouli:.
CBstelIo (li tìrcss» - !) feliliraio (1249). [.\rrh. Cnpil. d' Ar., n. f.lO].
min. 4-iOX3C>0. - Appio della pergamena, in ni«//.o alla slrella piegadira, limnnirono solo i fili di canape
da mi pendeva il sigillo ceii'o episcupnli». .Nel mezzo del lei'pfo: lii'ìnìijrnli'i G. ejii. (irptini prò hospilale de
Pùnte, (sorillurn del see. XV).
Giiilliclinns nii.srialione ilivinn .uoliiin.'^ pIi^cIiis nnivoisis (ihiisli liilclilnis Irmi cle-
ricis quam laicLs pi'r civilalcm el (iioco.-^im Aii'liiiini consliliitis ad 'jiios lillfi'e isle
pervciu'ritil suliilem in Drunini) li'su Clin.^to. (.tiinniani, ni ai! Apusloiiis, omiies staiiimus
arile tribunal C.liri.sli roce|)liiii |)iou!. in coipore ^cssinìns sive boniim fueiit sivo malum,
Ojiorlt't iiiis diem mcssioni.-; cxliiMiie ini.seiii-ordilor (ipi'iibn.s [)ieveiiire ac elernoium in-
luilii ili .snininaiv in lerris »|iii)d, loddenle Domino, ciiin mulliplicalo fruclii recolligere
valeamll^^ in ccli.'^, lirmani spem lidnciamqne lenentes quod i|iii paice seminai parce el
melel, el qui sciiiinat in bencdilionibus de beiifilitionibus ci melol vilam elernam. Hinc
esl igilur quod, cum laudabile iiospilale ad poiilem Caslri, in suburbio Aretine civitalis,
prò receplione paupiMum peregrinorum el miseiabilium persoiiarum noviler edificalum
slel rolidie aiii'rlis liosliis el largis lielyinosinis oninihns prcparalum, el ad subeundam
lanlam liospilalilalein el liclymosinarnm largilionein proprie non suppelanl facullates,
iiniversilaleni veslram roganius, monemus el borlamur allenle alque in veslrorum re-
missione iniungimus peccalornm, qnaienus ni a predicti hospilalis nunliis fuerilis requi-
siti, de bonis veslris gralas eis el largas belymosinas conferalis, ul per fliec el] alia
bona, que Domino fecerilLs inspirante, ad eterne pos.^itis reiribniionis nierila pervenire.
Vos aulcm ecclesiarum prelati eosdem nuntios benigne recipienles el fraterna caritate
Iraclantes, in suis necessilalibus eisdem subvenire curetis, monendo parrocliianos veslros
ad belymosinas largiendas iiiintiis sniiradiclis el indicia pauperibus in bospilale prefalo
degentibus pio aiTt-clu relicla infra orlo dies poslquain fnerinl requisiti ipsi rerlori vel
eius nunliis cum integrilate |)ersolvanl. Siqni vero liorum inventi fuerint detemptores,
monilione premissa, eos ad agendum censura ecclesiastica cnmpescalis. Yerum quia prò
imminenli necessitate diclorum pauperum indulserimus, ul quolienscumque aliquis ipsis
fralribus el eorum nunliis belymosinas porrexerit, totiens remissionem a nobis decem
dierum percipiat, vobis lirmilei- precipien lo maiidamns, quatenus remissionem eandera
populo publicelis. Nos enim confisi de misericordia lesuCbrisli el beale Marie seniper
virginis, sanclorum quoque mailiruin Donali et lllariani patronorum noslrorum suffra-
AN. I3Ì8-I249] CODICli DIPLOMATICO 255
giis roborali, vere penilenlibus et coiifessis, qui eidem liospilali suas duxeriril elymo-
sinas eiogandas, quadraginla dies criminalium ci (|uarlam jìartein venialium de iniuncla
sibi peiiitenlia inisericordiler in Domino lelaxamiis. Dalum (iresse, v id. febiuarii, iii-
diclione seplima.
559.
Innocenzo IV conferma il numera dei canonici slabililo dui vescoco (iugiiebìiino
nella Piece di s. Maria.
Lione - 19 lugrlio 1219. [Aicli. tifila l'ievo d' Ar., Pcrijmnenc /', n. 1 1-
min. 36oX290. - Pergamena tagliala alloiiio ai margini iicr adaltaila alla dimensione di un volume o di
un inscrlo.
il n. 613 del Capitolare segna una copia l'atta da quest'originale nel sec. XVIII.
Innocentius episcopus servus seivorum Dei dilec[lo filio] (Deodato) arcliipresbilero
et Capiliilo Plebis Aretine saiulem et aposlolicam benediclionem. Ecclesiarum ulilitali
et lranfiuill[itali consuijilur cnni luimerus persoiiarum Deo famulaiilium in cisdem ea-
rum facuitatibus provide coaplalur. Cum igilur, sicut pelilio veslra nobis exibila con-
tinebat, diiecttis fiiius (Guillielmns) eleclus arclinns, ecclesie veslre faciillalibus pro-
vida deliberalione pensalis, senarium numerum canonicorum, computalo archipresbitero,
slaluoril in oadem, nos precibus voslris beiiignuin imperlieiiles assensum, slalutum
huiusrnodi, sicut provide factum esl, auclorilale aposloiica confirmamus (I) et |)resenlis
scripli patrocinio comaumimus. Slatuentos ne quis absque speciali apostolico sedis
mandalo facienle de confìrmalione huiusrnodi mentionem, ad maiorem numerum vos
impellat invitos, nisi adeo anipliari conligeril ipsius ecclesie facullales quod jìersona-
rum numerus essel in ea merito ampliandus, aucloritate sedis apostolice semper salva.
Nulli ergo omnino bominum liceat banc paginam nostre coiilirmalionis et conslilutionis
incingere vel ei ausu temerario conlraire. Siquis autem lioc attentare presumpseril,
indigiiationein omnipolentis Dei et beatorum l'etri et Panli aposlolorum eiiis se nove-
re t (*) incursuurnm. Dalum Lugduni, xiiii kl. augusti, ponlificatus noslii anno septimo.
560.
Marziicco Scornuzzani, yiudice dei due poleslà aretini, ordina all' abbate dis. Fiora
che ai maestri dello Studio faccia carta libellaria delle case già afiiltale ai me-
desimi.
Palazzo del Comune • 13 settembre IH'J. [Ardi. Capii. d'Ar.; Carte dì s. Fiora e Lucilla, n. 'J3ij.
mm. I60X4'70. - .Nel tergo, nel sec. XIV, fu scritto: De domibas sancii l'etri piculi.
(•) Sic.
(I) Ved. doc. n. 367.
95(ì DOCUMKNTI l'KH I.A STORIA d' ARF.Z70 [."idO-.'ifil .
In nomine suncle «>l in(livìilu<> triiiitatis, amen. Cnm il)Tlniriii<; L'golinii>> legiim pro-
fessor f't Il(lil)i;ii)(linns nepos maf;islii r.uiiloiiis peterent coram domino Maizurxo Scor-
nazani indice (loniniiis Aiftlii tempore dominoinm Ubcrlini et Lheilini arelinarnm |)0-
teslaliim, ut per otiicium siiiim compelleiel (luiiimm Ugonem altbalem sancir FIiha ni
tacerei eis libellnm casamenti el domornm, qne siitil apnd sanrtntn l'clrum iticcolnm
in\ia viam a diiol»ns laleiilìiis el ('luilikiiiiim (.'X alio(") el domimim riiiidoiiem el liiios
domini l'Iierlini Asalli (!.\ alio(*), siiiil ipse alìha l'eceral magislro (luidoni, cnins licredes
vendidernril piediclis domino li},'olino el lldebrandino prediclas domos sical assorellai
per pnlilii'iiiii iii^trnini'nlnm, vocalo domino ;il)l);ili' ah ipso domitio Marzurco indice
et eo obliiriente (|nasdam excepliones iiilVascriptas per qnas direlial se non teneri, el
\isis singiilis pelitioiiilms el exceplionihns el insliumenlis porreclis a predidis ilo-
minis l'jjioliiio el lldelirandino, liahilo Consilio el delilieralione ciim [irediclis poleslali-
bns el domino ("iraliadeo indice a ncnlra paitiiiin liahilis snspeclis (''), proniinliavil et
precepii por ea (pie vidil el cognovii diclo domino abliali, (|uod ipse liinc ad viii dies
debeai lenovare el Tacere libellnm de diclis domibns el casamento, predidis domino
Ugolino el Ildebrandino , inxla modnm el l'urmam ci lenorem libelli ipsi magislro Ciiii-
doni facli, sicnl apparel in caria l'acla manu Coilosoniii nolarii.
Excepliones domini abbalis el ab eo porrecle^) coiam diclo indice snnl hee: Im pri-
mis pelil dominus abbas sancle Flore dari sibi [idiiionem in scriplis ad hoc ni ple-
nins deliberare possit (|nod pelalnr el a (pio. Si laiiien dominus Ugolinns el Ildebran-
dinus peiic'iint libellnm sil)i lieri ex(i|iii'ii(io, proposnil se ad libellum sive instrumentum
libellarie non teneri ex eo qiiod dennnlialio l'acla i'iiil per eum per curalorem qui a
ligitima |)ersona non fuil ordinalus, silicei a Guidiicio et Rubeo minoribus. Ilem qnod
non fnil serbala forma qne debel observari io lebns ecdesiasticis dandis in enphyleosin,
silicei quia si domus erat ruinosa non fnil servala forma illius autentice: Si quas ruinas.
Si aulem non erat ruinosa pretermissa fuil foima illiiis autentice predicla, sine quibus
sollempnitatibus sive foimis conlraclus esset nullns. Ilem quia paclum quod factum
fnil inter abbalem sancle Flore el magislrum (iuidonem fisicum, ut dicilur, silicei quod
homines extranei et venientes ab intestato in predillo libello succederent in rebus ec-
desiasticis reprobalur: Cum legitima pacla lantummodo sive servanda. Item quia res
de qua agitur lalis fuit, quod in enphyleosin sive libellum maxime seculari persone
dari non potuil cum fneril hospitale el locus religìosus qui ad umanos usus transferri
non potnit. Item quia vendilio simulala fnil nullo pretio accedente. Item quia non
fuil denuntiala Capilulo sancle Flore nec sindico ipsius.
Pronunliatum sive factum fuil hoc preceplum et diete excepliones proposile in pa-
latio f.omunis .\relii, indice predicto sedente prò tribunali. Sub anno Chiisti a nalivi-
lale Millesimo CCxlviit, indiclione vri, domino Frederico imperante, die xiii septembris,
coram domino Herrico indice, Magiolikino Ubaldi precone et Paulo notario et aliis.
(Sii.) Ego Tebaldus olim laeobi filius, aucloritate imperialis aule nolarius el lune
Comniìis camerarius scriba, pronuntialioni et precepto et exceplionibus supradidis in-
terini et de mandato dicli iudicis scri[isi et publicavi.
(•) alia.
C>} nell'originale: habitamm sjispec'.i.
{') porreclis.
AN. I2i0] CODICF. DIPLOMATICO 2 57
561.
Rogatoria del •procuratore dell' Abbate di s. Fiora contro il precedente decreto di
Marzucco giudice del Comune.
Arezzo, Chiesa di s. Pier Piceolo ■ 1 ottobre 1249. | Airti. Capii. d'Ar.; Carle di s. Fiora e Lucilla,
n. 93G].
min. 100X240.
In ilei nomiiif, amen. Anno Domini M . iX . xlviiii, Innocentin quarto papa resi-
dente et Federigo imperatore imperante, primo dii; intranle mense ottiibri, indiclione
VII*. Donnus Bonus monacus monaslerii sancle Flore, sindicus et procurator dicti mona-
sterii, porrexit et represeniavil domino Ugolino nepoli quondam magislri Guidonis fisici
ex parte domini Guilielmini Electi aretini quasdam litleras citalionis suo sigillo sigil-
lalas, dicens eidem quod faceret sicut in ipsis lilteris citalionis continehatur, quarum
lenor talis est: Guillieimus divina miseralione arelinus Eieclus viro discreto et multa
prudenlia renitenti Ugolino de Arelio salutem. Presenlibus lilteris discretioni tue preci-
piendo mandamus, quatenus decima die posi harum presentalionem libi faclam, hoc uno
termino prò omnibus perentorie asignato, coram nobis studeas comparere donno (Ugoni)
abati sancte Flore de Aretio de iure res|)ondere paratus, alioquin r<mlra te procedemus
quantum nobis permiserit ordo iuris, et (ui eo) termino, deiiberalione habita, consullus
vaieas respondere libi libelli seriem (') duximus deelarandam. Cuius tenorC') talis est: A
vobis domino G(uillielmo) Dei gralia aretino Elocto peto ego presbiler loliannes sindicus
monaslerii sancte Flore, nomine ipsius monaslerii, appellalionem iuslam pronuntiari
quam interposuit dominus Ugo abbas dicli monaslerii a sentenlia lata sive precef:to
per dominum Marzucum iudicem l^ommunis Arelii contra ipsum abbatem prò domino
Ugolino et Ildobrandino, et dictis senlentia sive precepto ei quidqnit per ipsum iudi-
cem factum fuil vel adtentalum irritum pronuntiari et pendente appeilalione nil inno-
vari circa predicta ius et ofitium vestrum implorando. Salvo iure et e. Datura Civilelle,
XI klas. octubris, in diclo anno.
Actum in ecclesia sancii Pelri picoli de Arelio feliciler. Interfuerunt autem buie
rogationi presbiler lohannes, fraler Guido de Casale, magisler Benediclus ohm Grapoli,
Tarlalus filius Guidarami de Banzena et Argomentus de Montagnano, et liuius rei rogati
sunt tesles.
(Sn.) Ego Plenus filius Ranucini notarius, aucloritate imperialis aule notarius, bis
omnibus interfui et ul supra legilur rogalus scripsi et compievi.
(•) sarieiiì Cj thenor.
1
2*i8 DOCUMENTI l'EH LA PTOIll.V D' AUKZZO |o62.
562.
]l ri'scoro (iiiglicliniiìo, riccviila auiurilu da Innocunzu IV di procedere contro gli
i'cclesiasiici che aresscro parteggialo per Federigo il, o fossero rei di simonia e
d'altri falli, inquisisce conlro l' abbate di s. Fiora.
Civitcllii • 15 seltoiiil». il-'ió ottobre, 4 iiovombrc 1249. [Ardi. Cap. d'Ar.; Cai le ili s. Iloia e I.ik illa,
II. 9.3r>].
min. 3I0X'2U.
In Dei nomine, amen. Anno Domini millesimo dncentesinio (]ua(Jragesimo nono, indic-
tiono seplima, seplimodecimo kl. oclobris, domino Innocenlio papa iiii'" residente. .4ctum
Oivilelle, toslihiis (|)iesentibns) preshitero Orlando de Vii;cione maioii ci presbitero lolianne
cappellano abbaile sancte Floro. Cnni doininus ('.uilliL'Inins aretinns Electiis vellet inqui-
rere verilalem de statu domini abbalis sancle Flore, aule omnia ostendit rescriptum
sue iurisdiclionis cnni bulla et filo pendenti, (]uo (|uidem rescripto ad potilionem ipsius
fecil siiti copiain tani de oriii;inali(') in videndo cnm bulla (|uam de transcriplo porrigendo
el damio eidom, cuius tenor talis est: Iniiocentius episcopus servus servorum Dei
dilecto filio (Guillielmo) Eleclo aretino salutem et aposlolicam beneditionem. Cum, sicul
nobis intimare curasti, propter dinlinam absenliam bone memorie M(arcellini) aretini
episcopi predecessoris lui, tam in malori (juam in aliis ecclesiis civitatis et diocesis .Vre-
tine e.\cessus tam in favondo Frederico (juondam imperatori quam in commictendo si-
monie vilium et dilapidando ecclesias ac alias gravitcr et diversimode commissi reman-
serint haclenus incorrecli, propter quod quidam prelati, canonici et clerici C") ecclesiarum
ipsarum e.K quodam abusa quasi licentcr delinquere non vcrentur, ut malis male per-
ditis bonos loco illorum valeas surrogare, procedendi contra tales et privandi eos bene-
ficiis ecclesiaslicis que oblinent, prout secundum Deum expedire videris et excessus
exegerinl eorundem, ac beneficia ipsa conferendi personis idoneis el ecclesie Romane
devolis, nec non compescendi conlradiclores si necesse fuerit, appellatione remota, per
censuram ecclesiasticam aucloritate libi presenlium concedimus facullalem, non ob-
slante aliqua sedis apostolice indulgentia per quam processus tuus super hoc valeat
impediri. Datnm Lugduni, terlio nonis oclobris, ponlificatus nostri anno sexlo(i). Quod
quidem recepii et confessus est in iudicio plenam copiam habuisse. Cui dictus dominus
Eleclus istos arliculos dedil, quorum tenor talis est: ì\os Guillielraus arelinus Elec-
tus intendimus inquirere ex delegata iurisdictione domini pape nobis facta contra ab-
batem sancle Flore de Arilio super hiis articulis: Si domino Frederico quondam impe-
ratori post eius depositionem favorem prestitil; si est. simoniacus; si est dilapidalor
honorum ecclesie sue; si est periurus, si focariam vel amasiam tenet, si habet fìlios
ex ea, si nutrii eam vel eos de bonis ecclesie sue; si excomunicatus celebravil; si post
novam constitulionem Innocentii pape quarti sentenliam excomunicationis, interdidi
vel suspensionis lulit in aliquem sine scriplis et, si fecit, si post celebravil infra men-
sem, salvo el e. El assignavit leiminum peremptorium secunda die post feslum sancii
I
(•) sic. (•■) clerici et ecclesiarum.
(') 5 ottobre 1248. Questa lettera venne pubblicata dal Cappelletli, Le Chiese d'Italia, XVllI, 128.
AN. 1249] CODICE DIPLOMATICO 2f>0
Micliaelis proximum, ut compareat corani eo ad pioredemlum in (lido negolio sicul de
iure fuerit procedeiidiim; et precepit eidem quod proponat lune omnes exccpliones suas
siquas proponere vult. Dalus est lerminus diete domino abbati sancte Flore a pro-
ximo die lune ad viii dios quod vcniat paratus iurare super articuiis sibi datis sub
anno Domini millesimo duceiitesimo quadragesimo nono, indictione seplimn, nono die
intrante mense octobri. Hoc aclum est Civitelle, xii kl. novembris, indictione septima
et sub eodem anno. Actum f.ivitelle, tcslibus presentibus domino plebano de Gianni et
domino Iberlo de Gaville. Datus est lerminus Tieno notarlo procuratori domini abbatis
sancle Flore, recipienti vice et nomine ipsius abbatis, in proxima die iovis, et preceptum
fuil eide'm quod procurai et faciat ila quod dictus abbas in eodem termino personaliter
veniat iuraturus super articuiis sibi datis.
Item octavo kl. novembris, indictione vii, et eodem anno. Dominus abbas sancle Flore
proposuit coram domino G(uillielmo) aretino Electo hoc modo: In exceplionibus propone
ego Hugo abbas monasterii sancle Flore quod vos, domine Electe aretine, de capilulis
de quibus mihi dedistis ad inquisilionem faciendam contra me de iure procedere non
potestis, ex eo quod su|ier nullo capilulorum prcdiclorum apud bonos et graves infamia
sum respersus. Ouare de liiis inipiirere non potestis cum inquisilionem clamosa debeat
insinuatio prevenire, qiie ad vos nullalenus noscitur pervenisse. Nego enim in primis
me esse infamatum quod domino Frederico quondam imperatori post eius depositionem
ei prestilerim favorem; nego me de simonia infamatum; nego me infamatum apud bonos
et graves de dilapiilalione ecclesie mee bonorum; sed si apparerei me de lioc capilulo
infamatum vel me aliqua de bonis monasterii sancle Flore dedisse, protestor ego pre-
falHS abbas sancle Flore, quod loco et tempore competenti liceat mihi dicere quod dieta
bona vendidi vel alienavi de voluntale Capiluli mei et de liceutia summi pontificis et
episcopi aretini prò debitis quibus (ruina?) ipsi monasterio imminebat. Nego me periurum
vel de periurio infamatum; nego me infamatum quod habeam focariam vel amasiam inho-
nestam vel filios ex ea habere et eos de bonis ecclesie nutrire vel focariam prelibatam;
nego me infamatum quod excomunicaUis scienler celebraverim, vel quod excomunicatis
scienlor celebraverim vel etiam inlei'diclis. Item nego me, post novam constitulionem do-
mini pape infamatum sine scriptis in aliquem exconiunicnlionis interdicli vel suspensionis
sentenlìas protulisse. Unde cum super nullo dictorum sim infamalus, non est vobis ad
inquisilionem aliqualenus procedendum. Si autem appareant aliqui ad probandum ali-
quod rapitulum predictorum voi me super aliquo ex illis capilulis infamatum, peto
nomina ipsorum lestium mihi dari, salvis omnibus exceplionibus meis mihi competenti-
bus tam contra lesles quam alias iuris benefìcio valituris.
Item eadem die, anno et indictione. Aduni Civitelle, lestibus presentibus domino
Niccolao canonico aretino et domino Tomasio de Aretio. Dalus est lerminus a proxima
die... mercurii ad viii dies supradicto domino abbati peremptorius, ad habendum con-
silium super exceplionibus per eum propositis.
Item eodem anno et indictione, mi die intrante novembri. Aclum Civitelle, lestibus
presentibus domino Niccolao canonico aretino et Pacetto famulo supradicli domini Eledi,
preceptum fuit procuratori supradicli abbatis, quod proxima die martis apporlel C so-
lidos prò Consilio habendo supra dictis exceplionibus.
(Sn.) Ego lohannes de Ancisa, aposlolice sedis auclorilate nolarius, supradidis om-
nibus inlerfui et publicavi de mandato didi domini Eledi.
geo DOCUMENTI VKR I.A STORIA II' AREZZO [ot):)-t)G4.
563.
// vescovo Guglieliniito assolve llcrnantiìw canonico dalla scomunica in cui era in-
corso per aver favorito i Imperatore, e concede al medesimo la jacoUii di pro-
sciogliere venti uomini e donne della cillà parimente scomunicali.
Catello di tivitcl!», (Illesa di s. Maria - 2(ì dicembre l'24l). | Ardi. Caiiil. d' Ar., ii. 020,
Acta Episcopi et CapUali.c. 6].
Ili Chrisli nomine, amen. Anno a nalivilale eiusdem Millesimo CG . xlviiii, indiclione
seplima, domino Innocentio papa mi" residente, vi die exeunle decembri. In castro Civi-
telle, in ecclesia sancle Marie dicli castri, prcsenlibus domino <:(acciaguida) plebano
de Seo, (luiiliclmino filio domini Rainerii de Pazzis, Rafanello castaido dicli domini Are-
lini Elecli et Silio notario. Paleat omnibus evidenler quod dominus G(uillielmus) are-
tinus Eleclus, summi pontificis index deiegatns, aucloritate dicli domini pape qua fun-
gebalur, absolvit dominum Bernardinum arelinum canonicum ab omni excomunicatione
qua lenelur aslrictus occasione domini Frederici quondam imperaloris, suorum filio-
rum et nunliorum, et si inde aliqua irregularitate incurrissct propter hoc eum eodem
dispensavit, recepla prius ab eo iuraloria cautione canonice de non adherendo ve! fa-
vendo eisdem de celerò.
Ilem, eo die et loco et lestibus, commisit eidem domino Bernardino quod possit
absolvere xx homines ve! mulieres de civitate Aretii, recepto prius ab eis iuraloria et
alia sufficienti et idonea cautione de non adherendo ve! favendo de celerò dicto domino
Frederico imperatori, et poslea divina faceret celebrari.
566.
Decreto del vescovo Gnglielmino, pel quale vengono unite in una la chiesa della
Pieve di s. Maria e la chiesa Cattedrale di s. Pietro Maggiore.
Civitella - 7 maggio 1250. [Ardi. Capii d' Ar., n. 6 li].
mm. 430X630. - Nel mezzo della piegatura pendeva una volta il sigillo cereo episcopale, che fu strap-
pato via, lacerando la pergamena attorno ai fori per cui passavano le cordicelle di canapa.
(Dragoni), Monum. e notiz. istor. nguardanti la Chiesa primitiva vescov. di Arezzo, 93. - Capitolo della
Cattedr. Aret. e Cupit. di s. Maria della Pieve, Aretina Cathedratitatis, Summàrium, SI, n. 23.
« o
In nomine Dei eterni, amen. Anno Domini ab incarnatione eiusdem millesimo CC
quinquagesimo, indiclione octava, nonis mail, domino Innocentio papa iiii'" residente.
?ios Guillielmus divina miseratione aretinus Eleclus, adlendentes quod instantia nostra
colidiana sit sollicitudo nostrarum ecclesiarum continua, ad ecclesiam Calhedralem et
Plebem sancle Marie Arelinam malori valde cura conslringimur oculos dirigere pietatis
debite soHicitudinis frucluosi operis et aclionis honesle. Ideoque diclarum ecclesie Ca-
thedralis et Plebis utiliora, ut lenemur, sollicite inluenles, et considerantes quanta
AN. 1 249-1 250J CODICE diplomatico 2C)i
inter ipsas aclenus tliscordia perdiiraverit, occasione feslivitalis Leali Donali patroni
nostri, que priiicipaliter voliiit in ulraque ecclesia ceiehrari, et propler quedam alia
per que in civitale Aretina duo videbanlur esse capita velud mo(o)slrum; videnles eliam
[quod], peccalis exigentibus, sic lioslilis impietas variorum locorum et diversarum civi-
latum, ipsam Calliedralem ecclesiam Arelinam gravitar callidi liostis invidia desolavit,
quod, eadem hoslililale faciente, remanseril desolala ci clericorum solatio defraudala,
dictam Plebem Calhedrali ecclesie perspeximus uniendam et uniinus, addimus et aggre-
garaus, communicantes eidem Plebi honores ecclesie Calhedralis prcserlim cum ad lice
et tempoiis qualitas et locorura viciiiilas nos invilent; decerneiites, sicut iiobis cordi
per prudentum viroruni consiliuin sedil,canonicos ecclesie utriusqiie Canonicam in ulraque
ecclesia oblinere ac vicissim et comuniler admitti ad electiones, tractatus, negotia et
contractus, ila tamen quod per islud unilum liumaniora privilegia et laudabiliores
consuetudines ecclesie utriusque comuniler et equaliler in ipsis ecclesiis a canonicis
observentur. Et quod archipresbiter et canonici prefale Plebis subsint preposilo aretino,
et obedientiam et reverentiam prestent et faciant eidem debitam et devotam sicut ca-
nonici ecclesie Calliedralis, et quod prepositus et canonici apud dictam Plebem resi-
dentiam faciant quando et sicut eis placueril et viderint expedire (I). Conlirmaliones
vero prelatorum et rectorum ecclesiarum civitatis et plebalus dicle Plebis cum suis
adiacentiis, sicut perlinent et pertinere solenl et subesse tam de iure quam antiqua et
a[ppro]bala consuetudine archipresbitero, sic clerici et laici s[pectent], respondeant el
subsint eidem preposilo prelibato; ut sicut est unum unitum ita sii unum caput in
ipsa ecclesia. Volumus insuper et mandamus, quod singuli canonici suis singulis pre-
bendis et benefìciis aliis assignatis contenti existanl, sicut inter eos nunc observatur
et est aclenus observalum. Prefatam namque unionem cum omnibus supradiclis facimus,
concedimus, slatuimus, ordinamus, volumus et mandamus alque decernimus lirmiter
el in perpeluum observari. In cuius rei testimonio volenles quod omnis ambiguilas sit
sublata, ad maiorem rei certitudinem, debitam evidenliam el perpetuam firmitatem pre-
(I) 1 (lue Capitoli cosi riunili non accellarono di buon ^Tailo il decreto del loro vescovo. Coniincinrono
subito i dissensi e le questioni che, portate lin dal 12.52 (vcd. doc. n. -579) alla Curia Romana, proseguirono
lino al giorno d' oggi. Guglielmino dopo qualche mese foce confermare al Pontefice il suo privilegio, ma volle
ancora averne 1' approvazione da tutti i rettori delle chiese della città e suburbio nonché dai monasteri di
frali e di monache. Pietro di Sopornello, nolaro vescovile, tra i suoi Ada Episcoiii et Capituli (Ardi. Capit.,
n. 620 e. 16, 16'), nota da chi, tra il 31 gennaio e il lo febbraio 1251, fu dato il volo d'approvazione all'atto
del vescovo Uuglielmino:
"In Christi nomine, amen. Anno a nativitate eiusdem Millesimo CC quinquagesimo primo, indiclione nona,
ultima die mensis ianuarii. In clauslro sancti Michaclis aretini, presentibus (estibus donpno Bono nionacho dicti
loci, presbitero Burnacio eiusdem loci capellano. Dominus Placitus prior diete ecclesie sancti Michaelis unioni
factc inter Plebem Aretinam et ecclesiam Culhedralem Aretinam consensi! ipsamque aceptavit et voluit.
Item prima die intrante mense februario. In civitale Aretina, in ecclesia sancti Donati in Cremona, pre-
sentibus tcstibus ad hec adhibitis donpno Bono nionacho dicti loci. Guidone clerico Alio quondam (Jcrardini.
Dominus Orlandus prior dicti loci prelibate unioni consensit ipsamque aceplavit et voluit.
Item eodem dio et loco, presentibus tcstibus domino Viviano canonico aretino, presbitero lolianne ca-
pellano Canonico. Uonpnus Guido prior sancii Angeli in Archaltis |)redicle unioni consensit ipsamque aceplavit
ci voluit.
Item codom dio. In camera domini Archiprcsbitcri Plebis, iiresentibus domino C(accinguido) plebano de
Sco canonico aretino el Benvenuto reclore ecclesie sancte Marie de Arbororo. Presbiler lohannes reclor eccle-
sie sancti Angeli de Pralo prefate unioni consensit ipsamque acceptavit et voluit.
262 Dor.iiMFNTi PF.n u storia II' ARFZZO [304-;)CG.
sons |ii'ivilogìiuii inalili luihlir.ì srril)i iiissimiis, et iinslri pendonlis sigilli miinimine
roljoiari.
Ada siiiit liec Civilelle, in |>alatin domini Cinilliolnii proiliclì, prosenlihiis toslihus
(loiiim Bono ahl)ale Campileonis, domino Nicolao Miitinonsi cappellano domini Elccli
lircdicli, |Mosl)ittMO Raint'rio do Doma, Viviano fiorirò f|iiondani domini Tldibraiidini de
Moiilehuoni, Alberlo camerario ci .Maineclo castaido domini Klccli supeiiiis nominali.
t Ego Bonainlus imperialis aiiclorilalc nolarius prcdiclis omnibus inlerfni, el de
mandato vcnerabilis paliìs domini riiiilliolmi prorlicti sss. lice omnia ci ctiam pnblicavi.
t Ego ("'■iiilliel[mus arcjlinus eleclus sss. C) Ego Bcrnardinus canonicns areli-
t Ego Bonaguida prc|)osilus nrclinns niis ss.
consensi ci sss. t Ego Testa canonicns aretinus con-
t Ego Hugo archidiaconiis aretinus con- sensi et sss,
sensi et ss. Ego Ildebrandus canonicns aretinus
t Ego magislcr (iniilo primicorins are- consensi et subscriiisi.
linus consensi el ss. C*) Ego Bonus presbiler canonicns con-
t Ego Deodalus aiclii|)icsliilcr aioli- ' sensi et subsciipsi.
nus sss. t Ego presbiler Symon canonicus are-
t Ego Nicholaus canonicus aretinus ss. linus consensi et subscri[)si.
(°) Ego Guiilo canonicns aretinus con- f Ego Ciuido plebanus plebis de Vado
sensi el subscripsi. canonicus aretinus consensi el sub-
Ego Ventura canonicus aieliiius con- scripsi.
sensi et ss. (■") Ego magisler Bene canonicns nreti-
t Ego magisler Gliorardinus canonicns nus ss.
aretinus ss. t Ego Marcoaldus diaconus canonicus
t Ego Ugo canonicus aretinus sss. aretinus consensi et subscripsi.
Ego Ranucius canonicus aretinus sss. fOEgo Vivianns canonicus aretinus ss.
(«) Testa di ucceUo, invece di una crocetta. (•■) mano indicante, invece della crocetta. M stella
formata da due triangoli equilateri intersecati. CI croce racchiusa entro un circolo.
lieti) eodoin lìie. In clauslio monastcì'ii sancte Crucis, prcsenliljiis (estibus Corpo nolatio et Cino oliin domini
Ramljalili. Domina Rosana oljlialissa monaslerii sancte Crucis prefale unioni consensit ipsamqtie aceplavil ci voluil.
Item secunda die mcnsis felìruarii. In ecclesia sancii Tliome extra civitalem Aretinani, presenlibus domino
Benedicto reclore ecclesie sancii Salvatoris, dopno Piacilo aljljale do Diciano et Coso .serviente domìni Teste
canonici. Domina Tuscnna dicli monaslerii sancii Tliome aljlialissa supradicte unioni consensit ipsamquo aceplavit
et voluit.
Item codcm die. In domo monialiiim sancii Benedicli, presenlibus Icslibus donpno Pelcgrino priore ecclesie
sancii Laurenlini etc. Domina Gusiìna abbatissa sive prìorissa, domina Flora, domina Margarita el domina lusiina
moniales dicli monaslerii sancii nencdicli .\fctini iamdiclc unioni consenserunl ipsamque aceplaverunl et voluerunl.
Ilcm die quarta mensis februnrii. In dieta camera domini Archiprosl)itcri, presenlibus lestibus domino
Gralia de Foiano et Bencivcnne clerico de Caslrosicco. Dominus Rigo prior ecclesie sancii .\nlonii prefate
unioni consensit ipsamque etc.
Item eodei7i die el loco, presenlibus etc. Donpnus Pelegrinus prior ecclesie sancii Laurenlini prefale unioni etc.
Rem eodem die et loco, presenlibus lestibus domino Bernardino aretino canonico et Guidone fralribus.
Dopnus lacobus de sanclo Clemenle prò ipsa ecclesia sancii Clcmcnlis unioni prefale consensit etc.
Item die viii dicli mensis februarii inlraiitis. In camera dicli domini Archipresliitcri aretini, presenlibus ete.
Donpnus Guido prior ecclesie sancii luslini supradicte unioni consensit etc.
Item die xv dicli mensis inlrantis. In camera domini Arcbipresbiteri aretini, presenlibus etc. Donpnus
Dominicus rector ecclesie sancU lacchi extra Ponlem unioni prescripte consensit ipsamque aceplavit et voluil,,.
AN. 12301 CODICE DIPLOMATICO 263
565.
Innocenzo IV approta l' unione Gugliclmina, a islanzo, del l'reposto della Calledrale
e dell' Arciprete della Pieve.
Lione - 31 ottobre 1250. [Arcli. Capit. d' Ar., ii. tìiy; Ardi. Valic, /(('.(/«■<. Innoc. IV,
an. Vili, voi. 22, e. 32', ep. .38.5].
mm. 700X630. - U ballo papale manca. Noi mc/.io del tergo, nel scc. \V, fu sciilto: Privilegium unio-
nis Plebts sanctc Maiie ad Episcopatum factc per Guillielmum episcoimm et lonfirmale per Innocentium
papum mi anno Domini 1250.
(Drauom), Monuni. e noUz. istor. riguardanti la Chiesa primit. vescov. di Arezzo, 96 ■ Aretina Catlie-
dralitatis, Sumniariiini, oi.
Innocentius episcopus servus servorum Dei dileclis filiis (Bonaguide) preposilo et
Capitulo aretinis salulem et apostoiicam benedictioiiem. Hiis que ab ecclesiarum preiatis
preserliDi suoriim Capiluiorum ad id accedente cousensu provide slatuuntur, libeiUer
adicimus apostolici muninimis lìrmitaleni, ut intemerata consistant que nostro fuerunt
presidio communita. Cum igitur, sicul lecta coram nobis ex parte vestra pelitio conti-
nebat, dilectus filius (Guillielmus) Electus arelinus Plebem sancte Marie Aretine ecclesie
vestre de consensu vestro et (Deodali) arcliipresbiteri ac canonicorum iMebis ipsius deli-
beratione provida duxerit uniendam, prout in instrumento publico exinde confecto
perspeximus pleoius contineri, nos vestris iustis postulationibus grato concurrentes as-
sensu, quod ab eodem Electo provide factum est in hac parte ratum et gratum liaben-
les, illud aucloritate apostolica contìrmamus et presentis scripti patrocinio communi-
mas, tenorem inslrumenti predicti presentibus ad cauteiam de verbo ad verbum inseri
facientes, qui taiis est: In nomine Dei eterni... (I). Nulli ergo omnino liominum liceat
hanc paginam nostre confirmationis infringere vel ei ausu temerario coutraire. Si quis
autem hoc allentare presumpserit, indignationem omnipotentis Dei et beatorum Tetri
et Pauli apostolorum eius se noverit incursurum. Datum Lugduni, ii kl. novembris,
ponliflcalus' nostri anno octavo.
566.
Innocenzo IV consente, dietro i desideri del vescovo Guglielmino e dei canonici della
Cattedrale, che ninno possa provvedere in cose riguardanti la Pieve di s. Maria
unita a quella, senza l' autorizzazione e il mandato della Sede .\postolica.
Lione • 15 noTeinbre 1250. [Arch. Vatic, Reg. Innoc. IV, an. Vili, voi. 22, e. 82, cp. .381].
(Bonaguide) preposito et Capitulo Aretinis.
Cum, sicul ex parte vestra fuit proposilum coram nobis, dilectus filius (Guillielmus)
Electus Arelinus Plebem sancte Marie Aretinam, auctorilate propria, ecclesie vestre du-
ci) Segue, copiato per esteso, il documento antecedentemente riferito, ma senza le sottoscrizioni.
2(54 IlOCUMKNTI PF.R LA STORIA D" AREZZO foGG-iJGO.
xerit iiiiiciiilani, sil(|iii' iiiiìd liiiius i)cr scilom aposlolicam rnnlìrmala, nos ipsiiis Klecli
;ic VL'jliis devolis sii[)|iiicalioiiil)Us inclinali, ul ile c.etoro in l'Iobe ipsa jter iiUeias sedis
aposlolice ve! legalorum eius aliciiius provideri noqueal absque speciali mandalo sedis
eiusdom, facienle plenam do unione el C(jnlirmalione iiuius mcnlionem, aiicloiilale
vobis presenliiim iiiiliii<,'emus. Nulli er<,'o el e. Daliini I.ugduni, xvii kl. dccembris,
anno viii"(l).
567.
lììHiìirìizd ÌV concedi' ni rr.scutn Ciuqlieìmino clic nella Picce, (jii'i uniUi alla Calie-
dralc, poxsa istilnire un certo innncni di canonici e possa anche procedere rerso
i conlradillori.
Lione - 15 novembre lióO. [ Atch. Vatir., lìi-nesl. Innoc. IV, an. Vili, voi. 22, e. 82, ep. 382].
(r.uillieimo) Eleclo Aldino.
Cum Plebem sanrlo Marie Arelinam maioii Ecclesie, auctoi'ilate propria, duxeris
iiniemlam silquo per si'dom aposlolicam linius unio confìrmala, nos tuis supplicalio-
nibus inclinali slaluondi de consensu (Bonasnide) preposili el canonicornm ipsius
Romane ecclesie devolorum, cerlum canonicornm numerum in eadem, proni inxla fa-
cultales Plobis ci ecclesie prediclarum expedire videiis, nec non el conlradiclores per
ceiisiiram ecclesiaslicam, appellaliono poslpnsiia, rompellendi, auclorilale presentium libi
concedimns facnllalem. Dalum ut supra.
568.
Bando del polcsld (Jlierli)io da liacillc contro chi facesse danni in Tegolelo, in Ar-
boroìo e Inglicsse pietre della vecchia Cattedrale.
Palazzo del Comune • 31 gennaio 1251. [.\rcli. Capii. A' \r. n. (Ì2)].
nini. 100X230.
In nomine Domini, amen. .4nno Domini millesimo C.C quinquagesimo primo, domino
Innocenlio papa residenle, indiclione nona, ullima die ianuarii. Relulil lacopus preco
se preconipsse per civilatem Arelii ex parie poleslalis, quod non essel nullus de civi-
tate vel comitalu qui darei dampnum, guaslum in Tegolelo vel Arbororo (2), in domibus,
casamenlis, si(l)vis, pasluris, neque in Domo voleri (.3), neque in aliqua ipsorum domo-
(1) Sesue: "Dalus est eis conservalur super hoc (Bonus) abbas Campileonis Aretine diocesis,,.
(2) Un altro bando che proibiva ugnalmentc di far guasli "in silvis de Arbororo et de Tegoleto, noe in
arboribns, bladis vel aliis ([iiibuscumque rebns existentibus in curtibns et curiis dictorum castronim sub pena
C solidoruni prò quolibet et qualibet vice,, viene emanato il 6 marzo 1233 dal potestà Rolandino de' Carboni;
altro dal potestà Borro dei Borri il 13 gennaio I23i; altro simile il 12 maggio 1236 "in castra et curles et
districtus do Tegoleto et Arbororo el postnrns et prala et Clanes et res alias,,. (Areh. cit., nn. 629, 637, 650).
(3) La primitiva Cattedrale (s. Donalo, s. Stefano e s. .Maria) posta fuor di città, abbandonata dal vescovo
e dai canonici nel 1203.
'
AN. 11^30-1251] CODICE DIPLOMATICO 865
rum; nec aliquis non debeat accipere de iapidibus vel lapides que consislunt penes
Domum vetereni ad illam penam et bannum quod poteslas silicei dominus Uberlinus
Guiliielmini ei au ferie vel auferri facere volucrit conlra predicla facienli.
Aclum in palatio Comunis, presenlibus Mansello nolario, Bernardo claferio, Dete-
salvi Sockzabocke lestibus.
Ego Fridericus filius olim Boncompagni, imperiali aule notarius, tunc camere Co-
munis scriba, bis omnibus relalis interfui ss. et publicavi.
569.
7/ vescovo Giiglielmino elargisce indulgenze a coloro che offriranno elemosine al
nuovo Spedale costruito pi^esso la Cattedrale.
Arezzo - 25 febbraio 1251. [Arch. Capit. d' Ar., n. 622].
mm. 330X350. - Il sigillo episcopale è mancante.
GullielmusC) divina miseratione arelinus Eleclus dilectis in Christo filiis abbatibus,
prioribus, preposilis, arciiipresbileris, plebanis et uaiversis Chrisli fideiibus tam cleri-
cis quam laicis per Aretinum episcopatum conslilutis ad quos liltere iste pervenerint
salutem et benediclionem. Quouiara, ut ait Aposlolus, omnes stabimus ante tribunal
Chrisli recepturi prout in corpore gessiraus sive bonum fiierit sive raalum, oporlel nos
diem raessionis exlreme misericordie operibus prevenire ac elernorum inluitu seminare
in terris quod, reddenle Domino, cum multiplicato frnctu recoliigere vaieamus in celis,
firmam spem fiduciamque tenentes quod qui parca seminai parce et metal, et qui se-
minai in benediclionibus de benediclionibus et metet vilam eternam. Cum igilur ad
Dei laudem et honorem omnium sanctorum quoddam in civiiate Aretina, iuxla eccle-
siam Calhedralem, hospitale ad receptionem pauperum, peregrinorum et miserabilium
personarum laudabililer sii constructum et rector ipsius ad id salubriler et cum devo-
lione inlendal, nec ad ipsorum subslenlalionem proprie suppelanl facullates, universi-
tatem vestram rogamus, monemus et adtenlius in Domino exortamur in vestrorum pec-
catorum remissione, quatenus de bonis vobis a Deo collalis nunliis eiusdem hospilalis
cum ad vos venerinl eiymosinas pelituri grata studeatis pietatis beneficia erogare, ut
per subventionem vestram eorum inopia consuialur ("'), et vos per hec et alia caritalis
opera, que. Domino inspirante, fecerilis, ad eterne feiicilalis gaudia pervenire possilis.
Vos aulem ecclesiarum prelatos monemus et ortamur aliente, quatenus predicti hospi-
lalis nuntios in veslris doniibus benigne recipientes et fraterna carilale tractanles, po-
pulum vobis comnìissum ad benefaciendum eisdem monere et inducere efììcaciler pro-
curelis. Nos vero de omnipolentis Dei patris misericordia et beate Marie semper virginis
nec non beali Donati patroni nostri et omnium sanctorum merilis confidenles, omnibus
vere penitenlibus qui dirlo hospilali manum porrexeiinl adiulricem, quadraginla dies-
(•) Prima GuUletmus, ma tosto fu sopraramessa una t nella prima (. C») sic.
266 DOCUMKNTl PER LA STORIA D' AREZZO [570-571.
(lo criininalibus ci quartam partem do veiiialibus de iniunta sibi penilenlia ci devolo
recepla misericordiler in Domino relaxaraus. Data Ardii, anno Domini millesimo ce"
quinquagesimo i)rimo, indictione nona, (|uinla kal. marlii.
570.
Jl vescovo lìtigliclmino elargisce indiiUjenzc a chi presti elemosine ai Frali dell' Ospe-
dale di s. (iiovaìtni di Gerusalemme.
Arezzo • 27 febbraio 1251. [Ardi. Capii, a' Ar., ii. 023].
min. 3Ì0XÌ80. • Il sigillo episcopale fu strappato.
Guiilielmus miseralione divina Eleclus arelinus universis Clirisli fìdelibus lam clericis
(juani laicis per Arelinum episco|)atum conslilulis ad quos lillere iste pervenerint salu-
tcni in Domino lesu Chrislo. Quoniam, ut ail Apostolus, omnes slabimus ante tribunal
('.liristi recepturi proul in corpore gessimus sive bonum fueril sive malum, oporlet nos
dieui inessionis extreme misericordie caritatis operibus prevenire ac eternorum intuita
seminare in terris quod, reddente Domino, cuin muUiplicato fruclu recolligere valeamus
io celis, firmam spem Gduciamque lenentes quod qui parce seminai parce et metet et
qui seminai in benedictionibus de benediclionibus et metet vitam eternam. Cum igitur
venerabiles fralres hospilalis sancii lohannis lerosolimilani prò defendenda, manulenenda
et amplianda Ade cbrisliana ac eliam tuendo centra naliones barbaras crucifixi (') patri-
monio graves et diulurnos labores substineant et expensas quas nullatenus possent sine
Dei fidelium subsidio tollerare, universitatem veslram rogamus, monemus allentius et
in Domino plurimum exorlamur, quatenus ipsis fratribus et eorum nuntiis cum ad
vos venerinl de bonis vobis a Domino colialis gralas et largas helimosinas erogelis.
Nos enim, sicut vidimus et legimus in privilegio domini pape Innocenlii mi plenius
conlineriC), omnibus qui prediclis suas duxerinl helimosinas erogandas, de lesu Chri-
sti misericordia et beali Donali patroni nostri merilis confidentes, de iniunla sibi peni-
lentia et devolione recepla, xl dies de criminaiibus et quartam parlem de venialibus
misericordiler in Domino relaxamus. Vobis autem ecclesiarura prelalis districte preci-
pimus, ut ipsos fralres el eorum nunlios benigne recipienles in necessariis expeasis
caritative provideatis eisdera, ila quod de vobis non habean.t maleriam conquerendi.
Parochianos prelerea vestros ad erogandas ipsis helimosinas suas el persolvenda iuditia
inducentes, monealis eos non prolixum faciendo sermonem, ut fratres ipsos, sive ante
leclura evangelium sive post, ut ipsis fralribus placuerit, prò aquirendis elimosinis
palienter audianl et aliente. Verum prò necessitate instanti, quam predicli fralres asse-
runl inminere ad defensionem terre sancle, eis qui tante necessitati subveniunl soium-
modo iudilium ad se ordinalum ve! alia de suis bonis eiusdem fratribus habundantius
conferendo, quicquid de iniuncla sibi penilenlia et devote recepla per negligentiam cum
nature defectu pretermiserinl, iuxla condignam predicloruni fratrum compensalionera,
in Domino condonamus. Data Aretii, in kals. marlii, nona indictione.
(») cruct/lgt (b) All'ultima sillaba è sovrapposta la sigla v:, e in basso, sotto la nota cronologica,
si ha questa postilla: "v: plenius concineri silicei, sei.timam partem de iuiunta sibi penitentia relaxamus,,.
Af). 1251] CODICE DIPLOMATICO 267
571.
Innocenzo IV scrive al Vescovo aretino affinchè destituisca quei rettori e potestà che
aveva nominali V imperatore Federico lì e suo figlio nella provincia aretina.
Lione • 26 marzo 1251. [Ardi. Valic. Ueg. innoc. IV. an. Vili, voi. 22, e. 91', cp. 63].
(Guillielmo) Eleclo aretino.
Cum, siciil accepimus, nonnulli in civitatibus, caslris et locis aliis Tuscie per quon-
dam F(redericum) se tunc prò imperatore gerenlem et F(redericum) naturalem ipsius
in poteslales et rectores instiluti de facto dicantur, nos voleiUes talibu.s provinciam
ipsam purgari, ut per eos ibi pacis non vaieat impediri profectus, ipsis, ne de pote-
stariarum aul rectoriarum officiis que detinent in suarum aiiorumque dispendium ani-
marum se aiiquatenus intromitlant, cum ea per auclores illegitimos illegilinie sint
adepti, et locorum ipsorum comunibus et incolis ne salarium illis impendere aul eis
intendere presumant, firmiler inhibere procures, ipsos ad hoc per censuram ecclesia-
sticam, appellatione postposita, compellendo. Datum Lugduni, vii kl. apriiis, anno viii°.
572.
Il vescovo Gugliclmino rilira la sentenza di scomunica già pronunziata contro gli
Aretini a causa di quei cherici che in essa avevano giurisdizione ordinaria o
delegata e specialmente per l' arciprete della Pieve.
Arezzo - 17 maggio 1251. [.\rcli. Capit. d'Ar., n. 620, Ada Episcopi et Capituli, e. 19].
(.MCCIi), .\v die exeunle mense maiC). In civitate Aretina, in palalio olim magistri Gui-
donis phisici, presentibus testibus domino Bonaguida preposilo aretino, domino Guidone
primicerio et domino Bernardino canonicis Arelinis. Cum venerabilis pater dominus
Guillielmus Dei gratia aretinus Eleclus olim interdississet ob duritiam et perfìdiam Areti-
norum et inhibuisset ne aliquis iudex ordinarius clericus qui ordinariam et delega-
tam iurisdilionem liaberet in civitate ipsa iurisditione ordinaria seu delegata uli de-
beret vai ipsam in aliquo exercere in ipsa civitate, in conlradictores et rebelles exco-
municationis sententiam proferendo, dictus dominus G(uillielmus) aretinus Electus, in
presenlia mei infrascripli notarli et teslium suprascriplorum prolestatus est et dixit, quod
non erat nec full sue inlenlionis quod dieta inliibilio et excomunicatio contra predictos
clericos teneret vel valerel a tempore quo ipse ad civitalem rediit Aretinam; et si do-
minus Deodatus archipresbiler aretinus contra predictam inhibitionem vel excomunica-
lionem venisse! ve! in eam incurrisset in aliquo, eum eodem dictus dominus G(uilliel-
mus) Electus misericordiler dispensavi! a predictis inhibilione et excomunicatione, eun-
(•) Sic: ma in altri luoghi del medesimo codice: madia.
2GS DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [572-574.
dem absolvens nichilomiiius ad caulelam. Uans el concedens eidem archipresbilero et
omiiilms aliis clericis, qui aliquam iurisdilionem in civitate consueverunl exercere,
liberam poleslaleni uleiidi uilerius libere oiniii iurisdilione (luam habenl vcl consue-
verunl habere, el exercendi in civitale et extra.
573.
1 Ghibellini di Arezzo promettono, per mezzo del loro sindaco, di far lega e alleanza
coi Comuni di Siena, Pisa e Firenze.
Siena, Chiesa di s. Domenico in CnmiK)regio - C IngUo 1251. [R. Ardi, di Si. di Siena,
Diploni., Riformagioni].
inni. 280X390.
In nomine sancte el individue irinilalis. Anno Domini millesimo CC. Ii°, indictione
villi*, die 11° nonas iulii. Ego Uguiccione quondam domini lovannecli, iudex de Arilio,
sindicus, procuralor, faclor ot oidinalor conslilulus a domino Frederico indice de Ma-
raboUinis capitaneo paitis Gliibellinorum civilalis Aretii el eiusdem comilalus, vice
et nomine predicle partis Ghibellinorum, cum consensu el voluntate domini Tarlati
quondam domini Tarlali, domini Prugnoli quondam domini Ubaldini, domini Uberlini
Barllioli, domini lacobi Cemboni, domini Vignarli, domini Deotaiuti iudicis Andree, do-
mini Uberlini Asalli, domini Rigonis iudicis, Adami quondam domini Bonensegne, Niepi
olim Guinigi, Orlandini Bonefatii, Lulerii Uberlini Gerardini, Grotti Bonensegne, Grif-
folini Bosi, Spinelli de Gapoleone, Bonavenlure Mellosini suorum consiliariorum, el ab
ipsis eisdem consiliariis una cum diclo domino Frederico et a quolibet prò se suo
proprio el privato nomine, et a Guallerio olim domini Guallerii de Ubertinis prò se
et fratribus suis et a domino Ubertino de Petramala et a domino Bretoldo quondam
domini Tarlali, Isacco Ubaldini el a Bracchio Gherardi prò se el omnibus hominibus sue
domus, el a Ricco Deotefici el a Guillielrao de Civitella et a Fide nolario, Ildebrando
Uberlini el a domino Sacco quondam Caponsacchi prò se el fratre suo, domino Aqco-
lino quondam domini Ricoveri de Raneriis Guidi prò se et prò omnibus hominibus sue
domus, et a domino Guidone domini Ildebrandi Guidonis Militie prò se et prò omnibus
hominibus sue domus, el Paganuccio olim Comandi de Pandolfinis prò se el omnibus
hominibus sue domus, et Orlando quondam Talliabovis prò se et prò omnibus homi-
nibus sue domus, el ab Ubertino Guillelminucii prò se el omnibus hominibus sue
domus, ad iractandum el concordiam faciendam seu societatem, el ad iurandum et pro-
miUendum, recipiendum et fiimandum cum syndico civilalis Senarum et eiusdem Co-
mune seu universitate el syndico civilalis Pise el eius Comune seti universitale, et cum
syndico civilalis Pislorii et eius Comuni seu universitale el cum parte Ghibellinorum
civilalis Florentie et syndico seu procuratore vel syndicis vel procuraloribus eiusdem
partis et quolibet prediclorum per se, el cum omnibus aliis comunibus ve! uiiiversi-
lalibus seu specialibus vel parlibus qui sunl vel erunt in ista concordia vel iura; ad
promittendum el obligandum bona eorum sub certa pena de dando adiutorium et fa-
vorem unicuique in persona et rebus iuxla eorum posse, el ad omnia alia el singula
que supra prediclis vel aliquo prediclorum mihi vidubunlur expedire, ut conlinelur
AN. 1251] CODICE DIPLOMATICO 269
pleilius et apparsi per publicum instrumentum manu PandulG sacri palatii notarii fliii
Martini riminensis confectum; contrailo cum vobis domino lacoppo quondam domini
Turclii Ameriglietti iudice syndico Comunis Senarum ad infrascripta recipienda, et ea
versa vice facienda nomine meo et predictorum omnium de parte Giiibeliinorum socie-
talem; et vobis promitto, nomine dicti Comunis Senarum recipienti, adiuvare dictum
Comune Senarum et universitatem et homines diete terre, et dare eis auxilium et con-
silium, et adiuvare cum armis et sine armis centra omnes et singulas personas et loca
et universitates de omnibus et singulis guerris et iitibus et discordiis et faclis ipsius
Comunis, et nuilum impedimentuin inde facere vel prestare ve! prestari facere, et
ipsum adiutorium facere et prestare secundum ordinamentum et modum quem statuet
vir nobilis dominus Ildebrandus Cacciacontis, presens, acceptans alque consenliens, a
nobis comuniler electus; qui modum staluere debeat et formam et terminum supra
predictis, et sicut statuerit ita debeat a partibus observari; et sic observare promillo et
observabunt predicle persone et facient integre et compiebunt. Et liec omnia et singuia
promitto vobis domino lacoppo syndico, recipienti nomine Comunis Senarum, attendere
et observare, et quod observabunt predicte persone sub pena duorum miiium marcha-
rum argenti quas vobis prò dicto Comuni recipienti dare promitto, et pena data predicta
observare. Et in predictis omnibus et singulis el prò eis obligo me meo nomine et heredes
meos et bona mea (ralione) pignoris et procuratorio nomine omnes personas supradiclas
et bona eorum (ratione) pignoris vobis prò dicto Comuni recipienti et ipsi eidem Comuni.
Et tactis sanctis Dei evangeliis iuro in anima mea et predictorum omnium et singulorum
omnia singuia supradicta attendere, observare et compiere, et quod persone predicte
facient et compiebunt. Et hoc facio vobis quia versa vice vos dictus dominus lacoppus
syndicus et procurator Comunis predicti de Senis siraiiem promissionem et obligationem
et iuramentum prò Comuni et universitale Senarum mihi Uguiccioni quondam domini
lovannecli, prò me et dictis personis recipienti et omnibus aliis de parte Ghibellinorum,
quod predicta dicto Comuni Senarum iurabunt et promittent et facient (sicut) fecistis
et contraxistis, renuntians exceptioni rei, ut dictum est, non geste, exceptioni doli,
fori privilegio et omni iuris et legum auxilio.
Actum Senis, in ecclesia fratrum Predicalorum de Camporegio, coram domino Gra-
tiano iudice, domino Pelachane Thalomei, Palmerio Raynonis, Ranerio Patricis et Ra-
nuccio Grosseti presentibus et rogalis testibus.
(Sn.) Ego Ingliiraraus Dietavive nolarius predictis interfui, et quod supra iegitur
rogatus scripsi et pubiicavi.
J (ikibeliini di Arezzo, Siena, Firenze. Prato e Pistoia stipulano un trattato di
reciproca alleanza.
Arezzo, Palazzo del Connine • 7 novembre 1251. [R. Ardi, di St. di Siena, Diplom. Riformagioni].
mm. 270X''t"0.
In nomine sancte et individue trinilatis, amen. Anno domini millesimo CC. ii., in-
dictione x, die vu" novembris. Kos Gratianus index de Senis, syndicus et procurator
270 DOCUMENTI PER LA STOHIA D' AREZZO [574.
ipsius Comunis de Senis ad iiifrascripla, ul de sindicalu el piocuratione apparet per
publicum instrumentum manu Renaldi Ranucci nolarii confeclum, sindicatus et pro-
curatorio nomine prò ipso Comuni; ci drilTus de lll)ertis de Florcntia syndicus et
procuralor et aclor (Ihibellinorum de Florcntia, ut de cius syndicalu et prociiratione ap-
paret documoulum manu Bonacursi de Artini(s) notarli [)ublicalum, procuratorio nomino
el syndicatus prò eis et personaliter prò me ipso; et Dietaiuli Indey de Aritio syndicus
et procurator (ihibellinorum parlis de Aritio et hominum qui vulgariter Ghibellini ap-
pellantur in rivilalo et comilalu AnUii, ut continelur de syndicatu et procuratione in
publico instrumenlo manu Cristofani olim loliannis Ugonis medici filii ordinarli iudicis
et nolarii confecto, sindicatus et procuratorio nomine prò dieta parte et diclis Ghibel-
linis; et Lambertus Teschi syndicus et procurator partis ghibelline de Prato syndicatus
et profuralorio nomine prò eis, ut de ipso syndacalu et piocuratione iipparet pnblicum
documenluni manu ("); et Albinis de Monteaccinico personaliter prò me ipso et
procuratorio nomine prò omnibus de domo mea, ut de procuratione apparet per publi-
cum instrumentum manu lacobi lohannis Lupitii nolarii, procuratorio nomine prò eis
et prò me ipso personaliter, facimus et contrahimus Inter nos jìcrpetuam societatem et
compagniam contra omnem personam et locum; et, soiemptii slipulalione interveniente,
promillimns nos ad invicem iuvare cum arinis el sine armis contra omneset singulas
|iersonas et loca et universitates de omnibus el singulis guerris et litibus et discordiis
motis el movendis usque ad lìnem cuiuslibet litis et guerre et de faclis nostris, el nul-
lum impedimenlum inde vel prestare vel prestari lacere; et quod adiuvabimus nos per
bonam fidem, sine fraude, secundum modum inlVascriptura, et custodiemus nos in
personis pariter el avere, el tenebimus amicos cuiusque nostrum prò amicis et inimicos
prò inimicis.
Modus iuvaminis talis sii. Quod modo debeanl stare apud Arilium et in comilalu
eiusdem ubi necesse fuerit ce milites cum armis el equis expensis Pisanorum, Senen-
sium et Pisloriensium quousque el sicut visiim fuerit nobilibus viris dominis Ildebrando
Cacciacomilis, Brancaleoni de Scolariis et Gualterio domini Guallerii de Ubertinis, sal-
vis hiis que inferius scripla sunl.
llem Pisani. Senenses el Pistorienses el Pralenses et alii de societate debeant iuvare
Aretinos confederalos diete socielatis cum pedilibus balislis el balistariis et militibus
prò expugnandis et vincendis caslris inimicorum comilatus Ardii el prò aliis factis in
comuni et divisim, ad dicium el volunlalem nobilis viri domini Ildebrandi Cacciacomilis
et consociorum.
Item de provisione dampnorum que inferentur ab inimicis in lerris de Episcopatu
aretino el filiorum Uberlinorum que essent in hac societate vel venerint ad diclam
societatem et facerent guerram inimicis et iurarent, debeai esse in provisione domini
Ildebrandi prefati el supradiclorum sociorum suorum el eliam de mnnitione snpradic-
torum caslrorum, quantum viderelur eis; que eraendalio el munilio debeat fieri expensis
Pisanorum, Senensium et Pisloriensium, secundum dispositionem predietorum. El si
contigerit quod Ghibellini de Aritio expellerenlur, quod Deus adverlat, de ipsa civitate
debeai eis providere in soldis secundum modnni el formam quibus providerelur Ghi-
bellinis de civitale Florenlie.
(•) Spazio bianco.
AN. 12o'lj CODICE DIPLOMATICO 271
Itera teneantur Ghibellini de Aritio dare stiidium et operam per bonam fìdem sine
fraude cura effectu quod universitas et Comune Aretii veniat ad islam societatem,
salvo quod si aliqua discordia in poslerum apparerei vel esset inter dictos Ghibellinos
et Gueifos de dieta civitate, societas supradicta contracta nichilominus conservetur illesa
prò Ghibellinis proxime supradictis contra Gueifos prediclos de Aritio, salva dispositione
super hoc domini Ildebrandi predicti, si Guelfl venerint ad pacem et concordiam cum
Ghibellinis de Aritio.
Item teneantur Aretini exbannire omnes inimicos huius societatis secundum modum
et formara que continetur inter Pisanos, Senenses et Pistorienses et Ghibellinos de Flo-
renlia, ut continetur in publicis instrumentis publicatis manu Scorcialupi, Inghirami
et Guidonis nolariorum. Et ad hoc ut predicla societas conservetur illesa prò lilibus
sedandis que sunt vel apparuerint inter universitates huius societatis et singulares perso-
nas, quelibet civitas et universitas huius societatis et Ghibellini de Florentia et de Aritio,
videlicet quilibet de parte sua, eligat unum arbitrum quolibet anno, in festo omnium
sanctorum, et prò hoc anno eligalur usque ad proximas kalendas decembris, quorum
officium duret usque ad proximum festum omnium sanctorum: qui arbitri debeant dif-
finire omnes et singulas lites que essent inter dictas universitates et singulares perso-
nas infra xl dies postquam inde reclam(at)um fuerit. Et prò dictis observandis dicti arbitri
debeant convenire bis in anno et quoliens opus esset in loco congruo. Et diete uni-
versitates et Ghibellini debeant expensas cuilibet arbitro suo vel a se statuto super
predictis dare.
Item quelibet universitas predicta et homines predicti teneantur et debeant iuvare
inter se et prestare auxilium et favorem sibi ad invicem, et facere guerram per se et
eorum castra et contra omnes rebelles ad dictum et voluntatem domini Ildebrandi
Cacciacontis, et omnia addila prò tempore similiter observare teneantur.
Item quod iuramenta diete societatis debeant in quinque in quinque annis renovari
et de descendentibus in descendentes in perpeluum.
Item si conlingeret alicui prediclorum trium, quod Deus adverlat, decedere ve! abesse
de provincia, quelibet civitas et universitas et persona et Ghibellini de Florentia et de
Aritio teneantur eligere alium vel alios loco decedentis vel absentis, qui habeant eandem
auctorilalem in omnibus et singulis prediclis quam predicti habent.
Que omnia et singula nos supradicti syndici et procuratores, videlicet quilibet prò
se et universilate et parte sua cuius est syndicus et procurator, syndicatus et procura-
torio nomine, promisit.promittimus nobis ad invicem, solempni stipulatione iflterveniente,
attendere et observare predicta et quo(d)libet predictorum et non contra facere vel ve-
nire sub pena M. marcharum argenti quam, si commissa fueril, pars nostrum non obser-
vans partì ' servanti dare et solvere teneamus, et, ea soluta, predicta servare. Et prò
hiis observandis et plenius attendendis nos syndicalus et procuratorio nomine dictas
universitates et personas et earum res et bona ratione pignoris obligamus. Renuntians
exceptioni rei, ut dictum est, non geste, fori privilegio et omni iuris et legum auxilio.
Et tacto libro corporaliler, predicta omnia et singula firma tenere et contra non facere
nec facient universitates predicte iuramus.
Actum apud Aritium, in palatio Comunis Aretii, coram domino Ventrillio Guidonis
Yentrillii de Pisis senense potestate, domino Ranerio PaQO, Beringherio et Ranerio de
ìli DOCUMENTI PER Li STORIA I)' AREZ70 [574-578.
Ilicasulis, Ubertino domini Ranerii Pagi, domino Ruggerio Lberlini, domino (luilliel-
mino domini Ranerii, domino Magiscolo Orlandi, l'aimerio Raynoiiis, domino Ricovero
Boneguide r.imarri et Crislofano loliannis nolario (|ui in [)rcdiclam foi'mam de prudiclis
fecit i)ublicum inslrumonlum, leslibus i)resenlibas el rogalis.
(Sn.) Ego Ingliiramus Dielavive nolarius prediclis inlerfui et rogalus el de man-
dato predictoriim subscripsi et publicavi.
575.
La parie guelfa d' Arezzo lìomma il suo procuratore per contrarre nn prestilo di
seicenlocinquanla lire col Comune di Firenze.
Castello (U Rondine - 9 dicembre 1251. [Arth. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIX, e. 100].
In Dei nomine, amoii. Anno Domini Millesimo ducentesimo quinquagesimo primo,
indiclione nona, Innocenlio papa residente, (die) nono decembris. Dominus Guido Bo-
stole capitaneus partis Guelforum de ArelioC), cnm consensu expresso et libera volunlale
omnium consiliarioruin el omnium infrascriptorum ad hec convocalorura, scilicel: De-
tesalvi de sanclo Leo, Pietri Guidonis, Bencevene calcolarli. Martini Adatti, Pieri ('') Bo-
noditi, Raniiccii (') Martini, Papa fabri, Musce Borfoli. Braseini de Fuero, Volie Baranis
Tebaldi Martini, Saphie Grntie, Bonincontri domini Ugolini iudicis. Abrade notarli
Bracchi notarli, Guillielmini Suprapars, domini Uguiccionis de Melliare, Bragorii de
Yallelunga, Booaoisus Guelfi, Bencevenne lacobi massarii, Viviani Brunecli, Bonaiuti
quondam lacobi, lohannis Benencase Cresce, Ranucci Ricci de sancto Leo, Bernardin
Bernardini, Tignosi notarii, Dulce qui fuit de Laterino, Bene quondam luncte, Viviani
de Monte, Dardi quondam lacobi, Cienciarini quondam Caccie, Restauri Galli, Mingril-
lacii Rainaldi, Rainerii domini Bertrami, Michaelis quondam Girardi, Mìctiaelis Pilosi
domini Tolomei, Bene quondam Arengarii, lohannis quondam domini Rodolfini, lacobus
quondam Petri, Bonacursi domini Senoensis, Castellani Torniani, lunle fabri Idruscioli,
Bonomi sartoris, Guidingi de Capodemonte, Arcini de Girala, Ruvinosi domini Orlandi (<*),
Nercone Bonagratie ('), fecit, constiluit, ordinavit atque ci-eavit Rigaccium de Martinellis
de AretioC) suum et diete partis Guelforum de Arelio (^) sindicum, actorem, pro-
curatorem, et nuptium specialera ad aquirendas, nomine diete partis, mutuo sex-
centas quinquaginta libras; et ad promitendum reddere ipsam quantitatem pecunie,
et ad obligandum se et diclam partem prò ipsa pecunie quantitate. Item ad obligandum
se berrovariis (0 et procuratori sive sindaco («) eorum et ad recipiendam obbligationem
ab eis et ad requirendum Comune Florentie, quod det promissum numerum balislorum
et militura, quadrellos et alia que diete parti Guelforum viderit oportuna; danles eidem
liberam (auctoritalem) accipiendi et promitendi et obligandi se et bona sua et omnium
predictorum et omnium diete partis, nomine diete partis, libere faciendi que contrac-
tum (") subiuvat et faciet et desiderabil natura; promitentes ralum habere dictum capi-
(•) Arentio. {^} Pierus. (') Raniiccius. C*) Arlandi. {') SVorcone Benagre. (*) berro-
voriis. (e) sic. (>■) cotitractum qiias subiuvat.
AN. l2ol] CODICE DIPLOMATICO 'iJ73
taneum et Consilium, el singuIos(°) liomines se habiluros el diclam partem liabere ralum
et firmum, sub obligalione bonorum suonim et [)ena mille librarum, qui(c)qui(l dictiis
sindicus feceiil de predictis et circa predicla.
Aclum in comitalu Aretii, in castro de Rondine, presentibus Megiiore notarlo, Bo-
iiacurso quondam (Inidonis Rainaldi, Viviano Mininolo de liiis vocatis C") lestibus.
(Sn.) Ego (luido notarius filius olim Martini de sanclo Florenlio hiis omnibus su-
pradiclis interfui felicitar et publicavi.
(Sn.) Ego Benincasa index el uotarius filiìis lìoUjarclli populi saiicti Felicis.in pia(;ii aiilen-
licum huius exempìi vidi et kgi et que in eo scripta reperi exemplatido transcripsi.
576.
Il procvratnre della parie guelfa di Arezzo fa quietanza del denaro arulo in pre-
stilo dal Comune di Firenze, e prometlc di procurare che a questo si sollomet-
lano alcuni prigionieri ghibellini.
Firenze, Badia dì s. Maria - 20 diceiiil). 1251. [R. Aich. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIX, e. 99';
XXXIII, e. 138', I88'J.
In Dei nomine. Anno Millesimo duceniesimo quinquagesimo primo, terliadecima klas.
ianuarii, indictione decima, feliciter. Rigaceius filius quondam Guidocli Martinelli obli-
gando se suo proprio et privato nomine el tamquam prociiralor Guidonis Roseole capi-
tanei partis Guelforum Aritii et omnium consiliariorum diete partis, scilicet: Delisalvi
de sanclo Leo, Pietri Guidonis, Bencivenni calcolaiii. Martini Adacli et aliorum omnium
consiliariorum conlenlorum in instrumenlo publico ipsius proeuralionis scripto manu
Guidonis Martini notarli de sanclo Florenlio, obligavit se, et procuialorio nomine prò
predictis aliis qui continentur in diclo instrumento publico ipsius proeuralionis, et eorum
bona in solidum, et utroque modo in solidum, ad omnia et singula infrascripla; et
Nerconus de Bonagracia el dominus Odarighus filius quondam domini Guattani Salvi
et Maineclus Panfìere filius quondam domini Bernardi de Cavalcantis, quicumque pre-
dictorum in solidum se |)rincipaliler obligati, confessi fuerunt in verilate se recepisse
mutuo et aput se habere a domino l'hilippo de Caffer(is) Dei gratia capitaneo populi
Fiorentini mutuante prò diclo populo Floientino et de avere dictì populi libras sexcen-
tas quinquaginta bonorum denariorum pisanorum; quos denarios predicli Rigaceius et
Nerconus et dominus Odarighus et Maineclus principaliter et eorum precibus et man-
dato dominus Aldobrandinus Uberli et dominus l'epus quondam Alamanni et domi-
nus Odo Amorecti et Sloldus Beilingbieri fideiubendo prò eis quisque predictorum in
solidum obligati, renuntianles exceptioni non numerate pecunie et l'ori privilegio quod
et ubique terrarnm el locorum possint realiter et personaliter conveniri et nove ae
novarum Constitutionum beneficio et epistole divi Adriani, el omni alii exceptioni ge-
nerali et spellali, proraiserunl el convenerunt eidem domino Pliilippo capitaneo, reci-
(•) dictus capicaneus et consutum et striglili. (>>) notatls.
274 DOCUMKMl l'iat LA STORIA h' AltEZZO [576-577.
picnli vice ci nomine |)0|iuli Florenlini, recidere el tiare el solvere hinc ad kaleiidas
febriKirii proxiuias aul dici! (ideiiissores infra odo dies proximos |tosli|Main dici! falle-
riiil (') principalos; el pacluuì fecerunl eideni domino l'Iiilippo capilaiii;!!, recipienli ul
diilum est. (juod soliilionem ve! absolulionem ani linem ve! terminuni prorogalum
seu paclum non |Molial)unl ncc prohari l'acienl nisi |ier imlilicuni inslrumenlum eis de
soliilione faclum vel liac scriplura eis reddila danipnala vul cancullata. Si veio conlra-
fecorinl ci. ul dicium osi. non oljservaverint el non soiverinl. pene nomine duplum
diete ipiaiililalis pecunie, scilicel libras mille trecenlas bonorum denariorum pisanorum
eidem domino l'Iiilippo capilaneo. recipienli ul dicium esl. quisque i)rediclorum in
solidum obliganles ci renuiilianles, ul dicium esl. dare el solvere promiserunl nomine
pene el daniiia el expensas emendare, linde prò liiis omnibus el singuiis sic ubser-
vaiidis et adtenendis iure pigiioris obligaverunl eidem domino capilaneo, recipienti
ul dicium esl. omnia oorum bona presentia el futura, el consliluerunt se ipsa bona
prò co i)recario possidere. l'releiea ego infrascriplns notarius precepi per sacramenlum
et per guaranligiam secundum CoasliluUini llorenlinnm diclis Rigacelo, Nercono, domino
Odariglio. Maineclo principalibus el domino Aldobrandino liberti, domino Pepo, domino
Odo el Sloldii iidciussoribus el cuilibetC) eorum in solidum contìlenlibus et volen-
libns ul observenl et solvanl sicul superius conlinelur. Aduni Florenlie, in ecclesia
sancte Marie abb(ali)e ilorentine. presenlibus el rogalis leslibus lacobo Gherardo iu-
dice, et domino lacobo Odarrighi Bellondi et domino Bruno de Bardellone indice et
Bencivenni Grifi medico et Baroncino Silimanni el aliis. Ilem inconlinenli el coram
diclis testibus el eodem loco predidi omnes lam principales quam fideiussores obli-
ganles se in solidum, ul didum est, el renniilianles ul supra, promiserunt et conve-
nerunt diclo domino Philippo capilaneo populi Fiorentini, recipienli vice el nomine
dicli populi Florenlini, quod ipsi curabunt et facient ila quod infrascriplos bomines,
quos dicunl esse caplos, dabunl ipsi el facient pervenire eosdem in fortiam et baliam
el vìrUilem dicli domini capilanei el populi Florenlini hinc ad kalendas proximas februa-
rii. Nomina quorum caplivorum sunt hec: Dominus RolandiniB vicedorainus de Aretio,
Tesluccius filius Vinci de Petroniano {"), Benedidus Renaldi de Nussa, Segniorellus filius
Nusse, lohannis Nuhiarii. Bonagralia de plebe sancii Martini, Bencivenni Aldigherii,
RicQardus Turpini, BonfigUolus de Ba(n)cena, Ardemannus filius logoiis de Bibiano,
Sùldus filius Graliani de Ba(n)cena, Deolaviva pater de Punina, Blancus de Nussa, Ugo-
liniis Berardi de Orlignano, el (|uidam alius nomen cuius non dixerunl quia dicebant
se non recordari de nomine. Hec omnia el singula promiserunl eidem domino capi-
laneo recipienli ut didum est, sic observare, facere el curare ad penam librarum
cenlum Pisarum el posi hec firma tenere eie. et preceptum esl eis per guaranligiam
ul supra.
(Sn.) Ego Donalus Benincase imperiali auctoritale iudex el notarius hec omnia ro-
gatus scripsi el publicavi feliciler.
(Sn.) Ego Beni/icasa iudex oìdinarius et notarius publicus filius Bolgarelli populi sancii Fe-
licis in plaga autenticum huius exempli vidi, et legi el ea que in eo scripta reperi exemplando
transcripsi.
(•) Sic.
e») ctUuslibet.
(e) retotano erroneamente.
AN. 1251-1252] CODICE DIPLOMATICO 275
577.
L' abbate di s. Pietro di Perugia, per delegazione avuta da papa Innocenzo IV, pro-
nunzia la scomunica contro Ubertino da Pictromala, potestà di Castiglione Are-
tino, e gli altri (Ihibellini che avevano ivi distrutte le case, le torri e i beni dei
Guelfi.
(Perugia) • 19 aprile 1252. [Arcli. Caini, d' Ai-.; n. 020, Ada Episcopi et Capituti, e. 2i].
In Chrisli nomine, amen. Noveiinl iiniver.si (|uofl nos I. abl)as sniirli Pelri peruscini,
ex parte sanclissinii palris nostri domini Innocentii pape quarti rccepimus litteras sub
hac forma: Innocentius episcupus servus servorum Dei tliieclo filio ... abbati sancti
Petri peruscini saliilem et apostolicam benedictionem. Dileeti lìlii nobiies viri Uanal-
dus, Campus, Baldinectiis et Uberlinus fratres, Pancius Concia et alii de parte fiuel-
forum castri de Castillione Aretino diocesis aretine sua nobis petitione monstrnverunl,
quod poleslas dicti castri una cum parte Gliibeliinorum eiusdem castri noiìiles ipsos
in odium apostoiice sedis cui adheserunl ci adherent prò viribus in omnibus l)onis suis
ausu temerario condempnare presumpsit, ac lurres et domos eorum minalur destruere
ac vinoas et aibores devastare. Cum aulem ipsos nobiies non iniuriis aflicere, sed eis oi)
reverentiam ipsius sedis et nostram potius adliesse debeant eis, diete polestati et popuio
eiusdem castri noslris damus lilteris in mandatis, ut si est ila condempnationibns hu-
iusmodi remissis penitus lurres, domos, vineas et arbores prediclorum nobiiium non
presumanl aiiquantnium devastare. Quocirca discretioni tue per apostolica scripla nian-
damus quatenus si dicti poleslas et populus mandatum nostrum neglexerint adimplere, tu
eos ad reiaxandum condempnationes huiusmodi compelleus, eos quod a tali presumptione
desistant omnino, monilione premissa, per censuram ecclesiaslicam, appellalione remota,
compescas, proviso ne in universilatem castri de Castillione Aretino excomunicationis
ve! inlerdicti sentenliam proferas, nisi a nobis super hoc mandatum receperis speciale.
Testes àutem qui fuerint nominali, si se gratia, hodio vel timore sublraxerinl censure
simili, appellalione cessante, compelias veritali teslimonium per(b)ii)ere. Datum Perusii,x
kl. aprilis, pontifìcalus nostri anno nono. Volcnles ipsius domini pape mandatum
exequi sicut decet, scripsimus per litleras noslras viris nobilibus (Ubertino de Petra-
mala) polestati, Consilio et Comuni castri de Castillione Aretino diocesis aretine et eis
mandavimus, quod ipsi condempnationes faclas contra Guelfos eiusdem castri, super
deslruclione lurrium, domorum et aliorum bonorum ipsorum Guelforum revocarent et
penitus remiclerenl, et quod conlra inliibilionem apostolicam et nostram nullatenus pro-
cederenl; et (cum) ipsi, prout asserilur, cursorem domini pape, litleras ipsius domini pape
et noslras nullatenus recepissent, sed ausu temerario turres, domos et bona prediclo-
rum Guelforum penitus deslruxissenl ac devaslassent in elusionem mandati apostolici
et in nostrum conlemplum; et ipse dominus papa per lanncm Masse de Nagni curso-
rem ipsius domini pape nobis mandassel quod deberemus procedere conlra eos ad
excomunicationem et condempnationem satisfaclionis dampnorum illalorum Guelfis castri
predicti, nos de ipsius domini pape speciali mandato, dominum Uberlinum de Petra-
270 DOCUMENTI l'F.Iì LA STUDIA I)' AliEZZO f57"-578.
mala polcslaleni dicli castri, Vaiinem, Canbium loliannclli et Troiibellum fratres et
Caiibiiiliiiin lìliiiiu (lieti domini Catiliii ot ("iiifiiciiim fialicm ilicti Tronltclti, Fredo-
rìciini de StriilTa, Veiituiain olim Cialiolli, (latrohiiii ci lìlios, domiiiuin Napolcouem
t;l iloiiiiiios Ureloldiim ot Uanaldiiin fratres, tìaldovinum, Uuheiim Saracine, Jacoljum
Imeldine et lilios, Ciliibaldiicium, Braccium l'etri, Ugoliiium Uuidoiiis <'l Uicardum et
llaiiuciiini et Uegoraiilom fialres, luliaiìiiem Hoiidcdci, Iiinclani Ciregorii et Torsciura
liliuin eius, Valeiitiiiuin (Iregorii et lacoliuin liiium eius, luiiclam de Marcolis, Ohi-
berluin et Acursuin fratres, Roiccllum et fratrem, lacobiim Blasii, Detaiuti Acconis
et Corbolinuu) filiiiin i|)sius, Orlaiuiiiium Tibergiiie, lianaldiini Tibergine, Veiiutum
Tibergine, l'iede Benacose, Asloldimi ci Hiciardiim frahes, ('iiiaiiicriiua et Veiiulum
liliiim eius, lunclam BalToiiis et Barfaluin eius liiium, Folclicrium et Kaiiierium eius
iìlium, Barolfum Guallomelli, Ugonem Bonaveulure, Lollium et Vivianum fratres Cit-
loli Miiiginelli, Breloldum Gimarthe, Boriaviam et iilios, Gircolum et lilios, Bonlalen-
tum consiliarios et alios de parte Gliibelliiioruui dicli castri, prò iniuriis, conlemptu
et contumacia i|)sorum et danipiiis dalis, aucloritate a|)Oslolica qua luiigimur et de man-
dato ipsius domini pape ad salisfaciendura et emendandum dampna illata predictis
Guelfis et aliis de parte Guelforum dicli caslri condempnavimus eos sicut excomunicatos
publice nunliari fjuousfiue salisfecerinl de predictis. Lala fuit dieta scnlentia xii die
exeunle aprilis("), presonlibus donino Leonardo abbate de Fariielo, domno Gente, donino
Palraerio, domno Petro monachis sancii Petri peruscini, Palmerio de Spina, Bonaven-
tura olim Rainerii, Clemente de Peruscio, Ciapparone Bonaiuncle de Peruscio et Ri-
gacio de Marlinellis et aliis pluribus.
578.
Innocenzo IV conferma la scomunica data dal cardinale Ottone al Comune di Cor-
tona inosservante i diritti che aveva su quella citlà il Vescovo di Arezzo.
Perugia - 2S settembre 1253. [Ardi. Vatic, Regest. Innoc. IV, an. X, voi. 22, e. 220, ep. 258].
Glazzesi, Anlico Dominio del Vesc. d' Ar. in Cortona (Opere, II, 101). • C.u'I'elletti, Le Ciliege d' Hai.
XVIII, 129.
Guillielmo aretino Eleclo.
Rei, quam recliludinis vigore et e. ìisqve habealur. Cum igilur iuter te ex parte
una, el (Lambertuccium) poleslatem, Consilium et Comune caslri de Cortona diocesis
aretine, super eo quod Cavalcante procurator tuus petebat tuo nomine, poteslalem,
Consilium et Comune caslri predicli compelli ad observationem sfinteuliarum excomu-
nicalionis quas dudum (Clericus) abbas sancii Miniali, (l'aganus) archipresbiler de Fi-
chino floientine et fesulane diucesis ac (Bernardus) prepositus Fesulanus in (Lamber-
tuccium) poslatem, Consilium el officiales dicti castri et in caslrum ipsum interdici!
ex eo aucloiitale apostolica promulgaranl, quod «ententie contra' eos lale per bone
(•) Soveute, nelle carte aretine, dopo exeunte o Intrante viene omesso mense.
AN. 1252] CODICE DIPLOMATICO 277
memorie O(ltonem) Portuensem episcopum lune sancii Nicolai in Carcere Tulliano dia-
conum carilinalem, concessum partibus aiiditorem, super decima parie de salariis
causarum et penis maleficiorum ac aliis iuribus (Guiliieimo) episco[)0 aretino exliibendis
a Comuni predicto, et de non recipiendo vel assumendo aliquo in reclorem ipsius
castri, nisi qnem (Guilielmus) arelinus episcopus nominandum duxeril ani otiam eli-
gendum, ac aliis diversis arliculis parere contumaciter conlempnebanl: ex altera, coram
dileclo lilio nostro O(llobono) sancii Adriani diacono cardinali, partibus auditore a nobis
concesso, questio verlerolur, idem auditor, cognitis ipsius queslionis merilis et iuris
ordine observalo, de speciali mandato nostro docuil prediclos Cortonenses ad observa-
lionem sententiarum liuiusmodi compellendo, prout in inslrumento pnblico exinde con-
fecto et eiusdem cardinalis sigillo munito plenius continetur. Quare fuit nobis ex parte
tua humililer supplicatum, ut eiusdem cardinalis in liac parte processum apostolico cu-
raremus munimine roborare. Kos ilaque processum ipsum provide liabitum, auctoritate
apostolica confirmamus et e. usqìie comunis. Tenorem inslrumenti predicti de verbo ad
verbum presentibus inseri facienles, qui talis esl: Cum Cavalcante procuralor domini
(Guillielmi) aretini Elecli poslulaverit in iudicio coram nobis Ollobono sancii Adriani
diacono cardinali, partibus auditore concesso, quod Cortonenses compellere deberemus
ad observalionem senlentie excomnnicationis et interdicli late per (Clericum) abbalem
sancii Miniali, (Paganura) arciiipresbiterum de Fichino florentine et fesulaiie diocesis
et (Bernardum) preposilum fesulanum auctoritate lilterarum aposlolicarum in ipsos.
Guido syndicus dicli Comunis corlonensis prò ipso comuni excipiendo, proposuit coram
nobis quod ad observalionem diete senlentie compelli non polerant nec debebant, di-
cens quod terra inlerdiclo supponi non |)Oluil sine speciali domini pape mandato. Ilem
quod appellatio sentenliam precessi! eamdem: itera quod prima sentenlia lata, sicut
dicilur, per bone memorie dominum Otlonem sancii Nicolai in Carcere Tulliano dia-
conum cardinalem non lenuit, auctoritate cuius senlentie dici! abbas et eius coniudices
de mandalo apostolico processerunl; uiide sentenlia lata per ipsos tenere non potest:
ilem quod non fuit universilas menila et sic universilalem sentenlia ligare non poluit
licet monitum fuerit Consilium Comunis eiusdem: ilem quod quamvis sentenlia ipsa
officiales qui lune temporis eranl ligaveril, illos qui modo sunt ligare nequivil. Quare
nos, audilis et intelieclis que ab utraque parte super hiis propesila extiteiunt et que
natura negocii requirebat, et piena relalione domini pape facla de ipsius mandato, cum
nobis consliterit evidenler, quod lempus legilimum slalulum ad prosequendum appel-
lalionem elapsum exlilil, pronunciamus ipsos Corlonenses esse ad observanliam dieta-
rum sententiarum compellendos, et quod polestas, Consilium et officiales dicli Comunis
excomunicalL iuxla tenorem ipsius senlentie debeant publice nunciari, ac lolam terram
esse supposilam ecclesiastico inlerdiclo non obslanlibus exceptionibus propositis a sindico
predicto. Aclurn Perusii, in domo Melagari quam nos habilamus ad presens, presen-
tibus domino Alberto Azario et magislio Garsia capellano nostro et aliis pluribus. In
cuius rei testimonio has litteras inde fieri fecimus et publicari per GifTredinum nota-
rium ac nostri sigilli munimine roborari, anno Domini M . ce . In, indiclione x'', xiii
kl. oclobris, ponlificatus domini Innocenlii [)ape mi anno x": Ego GilTredinus de
Yezano imperiali auctoritate nolarius predicta omnia de mandato prcdicli donjini car-
dinalis scripsi et meo signo firmavi. Nulli ergo et e. Dalum Perusii, un kl. octu-
bris, anno x.
878 DOCUMENTI PER LA STORIA d' ABF.ZZO [579-580.
579.
Inlimaziune falla da Egidio cardinale di s. Cosma e Damiano ali arciprete e ca-
nonici della Pieve di s. Maria perchè il Clero di questa chiesa riconosca l'alio
di unione di Ciuglielmino vescovo.
Arazzo, Pìcto <I1 s. Maria • 20 novembre l'252. [Arch. Cnpil. d' Ar., n. 027].
mm. 130X290.
Aretina CutheiIratiUttu, Summarium, .S5, ii. 2i.
Ili nomine Dei elerni, amen. Ikc est copia (iiuirìimdam lilterarurn domini Egidii cardinalis;
quas lilleras Johannes copelluniis de Episcopalii presentavit domino Simoni. domino Venture et
domino .Marcoaìdo prò se et archipreshitero et aliis canonicis Plebis sancle Marie de Aretio, et
eas publice legil: ciiius tenor talis est:
Egidins divina patienlia sanctorum Cosme ci Damiani diaconus cardinalis. dileclis in
Chrislo U(eodalo) archipresbitero et canonicis Plebis sancle Marie de Arelio salulem
in Domino. Quia [in] causa quam preposilns ci canonici Ecclesie do Aretio conlra
vos movere inlendunt in Curia Romana, n[os] snmnius ponlifex partibus aiiditoiem con-
cessil, auctorilate qua fungimur in liac parie, vobis precipiendo mandamus, quatenus
tenia die post ouavam Epifanie, quem terrainum pariibus peremptorium assignamus,
per vos vel veslrum procuralorcm sufficienler inslruclum, nostro vos conspeclui pre-
sentelis, processuri in eadem causa proni poslulavurit oido iuris. Precipimus eliam et
mandamus ne in dieta causa, lite pendente, presumatis aliquid innovare, libelli eliam
tenorem contea vos oblati lilleris presentibus inseri facienles, ut circa merita diete cause
instrui plenius valealis; qui tenor talis est:
Corani vobis venerabili pat[ri] et e. proponil et dicit procurator prepositi et Capi-
tuli Aretini conlra archipresbilerura et canonicos Plebis sancte Marie de Aretio, quod
cum olim Eleclus Arelinus, prediclorum accedente consensu, prefatam Plcbem univerit
ipsi ecclesie Cathedrali, fueritque postmodura per sedem apostolicam ipsa unio confìr-
mala, ac demum idem Eleclus, tacito qualiter prepositus ecclesie Aretine de consensu
Capitali, conferì et assignal cameras et prebendas in ecclesia Aretina (I), episcopo are-
tino penitus inconsulto et tacito, qualiter bona diete Canonice a bonis episcopi sunt
omnino discreta, a sede apostolica lilleras impetrasset quod liceret ei interprelari que-
dam dubia que in privilegio unionis huius esse proponebat, et statuere et ordinare
numeram prebendarum et canonicorum in Plebe et Ecclesia supradiclis, et ipsarum
(1) Come venisse intìimalo il valore dell' «nione Guglielmina dal Clero delle due chiese che si contra-
stavano la primazia, è manifesto dal seguente breve documento scritto in un volume degli Ada Episcopi.
(Arch. Capit., n. 6.dì, c. Go):
(l2oS) "die mercurii .\xiii mensis ianuarii. In domo ArnaUli hospitatoris. Doniinus G(iiillielmus) arelinus
episcopus precepil domino B(onasuide) aretino preposito, sub pena e.xcomunicalionis, quod ipse de celerò
debeot vocare et vocari facere dominum D(eodalum) archipresbiterum et canonicos quondam Plebis unite
ecclesie Cathedrali, et eosdem recipere ad omnia secreta Capituli et ad contractus et ad alia universa nego-
tia tractanda et gerenda, sicut vocantur et recipiuntur canonici ecclesie Cathedralis et uniri debent,,.
AN. 1232-1253] CODICE diplomatico 279
litlcrarum prelexlu, coiilra formam ipsarum el contra aiiliquam et approbalam consue-
tudiiiL'tn ecclesie Aretine preposilo et canonicis aretiiiis existenlibiis fere omnibus extra
civilatem Aretinam, cum ibi propter guerram residere non possent, inrequisitis penitus
et inconsultis et in loco etiain minus insigni et ad quem predicti preposilus et cano-
nici, etiam si vocati fuissent, si ne pericuio personaruin et rerum amissione accedere
nullatenus [toliiissent, pronunliaverit, ut dicitur, et sententiando decreverit, quod archi-
presbiter et canonici predicte Plebis ad secreta Capitali in ecclesia Aretina el ad coti-
dianas distribuliones et ad qualitalem prebendarum cum canonicis ipsins ecclesie Are-
line admitterentur, non considerato qnod in privilegio diete unionis manifeste continetur
quod predicli canonici Plebis aretine suis beneficiis deberent esse contenti; staluerit
etiam quedam alia contra formam iuris in grave preiudicium diete Canonice et predic-
torum prepositi et canonicorum, prout ex tenore sententie buius dicilur contineri: petit
diclus procurator ipsam sententiam quoad omnia cassari et irritar! et eam, prout de
facto lata fuit, cassam et irritam nuntiari; et petit ante omnia inbiberi predictis archi-
presbitero et canonicis Plebis quod, causa pendente, nihii audeant innovare occasione
sententie supradicte. Datum Peruscii, v" idus novembris, pontificatus domini Innocen-
lii mi pape anno x".
Leda fuit dieta littera pubblice in claustro diete Plebis, in camera dicli domini
Simonis, coram dictis domino Simone, domino Ventura et domino Marcoaldo, anno do-
mini Millesimo ce . la, indictione x°, domino Innocenlio un papa residente, imperio
Romanorurn imperatore vacante, die xx inlranle mense novembris, presentibns Gregorio
de hospital! de Episcopatu el Pietro de Gargonsa qui moratur in diclo hospital! testi-
bus vocalis et rogatis.
(Sn.) Ego Benvenutus nolarius fliius Bonaventura predicte lectioni el presentalioni
facte a diclo presbitero lohanne inlerfni, el ex rogatu ipsius suscripsi et publicavi.
580.
Testimonianze raccolte per definire la questione sorta tra la Canonica Aretina e
alcuni nobili eli Subiano circa il jìossesso del palazzo, della torre e della porta
di quel castello.
(1253). [Ardi. Capit. d' Ar., nn. 632, 633, 634].
Le deposizioni di cinquantatro testimoni sono contenute in tre grandi pergamene di taglio irregolare,
scritte ciascuna in triplice colonna. Nella seconda pergamena, in basso, obliquamente, il preposto o altro ca-
nonico tracciò un breve parere sopra il valore delle testimonianze (ved. a pag. 283 nota 2). Del lungo inter-
rogatorio tolgo quelle parti che più interessano allo scopo della presente opera.
La pergamena n. 633 contiene la "presentatio libelli,, agli attori da parte del proposto Bonaguida, fatta
il 7 marzo '12.i3. Otto giorni dopo la lite venne contestata, e il 18 susseguente "in claustro Plebis sancte Marie,,
il preposto giura non avere gli attori stessi alcun diritto sulle cose litigate.
In nomine Dei eterni.
1) Feralmus filius olim lohannis de Casale iuratus testis dicit, quod vidil Benediclum,
Martinellum et Brunellum fratres lìlios quondam domini Alberici de Subiano, et Ro-
dulfinum quondam Bartoli habere, tenere et possidere tempore potestarie Ubertinorum.
iSO DOCUMENTI l'En LA STOItlA ì)' KUl'lZO \oH0.
Rartoli el loliannis(l) et llgouis de Caslello (2), et meilietatis lemporis poleslarie liber-
tini tic ("iavillc(3) liirrim et plaleain positam in Suliiano iiixla viam a tril)iis partibus
ot iiixla tciToniim in (jiio l'uil ulim ecclesia velns, rie. Inlcnogalns qu.im possessio-
iicni viilit L'os lialuM'»', rcspondel el ilicil, iiiuhI vulit cos inoi'ari in palalio (lido et eum
lial)itarc et ascendere el descendere dictani Uirrim per diclam porlam prò suis sicut
ipiis l'acil de suo. Interrogaliis (pialiter ascendehanl et discendebanl diclam lurrim,
respondet per lioslinm diete lurris, quia dicil ipiod babebalur accessus in lurrim ad
lioslium per quandam scalam. El dicit quod dicii fratres liabebanl clavem lioslii dirli.
Interrogalus si continue sic vidil eos habere el tenere el possidere diclas ros prò dieta
terra, respondei el dicil qiioad personam dictornm fralrum, quia Hodollinus non sic
continue stelli quia veniebat babitare civitalem eie. Inlerrogalus si infra dirla tempora
fuerunt positi turrisciani et primo vel postea in dieta tnrri prò Canonica Aretina, re-
spondet quod non vidit aliquem lurrescianum in dieta tnrri prò Canonica per dieta
temiiora, sed tempore lldebrandi Caciaconlis (i) sic. Interrogalus si semper caslrum
de Subiano et tenuta dicil castri et iurisdictio sletit prcposilo aretino el Canonice, ul
nunc stai et maxime a x annis et tempore L'berlinorum el ab inde infra usqiie nunc,
respondei quod sic a tempore |>oteslarie Jldebrandi Caciaconlis usque nunc, sed a
tempore quo exiverunt Guelfi de civitale Arelii Ubertini de Gaville ab inde relro non
nisi de alia turri et palalio iuxla eam el domibus dicle Canonice. Interrogalus si vidit
reclores ipsius castri et |u)ssessiones lurris et porlarum el aiiarum tenutarura el iuris-
dictionum semper tenere et possidere prò Canonica Aretina, respondei quod Illa que
eranl Canonice lenebanlur prò Canonica, el que eranl predictorum fralrum et Roduifini
prò eis. El dicil quod vidil prediclos fratres el diclum Roduliìnum habere et tenere
et possidere porlam super ponlicellum, el leueie claves a tempore lldebrandi (Cacia-
conlis relro per xxx annos. Interrogalus dicit quod vidit prediclos fratres el dicium
Rodulfinum habere el tenere et possidere unum casamenlum iuxla viam a tribus par-
libus el murum castri; ilem unam domum iuxla viam a duabus partibus et murum
ecclesie per xxv annos conlinue. Interrogalus si publica fama est quod caslrum de
Subiano sii Canonice, respondet non (o).
2) Rainaldus filius olim Melliorelli de Subiano teslis iuratus dicit, quod vidit prediclos
omnes claudere el deftirmare et aperire porlam que est super ponlicellum iuxla Benavere
Ugolini el iuxla Marlinum Sobilie, et millere et Irahere quod volebant de die el de nocle.
Interrogalus de tempore, respondet tempore poleslarie Uberlinorum et domini Ugonis
de Castello el per quoddam tempus poleslarie Ubertini de Gaville, sed non bene re-
cordalur de quanto. Interrogalus quando desierunt sic utifrui prediclis rebus, respon-
det et dicit a tempore citra quo exiverunt de castro et fuerunt expulsi. Et dicit inter-
rogalus quod est annus et plus. Interrogalus dicit, quod vidit anno preterito Pazzum
(1) Annal. Aretini: "1249, Uberlinus Bartoli el Uberlimis loliannis Blanci. El lune full incppta guerra
Arelii,,.
(2) An. 12.50.
(3) An. I2.dI.
(i) An. 1246 e l2o2.
(•5) Si pi-eseniano poi a leslitlcare le medesime cose: "Kirimbaldus Pagani de Pimina, Albertus fil. olim
lohannis de Casale,,.
AN. I2i):5| CODICI'. DIPLOMATICO 2.S I
peleie Ihitìiii prciiiclani ab ipso B(c'iicdiclo), cL i|)^(^ dcdil oi, et i|)SO posiiil in eri tur-
resriaiios, el liuc fiiil aiilef|uam crai vicaiiiis Aiclii tempore Ugonis poleslalis Arelii (1).
3) Viva lilius olim Haincrii de Subiano Icsiis iuraliis dicil, qnod vidit Ben(cdictum)
et fralres eiiis Marliij(elliim) et iJruii(elliim) et Hodulfum quondam Barloli iiabere et
tenere et possidere tiirrim qiie est in castro de Subiano et palalium quod est iuxta
dictam turrim, quod paiatium est iuxta viam a tribus lateribus et iuxta terrenum ec-
clesie veteris, et lurris est in palatio, eie. Et dicil quod non vidil in dieta turri aii-
quem turrescianum prò Canonica. Et dicil interrogalus castrum et iurisdiclionem non
esse Canonice nisi prò parte. Et dicil inlerrogalus quod nescit Caiionicam habere par-
tem in dieta lucri. El dicil quod vidil tempore Uberlini de Gaville, parum postquam
Guelfi exienint de civilate, plebaimm de Sco el homines de Subiano venire armata
manu el preliali siinl dicli B(eiiediclus) ci fralres ad dictam turriin et domum cum
igne et sco|)is; qua de causa ipsi B(enediclus) el fralres videntes quod non potuerunt se
tueri contraxerunt pactiim cura piebano el exiverunt castrum el dimiserunl ei predicta.
4) Ildebrandinus de Galiano teslis iuraUis dicil, quod vidit Benediclum el fraties eius
Bru(nellum) et .Marlinum et Rodnlfum Barloli habere, tenere et possidere lurrim de
Subiano et palalium quod esl atl pedcm lurris et unam- domum ad terrenum que est
ad pedem dicti paiatii tempore Uberlinorum et Ugonis Ugolini lam in inlroilu quam in
egressu, eie. Inlerrogalus de fìnibus dictarum rerum, respondei quod sunl in Subiano,
et lurris esl in [lalatio dicto; palalium esl iuxta viam el iuxta fossatum; alios fìnes
nescit. Et dicil inlerrogalus quod non vidit per dieta tempora, nec primo nec post, aliquem
turrescianum in dieta turri prò Canonica. Inlerrogalus si castrum de Subiano el tenuta
dicli castri el iurisdietio slctit semper prò preposilo aretino, ut nunc stai, respondet
sic, prò parte quam ibi liabel Canonica, ut andivit, eie. Inlerrogalus dicil quod postquam
(full) briga isla proxima preterita que fuil Inter Guelfos el Gibellinos, fuerunt predicli
Ben(ediclus) et fralres privali de dieta possessione. Inlerrogalus quomodo scil, respondet
quod vidit quod plebanus de Sco fecil cuslodiri dictam turrim et tenulam, palalium
dicluni, et audivil publice dici quod fuerunt expulsi, el aliud nescit.
5) Anselmus fìlius Guillielmini de Subiano teslis eie; inlerrogalus dicil, quod vidit dictos
Mar(tinellum) et Bru(nellum) tempore Uberlinorum in dieta turri quando simul et
quando separatim per vi vices et plus, eie. Et dicit quod vidit quod homines de Su-
biano liniebanl de terra et de ascarania; tempore dicli domini Ugonis homines de Su-
biano dicebanl quod ponerenlni' in Inrri prepositi custodes, el cogebant Benediclum
ut penerei, el predicli Bru(nelhis) el Mar(linellus) ascendebant; sed dicil inlerrogalus
quod non recordalur de nominibns qui sic dixerunl. Inlerrogalus si infra dicla tem-
pora fuerunt posili Uirresciani et piimo vel poslea in dicla turri prò Canonica, respon-
det non, quod videUir vel sciai, nisi postquam pervenit ad manus Canonice tempore
islins guerre pioxime preleiile. El dicil quod plebanus de Sco, qui lune erat rector
ipsius castri tempore Uberlini de Gaville, cum non |)olnissel habere dictum palalium
et lurrim a prediclis B(enedicto) ci fratrdjus, fecil armari homines castri et volebal eos
(I) Seguono a deporre: "lacobus Braci! de Puiiina, Gratia olim Coilesonni de Pullia, Paganus quond. Giif-
folini Ardemaiini, Guillielmintis fil. olim Melliorclli, Panicus Rainerii de Subiano, laiiniboniis lacobi de Loren-
zano, magislcr Marlinus fil. domine Pandoinne, Guido lìainerii Gualterii de Porta Fori,,.
282 DOCUMKNTl l'l.ll I.A STOIIIA d" AREZZO [-'iSO.
ducere supra ipsos; ci lune domiiiiis Itodullìnus el dominus Orlaiidus de Catenaria
tractaveriml ila qund B(ciK'dii'lus) ci frahcs ciiis dodorunl clavcm luriis nuiilio Elecli
arcliiii; ci poslea dicliis plcbanus acccjiil diclatn lurrim ci posiiil in ea cuslodes, el
partim poslea dicliis plcbanus dedil et dar! fccil comealum fralrihus dicli B(cncdicti)
ci f;iniilic ul exirciil(l).
6) Uonavcre Ildibrandi de Subiano(2) leslis iuralus dicil, rpiod vidil prepositum el
caiionicos niillcrc consulcs ci balilorcs ci caniparios in castro Subiani sicul lioino mil-
til in suo, el tempore IJberlinorum el postea; el vidil slare ibi prò Canonica dominuin
Genoensem uno anno ci plus ci iloniinum plcbanum de Tcrquanda ci plebannm de
Sco ci dominuni Kcstanrum. El dicil (|UOd vidil ("laruni de Gangarelo tempore Ilgonis
Ugolini prò domino in Subiano i)ro prcposilo et Canonica; el dicil (|uod vidil diclos
canonicos ponere turrescianos in lurribus castri et piecipue in turri lilis, el sleleiunt per
unum raensem ci plus. Interrogalus si filii domini Alberici de Subiano li dieiil parlcm in
diclo castro vel liabuernnt cins anleccssores, respondcl et dicil <|uod vidil cos slare in
dicto castro, sicut alii liomincs de Subiano. Interrogalus si Benedictus et cius fiatres
habuerunl et lenuerunl palatium et lurrim unde lis est, respondet quod dicium palatium
fuit devaslatum iam sunl vii anni et plus et discoperlum ila quod non poterai habi-
tari; dicil lamen quod remanserat dccoperlum ab una parte picgiarum, licei non in
lolum. Et dicil inlerrogalus quod tcm|i0ie discordie orto in civitalc tempore Uberlini
de Gaville non dederunt dirti B(enediclus) el fratres lurrim el palatium lilis Tancredo
prò episcopo recipienti, etc. (3).
(7) Orlandinus Viccdomini testis iuiatus dioit, quod tempore Ugonis vidil B(;nedictum
et fratres suos babere, tenere et possidere lurrim, eie. Inlerrogalus quanlum post vi-
dil eos habere inde, respondet quod dominus Raioerius Pazus lune vicarius in comilatu
peliit a prcdictis diclam lurrim el ipsam dederunt ei. Inlerrogalus de mense, respon-
dei quod non recordatur. Inlerrogalus qualilcr dederunt ei, respondet quod ipse do-
minus Rainerius fecil ipsos venire ad Castellum novum et peliit ab eis dictam lurrim
ul dicium est, et ipsi dixerunt quod darenl ei, et redierunt ad Subianum et dederunt
ipsam tuicim (luiducio de Bangnena et Alberto de Catenaria vicecomitibus ipsins do-
mini Raineiii; ci ipse Guiducius posuil in ea turrcscianum, eie. Inlerrogalus dicil quod
vidil predictos B(enediclum) et fralres habere et tenere predicla a diclo tempore retro
per XXX annos habilando in palalio dicto et in turri predicla et prò mullis vicibus prò
suis. Inlerrogalus dicil, quod publice audivit dici et audit quod prediclus B(enedic-
lus) el fralres fuerunt cxpulsi de dieta possessione post tempus Ubertinorum, et au-
divit a Tancredo nuntio domini Electi lempoie domini L'beilini de Gaville, quod ipse
(lenebat) diclam turrim et palatium prò domino Elcclo aretino. Inlerrogalus de fini-
bus diclarum rerum, eie.
(1) Vengono quindi a depoire le medesime cose "Ugorosus l'iim Bastardi de Subiano,, e "Guiduccius
de Bangnena,,.
(2) Dalla seconda pergamena, segnala di n. 633, a capo della quale è scrino: "Testes Benedicli et fra-
lium,,. Primo toslimone è "Zurlus fil. Bonencase de Subiano,,; il secondo, questo Bonavere.
(3) Si presentano poi: "Fanucius fil. Facli de Subiano, Viva Unite, Ubaldus olim Guidonis, Orlandus Do-
naveris, Furre Bonaveris, Uetaviva olim Corbucii de Punina, [RanuJ'inus Miclielli de Punina, Segalare olim
MarUni,,.
aN. '1253] CODICE DiPi-OMATicn 283
8) Doniiiius lluineiiiis Oiifiocli tcslis iuratus elicli, (|uij(l viilil l!cii(i'iliiliim) ri finli'O'^ (.'ius
haberc ot tciici-c el possiilero liinim f|uc osi in raslro Siihiani iiilns castrum tio-
vum in capite caslii quasi, etc. El dicit quod ciini qiiadam vice inissus (essel) hic
testis cum domino preposilo, qui mine esl, ad Siihianiim, vidil el audivil qiiod do-
ininus pieposilMs lenzonalial rum lohnnne fralre olim domini Albei'ici, el dicel)at quod
ipse liabebal ius in dictis ipÌ)US el pelebat ins in eis. InU'iTogatus dicil quod tempore
poteslarie Ugonis Ugolini fiiit missiis hic teslis et Oriandus Talliabovis ad Subianum
prò capilanlia per aliquol dies, el dicit quod pelierunt a Benedicto lurrim lilis, et ipse
dedit ei clavem lurris et ipsi posuerunt in ea turrescianum silicei Rusllkellum de Ba-
sciano el alios qiiamplures quorum noniinum non recordatur(l).
9) Oriandus Talliabovis iuralus dicit, quod cum iverit cum domino Bainerio Onfredi
tempore domini Ugonis Ugolini de mense augusti sive iulii ad caslrum Subiani prò
facto Oreleie qui delinebalur caplus apud Caslrum Facognanum, venil Benediclus ad
hunc testem et ipso teslis pelili sibi turrim unde lis est ex parte domini Ugonis Ugo-
lini el ipse B(enediclus) dedit ei; et lune (emporis vidil Marlinellum fratrem dicti
B(enedicli) in dieta lurri lilis et ipse teslis posuil quemdam turrescianum eie. (2).
10) lacobus Ranaldi de Subiano(3) teslis iuralus dicil, quod caslrum de Subiano et lurris
(1) Si presentano a rendere lestimonian/.e simili: "Oriandus Bonifalii, Detaviva do Subiano, Ugoliniis Mo-
nachi de Subiano, Kincus Agnietli, Fides de Bangnena,,.
(2) Dopo queslo teslimone riferiscono le medesime cose: "Guido fil. Beranii, Braccius de Silva, Blancus
de Caslronovo, Ingirramus quondam Filippi, Ugolinus fil. Aquisle, Guido Savie,,.
In uno spazio rimasto bianco in fine della terza colonna leggiamo la seguente nota:
"Hee sunt presumptiones quo sunt coiUra t''stes qui teslifìcati sunt contra Canonicam.
In primis ipsi sunl liomines omnes aliundc quam do castro Subiani, et omnes dicunt quod continue vi-
derunt possideri et liabitari res litis, quod esset impossibile videri sic continue etinm continue liabitantibus
ipsius castri.
Secundo quia palatiuni quod dixeruiU tempore Uljertinorum liabitatum per eos qui fueruut potcstates
non sunt adCli)iic v aimi et ab inde cilra fuit destructum ot dìscoperlurn ita quod habitari non potuil per
alium iani sunt x anni et plus, quod parati sumiis probare, et multi ex nostris testibus hoc di.xerunt.
Terlio etiam quia dixerunt de turri quo ascendebatur et descendebalur continue, cum ipsa sit impassibilis
quoad usum eius; nam est soda inferius et non polest in cam inlrari inferius, silirel rum magna difìcultate
et cum magnis scalis opiìrtet liaberi aecessus ad eam.
Quarto quia si bene inspecxcritis ipsi omuibs quasi cundom et premcditatum, quod moncrc, proforunt.
Quinto quia sunt omnes Ghibellini et de parte eoruni (jui eos induxerunt et eorum amici et consangui-
nei et ea ocasione quod castrun> Subiani detentmii est alias per ens quando holiediebant Ghibellinis sicut
omnibus patet et publicum est et nutorium; quia sunt suspccti ista sola de causa, et hodiosi dici posseni.
Sexto quia per privilegia Canonico adparet quod castrum esl eius et per instrumenta publica quod ho-
mines de domo eorum, silicei actorum, dederunl iura Canonice in ipsis rebus el ex testibus iuralis vesti-is
palct quod ipsjmet actorcs focerunt (iilelitalem proposito, et ipsi lestes dicimt qnod possidcrunl (sic) in soli-
dum per se, et quod pertinel castrum ad eos sicut ad Canonicam.
Setlimo quod dica possessiones sunt lestes nostri contrarli testibus eorum et precipue in torresciano
qui ftiil tempore Ubcrtinoium, unde etiam de iure longhando fine slatutn inlor contrarìos testes admitlunlur
privilegia, et satis est presimiplio quando contradicitur ab eis ipsis.
Si inspicitur qualitas cause etc„.
(3) Prima di questa testimonianza è quella di "Ubaldinus fil. olim Bonalbergi do Subiano,, colla quale
principia la terza pergamena (n. (ì3i), n dopo vi abbiamo i deposti di "Rainaldus Rainaldi, Itainaldiis Se-
gnorelli de Subiano, lacobus olim Genarii, Venetianus Magiroli, Foscolus de SuJjiano, Viva Bastanze, Uberti-
nus Uberti de Subiano, Reslaurus Baldinetti, Bonavere da Sco, Martinus Sobilie,,.
284 DOCUMENTI PEli LA STfMUA I)' AIIKZZO [580-581.
Ci casamoiiUiin ci i)uito el alia perliiienlia ail diiliim rasluuii t;l iiirisdiclionem ipsius
ci IciHilam siiiit ci esse ilulicnl Caiionice Areliiie. Intcrrogalus quo lurres siiiit ci (|iie
casainciila, rcspoiulcl ipiod siiiil ilno liiiios lic(!l una sii (|iioni()ilo dt; una ci unum jtala-
liuiii uiidc liscsl, ipiod CSI iuxla viain a duoiins lalciiliiis ci iuxia cfclcsiaui sanch^ Maiic;
luriis silicei nude lis esl, esl in diclo palalio. IntcìKij^alus (|nomodo scil ipiDii incdiclc
ICS onines sinl elesse (lel)caiil dicle Caiionirc, icspoiidcl el dicil ()uod \idil prcposilum,
(|ui nunc est, ci prcpusilimi (^orlcsonnum ci picposiluni l'agaiium ci prcpDsilurn Uainc-
riuui ci prcposilum Gregoriani ci canonicos duniinuin INicolauui ci doniinum Ciciiovcnsein
el alios canonicos venire et slare ad Subiaiiuin sicul quis vcnil ad doniuni suani, d pie-
cipcre iiominihus, el colligere el Tacere colligi dalia, ci millcre consuics ci camparios
el balilores per xl annos ci plus; el maxime dicil (|uod vidil Uirrcscianum \)i() i^ano-
iiica Arelina, nomine JNci-conc de l'ilii, in Iniri undo lis esl, eie. Kl dicil quod puhlice
fama est quod dicium caslrum el iurisdiclio sunl (^anonice. Inlerrogalus inler (|uos
esl lìublica lama, rcspondel ci dicil (|uod omnes de centrala el caslris circumvicinis
dicunl caslrum Subiani esse C.aiionice; ci dicil quod predicli Benediclus et fratics sunl
lidclcs prcposito et Canonice. Inlerrogalus quomodo scit, rcspondel quia vidit palrem
eoram facere fidelilalem preposito. Inlerrogalus de loco, rcspondel ad sancluni l'ole-
nare in Subiano, eie. Inlerrogalus si tempore discordie orte in civilale Icmpore libertini
de Ciavilic fucrunl cxpulsi ci matcr corum et licenliati quia crani Giiiellini, icspondet
quod nescit.
11) lacobus olim Genarii de Subiano teslis dicit, quod hic Icslis liabitavit in castro Su-
biani; et dicil quod per dicium lempus caslruni de Subiano el tenute el Inrres et
casamenla el iurisdiclio ipsius sunl prepositi aretini et fuerunl a tempore quo venil ad
Subianum. Inlerrogalus quomodo scit, respondet quod vidit quod quando vocabantur
consuics in Subiano dorainus prepositus cum Comuni de Subiano mitlebal. El dicit
quod vidit bandegiare dielum dominum prcposilum et consules liomines dicli castri et
dicit quod hic teslis fuil consul constitutus ab hominibus de Subiano et preposilo. In-
lerrogalus si tempore discordie prò episcopo recipiendo, Benediclus et fiatres dederunt
Tancredo servienti episcopi lurrim et paiatium predictum, lespondel non quod viderit.
Inlerrogalus si tempore discordie orte in civilale tempore Ubertìni de Gaville fuerunl
expulsi et matcr corum de diclo castro el licenliali quia crani Gibellini, rcspondel
quod vidil quod fuerunl cxpulsi, immo credit quod vohuitarie exiverunt. Inlerrogalus
si lune fuil occupatum dielum paiatium el terra et lotum castrum Subiani a Guelfìs,
ita quod non poluerunt poslea redire ad dielum caslrum, respondet quod non, ex eo
quod ipsi habebanl predicta.
12) Viva Bastanze de Subiano teslis iuratus dicil, quod inlravit el exivil pluries, et vidit.
intrare el exire vicinos suos, per portam que est modo aperta et per illam que est
modo clausa. El dicit quod quando liomines terre miserunt consules in dicto castro
miserunt ad honorem Dei omnipolenlis et preposili Aretini. Ilem dicit (|uod tempore
Ubeitinorum, post factum Treciani, homines castri de Subiano de insultu qui diceba-
lur debere fieri per Alberlum de Catenaria, scrii congregali sunl el contractarunt |o-
nere quemdam lurrescianum in turri unde lis est, el posuerunt eum et sletil per viii
dies el fecerunl ei solvere vii soiidos, eie. Inlerrogalus qualitcr miltebanlur dicti con-
sules, ut superius fecil menlionem, respondei quod homines congregabantur et elige-
banl eos el poslea veniebant ad preiiositum Electi el ipsos prepositus confirmabat, eie.
AN. l2o3J CODICE DIPLOMATICO 283
Interrogalus si lem|iore Tbeilini de Gaville fiierunt expulsi Benociicliis ci fralres et
mater el licciiliali de diclo castro, dicit quod iiescil; dicit tamen quod exiverunt. Iiiter-
logaliis si dieta luiiis et palatiiim et caslniin Subiani fuit occupatum a riiieltìs diclo
tempore ita riuod iioii poliieruiit ledire predicli ad dicluin caslium, respoiidet quod
noi), quia habilabai)l; el uliuni potuerunt reverti, dicit (|iiod iiescil.
13) Bouavero de Saiiclo (") de Subiano iuratus dicit se hoc scine quod vidit dominum pre-
positiim scgnoiegiare castrura de Subiano, et vidit dominum prepositum mitteio coiisu-
ies el balitores ad eius voluiilatem in Subiano, et quod vidit laslaklnm domini pre-
posili mitleie liirrescianum in luiribus, el precipue lempore Uberlinorum de Uirrescianis.
InleiTOgaUis quaiiter vidit segiioregiare, respoiidet sicut quis segnorezat suum. Inter-
rogalus {|uam segnoriam, respondet illam quam faciunt domini de suo. Inlerrogalus
qualiler vidil mitlere consules, (respondet) quod sicut milluntur consules in leriTs el
ad siiani voiunlatem. Inlerrogalus qui lueiuiit dicti consules, respondet quod vidit eum
mitlere Delavivara et Fosculum et hunc testem lempore Uberlinorum. Itera dicit quod
vidit ipsuin mitleie Orlanduin, sed non recordalur de lempore. Ilein vidil eum mit-
lere Lbaidiuum tempore Lberlinoriim el alios, eie.
581.
Seiilcìiza del giudice del Podestà per la quale viene reso il possesso di parie della
torre, del palazzo e della porla di Subiano ai figli d'Alberico e a liidolfino di
Bartolo.
Arezzo, Palazzo del Conimie ■ 22 maggio 1253. [Ardi. Capit d' Av., n. 636].
inni. 260X''00.
In nomine filii Dei, amen. Ego iSicboIaus de Tincarariis index Comunis el assessor
domini Oiiandini de Carbonis Dei gratia poteslatis Arelii cognoscens de questione que
veitebalur Inter Benedictum, Marlinellum el Brunelium fralres filios quondam domini
Albrici de Subiano el Ridulfinum quondam Barloli ex parte una, et dominum Bonagui-
dam prepositum aretinum seu Alhium sindicum ipsius preposili el Canonice aretine ex
altera, super pelitione infrascripla, lenor cuius talis esl: Coram vobis domino Orlan-
dino potestale Arelii et veslro iudice domino JNicliolao jietunt Benediclus, Martineilus
et Brunellus filii olim domini Albrici de Subiano el Ridulfinus olim Barlholi, qualinus
compellatis homines el Comune de Subiauo, dominum plebanum de Sco, dominum
prepositum aretinum et Alliium sindicum ipsius preposili et Canonice aretine, ut eis
reddanl el restiluanl possessionem et tenulam unius luriis, palatii et domorum posi-
larum in castro Subiani infra hos fmes: a Iribus parlibus vadil via publica ad palatium,
et turris circumdala est de ipso palatio; de quarto vero latere dicti palali! fuit ecclesia
antiqua ipsius castri; fìnes enim domus in qua habilaie ipsi consneverunt sunt hii: a
tribus parlibus esl via, a quarto C") est murus castri; fines enim alterius domus sunt hii: a
duabus parlibus vadit via, a terlio C*) esl murus ecclesie nove dicti castri. Ilem ut resti-
luanl eis possessionem et tenulam illius porte que est iuxla ponticellum el domum
filii olim Venture et domum Benavere Ugulini; de quibus omnibus et singulis predic-
(•) dascò'. {^) Sic.
280 DOCUMENTI PKH LA STOIIIA I)" AIIKZZO [.'JS I -.'J8.'J.
lis fueniiit in Iciiiila ci possessione a tempore iloniinoriim l]l)eilini Baillioli ul l'herlini lo-
liaiinis qnoiiilam poleslaliim Aretii, el etiam ante [toleslaiiam diclam et posi, a qua posses-
sione fiiei'inil privali, Coiisliluliini ci unii'inin vcsliiini iniploianles. ìj\v ilaipic super
pi-t'i!iclis legilinii' conteslala el iuranuMilo rainpnie el verilalis direnili; liim; imli' pre-
stilo; visis et audilis coiifessioniliiis, posilionilins et responsionibus eoiunidcin.el teslibus
alt iilraqiie pnile indiictis examinalis, pnlilicalis et diiigenter inspoclis; visis etiam et consi-
deialis inslitinienlis a f|iiaiil)el iliiiai lini parliuni inlindiiclis; audilis etiam et inlelieclis
allegationilius iilriusi|ue pailis, el liabila ddiberalione plenar(i)e jier me ipsnni et elianti
cum domino Ondedeo indice et assessore diete poleslalis, exef|neiido formam Constituli
faci! per XII viros ordinatores paeis, Dei nomine invocalo, promintio dirlos Benediclum,
Maiitineiium el Bruneilum et Ridtilfinnm piedirium fore remittendos el restitneiidos in
tennlam el possessidueiii unins domiis posile in Snbiano, fines cuius taies siinl: iiixla
viaui a dtiabus parlibus el iiixla mnrum ecclesie; item allerius domus posile in diclo
loco inxla viam a Iribus parlibus et iuxla murum dicli castri: et diclnm prepositum
et ipsum sindicnm nomine dicli preposili el Canonica Aretine ad restiliUionem ipsius
possessionis condepno faciendam ipsis aclorii)ns. Ilem pronunlio diclnm Bi'iiedi-
clum, Marlinelliim et Bi'unellum el Ridiilliiuin) prediilos fore remillendos et resli-
tuendos in possessionem prò parte unius lurris el palalii posili in dirlo castro iiixta
hos fines: a tribus vadit via et inxla terrenum in (jiio l'iiit ecclesia velus. Ilem pro-
nunplio predictos aclores fore remillendos in possessionem porle ipsius c;islri prò parte,
ila quod qiielibet pars liabeal unam clavem in dieta porla (l).El ob liane proniiptia-
tionem non fiat preiudicinm iuris alicuius persone dicli castri liabenlis, ire vel redire
per ipsam portam, que porla est inxla ponlicellum et iuxla domum filioium olim Ven-
turo el iuxla domum Benavere Ugulini. El dicluir prepositum seii sindicum dietum,
nomine ipsius [ireposili el Canonice Aretine, ad reslilulionem possessionis parlis pre-
dicte [)Orle et parlis predicli palalii el lurris ipsis acloribiis conilempno, ila lamen quod
ex hae pronunpliatione nullurn preiudieium generelur in fulunim alieni partium eie.
Lata seu pronunpliata fuit dieta senlenlia ab ipso domino Nichoiao indice sedente
prò tribunali in palalio Comunis, presenliiins Alliio fnedieto el predictis Benediclo et
Ridulfino, sub anno Domini Millesimo CC. . lui, domino l(n)nocenlio quarto papa resi-
dente, iniUctione xi*, die xxii mali, presentibus Ridulfo el Demandalo nolariis, domi-
nis Paulo et Herrigo et dominis Frederigo el Piero Bonacursi iudicibus el domino Ri-
dulfino de Catenaria testibus ad bec voealis et rogalis, presente etiam predirlo Bene-
diclo procuratorio nomine prò Marlinello el Brunello fralribiis suis.
(Sn.) Ego Fides imperiali auctoritale notarius, el nunc dici! Comunis scriba, pre-
dicte senlentie pronuptialioni inlerfui et mandalo dirti iudicis sss. et publieavi.
(1) Si trova poi che nel I2ob la Canonica ricoslniisce le mura e le fossa del castello di Subiano:
"Tenia die exeiinle febiuario. Dominiis Bunaguida preposiuis canonicus aieliniis per se et siios siiecessores
promisit date, solvere alque pagare domino Cacciaguide plebaiio de Sco canonico aretino (che era stato ret-
tore del castello), recipienti suo nomine et privalo .... prò expensis a prediclo domino Cacciaguida faclis prò
prefato domino preposito et Canonica .\ielina in faciendo miiros castri de Subiano et in reparatione et fa-
ctionc fovenrnm el muroriiin dicli castri et aliis e.\ponsis ab eo factis prò predicto preposilo et Canonica in
manulcnendo el defendendo tempore guerre retroacte caslrum prefalum, obligando el e, et hoc de con-
sensii dominorum Deodali archipresbiteri, presbileri Symonis, Venture, Marcoaldi canonicorum aretinorum,
domini Dernaidini el domijii Viviani,,. (.\rch. Capii., Ada Episc. et Capii, n. 620, e. 27).
AN. l2o3-l2o4J CODICE DIPLOMATICO 287
582.
Innocenzo IV assolve il vescovo di Siena dal pagamento delle provvigioni che do-
veva al vescovado di Arezzo e di Volterra e alV arcidiacono aretino.
Sieua ■ 27 ging:iio 1253. [Ardi. Vatic, Reg. Jnnoc. IV, an. X, voi. 22, e. 38o', ep. 800].
RoDENBERG, Epist sacc. AHI e lìegcst. Pontif. Roman, selectae. III, n. 213, p. 184 (•in Mmnan. Gennan.
histor. edkì. Societas aperiendis fontih. rer. gennanic. medii nevi).
(Tliome) episcopo senensi.
Circa provisionis gialiam in qua multorum volis annuimiis, illam uobis assidue
provideiiliam (reservamiis), iil sic uni digniini provenial commodum quod indebitum
alteri non imraii)eat delrimeiilnm. Cum ilaque lu el dilecli lilii clerum civitalis el dio-
cesis Seiieiisis, prout e.\ tenore lue pelilionis accepiinus, super provisionibus, quas
vobis dileclis liliis (Guillielaio) aretino et (Rainerio) wulterrano Electis ac (Ugoni) ar-
chidiacono aietino amiis singuiis niandavimus fieri, sitis nimirum aggravati, maxime
cum alias propter discrimina guerrarum illarum parlium in bonis vestiis peiluleritis
maximum delrimenlum, iios luis supplicalionibus annuenles te ac dictum clerum a pro-
visionibus eorandem Electoium qui suiil, sicut accepiuuis, ad sua benetìcia restituii
auctorilate presentium duximus absolvendum.
Datum Asisii, V kalendas iulii, anno x".
5S3.
/ sindaci della parte guelfa d' Arezzo promettono di far lega col Comune di Firenze,
rimettendo a questo il definire le liti clic il Comune di Arezzo aveva col vescovo
Gvglielmino degli libertini.
Firenze, Chiesa di s. Lorenzo - 25 agosto 1254. [.\rcli. di S!. di Flr., Capitoli, voi. XXXllI, e. 189].
In margine: Societas Coinunis Florende et Guclforum Areiii.
In Dei nomine, amen. Berlioglierius olim domini Renaldi de Arilio et Pan^us do-
mine Coitone de Caslillione Aretino sindici et procuratores nobilium virorum domino-
rum Tebaldi de Bostolis, Ridolfini de Catenaria, Ciongoli domini Ridolfìni, Boncompagni
Guidonis, Beltrami Bonensegne de saiicto Martino, Guidonis Stepliani, Bonaguide iu-
dicis et Farolfi de Monte, Guillielmi Soprapari, Pucci fralris domini Ciongoli, Petri
Uguiccionis, Rigaceli de Martineliis, lacobi Pregie, Orlandi de Catenaria, Rogarli de Ca-
stello Focognano, lacobi Guidonis Negocci, Nerconis iudicis, Bernardini Casccie, Volile
Renaldi, Bonavollie el Alberti de Montebuono, et sindici et procuratores tolius partis
sive unlversllalis parlls Gueiforum de Arelio, ut palet scrlptura manu Vive notarli sub
anno Domini Mccliiu, temporibus Innocenlii iiape un", xxi augusti, xif Indiclionis, et
eliam ut palei ex inslrumento ralilicalionis dicll sindicalus facle a domino Uguiccione de
Miniare, Nigro domini Orlandi, Puccio domini Raneril, lacobo domini lacobi, Tebaldo Sa-
raceni, Bonagiunta Bonavoglie, Restaiiio notarlo de Altobene, Consolo, Bartolomeo Varche,
S88 DOCUMENTI l'ER LA STORIA lì' AREZZO [583.
Boiiaiiili) lieliilci, Veiiluia (liiiiloiiis Arilii, Compagno dornini Marsoiipiiii, Siinonu Oilaii-
(liiii, (lalli'lla iloiniiii MafTei. Amerigo Bartolomei, Tehaldo Dielcsalvi, domino Bomcsaivo
indice, (;i:iiiiiello sailo, C.iiilieliiio luitaiio, domino Reco l'ianlanelli, AIIhtIo domini l'.i^aiii,
lolianiic (ilii'iardnrcii, sor Waldo Berai'dini, Piero Marrii, IN'iejio Orlandi, lacolio notaiio,
ISigro Acrolli, Neroneino loliannis, Piero Bonciloli, ISmcio Ilinaldi Carli, Latino Filippi
Guerre, <Wirata de Muciafore, Piero romitis Giiidofori, (liiido Saraceni, Puccio Arnoldi,
Galirielio Uguiccionis, Cenno Marrii, domino Bigaccio indice, domino Gratia indico. Dato
notario, Uguiccione Orlandi, Bononne Arengerii, domino Micliaele indice, Mallioo Panie,
lldebrandino Gnidonis, domino Boncomile comitis, Beltramo de Albrigoctis (°), Leonardo
de Albefelli, Maffeo nolaiio, Acliarisio Tolomei, Trincia Gnidonis Terni, Orlando Orlandi,
Renaldo deGo^ariis, Unstico Bannccii, lldebrandino Tarlati, Bonsegnore Arengerii, Uubeo
Pagani, loliaiino domini lìongiannis, Bai'ile' Simonis, Boslanro loliannis, Gniduccio domini
Donati, Transmondo Mnsco, Gerardo notario. Concio Uguiccionis Bonci, qui etiam ipsi
et idem fecerunt et constitnerunt eosdom Berlenglierinm et Panfum eornm et diete partis
procuratores et sindicos, ut scriptum apparuil pablice mann Gnidonis filii olim Alberti
o o o
sub anno Domini M ce Imi, indictionis xii*, die xxn" inlranle angusto, nomine suo et
vice ac nomine supiascriptorum et totius universitatis partis Guelforum de Aretio ac
comitalu, sole|)ni slipulalione interveniente, se et suprascriptos omnes et singulos et
eorum heredes et bona et universitalem diete partis et eius bona in peipetuum obli-
gando per se et suos lieredes, promiserunl Guidoni Guidalotti, Guidoni Mancini sindicis
et procuratoribus Comunis et populi Fiorentini, ut co(n)stat scriplura sindicatus facla
manu mei Burnecti C*) notarli et prò ipso Comuni et populo recipientibns, quod ipsi et
eorum heredes et universitas diete partis et ipsa pars erunt de parte Comunis et po-
puli Fiorentini, et utrisque eorum et ipsum Comune et populnm et utrumque eorum
bona fide et sine subiecta vel fraude, manulenebunt et iuvabunt contra omnem per-
sonam, locum et universitatem, et unam guerram facient et non recredulam inimicis
dicti Comunis et po|iiili et ulrisi|ue eorum in personis et rebus et inimicos predicto-
rum Comunis et populi et utrisque eorum prò inimicis, et lamquam veros inimicos
eorum tonebunt et habebunt; et pacem seu concordiam, Irenguam vel pactum sive
convenctionem tacitam vel expressam non tractabunt vel facient absque voluntate, con-
sensu vel parabola Comunis et populi predictorum eis per scripturam publicam data
sive concessa.
Item quod curabunt et facient, quod Comune Florentinum el populus Florentinus
sive ipse populus habebit baliam et fortiam civitatis Aretii, et in ea duret, permaneat
et conservetur; et quod potestas mietei, ponet et eligel in dieta civitate Aretii domina-
turos prò anno futuro; et quod emendabit et emendare poterli sive faciet vel poterit
emendari Constitatnm diete civitatis, et quod emendatum vX factum servabitur ad vo-
lunlatem Comunis et populi Fiorentini sive ipsins [)opuli prò anno futuro.
Item promiseinint dicti sindici partis Guelforum se curaluros quod dominus Tebal-
dus de Boslolis de omiii questione qnam haberet in fulnrum vel habere videretnr in fntu-
rum cum aliqiio cive vel coraitalino florenlino, quod de ipsa lite et questione stabit
ad mandatum Comunis et populi Fiorentini, el observabil omnia et singula que ipsum
Comune el populus in prediclis dnxerint ordinaiida.
(•) Albigroctis. i^) Sic.
AN. 1251] CODICE DIPLOMATICO 289
Et promiseiuiit (|Uù(J cuiabiinl el faiicnt iuxla [ìossc coriiin, bona fido sino fraudo
aul sublrarla, filimi Comutie Arilii conipioiniclet et dabit iti manu Coniiiiiis ci populi
Floieulini sive ipsius populi, et ipsum Comune et populum sive populura compiomic-
tet de ornili lite, briga, differenlia seu questione, quam vel quas ipsum Comune Aritii
nabet voi habilurum est seu habere videretur cum domino Guiilielmo electo aretino
prò so vel Episcopatu aretino sive ipse Eleclus prò se et Episcopatu aretino cum ipso
Comuni quecumqiie esset vel fieret aliqua occasione vel modo bine ad unum mensem
proximum; et quod de hiis omnem bonara adherentiam (") et non malam facieiit, ila quod
dicium compromissiim fiat; et quod iaudalum seu arbitratum fuerit servetur; et ([uod
prefata universiUis partis Guelforum et ipsa pars promictet in dicliim Comune et po-
pulum sive populum omnem litem, biigam, diflerenliam et questionem, quam vel quas
ipsa pars et universitas habel vel habitura est, seu habere videretur cum suprascripto
Electo pio se vel Episcopatu aretino sive tempore Eleclionis pio se vel Episcopatu cum
ipsa parte el partis universitale quecnmque esset vel fieret, aliqua occasione vel modo;
et quod socielalem vel compagiiiam veram, fìrmam et illibatam faciet cum ipso domino
Elecio. Et quod suprascripte persone matrimonia, dotes et securilates facient ad volun-
talem, arbitrium vel inandalum diclorum Comunis et po[iuli sive ipsius populi cum
consMiguineis sive agnatis ipsius domini Electi. Et quod pio hiis omnibus et siogulis
observandis peiiam promictent, bona obligabunt et renumpliabunt ad volunlatem Comu-
nis et populi Fiorentini sive ipsius populi, et predicta iurabuntur.
Ilem quod curabunt et facient ita quod predicti, quorum sunt procuralores et sindici,
et alii de eorum parte usque in ce ad minus liabilalores civitatis Aretii ratificabunt et
confiimabuiil piedictam et similem promissionem el obbligationem facient. Alioquin si
omnia et singula dieta pars vel universitas partis non servaverint et actendent, aut si con-
Irafeceriiil, [iromiserunt dicti sindici partis Guelforum sindicario nomine diclo Guidoni
sindico reripienli prò dicto Comuni et populo Fiorentino sive ipsi Comuni et populo
dare ac solvere Mille maicas argenti boni et puri, et dapna el expensas refìcere, et pena
commissa vel non, soluta vel non, predicta riichilominus observare et firma et rata
retineré. El in hiis renumptiavit exceptioni sine causa et ex iniusla causa doli et in
factum fori brivilegio et omni alii legum iuris et constilutionis auxilio. Confìtentes dicti
sindici partis Guelforum se recepisse a dicto sindico, pio suprascriplis omnibus per eos
promissis el convenclis promissionem piout in carta promissionis eisdem sindicis facta
marni mei Bnrnecti notarli ronlinetur.
Vt'isa vice dicliis Guido sindicus vico el nomine Comunis Floreiitie et prò ipso Comuni
promisil et coiivonil dictis Beilinglierio et Panco, recijiientibus pio parte el niiivorsilafe
pailis Guelforum de Aretio, quod ipsum Comune Florence, bona fide sine subtracta
vel fialide, maiiiiteiiebunt et iuvabunt ipsam [lartem el partis univorsilalem conlra
omiiPiii eoriim iiiimicum de Arilio vel comilatu qui ipsam partein vel partis nniversi-
talom offenderei vel offendere velici in civilate Aretii vel comilatu eius. Et quod si
occasione sociclalis vel compagnie hodie facie sive inite inlor Comune el pofuilum Flo-
reniinum el partem superius iiominatam aliqua persona, locus vel universitas guerram
faceiet in civilate Aretii vel comitalu parti vel universitali partis anledicle, quod prefa-
lum Comune iuvabil et defendei, bona fide sine fraudo, ipsam partem el uiiiversitalem.
(') Ideranttain.
IT
290 DOCUMENTI PF.n LA sToitiA d' akrzzo [583-585.
Alioqiiin si omnia predicla el siiigula piediclum Comune non aelendeiol, ani sì con-
trafaocrel piomisil idem sindious sindicaiio nomine anlediilis sindicis parlis Ciucll'orum
recipienlibns pio ipsa |)arle dare et solvere nomine pene Mille maicas boni el puri argenli,
obligando ipsum Comune el luina ipsius Comunis, el renunpliavil insuper exceplioni
sino causa el ex inìusla causa doli el in faclum el omni alii iuris auxilio. Confilens
dictus sindicus se eliam prò suprascriplis ab eo faclis recepisse a prenominalis sindicis
promissioneni prò Comuni Florcnlie el prò popuio llorenlino, recipiens ul in caria
promissionis eidem sindico facle conlinelur manu mei Buriiecli notarli. Tandem ego
Burnectus notarius infrascriptus, proni inilii licebal ex capilulo Consliluliouis florenline,
precepi prò gnarenligia nomine iuramenti diclis Beilengherio, l'aiifo el Guidoni volen-
libus el conlilenlibus, ul predicla omnia faciant el observenl. Ada sunl liec Florenlie,
in ecclesia sancii Laurenlii, anno Domini Millesimo CCIiiii, indiclione xii, dio xxv au-
gusti, presenlibus leslibus domino Mancclo Anselmi indice, Ildebrandino Ocliboni et
Cambio Guidonis Fuloonerii anlianis populi Fiorentini, el dominis Alberto Restauri et
llodulfo Pngliense iurisperilis el Guidone notarlo filio Alberti de Aritio.
Ego Burnectus Bonaccursi Latini notarius predictis interfui el ea rogalus publice
scripsi.
584.
Guglielmino degli Uberlini vescovo elcUo di Arezzo, riconosciute le gravi spese che
ha da sostenere il monastero di s. Maria di Prataglia anche per la Chiesa Are-
lina, concede al medesimo il diritto di feodo in alcune terre, facendo sottoscri-
vere il decreto dai svoi canonici.
Palazzo yescoTlle presso la Piere Aretina - 16 febbr. 1255. [R. Ardi. Fior., Diploni., Camaldoli].
mm. -iOSXioO. - Nel mezzo dell' alta piegatura stanno ancora pendenti i fili serici gialli e rossi a cui
stava appeso il sigillo episcopale, che trovasi ora messo a parte tra tanti altri sigilli cerei dello stesso Ar-
chivio Diplomatico. È in cera nera, rotto e mancante nel margine: vi si vede la figura in piedi di un vescovo
(s. Donato; con pastorale nella sinistra; coli' altra mano tiene sospesa una milria sopra una figurina di cclc-
siastico, genuflessa e pregante, come per imporglìela sopra la testa. Attorno leggiamo: gvillielmi [dei gratu e]
LECTi a[retini]. Il Sigillo è perfettamenle identico a quello della carta citata in nota a pag. 251.
Guillielmns divina miseralione arelinus Electns dileclo in Cristo venerabili viro
domino Marcilo abbati de Pratallia eiusque successoiibus canonice inslitulis in perpe-
tuum. Devotionis lue merilis equa medilalione pensatis monasteriique de Pratallia con-
diclione soUicita tructinalione revisa, et quod prò nobis et erlesia Aritina dicium rao-
naslerinni quasi inporlabilia laborum et expensainm ho[ne]i-a cotidie subire conligit,
sollicilari cogimur, el post sollicitalioneui huiusmodi procurare qualiler in nobis, quan-
tum cum Dco possumus manum nostri consilii et auxilii exiendamus. Inde est quod
libi donno Marcilo abbati de Pratallia el luis successoribus in perpetuum, pio diete
monasterio recipientibus, iure feudi damus et roncedimus terras, donicala, silvata vel non
silvala, prata et pascua, culla vel inculla nbicum(ine sunt vel prò tempore reperi-
rentur et essent per loca, vocabula et confines in loco qui dicitur Cangirali, inxla
flumen: ab prima parte et secunda fossalum de sopra usque ad viam inaiorem, a ler-
tia parte iimen Guerini el podinm de la Cesta, a quarta siqnidem parte Pogium de
Sucineilis vel siquos alios fines liabeat, cum omnibus lurihus et pertinenliis suis, et
AN. I2y4-125">| CODICE DIPLOMATICO 291
cum omnibus que supra se et infra se liabel, in inh'grnin, nd liabf^nflum, leiiendum,
possidendum et fruendum et quicquid ibi placuerit faciendiim. Ila lanieri quod ipsain
libi vel luis successoribns non liceat vendere vel transigere et alienare, vel ius et
proprietatem diclarum lerrarum in aiiarn peisonam ve! locuin Uansferre seu etiam
commutare. Quas terras et loca, ut dictum est, proraillimus libi abbati predicto, prò le
et tuis successoribns recipienti, non toilere nec molestare, set ab omni persona et loco
defendere et auctorigare nostro dato et facto; quam concessionem ratam habere promil-
timus prò nobis nostrisque successoribus universis. Ad huius autem rei memoriam et
perpetuam fìrniilatem mandamus magislro Cavalcanti notarlo et cappellano nostro, ut
concessionem hniusmodi cum nostri pendentis munitione sigilli redicat (°) in publicum
instrumentum.
Aclum Aritii, in palatio ipsius Electi iuxta Plebem, sub anno domini Millesimo
ducenlesimo quinquagesimo quinto, indictione terliadecimaC), quartadecima kl. martii,
clementissimo papa Alexandre mi" residente, ad hec presentibus idest vocatis testibus
presbitero Benvenuto, Rodulfino de iMarciano et Pacecto familiaribus dicti domini Guil-
lielmi Arilini Electi,' lanello de Mulina et aliis.
(Sn.) Ego Cavalcante imperiali auctorilale iudex [et] notarius hiis omnibus interfui,
et de mandalo predicli venerabilis patris domini Guillielmi Electi Arilini scripsi et pu-
blicavi.
t Ego Bonaguida preposilus arelinus supradiclis consensi ideoque sss.
Ego Ranucius canonicus arelinus sss.
Ego Deodatus archipresbiler arelinus supradiclis consensi et ideo sss.
t Ego Nieolaus diaconus canonicus arelinus ss.
Ego Ildebrandus canonicus arelinus consenssi {") et subscripsi ('').
Ego Bernardinus canonicus arelinus ss.
Ego Guido canonicus arelinus subscripsi.
Ego Caciaguida canonicus aretinis consenssi et subscripsi.
585.
Ordinamenli per lo Slvdio Aretino approvati e confermali dai maestri e dal giu-
dice e assessore del podestà Borro dei Borri.
Arezzo - 16 febbraio 1255. [.\rch. Capii. d'Ar., n. 620, Ada Episcopi et Capitiili, e. 27].
GuAZZEsi, Antico domìnio ilei Vesc. di Ai: su Cortona (Opere, 11, 107, in noia).
Tempore secundi anni regiminis domini Borri.
In nomine Domini, amen. Anno a nativitate eiusdem Millesimo cc.lv, indictione xiii,
domino Alexandro papa quarto residente.
(•) sic. (>>) quUitadecima. e) Il vecchio canonico che soscrive con mano tremante, ripete per
errore consen. parte della parola precedente. (^) subacrtpssi.
292 DOCUMENTI PER LA STORIA II' AHRZZO ['ìH"> .
ìh\- smil ordinamonla fumala el approdala ali omnibus mai,'islris de Arilio, silicei
a domino Manilio de l'aiio, a domiiKi Koircllo(l), a dijiiiino Boiiagiiida (2), a mayislio
Tebaldo (3), (magislro) Rolando (4), magislio llosello (5), domino Ilainerio (6) el ma-
gisiro Bimiecevulo (*)("!).
In primis in roi'iorem ipsnriim elegornnt siipradicUim dominiim Marlinum a fcslo
omnium saiuloiuiu ('') us(|uc ad kaicndas iannarii.
Ilem ordinavnrunl iiuod (|iiilib('l magislcr di-hcal honoraif aliiini oinnilnis modis
quibus polcsl el in scolis ci in convenlibiis el iibique; et qnod nullns magisler del
adiiilorinm voi exortamen alieni ex srolaribus ad faciendam voi dicendam aliqnam iniu-
riam alicui ex magislris; el qui conlrafeceiil solval prò pena qiiinqiie solidos.
Ilem qiiod iiullus magisler debeai recipere scolares allerius magislri in scolis suis
ullra quacluor vices invilo ilio cnius scolares fuerinl, el si inlraverint scoias alicuius
per imam edomadam eliam dicaiilur scolares eins ci eos poslea non recipial. Quod si
aliquis coiiliafeceril lenealur solvere illi cniiis scolares fuerinl dereni solidos pio doc-
trina el Ires solidos prò scolis el reclori solval prò banno v solidos.
Item lenealur quilibel magisler Tacere ad minus Ircs colleclas, unam jiro scolis,
aliam pio doclriiia et terliam prò bcdello ante naiivitatem Domini.
Ilem leiieanlur magislri convenire semel in quolibet mense in loco convenienti et
quoliens requisiti fuerinl per bedellum ex parie rectoris, et qui non venerit solvat
quinque solidos, nisi licenliam et verbum standi habeat a rectore.
Item lenealur (]uilibet magisler non inlrare ad lecliones ordinarias quandociimque
preceplum fueril per bedellum ex parte rectoris, sub banno v solidorum.
Iteci teneantur repetitores omnes scolares auditiiros lecliones que legunlur in scolis
ducere ad scoias el non facere pactum de mercede magislri, sub pena x solidorum
quos solval reclori.
Ilem nullus audeal legere ordinarie in civitale Arilii nec in gramalica nec in dia-
le(c)tica nec in medicina, nisi sii legittime et publice et in generali conventu examinalus
el approbalus el licenliatus quod possit in sua scii-ntia ubique legere (").
Item ordinaverunt magislri quod quicumque scolaris remaneret in hospitio repcti-
lorum, qui audiret lecliones et declinaliones in hospitio,. in suo redditu lenealur sol-
vere lamquam euntes ad scoias.
Item ordinaverunt quod Bonavere possit generaliter recipere a quolibet scolaro exi-
slenle in gramalica duos denarios et a quolibet repelitore sex denarios.
Ilem leneanliir magislri non accipere nec facere accipi hospilium alicui magislro ve!
(•) Aggiun'o coma postilla ia fine di linea .subito dopo questo nome: "sicut retulit mihi notarlo: magi-
stri Orlandus et Tebaldus fisicus... È una correzione ai due nomi Tebaldo Rolando scritti cosi come se fossero
di una sola persona. C") breve lacuna. (') regere.
(1) Insegnava anche nel 12.38 e nel 1265.
(2) In allo del 20 ollobre 1253: "Dominus Bonaguida iuris canonici professor,,.
(3) Fu suo figliuolo "Ubertus phisicus de Burgo Orti,, che s'incontra in atti del 1301, I30S.
(4) È lo stesso "magisler Orlandus gramalicus,, ricordalo più in basso.
(5) Rosello era medico
(6) È forse il "dominus Rainerius de Gressa advocatus,, di una caria del 1254. (Carte di s. Fiora, n. 983).
(7) " Magisler Benreceulus gramaticus,, insegnava nello Studio aretino anche nel 1241 (pag. 236).
AN. I2.')0] CODICE DIPLOMATICO 293
repelitoii viii diebus post lerminum snum, et qui conlra hoc fecerit solvat illi cui hoc
feceiil V solidos. Salvo (■'') ....
Confilmala fuerunt predicia slalula el ordinamenla per dominum lohannem iudicem
et ai^sessorem domini Borri de Borris poleslatis C') Arilii, xm die exeunte februario, in
palalio Comunis Aritii, silicet poleslatis, sedente diclo ludica prò tribunali, presentibus
magislro Tebaldo fisico, magistro Orlando gramalico, presbitero Rainerio capeliano
Episcopatus veteris, domino Piero olim Bonacursi, et Benavere notario et bedello sco-
larium, mandanteni mihi quod sua auclorilate predicla capitola et statula publice et
in publicam formani redigam (I).
(Sii,) Ego Petrus olim Sopornelli nnlarias supradiclis inlerfui, el quod supra legilur
rogalus scripsi el piiblicavi.
(•) Non segue altro. (i>) potestatem.
(I) Si vuole che in .Arezzo lo Studio pubblico laicDlc abbia avuto origine verso la metà del secolo XII,
riferendosi a un documenlo del Ilo! in cui si fa menzione "niultorum sapientum iudicum aretine civllatis,, che
furono interpellati in una controversia tra il vescovo di Volterra e quello di Pisa ('); e alcuni vedrebbero
avvalorala questa opinione dal trovarsi in Ire documenti del 1 178 del 1 192 e del II 96 il nome di alcuni mae-
sili. Ma il "magister Petrus,, C) del primo, il "magister lolnnnes,, e il "magister Persicus„ del secondo ap-
partenenti al Clero della Pieve di s. Maria ('); i "magistri Ugo,, e "Guido aretine ecclesie canonici,, (*) del
terzo, non erano molto probabilmente insegnanti della Università Aretina, ma di scuole ecclesiastiche, le quali
a quel tempo e molto dipoi tencvansi presso la Cattedrale (lìpiscopato) e presso la Pieve di S. Maria. Il nome
di qualche scolaro dell' una e dell' altra apparisce in diversi alti. Non esiste, è vero, un documento, da cui
rilevare l'anno preciso della fondazione dello Studio. Se osserviamo però come soltanto nel 1204 si ricorda
un "Guido doctor„(^) e un "magister Albertus,, e un "magister Orlandus„(*), forse diremo bene che esso ebbe
origine nei primi anni del 1200, quando il Comune, ampliata la vecchia città con una più vasta e s;ilda mu-
raglia, trasferitovi dentro tutto quanto il clero (ed era da tempo che il popolo lo voleva), fattosi più vigo-
roso e fiorente, aveva assicurato a più salde basi la sua costituzione. Non credo, come il Morelli (•), che Io
fondassero gli scolari e i professori emigrali da Bologna, perchè non s' incontra in nessuna scrittura aretina
del tempo un qualche bolognese che comparisse almeno come testimone.
Nel 1206 altri professores e magistri troviamo nelle carte aretine e pur questi dovevano essere pubblici
insegnanti: alcuni si chiamarono "Quintavalle ('),, "Rainerius iuiis professor. Guido (de Morello,, cioè Murello)
doctor phisicus,, (') eh' é il medesimo rammentato nel 1204 e nel 1210 ('"). Poi il celebre Rolliedo Epifanio da
Benevento, trasferitosi da Bologna in Arezzo, quivi tiene cattedra di diritto nel 1215 e fino al 1217 (") a quanto
sembra, elle in quest'anno vediamo dimorare in Arezzo un altro esimio legista, "Rogerius doctor decretorum,, (").
In ogni modo, se pur non vogliamo ritener certa la partenza del giurista beneventano proprio nel 1217, il 3
(1) Muratori; Antiqu. Halle, med. Ili, 1167.
(2) Carte di s. Fiora e Lue, n. 615.
(3) pag. 21, nota.
(4) pag. 37, uota 2.
(5) Doc. n. 445. pag. 73.
(6) Pag. 73, nota.
(7) Slatuto dello Studio e Università di Firenze, pag. xxix (in Docitm. ai Slor. Ital. voi. VII).
(8) In scritture del 1216, 1218, 1219; "magister Quintavalle imperatorie maiestatis iudex ordinarins et
notarius,, (Carte cil., nn. 662, 667, 672).
(9) Sentenza del 25 agosto 1206 pronunziata in loro presenza. Carte di s. Fiora, n. 615.
(10) Carte cit., n. C35.
(11) Cfr. G. Ferretti. Roffrcda Epifanio da Benevento (in Studi medioevali, voi 111, 230-257).
(12) Docum. del 3 novembre (pag. 156).
294 DOCUMENTI l'KIl LA STORIA ìì' AREZZO [580.
586.
Aleuta di Pieve Santo Slefavn venilono al Comune Aretino liò clic possiedono entro
e Inori il fastello della loro terra.
Arozzo, Casii dcgrll Àlbcrgottl • 8 marzo 1256. [11. Aicli. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 33'].
In nomine patiis et filii el spiiiliis sancii, amen. Anno domini nostri lesu Chrisli
a nalivilale eiusdom Millesimo ducenlesimo quinquagesimo quinto, indizione xiii, Ale-
xaiidio pajia residente, imperatore romano vacanle, die mercurii ni* mensis marrii
intranlis. In piesentia et testimonio domini Cioncoli condam domini Orlandini, domini
Baldi condam domini Caponsacclii, Crarie filii (■(jiidam Bonenconlri, Fidei notarii et
novembre del 1220 non era più in Arezzo, ma lo troviamo presso Federigo II, Ira il nobile suo seguito^ a
Castel S. Elia, dove è testimone al privilegio confermato da (|ueir imperatore ai Nobili di Montaulo: nel quale
privilegio viene cliiamalo "inris civilis professor et imperialis el regalis aule niagister,, ('). Nel 1236 sedeva
nella cattedra di diritto "domìnus Petrus arelinus iuris professor,, (^); nel 1 219 "dominns Ugolinus legum
professor,, ('); nel 1251 e '53 un "Bonaguida iuris canonici professor,, (*).
Per tutto il secolo XIII, anco nei periodi di maggiore agitazione e di maggiori travagli pel Comune
guerreggiante entro le mura e fuori, lo Studio Generale è in vigore. Ritornata per alcun poco la quiete, il
potestà, insieme con tutti i maestri clic v' insegnavano allora, approva i presenti Statuti. Di poi vi tennero
cattedra, fra gli altri, maestro Roizello giurista (1258-1265) ('), Benincasa (1262) e Tommaso (1282) legisti;
Chello professore in gius canonico (I2S8).
Né intorno al 1300, né dopo i torbidi durante il regime di Uguccione della Faggiola e di altri podestà
ghibellini (1303-1310), la Scuola universitaria rimase abbandonala. Un documento del 1312 rnmmenla i mae-
stri di essa, che furono "magisler Cenne Venture, magister Cambiucius Blanci,, e "magister Bartolus magistri
Petrus,, il quale era il rector magistrorum (% Ma ben presto gì' insegnanti abbandonarono lo Studio Aretino,
probabilmenle perchò non frequentato più dagli scolari accorsi al nuovo Studio apertosi nella ricca e indu-
striosa Firenze nel 1321. Tornarono nel 133-S, come nota l'anonimo cronista di quel tempo ('), quando Arezzo
era slata asservita da Pier Saccone al Comune di Firenze con una ignobile cessione (1337), ma non pare che
vi potessero rimanere a lungo: seguirono cinque anni dopo feroci lotte contro i Tarlati e i fuoruscili (1342-45),
eppoi, per diversi decenni, gravi agitazioni di parliti e in fine le incursioni, le rapine, gli eccidi delle Com-
pagnie di ventura (1380-1384), che spensero nei cittadini ogni sentimento di libertà, rendendoli inabili a soste-
nere più olire la propria indipendenza. Venuti altri tempi e quando la vita si rese più pacifica sotto la reg-
genza, apparentemente benevola, dei Fiorentini, si pensò a ripristinare l'antico Studio richiamando in vigore
i privilegi degli imperatori perdutisi "propter guerrarum discrimina ac civiles dissensiones,, ("). Riaperto nel
1456, fiori più 0 meno prosperamente fino al 1492. I professori poi che vi ebbero cattedra solo nell'anno 1511,
in cui si riattivò momentaneamente e per I' ultima volta, furono: Giovanni Rancanelli fisico, Cristoforo Ba-
schiere, Francesco Ciofì, Battista Allegri e Girolamo di maestro Agostino da Castiglione (9).
(1) Pag. 175.
(2) Arch. Capit., n. 579 e pag. 210.
(3) Pag. 256.
(4) Carte di s. Fiora, n. 847; Aota Episc. cit.. e. 19'.
(5) Carte di s. Fiora, n. 1066; (Diplomai, di Fir., Camaldoli).
(6) Arcli. di St. di Fir., Protoc. IV di ser Astoldo Ut Baldinuccio, e. 49.
(7) AsNAL. Arbtixi, ad an. Conferma la notizia iiua ricevuta di tre fiorini d'oro che paga 11 "rector
universitatis scolarium civitatis Arctii., (pure fosse forestiero avendo il notaro lasciato in bianco il suo nome)
al fondaco dei Guasconi "prò panno de quo induti sunt familiares dicti domini rectoris,,. Arch. di Murello.
(S) Arch. Cora. d'Ar., Provvig. del 4 magg. 1452 (voi. 9, e. 136).
(9) .\rch. cit. Provvig., voi. 16, e. U9t.
AN. '12oo] CODICE DIPLOMATICO 895
aliorum testium rogatorum et vocalorum, Guido filius condam domini Ugoiiis Scialli
prò se, Rugerius fiiius condam domini Giiidonis prò se el fratribus suis, Ugoliiius filius
condam domini Guidi Pagani \)vo se et fratre suo el MafTucius fìliiis condam Munaidi
prò se et cius fralriijus, el quilibel piediclorum per se el suos heredes el prò piedic-
lis eorum fratribus el eorum heredibus ex certa et pura scienlia et non per eriorem
hoc publico instrumenlo in presenli vendilionis, veiididerunt, dederuut, tradiderunl el ad
proprium el in perpeluum concesserunl domino Guidoni Gioidani lune cajjitaneo populi
Aretini el dominis Guidoni Giegorii el Gronde iudicibus el aliis hengianis, eorum sotiis,
stipulantibus et recipientibus vice el nomine Comnnis el populi Aretini el pio ipso Co-
muni, omne id et loUim seu (|aic{|ui(l predicli veiidilores el eorum fialres vel alius
seu alii prò eis vel prò aliquo coium nomine liabebani, lenebanl et [lossidebant seu
de iuie tenere vel possideie debebanl sive umquam liabuerunl in castro Plebis sancii
Slepliani et extra dictum castrum, infra lios fines, scilicel: a regliia que vadit sive cur-
ril ante castrum diete Plebis usque ad lerram abbaile Diciani, et a flumine Tiberis usque
ad flumen Anscionis; silicei omnes plaleas quas liabebant in diclo caslro el exlra intra
fines predictos; el omnes pensiones sive census provenienles el debilos diclis vendito-
ribus el eorum fratribus, cum omni iurisdiclione, usu el consuetudine quam habebant
vel habere poleranl in diclo caslro el honiinibus dicti castri qnocumque modo el ex
quacumque causa. Item terrcnum sive soliim, resedia, habilaliones, colonatus et inco-
lalus el generaliter ac universaliler quicquid habebant vel liabeie poleranl seu ad ipsos
pertinebat de iure vel de facto, usu, consuetudine vel alio quocumque modo infra diclos
fines et specialiter seu nominatim res inferius specificalas, cum omnibus que supra,
infra et sub se continent res predicle el infrascriptc el cum omni iure, aclione, usu
seu requisilioiiG sibi ex ipsis rebus competenti vel compeliluro, ad habendum, lenen-
dum, possidendum el quicquid diclo Comuni in elcrnum placueril faciendnm sine
(eorum) suorumque heredum molestia vel conlradiclione. Item ex dicla causa vendilionis
dederunl, cesserunt, concesserunl et mandaverunl [M'enominatis capilaneo el hengianis
stipulantibus et recipientibus vice el nomine dicli Comnnis el populi Aielini omne ius
et actionem utilem, direclam, realem, peisonalem et perseculoriam, mediam sive mixlam,
el omnem aliam quod et quam habebant seu deinceps habere poleranl in diclis rebus
el adversus omnem personam et locum nomine sive occasione ipsarum rerum, farientes
prefatos eapitaneum et liengianos nomino dicli Comunis [H'ocuratores in rem suam ut
possint deinceps agere, causar!, accipere, replicare, experiri, se lueri et quicquid sibi
et diclo Comuni placueril facere utiliter et dircele el que verus dominus in re sua et
de re sua facere el exercere polest, prò pretio xxv librarum denariorum honorum pisa-
norum, quod ab ipsis capilaneo et hengianis, danlibus el solvenlibus nomine |)refati
Comunis et populi, in |)resenli confessi sunl recepisse et lolum sibi numeralum eie.
Ada sunl hec in civitale Arelii, in palatio de Albrigollis, coram suprauictis leslibus.
Guido fiiius condam domini Ugonis vendilor supradiclus prò se el Rugeiio filio con-
dam domini Guidonis rediens poslea specificavii et exprimil se habere hec rura si-
mul cum dii'to Ruggerio in mercatale Plebis sancii Sle[)hani infra hos fines, silicei: a
regghia que vadit sive currit ante castrum diete Plebis usque ad teiiam abbaile Diciani,
el a libere flumine usque ad flumen Anscionis per lolum mercatale Plebis; lerliam
parlem dominii et proprietalis omnium el singulorum casamenloram, el terrai'um que
sunl Inter predictos confines, et ius libellarium prediclarum rerum conlra diclam Pie-
296 DOCUMF.NTl l'KH I..\ STOIUA I)' AIIEZZO [086-5387.
beni, inslriimonlo ile ipsa liln'll.iria coiifeclo maini AIbcrIi niilaiii lilìi coiiilaiii All)crli
de l'Iebe sancii Slepliaiii; d (Ucit (|ii(iil viill dare ex causa vendilioiiis predictaiii ler-
liam pailem pru se ci diclo Hii^eiio ('.(inumi Areliiio, et ius ipsiiis libellaiie; et ipiod
ecclesia (|iie duilui' l'Iebes sancii Stepiiani, in (|ua diclus <inliiii ci l(ii;,'iTÌns li.ibent
ius palroiialus prò lerlia parie, est sita inh r prediclos confines; el diciiim ius p;.lr(inatus
pn) parie eos conlingenle, d terliam parlem cnralure mercati Plei)is sancii Slephani
ex causa vemlilioiiis dabuiiL Coninni Aretino, retento sibi diclus (Inido pedagio quod col-
iigilur el coliigi consuevil in diclo loco extra diclos (Ines, quo<i ius podagii prò lertia
parte special solum ad dictum Guidonem et non ad Rugerium, ut dicebat prò eo qnod
habebal dictus Rugerius in eo Iiactenus liabel diclus Guido prò iusto cambio.
Ugolinus vendilor supratlictus fìlius condam domini Guidoni Pagani et MafTuccius
fìlius olim Munaldi prò se et fiatribus spccificabil el expriniunl se liabere hec iiira in
mercatale Plebis sancii Slephani: lertiam parlem prò indiviso omnium el singulorum
casameotorum et terrarum que sunl infra hos (Ines silicei: (a regliia) que vadil sive
curril aule castrnm diete Plebis usque ad terrani abbaile Diciani, el a Tibere flnmine(')
nsque ad flumen Anscionis per tiitum mercatale Plebis; et dicunt ([uod volnnl dare ex
causa venditionis prediclam terliam parlem Comuni Aretino, et quod ecclesia que dici-
lur Piebes sancii Slephani in qua [iredicti habent ius patronatus prò lertia parte est sita
intra prediclos fines; el dicium ius patronatus prò parte eos contingente, et lei liam cu-
ralure mercati Plebis sancii Slephani ex dieta causa venditionis dabunl (lieto Comuni
Aretino, et terliam parlem pedagii qimd colligitui' et colligi consuevil in diclo loco
infra diclos confines, retenlo sibi dictus Ugolinus afficlu quem debet recipere a plebano
Plebis sancii Slephani prò parte eum contingente de molendino gualcherie posilo infra
diclos fines.
Ego Grassus filius Dominici imperiali auctorilate notarius constilutìis, sicul inveni in exem-
plari seu quaterna scripto manu Bencevenni uotarii plii condam Segnordli fideliter exemplavi, scri-
psi et piiblicavi.
587.
V arciprete di Pieve Santo Stefano cede al Corniole la chiesa e il castello perchè
l'una e V altro ricostruisca e difenda.
Arezzo, Palazzo degli Albergotti - 4 marzo 1255. [Ardi, di SI. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 34'].
In nomine patris et filli et spirilus sancii, amen. Anno Domini nostri lesu Chrisli
a nativilate eiusdem Millesimo ducenlesimo quinquagesimo quinto, indictione xiii, Ale-
xandre papa residente, imperatore romano vacante die iovis quarta raensis martii in-
Iranlis. In |)resentia et testimonio domini Malfey iudicis, domini Terni de Bostolis, domini
Cioncoli condam domini Orlaiulini, Gralie condam Bonenconlii, Marsopini notarli, Bena-
mati campsoris, lacopi et Beitrami de Albergollis etaliorum lestium rogatorum et vocalo-
(•) et Tibere fluntinis.
I
AN. I3')o] CODICE DIPLOMATICO 297
rum Doiiiiiius laio(iiis aixlii[iiosbiler l'k'bis sancii Ste|ili;irii coiisideiatis el allcrideiis
ulililatem ninximani Plebis i)iedicle, que qiiidem Plebes ciim omnibus domibus ipsius
ecclesie el eliam cum loto castro condam dirle Plebis, et domibus et massariliis in eis
exislenlibns, eral penilus deslrucla el fundilus dirupla, ila et taliter qiiod nullo modo
aliqua ulililas provenire poterai diete ecclesie, cum nec ecclesia refici possil neque
castrum, nec aliquis l'iuclus poterai percipi ex hiis nisi per viam infrascriptam; et ideo
volens dictam ecclesiam sive basilicam reparare vel reparari facere, et dicium caslrum,
quod sic eral desolalum, ad cullum el habilalionem hominum reduci et incolatum:
volens eliam quod sterile eral et inutile iienitiis ad fructum et uberlalem el utilitatem
redigere, conlraclum qui infra «equilur cum Comuni Aielii inire vel celebrare provi-
dit, ut ipso Comuni mediante et patrono el defensore exislenie, dieta Plebes et ca-
strum cum domibus eiusdem non solum refici valeat, set eliam inviolabililer consorvari
et ab hostium incursibus perpetuo liberari. Qnare diclus dominus lacoftus arcliipres-
biter per se el suos successores, vice el nomine diete Plebis, dedil atque concessil
el ad propriuni et in perpeluum transtulit quocumque modo et quocumque iure sive lilulo
raelius et utilius transferri sive d.iri polesl domino Guiiloni Giordani tunc capitaneo po-
puli Aretini et dominis Guidoni Gregorii et Gronde iudicibus el aliis hencianis eoriim
sotiis, vice el nomine Comunis el po|iuli Aretini recipienlibus, omnes et singulas res
infrascriplas prout inferius declarabilur.
In primis quidem dominium et proprietalem unius casamenti [ìositi in castro Ple-
bis sancii Slepliani insta domnm Dominici et domum olim Gronde, anteriori vero ialere
et retro sunl vie, cum annuo censo mi denariorum pisanorum quem solvere tenebalur
rectoribus diete Plebis Melaneise filins Bencevennis, prout conlinebalur in inslrumenlo
manu Alberli notarii de Plebe sancii Stephani facto. Item dominium et proprietalem
duorum casamenlorum posilorum in dicto castro iuxta domum Melanesis et domum
Sobilie olim Moscardi, anteriori vero Ialere et retro sunt vie, cum annuo censo viii dena-
riorum pisanorum quem Fante olim Soperchii de Asaio prò se et fratre suo rectoribus diete
Plebis solvere lenebatur proul conlinebalur in inslrumenlo manu Alberli notarii facto.
Item dominium el proprielutem unius casamenti posili in eodem castro in capile burgi
ipsius castri cui a Iribus laleiibus sunl vie, ab alio lìlii condam Muscelli, cum annuo
censu quem Artinus et Mercalus de ipso casamento solvere lenebanlur rectoribus diete
Plebis, prout conlinebalur in inslrumenlo manu dicti Alberti notarii facto. Item domi-
nium el pro[)rielalem unius casamenti posili in eodeui castro iuxla domum Martini et
Mercati et iuxla domum Bencevennis, a duobus laleribns sani vie, cum annuo censu mi
denariorum [)isanorum, quos de diclo casamento lacopus el Paltonerius el alii eorum fra-
tres rectoribus diete Plebis solvere lenebanlur, proul conlinebalur in inslrumenlo manu
dicti Alberli notarli faclo. Item dominium et (iro(irielatem unius casamenti positi in
eodem castro iuxla domum Barfoli Talionisi el domum Dominici, a duobus laleribus sunt
vie eie. (I). Reservato sibi archipresbitero ad usum et dominium diete Plebis loto slaialico
salis et lerlia parie allerius slaialiri mercati ipsius loci el lerlia parte pedagii el curatici; et
reservalis eliam aquibolis molendinaiiorum el gualclierJarum que in liane concessionem
et alienationem non veniant, eie. Pro qua quidem concessione et alienalione el omnibus
(I) Segue in altre cinque pngine (sino al f. 37'';, la descrizione delie case e piazze della Pieve s. Slefano.
18
298 DOCUMENTI PER LA STORIA b' AIIEZZO [587-588.
el singulis siipiadiclis prefaltis ardiipresliilcr, iioiniiie liicle l'iebis, coiifossus ost sfi re-
cepisse iiisliiin prc'liiini el iiieiiliiin scciiihIuiii legeni, scilicel (|tiia dicli capilaiieiis el
liengJaiii nomine ilici! Coiiiiinis per se el suos successores el iliclum Comune Aielii
debenl, l'onveneriint el promiseiiinl eidem arcliipreslìilero, slipiilanli el recipienti no-
mine diete l'Ieliis, diiiam l'Ielìcm, hasilicam vel ecclesiam reparare ci reOcere cuin
domilius, ciaiisliis el aliis a|)|)aralis dicle l'Iehis, el reparalas sivc refectas semper in
bono siala relinere, defendere, prolegere el augmenlarc omni lemjiore iiixla posse.
llem dictiim caslrum relìcere el ad liabilalionem cuilum et incolalum bominum redi-
gere, el redarliim et refectiim omni lem|)orc defensare ul et ibi liabitanles el undirpie
venientes in dicto loco lionorari et recipi valeant; el in dieta l'iebe vel ecclesia ad cui-
lum divinum ol decus el iaudem beatissime Marie virginis ac beali Stepliani el alioium
sanclorum el sanclarum Dei divina valeanl olììcia celebrar! cunctisf|ue magnis el parvis
de ipso plehalu Dei pabulum piebcri valeanl et celerà ecclesiastica sacramenta. Ouod
quidem iusliim, immo iiislissimum prelium sive merilum dictus arcliipresi)iter nomine
diete Plebis vel ecclesie repulabal et confessiis fuil et maxime cani nullo alio modo
seu via dieta Plebes vel ecclesia cum predictis omnibus reflc! poliiissel nec defensari. Re--
nuncians exceptioni dici! preti! non habiti, non recepii el meriti non iusli el in utili-
latem memorate Plebis non conversi, doli mali, condilioni indebile sine causa, et iuri
si ipiod est vel polest (]uod eumdem archipresbilerum et eius successores seu dictam
Plebem liberaret vel absolveret seu in aliquo sublevarel a pena supradicla in loto vel
in parte sive ipso iure vel per aliquam exccptionem, el omni ali! canonici el civilis
iuris auxilio sibi et eius successoribns el diete Plebi palrocinanti specialiter vel in genere.
Ada suiit liec in civilale Aretii, in palatio de Albrigoclis in quo lune morabatur
capitaneus supradiclus, presenlibus lestibus supradiclis.
Ego Grassiis filius Dominici iwperiaìi auclorilate nclarius consHlulus siati iuveiii in exem-
plaìi seu qìialeino scriplo manu Benceveniiis filii condam Segnurelli nolarii fideliter exemptavi,
scripsi meumqite signnm apposui.
588.
H coìile Guido di Modigliana soUomelle al Comune di Arezzo i caslelli di Gala-
Irona, Torre Romola e Caposelvole.
Arezzo, Palazzo degli Albergotti - 6 marzo 1255. [R. Aicli. di St. di Kir., Diplom., CapiluU,
voi. XXIV, e. 127'].
ili Dei nomine amen. Huc exeniplum Iransumplnm est vx exemplo excmplalo per Rmlnìfum
Orìandiiii notariiim de ex inslrumento scripto munu Leonardi qucd repertum fiiil in uno foleo
regisLri Comunis Ardii: cuiiis quidem exempli sive inslrumenti lenor talis est: In Dei nomine
amen. Hoc est exemplum cuinsddm instrvmenli Leonardi sic incipientis:
In Chiisli nomine, amen. Anno domini a nativiiale eiusdem Mcclv, die sabbali vi
intranle marcio, indiclione xiii, Aretii in |)alalio ubi moralur capitaneus populi Aretini.
Hec sunl pacla et ordinamenta et concordia concertala et completa inler dominum
Guidonem Cordanum capitaneum populi Aretini el an?ianos ipsius populi, silicei domi-
AN. 1255] CODICK UIPI-OMATICO 299
nos Croiitlain, GuidoDem Gregorii, Ue(n)vcriulum do Caijiaianis, lledolfiiin, Ail)eigi;i inni,
INieholorum iiotaiiiim, Guidonom iiolaiiiim, Oihuidiniiin Aicariscii Beiiasai meiTaroliim
et Beiicevennem de Petrognano nomine et vice Comiinis Ardii et populi eiusdem et
prò ipso Comune ex una parte, et domiiunn comitom Guidoiieni de Mutiliiano Dei
gralia in Tuscia palalirium ex aitera, videlicet quod Comune Arelii iiabeat do Galatrona,
Torre Rennola et Capudselvoli que hactenus consuevit habere, et quod Cornunia predicla-
rum lerrarum faeiant syndicos.
Item quod a Bucino habeat tiostem et cavalcatam ac cuslodiara strade ac deveti.
Item quod syndici predictarum lerrarum veniant ad parlamentum Comunis Aretii (piando
fuerint vocali. Item quod quando Comune Aretii miserit [)Otestalem geni.'raiiter per ler-
ras coinilalus et districlus Aretii, quod idem dominus comes mictat lune |)otestati quem
voluerit in piediclis suis lerris de civiiate Arelii ve! districtu. Item quod idem dominus
Comes fariat sequimenliim capitaneo populi prò Comuni Aietii prò prediilis suis terris,
dum tanien non tenealur prò aiiis suis terris que sunt extra comilalum Aretii; nei;
lenealur respondere prò represailia Alpium, ve! alia de causa, nec ex contraclu vel
quasi, vel ex malefilio vel quasi possit conveniri sub Comune vel poteslate Aietii. Item
quod Cornunia et lioinines predictarum suarum teri'aruni nominatim liberentur et absoi-
vantur in tolum ah omni datio et imposila iiaclenns eisdem et cuilibet prediclorum im-
posito vel imposita a Comune Aretii: et siniililer liberentur ab omni banno et condem-
pnatione lato seu lata contra predicla Cornunia vel liomines prediclos vel aliquem vel
aliquid eoium hactenus a Comuni Aretii. Et similiter liberetur idem dominus comes et
dominus comes Tegrinus pater éius et eorum vicecomites et nnmptii ab omni banno
et condempnalione in quo positi vel que data essent contra eos vel aliquem eorum a
Comune Arelii, occasione predictarum suarum lerrarum vel liominum earundem.
Item quod liomines predictarum lerrarum possint conveniri sub Comuni Aretii de
contraclibus quos fecerint in c.ivitale Arelii. Item quod predicte terre superius nominate
et homines earundem et iura et rationes defendantur et manuleneantnr ipsis dominis
comilibus per Comune Aretii, qiie et quas ipsi domini cnmiles habent in predictis ter-
ris vel liominibus (I).
Tesles fuerunt presenles domini Malheus Sassoli, Boncompagnus Tani, Tebaldus
de Bostolis, Parmescianus Guidi de Pislorio, Porcellinus Federigus coudam domini
Corradi et Ternus de Bostolis ad omnia suprascripta.
Ego Ceon.'u'dds conilani Pclri Temcsi iniperialis aule notarins et ravennalis labellio
ut superius conlinetur sciipsi et compievi parliuni voluiitale.
Ego HmUdfuH Urìaiitlini filuis imperiali uucLuì itale iiulurius, sicul inveni in (lieto publico et
oric/iniili iiisliumeiilo coufecLo marni (lieti Leonardi, ila de verbo ad verbum transumpsi et exem-
plavi et predicla nien siq'w, mandaUì dnmiiii Raiiierii Cacce capilanei et an(^iaiioriim populi Are-
tini firmniH niihi facto, sub anno Duniini Mcclvi, die xvn iunii.
F.t ego Maizuiiliis condam Alarci de Monte aretinus clvis imperiali aucloritale notmius,
proni conti nei i inveni in diiUis instrnmentis et exemplo ita hic de veì-bo ad verbum fideliler
transumpsi et exrmplavi nirliiì addito, diminvlo vel mutalo per quod ipsoruin vel ulicnius eorum
(I) A e. I2S dell' iiulicnlo voi. XXIV ilei Cnpitoli si cita, ma non si ti-ascrive, l'alio di giuramenlo degli
uomini di s. Liparata (sic), lìonnola e Galalrona per le convenzioni slabilile dal Pole.slà "Rainerio Rustici,,.
aOO DOCIIMRNTI ì'V.n r.A STORIA d' ahkzzo [588-589.
in aliqiio sitbstaittia ledi possel. el ipsis sic e:remplatis una oun ser GuuUIo Bracci de Arelio
tiolario ttscullavi, el quia Iter Piri-inplii ciim orirjiiinlibus prediclis el e.remplo concordare inventa
Siint. ideo me snbscripsi, v)etimqne signnm appo.sni. cai instnualioni excmpiis el omnibus snpradi-
c.tis iluminìis rncins de To'enliiin index Comnnis Arilii el assessur nvbilis viri h'runcisci de
l'elruynlula pvteslalis A retti snam et Covninis Aretii aucluritalem inlerposiiU et decretum, in
politilo iiiridico Cotìtmtis Aretii, snb unito Domini a nalivitate eiusdem Mcccxiiu, indictionc xu,
domino Clemente papa residente, die vii mensis ianuarii, presenlibns domino Francischo indice
de Scalis. ser Vanne Guuldi, ser Meo ser Isacchi de Aretio teslibus.
589.
L abbate di s. Maria di Dicciano cede al Comune luUociù che il monaslero posse-
deva entro e fuori il castello di Pieve s. Stefano.
Arezzo, Palazzo degli Albergotti - 8 marzo 1256. [I!. Ardi, dj Si. di I"ir., Capitoli,
voi. XXIV e. 38'J.
Ili nomine patiis ul lilii et spirilus sancii, amen. Anno domini nostri lesu Chrisli
a nalivilate eiusilem millesimo ducenlesimo quinquagesimo quinto, indictione xiii, Ale-
xaiidro papa lesideiite, inipeialore romano vacante, die lune vili mensis marcii intranlis,
et testimonio domini L'bertini de IVlrainala, domini Aldebrandini Guidi Militie, Blanci
notarli, Aldibraiuiini noiarii fili! magistri Aiuti, Apparili! ^ondam Bencoraiiiuli et alio-
rum ad iiec rogatorum et vocatoriim leslium. Donpnus (Rainerius) abbas abbaile de
Difiano consideians ci allendens utilitalem maximam diete suq abbaile si castrum
coiidam Plebis sancii Stepliani reliciatur el ecclesia sive plcbes condam destructa in
diclo loco reparetur, ad quam sive in qua tain ipse abbas quam alii undecumque
venienles recipi vaieanl et in divinis et temporalibus aliquando rccreari; consideraos
eliam qnod posscssioiies quas diclnm monasleriiim liabcl prope dii:lum lociim longe
l)retiosiores el melioies erunl ex assidua iiabitalione el conversalione liomiinim dicli loci,
el ut forum sive mercalum in diclo loco possit reparari vel reformari, de quibus tota
contrata melioiabitnr, nedum ipsum mouasterium, cuius possessiones quasi ad quam-
dam sleiilitalem devenerant et vilificalionem propler abscnliam homiiuim et discessum
et deslruclionem dicli loci, intuilu eliam divino el prò remedio aniiiiarum abbalis et
monachorum dicli monaslerii, amore Dei el beale Marie virginis el beali Stephani, ad
hunc conlracluni et ad hanc concessionem sive alienationem Comuni Aretino faciendara
propria voluntale devenil ut ipsum Comune liberius el liberius dicium locum sive ca-
strum diiulum vel destructum cum plebe el ecclesia valeal repai'aio paratamque omni
tempore defensare. Quare dictiis domiiiiis abbas vice el nomine dirli monaslerii el ab-
bazie de Diciaiio per se suosque successores dedii, cessil, concessil et ad proprium in
perpeluiim tianslulit (]uociimque modo et quocumque iure sive titulo melius el ulilius
traiisferri sive dari potest domino Guidoni Giordani lune capilaneo populi Aretini et
dominis Guidoni Grigorii el Gronde indicibus et aliis hencianis eorum soliis, vice et
nomine (^omunis el populi Aretii recipienlibus, orane id et lolum seu quiequid dieta
abballa de Diciano vel alius pio ea habebat sive umqnam liabnit tam in castro Plebis
AN. \2'àlj] CODICE DIPLOMATICO 301
sancii Stephani qiiain extra dicium castrum, infra lios (Ines scilicel a fliuiiim; Tiljeris
usqiie ad flumeti Anscionis et nsque ad campum diete abhatie de Diciano, i;um omni
iure, aclionc ci usii seu reqiiisitione sibi ex diete nionaslerio ex diclis rebus compe-
tenti et competiliiio, ad hahendum, tenemliim, possidenduni el quicquid dielo (Comuni
deinceps plaeueril l'acieniJum sine sua suortimque suceessorum molestia vel contiadi-
clione(I). Et insuper ex eadem causa sive eausis diclus abbas nomino diete abbatie f)er
se suosque sni:cessores dedit, cessit et concessit alque niandavil prenominalis capitaneo
et liengianis nomine dicli Comnnis iccipientibus, omnc ins el actionem ulilem, dircclam,
realera, personalem et persecutoriam, mediam sive mixtam el omnem aliam, quod et
quam dicium monasterium habobat, liabueral seu deinceps habere poterai in omnibus
et singulis bonis et rebus seu iuribns in dicto castro el extra, infra diclos fines exi-
stenlibus el ad eamdem monasterium perlinenlibus de iure vel de facto, usu, consuetu-
dine vel alio quocumque modo eie. Pro qua qnidem cessione el concessione et omni-
bus supradiclis dicUis dominus abbas nomine dicti monasterii confessus est iustum pre-
tium el meritum recepisse secundum legem, silicei quia predicti dominus capitaneus,
henfiani nomine dicti Comunis et dictum Comune promiserunl dicium caslrum reficere
el ad habilalionem, cultum el incoialum hominum ledigere. Quod qnidem pretium sive
meritum diclus dominus abbas nomine dicli monasterii iustum immo iustissimum re-
putabat el confessus est et m.ixime cum nullo modo alio seu via diclnm castrum. refici
possel nec defensari, eie.
Ada sunl liec in civilate Arelii, in palalio de Albergollis in quo lune morabalur
diclus capitaneus (2), presentibus leslibus supradiclis.
(1) Allo stesso e(Tt)llo fa allra donazione al nostro Comune inesser Zullo di messer Graziano di Miirlo.
L'aUo si legge nel più volte ricordalo voi. XXIV dei Capitoli del Coin. di Firenze, e. 39: "Dominus Ziillus de
Murlo olim domini Grariani sua libera et spontanea volunlate et ex certa scientia et non per erroiem, sciens
se ad infra.scripla non teneri, set sive teneretur sive non, nicliilominus voluil quod omnia tencant et plenum
robur iuris sorliantur eflectum, prò se ipso et eliam nomino fraliis sui domini Vgonis hoc publico instrumento
donationìs presenti die pure, libere, ac simpliciier inter vivos donavit, dedit, iradidit el concessit domino Gui-
doni lordani lune Dei gratta capitaneo populi Arelii et anrianis prò populo et Comune Arelii slipulanllbus et
recipienlibus et cui dictum Comune concederei ius snum, septcm pUileas quas ipsi fralres liabe!)iint intra muros
castri Plcbis sancii Stephani in Verona comilalus Aretil et octo plateas extra dicium casliiim prò doniibus
faciendis. Ilem pedagium. curaiiam seu maltolletum et omne ius quod ipsi habebanl et videbanlur liabere seu
possent habere in mercalale diete Plebis et spelialiler onnie ius quod habebal infra hos fìnes: a llumine Tevaris
usque ad campum (') abljatis ci aquam qiie dicitur Anleckia el siqui alii fìnes sunl, etc. Actum in civilate
Arelii, in palatio Albrigotloium in quo capitaneus morabalur, sub anno Clirisli a nalivilale Millesimo cclv,
indici, xui, Alexandre papa residente, imperio romano imperatore vacante, die iii exeuntis februarii, coram
Ildibrandino Ubei'tini, Lucerlo Uberlini Gii'ardini, domino Soldano, Bernardino de Monlecchio, Bertramo Albri-
gotlorum el domino Ugone comile de Monledollio et nliis leslibus vocalis,,.
(2) Anche di poi, cioè nel 1269 maggio 20, troviamo che il Capitano del popolo e i ventiquattro del Con-
siglio del Comune e del popolo, tengono le loro adunanze "in palalio de Albrigoltis,,. (R. Ardi. Diploni. di
Fir., Camnldoli).
(«) Tevaris et campum.
303 DOCUMKNTI PER LA STORIA I)' AllEZZO [590-5ÌM .
590.
/.(( purlc (jtulfa di Arezzo prende a mutuo dui l'oinuiw ili i'ircnzc dodicimila
lire.
Presso le mura della ciUà • 27 settembre 126a. [II. Ardi, dì Si. ilìKii., C'ipituli, vul. XXXIII,
e. 139; XXVI, e. 2'ó'ó'; XXIX, e. 305'J.
Ili Dei nomine. Domiiiico iiic::rn;iliiiiiis ;iiino Millesimo liiii-eiilesinio (|iiiii(|u;ig(!simo
qiiiiilo, (|iiaileilerimi' iinliclioiiis, die iiiiic (|iiailo exeiiiile mense se|ilcniliris. Domi-
nus (juicio (|iioi)tlam Beitiami index sindieus el niinliiis spelialis |)ailis Guell'oiiim de
Arilio et C.omiinis civilalis .4relii, ut constai de .sindii-nlii per pnhliciim inslnimenUim
faeliim maini Aiiiannali nolaiii sul» anno M .cclv, temporibus domini Alexandri pape (luarti,
indielione xiii", die sabati vigesimoquinto mensis seplembris, a me l'arisio Uiislici iu-
dice et notario infrascii[)to visiim et lectum, siiidiealiis et piociiratoiio nomine prò ipsa
parte Giielforum de Aritio et dicto Comiini r.ivilatis Aietii, fiiit in verilate coiifessus se
mutilo aceepisse et habnisse a domino Iae,(dio de Cerreto sindico et procuialore populi
Fiorentini sindicario el piociiralorio noniine prò i|iso popiibi Flnrenlino, et de denario
et pecunia dicli populi el vice el nomine ipsiiis jìopiili, dante et numerante, libras duo-
decim milia bonorum denariorum pisanoriim veteriim, de quibus non sub spe alicuius
numerationis el solutionis future se vice el nomine ipsiiis partis Giielloriim de Ai'itio
et Comunis civilatis Aritii se bene pai-alum et conlenlum vocavil ab ipso. QnDi] qui-
dam debitum et pecunie snmmam diiodecim miliiim librarum idem dominus Tiiiido
syndicus partis Guelfoium de Aritio et ("omunis Aritii civitalis oblinando se syndi-
cario el procuratorio nomine pio ipsa parie (Inelforum de Aritio el Cimiiinis civilatis
Aritii et ipsam parlem Guelforiim de Arilio el ipsnm Comune Aritii eidem domino la-
cobo syndico Comunis et populi Fiorentini, syndicalus el piociiralorio nomine prò ipso
Comune et populo recipienti, et cui vel qiiibus Comune et populus Floientinus ron-
cesserit in civitate Florentie vel alibi ubicnmque ipsam parlem Guidforiini de Aritio et
Comune Aritii civilatis, Comune el popnliis Floienlinus invenerinl vel invenire voluerint,
et petere, reddere, solvere et pagare piomisil et convenit bine ad diios annos proxime
venluros. Item promisil el convenit dictus dominus Guido sindicus partis Guelfoium
de Arilio et Comunis Aritii procuratorio nomine prò ifisa parie Giielforum de Aritio
et Comuni Aritii eidem domino lacobo syndico Comunis el |)0[iuli Fiorentini, syndicalus et
procuralorio nomine prò ipso Comuni el poimlo Fiorentino recipienti, non probare huius
debiti totius vel partis solutionem vel absolulionem, compensalionem, satisfadionem,
finem vel recoiiventionem aul termini rnutalionem, et conica hanc scriptiiram aliquam
exceptionem vel defensionem iiiris lei^um ve! l'adi seii Cunstiluti vel aliquid alimi no-
civum non apponere vel protestali, nisi per scripliiram publicam tantum faclam de
prediclis vel aliqno prediclorum manu lioni et legalis nolarii de civitate vel comilatu
Fiorentino vel per liane eidem parli el (Comuni Aritii a Comuni vel pi'o Comuni Flo-
rentie reddilam, et quam apiid se rebabitain, dampnatam vel cancellatam hostenderent
el non per tesles publicos vel alio modo. El non (letere prò hoc debito libellum vel
,\N. ri55-l256] CODICF. DIPLOMATICO 303
liuius scriplure exemplum, et non appellare al) aliquo preceplo quod dicic parli et
Coimini fieret prò hoc debito vel ab aliqiia seiileiilia que coiilra eos darelur; el ex
nuiic iiiri el he[ie(ìcio appellalionis ex pacto renuntiavit. Al si coiilrafecerint vel fece-
rint vel, ut dii'lnm est, non solverint, promisil et convenit dictus dominus Guido
syndicus paitis (liiell'orum de Arilio el Conuinis Aritii eidem domino laiobo syndico
Conumis el populi Florenlini, syndicario et procuratorio nomine prò ipso (Comuni et
popiilo Fiorentino recipienti, dare et solvere nomine pene dupli libras vigilili quatuor
milia eiusdem monete; el dampna omnia el expensas emendare, credendo el stando de
dampnis el expensis el interesse simplici verbo C(miuiiis et populi Fiorentini vel ipsius
Ccmunis et populi sindici sine lionere iniamenti eie.
Ada lieo sunt extra civilatem Aritii, prope muros diete civitatis, presenlibus testibus
Ubertino Benciveni, Ridolfo domini Ranaldi de l'ulcis, Aldobrandino Otlobuoni, Ric-
comanno Guidalolti notarlo, Albertino de lo Scollo bannitore populi Fiorentini, Benin-
tendi Guilielmi nunlio antianorum, Ottaviano Alberti et Torrisciano Ulivieri Cerchi.
Ego Tarisius Ruslichi imperiali auclorilale iudrx alque nolarius, auclenlicnm. huius
exempli a me ipso rogatnm et imbreviatum el publicatum et Comuni floienlino red-
dilum, vidi el legi, el de mandalo domini lohannis de Brayda regi! vicarii Florentie
fideliter exemplavi ideoque subscripsi.
591.
7 Quelli e i Gkibellùti d' Arezzo nominano i loro procuratori per concludere tra di
loro una pace general;.
Arezzo, Pieve di s. Maria ■ 9 marzo 1256; [Ardi, di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIX, e. 232';
Caltednile - 10 marzo 1256. XXXIII, e. 193'].
Nel margine del voi. XXI.X: Instrumentum qualiter homines partis Guelforum de Aritio fecerunt eorum
sindicum ad faciendam pacem cnm homiiiibus partis Ghibelline diete civitatis. Nel voi. XXXIll: SindicUus
partLf Guelforum Arelii; ma in ([uesto il ilocumenlo è imiiilo in fine.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nalivilate Millesimo ducenlesimo quinquage-
simo sexto, domino Alexandre papa resiliente, indiclione xiiu", die nono marlii. Con-
vocalis consiliariis partis Guelforum civitatis Aretii et universitale hominum diete partis
in*Plebe sancte Marie civilalis Arelii, voce banoiloris, el ad sonum campane. Dominus
Donatus condam domini Ste|)hani et Guelfus condam domini Frederici Teste capilanei
diete parlis Guelforum civilalis et comilalus Arelii, de volunlale, iicenlia et consensu
consiliariorura suorum el omnium hominum ipsius parlis ibidem convocaloium,
et preiiicti consiliarii el homines cum predictis capilaiieis, omnes siraul, unanimiler
et concordiler, nomine ipsius partis et lotins universitalis diete parlis lam civilalis
quam comilalus Arelii, de communi volunlale, fecerunt, creaverunt, ordinaverunt et
consliluerunl Vicinum condam domini Rodolfini de Calinaria eorum et dicle parlis et
specialium personarum ipsius partis el lotius universitalis partis piedicle lam civitatis
quam comilalus Aretii, legiltimiim sindicum seu procuralorem et sullicienlem num|)lium
el responsalem ad faciendum generalem pacem, com|)ositionem et perpetuali) con-
3()i DOCUMENTI PER LA STORIA I)' ARKZZO [59l-;i'J2
coidiain noiniiiu dirli', [larlis ci s|)cli;iliiim pci-soiiiuiim uiiiiiiiini l'I nniversilatiij |Kirtis
pieiliclo tain iiviialis (|iiam coiiiilatiis Aielii cum simlicn Sfii prociiialoru pailis (iiliul-
liiiomm t'ivitalis el comilaliis Arelii siipor oniiiibiis et lii; (iiiiiiilnis iniuriis, inalcficiis
(lainpnis ilatis ol acliniis coinmissis vcl liahilis ìiiIit iluias pai'lcs vcl iiitiT aliipias
spclialos pcrsuiias dirlariim jiailium scii roiilia alniuos di' una palle ab aliipio vel
ali(|nibiis de alia parie, ci e ciiiivcrsi) i|iii)Ciim(|iie illudo el (|iiaciinn(]iie occasiuiiu; ci de
omnibus hodiis, iiiimiciliis et oITcìisioiiibus que el qiias dicle parles inler se fecissent
aclciiiis scii aliquis ve! aliqiii de ima pai'le coiilra aliqiieiii voi aliquos de allora parte,
diclis voi lac.lis pcrsonaliler voi reaiiliM- (|iiociiinqiie modo voi (|uaiiiiiiipie occasione.
El ad pioiniclfindum penain Iria milia niaicanim lioni argenti, el ad absolvondum el
absolulionem faciendnni ali onmilìiis ponis in f|iiiiins dicle parli Gnelforum ve! alicui
speliali persone ipsius parlis coinniissum essel per ifisam ailerain parlem Giiiijellino-
rini) ve! alii|iio(s) spociaios ipsiiis parlis ani aliam pcrsouam et r.nmniiilalom rpiamlibet
pio i|isa |iai le; ci ad obliifaiiihiiii bona omnia dicle pailis ol speciaiiiini oniiiium ifisius
pailis: ol ail iiiraiidiini in aiiimabns oinninm ipsiiis [ìarlis [iiediclani pacem perpetuo
servaliiram; et ad faciendiini iiisli iinienliitn pacis el remissionis omnium iniuriarium
el [)romissioiiis el absolulionis el obHgalioiiis circa omnia et singola prediela el alia
omnia dicto siiidico alterins pailis con.sliuilo voi consliluondo, ila cjuod de iure teneat
ad lolani vohiiilalem (loininonim Gnidoiiis Berliami el Federigi Marabotlini arbitrorum,
laudalornm el amicormii comnnium a dictis pailibus seu sindicis eoriimdem conslituto-
ruin, ol domini Tcini do Buslolis in lorlinm elocli in quibus dicli arbitri discordarent.
Ilcm ail damhim sindicnm Couninis Fioienlie, nomine ipsius Comunis Florentie, in
fideiussorem pio dirla pare perpetuo observaii farienda et prò observandis omnibus que
conlinebnniiir in dirlo iiislinmcnlo pacis predicle; et ad rogandum et mandanduin ipsi
sindiro Fioienlie ut prò se et ipsa parte Gnelforum fideiubeat. Ilem ad j)romitlendum
ipsi sindico Florentie exlrahere el conservare ipsum sindicum el Comune Florentie et
speciales personas omnes dicti Comunis indempnes el indempnia et sine omni damno et
expensis do ipsa fideiussione; el ad faciendum instrumentum ipsi sindico Florentie (') de
prediclis rum promissione dicle pene et refeclioiie damnorum et exjìensarum et bono-
rum omnium ipsius parlis et specialium personarum ipsius parlis obligatione et cum
aliis solempnitatibus etc.
Alla sunt hoc Arelii, in dieta ecclesia, coram Gherardo Corbizi, Restauro Aitobene,
Orlando Bononis et Ranuccio notariis et Volila balitore et aliis testibus rogalis.
(Su.) Ego Rodulfus Orlandini filius imperiali aucloritale notarius prediclis omnibus
interfui rogatus sss. et publicavi (I).
[Capitoli, voi. XXIX, e. 2o3].
In iiiai'giiie; Instrumentum qualitcr homines partis Glubfllinorum de Arilio fecerunt eorum sindicum ad
faciendum pacem cum hominibus partis Guelfnrum diete cicitatis.
In nomine lilii Dei, amen. Convocalis consiliariis parlis Ghibellinorum civilatis
Arelii el univeisilale dicto parlis in E|iiscopalu civilatis Arelii, voce banniloris el ad
(") instrumentum ipsi sindico Florentie instrumentum, cosi nene due redazioni.
(I) Vidimano la copia i notaji "Buongiaiiiii quondam Galigani, Rodolfus Bonlalenti, Rogorius filiiis Ugonis
Albizzi,,.
AN. ISoG] CODICE DIPLOMATICO 305
sonuin campane. Iiominus Fredeiicus Marabolliiii cupilaneus diete paitis (lliibelli-
nomm civitatis et comitalus Aretii, de voliiiilate, licentia et coiiseiisu consiliariorum
suorum et omnium hominum diete parlis ibi convocaloi'uni, et predicti eonsiliaiii et
homines cum predieto ea|)ilaneo ("), omnes simili iinanimiter et coneorditcr, nomine
ipsius parlis et totius universitalis ipsius parlis tam civilatis quara eomitalus Aretii, de
comuni voluntalo lecerunt, croaverunt, ordinaverunt et eonslitueruiil Riccarduceium
quondam domini Guidonis (Ihottifredi eoruin et diete parlis et speliaiium personarum
ipsius parlis et lolius univeisilalis paitis predicle tam civitatis quam comitalus Arelii
legittimum sindicum sea procuratorem et suffìcienlem responsaiem ad faciendum gene-
ralem pacem, compositionem et peipeluam concordiam, nomine diete parlis et spelia-
iium omnium et universitalis parlis predicle tam civitatis quam comitalus Aretii cum
syndico seu procuratore parlis Guelforum, recipiente nomine et vice diete parlis Guel-
forum et spelialium omnium et universitalis parlis Guelforum civilatis et comitalus
Arelii, super omnibus et de omnibus iniuriis, malefieiis, dampnis dalis, eie. (I).
f'resentibus Ridolfo notarlo, Bianco baliloie, Bianco iiotario, Matlieo Gozzetti et Ben-
venuto Bonaventure notarlo, sub anno Domini Millesimo CCIvi, domino Alexundro papa
residente, indiclione xiiii', die x marlii.
Ego Fides ab imperiali maieslale notarius predictis omnibus interfui rogatus, sss.
et publicavi.
592.
La parie guelfa e la parie ghibellina di Arezzo ed il Comune di Firenze fanno
vicendevole promessa di Iregua e d' immunilà.
Arezzo, Pieve di s. Maria - 19 marzo 125C. [R. Ardi, di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIX,
e. 252; XXXIII, e. 193].
In margine (voi. xxix): inslrumentum qualiter Aretini promiserunt conservare indempne Comune FlorenUe
a sotietate et promissio quam fecerunt inler se.
In Dei nomine amen. Anno incarnationis millesimo ducentesimo quinquagesimo
quinto, die dominico nonodecimo martii, indiclione quartadecima. Cum Stoldus fìlius
quondam Clarissimi Lascianomi sindicus Comunis Florenlie, ut scriptum est manu mei Ro-
gerii notarli infrascripli, promississet nomine Comunis Florentie Vicino fìlio olim doniini
Ridoliini de Catinaia sindieo parlis et universitalis parlis Guelforum civitatis et comitalus
Aretii, ut est scriptum per Ridolfum Orlaiidini nolarium, et Ricliardo quondam domini
Guidonis Ghollifredi siiulico partis et universitalis parlis Gliibellinorum civilatis et co-
initalns Aretii, ut est scriptum per Fedem nolarium, et eorum et utriusque eornm et
potestatis et Comunis Arelii precibus et mandalo se facturum et (curaturum) quod Co-
(•) cum predlctus capiCaneus.
(1) Come sopra; e questa copia viene vidimata pure dagli stessi tre notari fiorentini sopradetti.
30G DOCUMENTI l'KH LA STOHIA I)' ARF77.0 [592-593.
Illune Floreiilic f.iiiel i|uolI iilui(|Ui! siiuliciis et pais iilra(]»e servaUunl el arlemleiil
pai'em iiiler se siiulicos, nomine siioiiini |tailiiini, el ipsas pailes liuilie prcsonlialilcr
factam, ul eliain scriplum est manii Hoiliilli et Feiii nolaiiornm vt'l allcrins cmnni,
ulerqiie sinclicus univorsilalis pailiiiin Ardii el dislriclus pio sua parlo si'ii parie prò
qua sinilicus csl simlicatus iioniiiH'; el dominus Tegiariiis Alilobrandi di; Adiinariis
•])0leslas civilalis Arelii, de volunlale et licciilia el consensu Cumuiiis el liominum ci-
vilalis Arelii, congregali el congregaloriim in l'Ielìe sancle Marie civilalis Arelii, que
quasi tota dieta l'Iebes eral hominum piena, el ipsum Comune el liomines volentes ut
Comune Florenlie ab ipsis parlil)us el (Comune Arelii conservctiir indi'inpne a promis-
sione ci occasione promissionum el obligalionum faclarum a dirlo sindico Comu-
nis Florenlie sindicis parlium Arelii el dislrictiis, promiserunl predirlo SUddo siiidico
sindicalum nomine recipienti prò Comuni Fhirenlie, ipiod ipsiim Comune Florenlie et
sindicum eius nomine dicli Comunis, Comune Arelii el nlra(iiie pars occasione cuius
Comune Florenlie dampiiificarelur sive dampna subslinerel, conservabil ci coiiservabunt
indempnem el absque dampno inde ad unum mensem post dampiiilicationcm seu dam-
|)nuin lialiilum vel receplum; alioquin |)romisit dicla poleslas el Comune Arelii el sin-
dici predicli sindicalus nomine dare el solvere sindico Comunis Florenlie sindicalus
nomine recipienti, nomine pene duplum rei dampnificale el insuper mille marclias boni
arfeiili, el quoliensciimque semper firmis el ralis maiienlibus snpradiclis. El prò liiis
omnibus el singulis observandis -il in perpetuo liiniis lenendis. obligaverunl bona dicli
Comunis et parlium prediclarum que prò Comuni Florenlie et sindico dicli Comunis
precario se possidere conslituerui;!. Renunlianles condiliorii beneficio el exceptioni sive
causa et ex iniusla causa doli, mali el in faclum el omni alii sibi el eis compelentibus
vel competituris.
Actum in civitate Arelii, in Plebe sancle Marie diete civilalis, presentibus fratribus
Roderlo, Francescho el Homodoo de ordine Predicalornm, el fratribus Lucterio et lacobo
et Andrea de ordine Minorum, et Ridolfo noiaiio libo Orlandini el Fede nolario de
Arelio el domino lacobo Gherardi et domino Albicco Tiinciavellie et domino Alberto
Ristori de Florentia iudieibus ad hec leslibus el pluribus aliis.
(Su.) Ego Rogerius filius Ugonis Albicci auctoritaie domini Frederici imperatoris
publicus nolarius el lune scriba anlianorum popoli Florenlie predidis omnibus dum
àgereutur interfui el rogalus publice scripsi ideoque subscripsi feliciler.
593.
Vendita falla dai Pazzi di Valdarno al Comune Aretino dei castelli di Ponlenano
e Capraia per millelrccrìtto lire.
Arezzo, Casa di Boncitolo albergatore - 19 marzo 1256. [ll.Aich. di St. di Fir., Capitoli,
voi. XXIV, e. 133].
In Dei nomine amen. Anno Uomini a naiiviiate Millesimo ducenlesimo quinquagesimo
sexlo, domino Alexandro papa residente, indiclione quintadecima, die nonodecimo mensis
martii. In presenlia et testimonio dominorum Ahimanni de Turri poleslatis nunc Comu-
AN. 1550] r.onicK diìm.umatico 307
iiis Floreiilio el Kernardi Kaiiierii, Airigelli (;;u:(;iali, Uocci riuiic. anciaiionini populi Flo-
renliiii el clominorum Alberti Restauri, lacobi Gerardi, Alberi Triiiciavellie el lldebran-
diiii Emportiiiii iudicuin el ambasciatorum dici! Comunis, et domini Teglarii Ildebrandi
mine poti'statis Comunis Aretii, domini Guidalocti indicis el assessoris Comunis Aretii
el Delainti et Fidei, Geiardi cnndam Corbeci, Amannati et rercJvalli notariorum ad
hec voratorum et rogalorum leslium. Nos Rugerius olim domini libertini Pacci et Guido
plebanus el Uberlus fralres filii condam domini Guidonis Facci el Tribaldiis rondam
domini Neapoleonis Pafci et Guiglioiminus et Rriinerius fralres fìiii condam domini
Raineiii Facci hoc inslrumento venditionis, dominii et proprielatis et possessionis, asse-
renles res el bona infeiius per nos vendila ad nos pieno iure proprielatis el dominii et
possessionis pertinere, el rationabiliter vendere et disti'ahere posse omni occasione et
exi'eplione iuris el facti ac intenlionis remola, per nos noslrosque heredcs, quilibet
nostrum in solidum, vendimus, damus, liadimus et iure proprio el in perpeluum conce-
dimus vobis Nerbocto condam Ianni et Fiero Mac^e fratribus penilentie camarariis nunc
Comunis Aretii et syndicis ipsius Comunis ivt'iu, stipulanlibus et recipienlibus nomine
Comunis Aretii et [irò illis qui ius haberenl ab ipso Comuni, caslrum Pontenani cum
turre, cassaro et palalio constructis in dicto castro: item caslrum Caprarie, cum turre,
cassaro et palatio et cum muris el carbonariis, fossis et munilionibus et resedlis eorum;
que duo castra posila suol in comilalu el episcopatu Ardii, in vesconlaria de Monta-
nea, cum iurisdiclionibus el curtibus et disli'ictibus, finibus el curiis eorum el usibus,
finibus et pertinenliis el adiacenliis eorum. Ilem donicarias, aflictus, census, reddilus,
operas, servitia omnia que nobis debenlur et reddi debent in diclis castris ve! terris et
eorum curiis vel dislriclibus, vel consueta sunt nobis vel nostris antecessoribus reddi
aut fieri prò ipsis terris vel castris vel prò aliquibus bonis, poderibus, lenimentis
posilis in diclis castris vel eoium curtibus vel alicuius eorum. Ilem podcria et teni-
menla omnia et resedia, que a nobis et prò nobis tenentur in diclis castris et eorum
curtibus vel dislriclibus. Item hommagia et hon(e)ra(?), angarias, perangarias et servitutes,
que habemus (et) hahuimus nos vel anlecessores nostri vel habiluri sumus versus ho-
mines mares et feminas commorantes in diclis terris vel eorum curtibus nunc vel in
futurum. Item patronatus ecclesiarum et liomines villanos, ruslicos, residenles, ascri-
plos vel alio genere servitutis aut alterius condiclionis nobis obnoxios vel subpositos
in prediclis castris et curtibus el dislriclibus et prò eis. Item omnia et singula que
habemus, habuimus el iiabuerunl anlecessoies noslii el habiluri sumus in diclis
casliis el eorum curtibus el dislriclibus in domibus, hcdifiliis, molendinis, aquibolis,
terris, vineis, silvis, pralis, pascuis, greppis, fossalis, saxis, rupinis, ecclesiarum et
aliorum locorum palronatibus existentibus in diclis castris, curtibus el dislriclibus. Et
insuper ex dicla causa venditionis per nos nostrosqne hcredes quilibet nostrum in
solidum vendimus, damns, ceilimus et mandamus vubis diclis camarariis el syndicis
Comunis Aretii stipulanlibus, ut sii|)ra dicilur, omnia iura, nomina, causas, actiones
et petiliones tililia, direcla, realia, personalia, persecutoria, media, mixla, et omnia
alia que et qnas et quanta habemus et habiluri sumus et habuerunt anlecessores nostri
in diclis castris et eorum curtibus el dislriclibus et rebus et bonis adversns diclas res
el bona et omnes personas et loca et bona alia predictorum occasione et in omni loco
et in omni tempore quocumque modo ex quacumque occasiono predicla iura habemus
seu ad nos perlineanl, nichii nobis reservantes in diclis rebus vel prò eis. El consti-
308 DOCUMENTI PKU LA STOlllA II' A1U770 [503-594.
luimiis nos prò (lieto Comuni Aretii procuralores lam(|uaiii in ioni vesliam, ul ulililor el
diieclo possilis agere, causali, exripere, replicare, experiri et vos lucri el i|)sas res
et bona habere, tenere, dominari, vendere, alienare, uli, fnii el possidere, el habealis
vos pio diclo Coiiiuni ci ipsnm C.oniune el possidealis el fru.uniiii el aliunelis el oiniiia
et singiila laciatis i|iie vobis prò ipso Comuni el ipsi Cumiini facero placueiil ime
proprio et im perpeluuin, el que verus donainiis facere potest de re propria, rum liiis
que snpra el infra el sub se babenl res siipradicle el qne ad nos [ìcrtinenl ipsarum
rerum occasione, el que nos aul aiiquis nosli uni faccrc possel de iure vel de i';iiio seu
consueti eramus facere vel facere poleramus in diclis caslris el eorum curlibus adversus
personas omnes, clericos et laicos, et bona omnia et res occasione ipsorura caslrorum
quoniodocumi|ue ci (lualilercumqne, pio pretio iuslo .Mille Irecentanim libramm bnnorum
denariornni iiisaiioruni velerum, quos in^^veritale a vobis solvenlibus de pecunia ipsius
Coniunis .Vretii et prò ipso Comuni recepisse et habuisse coufilemur nobisque numeratos
et datos esse, el (in) nostras ulililates conversos esse et duratos, scienles res predictas
multo plus valere et niaioris pielii esse, el quicquid plus valerenl etiam si excederent
dimidiam iusli prelii id tolum pure el simpliciter donamus el damus quilibel iioslium
in solidum per nos noslrosque heredes vobis emploribus, sli()ulanlibus ul supra dicilur,
irrevocabililer inler vivos prò iuslo merito secundum legem a vobis recepisse fatcmur, tot
el toliens facienles donaliones quot sunl res el quotieiis iilud plus eccederei siimniam
seu valorem concessam a iege donari seu concessum. Renunlians omni exccplioni dicli
prelii, meliti non iusli, non recepii a vobis el diete pecunie non numerale, non tradite
nobis, non converse in nostrani uliiitateni, non duratis el doli, mali, exceplioni in fac-
tum condominii sine causa et ex iniusla causa et cause ingralitudinis el nove con-
slilulionis benefilio de pluribus reis f.vicj debendi el dividendi aclionis et fori privilegio;
nos ubique coiivenienles et subicienles observaturos omnia contenta in hoc conlraclu
ubi reperiemur vel reperienlur aiiquis nostrum omnique alii legis, constitutionis, coii-
sueludinis, iuris vel facli auxilio prò nobis vel aliquo noslrum facienti ullo modo in
peisoiiis vel rebus. Que castra el res prediclas prò vobis el diclo Comuni consliluimus
possidere donec ex eis rebus coipoiaiem habebilis vos pio ipso Comuni posse.ssionem
in qiiam inlrandi el relinendi liceoliam vobis concedimus nostra aucloritale quando
voluerilis ab liac bora in antea. et omnia faciendi que ipso Comuni facere placiieril per
nos vel alios. El promiclimus per nos noslrosque heredes quilibel nostrum in solidnni ex
certa scienlia non per aliqueni errorem vobis emploribus, slipulantibus ut supra dicilur,
dare el Iradere vacuam, liberam et expeditam possessionem ipsarum rerum el oiiiniuni
et ipsas res et earum possessionem non tollere, non molestare, non minuere, sed ab
omni persona et in curia el extra el in omni loco omiii(bus) nostris expensis, pigno-
ribus el advocalis semper defendere, aucloricare el disbrigare sla-lim, lite mota et antea
et post et in quolibet iudicio el quicquid de lite conlingal. El circa lume conlraclum
datnm vel factum non habere nocibile, nec dabimus nec faciemus nec dari permicle-
mus ab aliquibus de domo nostra, immo facere el causare sic el laliter quod nostri
fralres vel (luilibet nostrum et omnes de domo nostra slabunl de hiis omnibus sem-
per taciti et (juieli el conica non venienl aliquo modo. Salvo omni iure hominum ipso-
rum caslrorum et de ipsis caslris (el) eorum curlibus, el salvo omni iure abbalie sanete
Trinitalis si quid haberel in Pontenano el eius curia; el salvo quod non leneanlur ad
defensionem dicli castri de Pontenano et turris et cassari ipsius castri nisi prò medie-
AN, 1256] ' CODICE DIPLOMATICO 309
tale lanlum prò non tliviso circa dominium et proprietalem seci in soliiliitn ab vostro
dato et facto nocibili. Que omnia et singula servare et facere promictimus per nos
nostrosque lieredcs et quoslibet de nostra domo in perpeluum vobis emptoribus stipu-
lantibus ut supra dicitur, promictimus si vera et observata per nos et omnes de no-
stra domo predicta non fuerint vel l'uerit coiitravenlum in aiiquo totiens in solidum
commictenda et exigenda prò quolibet et in quolibel capitalo de predictis qnoliens
fueril conlravenlnm. Et dare et reficere in integrum omnia dampna et expensas ab ea
extimanda simplici iuramento tantum vestrum aut aiiorum camarariorum vel syndicorum
aut numptiorum dicti Comunis, vel eonim qui ius haberet a Comuni in curia vel extra
sine alia probatione quaiibel et iudicii laxalione. Et pena soluta vel non, nichilominus etc.
Acta sunt hec Aretii in domo Boncitoli hospitatoris.
Ego Federicns filius olim Boncompagni imperialis aule nolaiins, sicul inveni contineri in
publico et originali inslrumento confccto manii liodulfi iiotarii et autenticum, per eundem lìodul-
funi, Amaniiatum et Peri^ivailum notarios ad hec suprascriptos. nichil addendo vel minuendo per
quod natura contraclus lederetur in aiiquo, ita fideiiter exemplavi, mettmque signum apposui.
594.
// Consiglio generale della città di Arezzo, le Capitudini delle Arti e i Bonomini
nominano il sindaco per firmare i capitoli di pace e di alleanza col popolo fio-
rentino.
Ai'ezzo, Chiesa di s. Douato in Cremona - 21 marzo 1256. [R. Ardi, di St. di Fir., Capitoli,
voi. XXIX, e. 2.54; XXXUI, e. 180].
In raaigine (voi. .\xi.x): Inslrumenlum sincUcatus Comunis Aretii ad faciendum sotietatem cum populo
Florentie.
In Dei nom.ine amen. Convocalis dominis Ancianis populi Aretine civitalis, videlicet
dominis Guidone Gregorii, Ildebrandino Floremberge, Gherardo Orlandini de porta Fuori
ipsius civitatis et dominis lacobo Onnebene, Orlandino Accariscii et Alpino de sancto
Donato de porta Cruciferie, et dominis Leone libertini, Bonaiuto de Camaiano et Tad-
deo lanaiolo de porta sancti Andree, et dominis Cencio de Burgo et Ugone Sengnoretli,
Bencivenne Medici de porta Bnrgi; et convocalis rectoribus seu capitudinibus artium
et solielalum civitatis Aretii et consiliariis eorumdem, et congregato etiam Consilio ge-
nerali populi civitalis Aretii de ipsis rectoribus arlium et solietatum ipsius civitatis
Aretii et eorumdem consiliariis et de aliis bonis bominibus popularibus ipsius civitatis,
ad sonum campane et voce preconia, in ecclesia sancii Donali in Cremona ipsius civi-
tatis Aretii; predicli domini Anziani populi Aretini de volunlate, licentia, auctoritate
et consensu predicli consilii seu consiliariorum omnium et honorum hominum popu-
larium ipsius civitatis ibidem convocalorum in magna quantilale, et prediclum Consi-
lium seu consiliarii omnes et alii boni bomines dicti populi, cum predictis dominis An-
lianis concordiler, de comuni volunlate, nomine et vice dicti populi Aretini et totius
universitatis ipsius populi, fecerunl, constiluerunt, creaverunt et ordinaverunt, presente,
volente, acceptante et idem faciente per omnia infrascripta viro nobili domino Teglario
310 nOCUMKNTI l'EFl LA STOlllA H' AHEZ/d [o94-i)9o.
llileliraiuli de Adimaiiis Dni pralia polestale civilalis Ardii, piobiim viiiim Bracchium
nolaiiiun liliuni (|uiiiiii,ini Amici jucsfiilcni et icriiiioiilcm, coriiiii d (lidi C.oiisiiii et
liopiiii u't iiiiiversilalis ipsius populi Aretii, siiHlirufii seu piocuiatoriTii vi veiiiin d
siinicii'iilcni l'i'Sjiniisaii'm ad fariciidiim sotielalem et iiiiioiioin, compaii^'iiiain, cDiiven-
tioiiem d iioslmam noiiiiiii! dicti pcijuili et univeisilatis ipsiiis popiili Aictii, niin po-
lenti el vidoi'ioso politilo fiorentino et universitate ipsins populi Floiiinlini sin rum
sindico ipsins |)opuli Fiorcnliiii, ad honorem et landeni domnii nostri lesa ('.liristi el
beate Marie seinper virginis d hcnti lohannis el beati Donali el omnium saiidonim el
sanctanim Dei; et ad ordiiiandnm, firmandnm et faeienilnm pacla, cnnveniiones, capi-
tuia seu ordinamenla lirca prediclam unionem el compangniam faciendam vel sotietatem
ciim predido sindico didi populi Fiorentini.
Iteiu ad facieniliiin ipsi sindico Florentie et cuni eo el ab eo recipiendum in.strumen-
lum solempne promissionis de ipsa unione el com|)agnia, et parlis, ca[iituiis, el orili-
namentis perpelualiter inler ulrumiiue populum sine violalione el corrufilione aliqua
observandis, cum promissione mille marcharum boni argenti nomine pene et dampno-
rum et expensarum refedionis convenlione, bonorumque omnium predidnnim ronsilia-
riorum et universitatis dicti populi Aietii et specialium omnium didi jiopuli oi)ligatione.
Ilem ad iuraiuentum faciendnm in anima seu animabus omnium predictorum de predi-
eia solietate et postura et omnibus capitulis el promissionibus et paclis que fieni inler ipsos
sindicos ulriusqne ipsorum populornin, occasione diete unionis perpetnalitcr observandis,
Item ad eundum ad civitatem Florentie et conroborandnm et confirm.mdum prediclam
unionem et compangniam, et per dominos polestatem, cqiiianeum et Aniianos et con-
siliarios predicli populi Fiorentini, et adprobari el confirmari el ralificari prediclam
unionem et compangniam et pada predicta que faciet cum pifdido sindico populi Fio-
rentini in civilale Arelii, et convenliones faciendum in Consilio populi Fiorentini et ad
iuramenla recipiendum a consiliariis ipsius populi Fiorentini; el generaliler et spetia-
liler ad omnia el singula facienda nomine didorum Aniianorum et universitatis populi
Aretii ordinanda, statuenda, paciscenda, promittenda, oblig.mda et iuranda et exer-
cenda el gerenda et recipienda que predicli domini Anliani ipsum sindicum populi
Arelii facere el recipere voluerinl seu eis piacebit, el que nnlura predicle sotietalis
et unionis et predictorum omnium desiderare! .seu desiderare videreliir. Promitlentes
predidi domini Aretini et consiliarii el boni homines dn populo predido Aietii rata
semper habere et tenere omnia et singula que per ipsnm Braccium fada fuerinl de
prediclis vel super aliquo predictorum; el non contraveMire aliqua occasione vel exce-
ptione sub obligalione omnium suorum bonoriim silicei dicii poiuili, universilalis et po-
pularium omnium ipsius civilalis Aretii lam presentium ipnim fnluiorum.
Ada sunt predida omnia Aretii, in predida ecclesia •sancii Donali, presentibus
diclo domino Teglario nunc polestale Arelii, domino Ciiidalollo de l'iato et domino
lacobo de Florentia iudicibus el assessoribus ipsius poteslalis el Diotaiuti noljuio ifisius
poteslalis cive llorenlino et Berlingherio quondam domi li R;iinaldi Rainnii el domino
Malheo Sassoli el aliis lestibus vocatis et rogatis ad prcilida omnia, sub anno Duni-ini
a nalivilale Millesimo ducenlesimo quinquagesimo sexto, indidione xiiii% domino Ale-
xandro papa residente, indidione [iredida, die vigesinK^ primo m;iilii.
(Sn.) Ego Rodulfus Orlandini filins imperiali aucloriaie nolarius piedidis omnibus
inlerfui rogalus sss. et publicavi.
AN. 1256] CODICE DIPLOMATICO 341
fS//J(') Ego Bongianni quondam Galgant Boccadibtte imperiali auclorilale tabeiio publicus
hìiius cxempli nutenlicum vidi et legi et omnia que in eo scripta reperi, hic inveni rite et per
ordinem exemplata, ideoque subscripsi.
(Su.) Ego lìodttlfiis index et notarius Bonlalenti iudicis ordinarii et notarii fìlius huic exem-
plo rite ex autentico su(vì)pto subscripsi.
(Sn.) Ego Rugerius fìlius Ugonis Albini aucloritate domini Frederici impemturis p'iblicHS
notarius predicla omnia prout in autentico huius cxempli scripta inveni hic fideliter et per or-
dinem exemplavi ideoque subscripsi feliciter.
595.
Trattalo dì pace e di alleanza tra il popolo Aretino e quello di Firenze.
Arezzo, Casa di Boncitolo albergatore ■ 24 marzo 1256. [R. Ardi, di Si. di Fir., Capitoli, voi. XXIX,
e. 234'; XXXIll, 180'].
In Dei nomine, amen. Pacta, conventiones, solielas et iinio firmala et composila
inler popuiura Florenliniim el iiniversitalem populi Floreiilini el Sloldum filium olim
Clarissirai Lasciaiiomi sindiciim Comunis Florenlie vice el nomine dicli populi el uni-
versitatis populi, obligando el firmando ex una parte, et populum Arelinum et uni-
versitalem et solietatem populi Aretini el Braccium quondam Amici sindicum dicli po-
puli Aretini el anlianorum el solielalis dicli po|)uli Areliiii ut conlinelur in scriplura
pubiica scripla per Ridolfum nolarium fiiium Orlandini sub aiinis Domini a nativilate
millesimo ducenlesimo quinquagesimo sexto, indictione xiiii', domino Alexandro papa
residente, die vigesimo primo raarlii, vice el nomine dicli populi et univeisilalis et
solielalis pepali Aretini, obligando et firmando ex allera parte: firmala et composila
et proraissa ad honorem Dei et beate virginis Warie el beali lohannis Baptisle el beali
Donati et omnium sanclorum et sanctarum Dei, el ad honorem et exallalionem ulrius-
que populi et Comunis. Hec sunt:
In primis- qiiod ulerque populus el solielas populi, bona fide, sine fraude, loto posse
suo, aiterum populum et socielalem populi debeat manulenere el tueri el defendere
in bono slalu el pacifico et quieto, el non pati loto posse suo quod aliqua violenlia
vel turbatio fiat alteri populo, vel seditio sive discordia in altero populo vel solielale
vel inler ipsura populum movealur vel fiat.
Item ulerque populus el solielas populi debeant esse conlraharii et se opponere onini
persone et loco, que lurbalionem vel seditionem vel discordiam moverei vel faceret vel
facere vel movere niterelur in altero populo vel solielale.
Ilem si aliqua oriretur discordia, quod absit, in aliquo dictorum populorum vel
in aliqua dictarum solielalum vel divisio vel turbatio, alter populus et solielas loto posse
suo tenealur el debeat diclam discordiam, divisionem, seditionem, lurbalionem ad con-
cordiam et unitatem el ad pacificum slatum revocare, el in quieto slatu reponere, el
inobedientes et pacifico el bono statuì contraharios expellere el non pati ibidem morari.
(•) Testa di bue.
31 S DOCUMENTI ITTI I.A STOBIA I)' AllEZZO [b98.
Item tuillii-i (liclonim populoruiYi relìiieio debcal vcl favore in sua civitalo vel di-
Slrictu rebelk'S el exhaniiilos rives vi stilidilos alloiiiis popiili, posqiiam a!) ilio popiilo
vel ca|»ilaneo, qiioiiiin vel ('uiiis csseiil cxlianniti, fiieril (IciHinlialiini.
Ilem (]iiilil)et dicloriim popiiloriiiii ilchcil p:ili (pniii Ikhiiìiii's allciiiis popiili ci oius
dislricliis libere el secare in porsonis et rebus vadanl el ire iiossinl per civilatem el
lerras el disliirliim allerius populi; el non pali quod in eoriim terra vel districlii
aiiqiia eis fiat violenlia vel molestia in personis el rebus, iiisi aliqiiis diclorum populo-
nim qui transirei aliqiiod inaleficiuin coinmillercl vel excessum nniic; punire deberel,
qui tale nìaieiiciiim commiltens possil puniri secundum inaleficii qualilalem.
Ilem quiliiiel dirlorum populorum possil et ei liceat per civilatem el lerras et di-
striclum allerius populi rediicere el portare el deferri facere res commeslibiles vivas
et raortuas ad suam civilatem el popnium, que reducerei el deferri Tacerei de lenis et
locis non subposilis alieni dictarum civitatuni vel populorum liinc ad seplem annos
proxime venturos.
Ilem quod nulli homini prediclorum populoiiim ve! corum dislricliis lollaliir vel
tolii debeai ali(]uo(l pedagium vel aliquid loco pedagii quocumque nomine censeatur
in altera civilate et distrirlu, nec patianUir Ioli: vel exigi bine ad seplem antios pro-
xime venturos. Salvis omnibus proniissionibns et obligalionibus et sotietalibns, conlrac-
tis, proniissis vel initis cum alifpia persona, lena vel loco ab aiiquo diclorum popu-
lorum. Quod salviim debeat terminari et specificali et ordinari el mulari secundum
arbitrium poleslatis, capilanei, antianorum el Consilii Florenlie, cum Aretini dubitarent
ne illud salvuMi comprehenderet aliquos de civilate vel dislriclu Arelii.
' Ilem quod singulis annis, silicei a kaiendis ianuarii proxime venturi usque ad
tres annos proxime venturos, po[)ulus et «Comune Arelii debeat poteslatem et regimen
de civilate Florenlie habeie; silicei illiim el illos qiiem poleslas prò tempore el capi-
taneus et anliani populi Fiorentini cum eorum Consilio duxerinl ordinandum et nomi-
nandum, et illos nominalos et ordinatos a poleslale el capilaneo et anlianis populi
Fiorentini cum eoium Consilio prò poleslale habere el recipere, dando poteslali in anno
quolibet prò suo salario de pecunia Comunis Arelii id quod conveniens videbitur Are-
tinis, qui deb''al inrare ad Statuta Comunis Arelii.
Item quod usque ad kalendas marlii proxime venturi populus Aretinus et anliani
populi Aretini liabeluint et recipient in capilanenm et prò capilaneo de civilate et po-
pulo Florenlie quem dicla poleslas el capilaneus et ^anliani Florenlie el eorum Consi-
lium nominav liiii et elegeiinl.
Ilem quod a kaiendis marlii proxime venturi in anlea usque ad tres annos pro-
xime venturos singulis annis habebunl capilanenm de civilate el populo Florenlie, quem
ad hoc et quos potestas prò tempore Florenlie et capilaneus et aiiciani populi Fioren-
tini cum eorum Consilio duxerinl eligeiiduni, prestando el dando sibi de avere el pecunia
populi Aietini salarium congrunm et sicul conveniie videbitur Aretinis prò quolibet
anno; qui iur.ue debeat ad Slalula piqìuli Arelini.
Que omnia et singola diiii sindiii vice et nomine diclorum populorum silicei uter-
que eorum pio populo prò quo .se obligavil et hominibus dicti populi ad invicem
observare, ad.' idere et com[dere el observari facete el curare quod predicla omnia et
singula observ ihuntur el fieni, solempni slipulatione interveniente, promiserunt ulerque
o
AN. 125(5] CODICF. DIPLOMATICO 813
eorum alteri recipienti el sii|uilaiiii prò populo et liominihus sui popiili, et roniia
non facere vel veoire aiiqiia occasioiic vel modo sub pena Mille marcliarum boni ar-
genti bine inde solempni stipulatione promissa, silicei pars predicla non servans alteri
parti predicla servanti el in fide stanti dai'e et solvere piouiisit, et dare et refi-
cere omnia dampna et expensas ab ea exlimanda sim[)lici iuramento tantum sindici
populi predicli servantis, sine alia probatione, prediclis omnibus et singulis semper fir-
inis et ralis manentibus pena predicla soluta vel non, sub obligatione el y()Ollincis
omnium bonorum utriusque populi de prediclis, el ea bona unus [)i'o altero constiluit
precarie possidere. Renuntiantes omni exceptioni sine causa el ex iniusta causa, doli,
mali el in factum, privilegio fori et omnibus iuribus et legis auxiliis prò aliquo pre-
dictorum sindicorum et populorum facientibns ullo modo.
Et insuper promiserunt Inter se ad invicem dicti siiidici per stipulationem solempnem
firmari el iurari facere predicla omnia et singula per Consilium dicti utriusque populi
ad requisilionem Inter se faciendam sub dieta pena inler se promissa. Et sic dicli
sindici iuraverunt ad saiicta Dei evangelia, tarlo libro, omnia el singula predirla ob-
servare et observari facere ab eorum populo et bominibus sui populi cuius e.<t sindi-
cus quilibel eorum sine dolo el fraude.
Ada fuerunt predicla omnia el singula apud Arelium, in domo Boncituli hospitaloris
de Aretio, anno dominice incarnalionis Millesimo ducentesimo quinquagesimo quinto,
die veneris vigesimo quarto intranle marlio, indiclione quartadecima, presentibus do-
mino Alamanno de la Torre Dei gralia lune polestale Floreiitie el domino Teglario
Aldobrandi de Florentia lune poteslate Aretii, et domino lacobo Benci Rustici de Flo-
rentia iudice el assessore diete poleslalis Aretii el dominis Malheo Sassoli et Crescenlio
de Cauli et Accorso Carrarii iudicibus legum de Aretio el Fede el Ridolfo notariis ci-
vibus arelinis el etiam dominis Guidone Gregorii, lacobo Oniiebene, Ugone Senguoretli,
Bonaiuto de Camaiano, Orlandino Acchoriscii, Arpino de sanclo Donalo. Ildebrandino
Floremberge, Taddeo lanaiolo, Bencivenne Medici, Gherardo Orlandini et Leone Uber-
lini lune antianis populi Aretini el etiam dominis lacobo Gherardi, Albifco Trinciavellie,
Alberto Ristori, Aldobrandino Gregorii iudicibus et Arrigo Spedito anibaxiatoribus
Comunis Florenlie et Rainerio Rocciole, Arrighelto Descaccialo, Bencivenni Folchi et
Bernardo Rainerii lune antianis populi Florenlie el pluribus aliis ad hec vocalis et
rogatis teslibus.
(Sn.) Ego Rogerius filius Ugonis Albigci aurtorilale domini Frederici imperatoris
publicus nolarius et lune anlianorum populi Fiorentini scriba prediclis omnibus dum
agerentur interfui et rogalus publice scripsi ideoque subscripsi l'eliciler.
596.
Gli Anziani e i Consiglieri del Comune Aretino ratificano i precedenti capitoli di
pace conclusa con Firenze.
Arezzo, Pieve di s. Maria - 26 aprile 1256, [R. Ardi, di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIX, e. 25S'].
In margine: Imtrumentum qualiter Aretini rntijìcavmmt sotietatem factam cum Comuni et populo Fio-
rentie.
314 DOCUMKNTl l'BR LA STORIA D' ARKZZO [596.
In nomine Domini noslri lesu Chrisli, amen. 4nuo incarnationis eiiisdom Millesimo
diic-ontesimo (|iiin(|ii;ij;fsimo sexlo, ilic meixnrii quinto oxounle aprili, indiclioiio qiiai-
ladeciina. Congregalo Consilio generali po|>uli Arelini ad soiium campane el ad voces
preconiim, lU moris osi, in ecclesia sancle Marie Plebis Arelii et arilianis (inli populi,
in (ino Consilio dominus Haìnerius Caccia de Florenlia capitaneus populi Arelini, de
voluiilale et consensii el auctorilate ipsornm anlianorum el Consilii mi^morali, et ipsi
anliani el consiliarii inni eo, nemine discordante, ralificaverunl el conlirniavorunl el
adprohavcrunl prò se ipsis el vice et nomine dicli populi promissiones, convenliones,
obliTuliones, unionem, posturam et pacta inibita el firmata, composila el promissa Inter
Sloldum Clarissimi La.-cianomi sindicum vice et nomine popnli Fiorentini ve! ipsum
populnm Florentinuin ex parte una, elBraccium Amici notarium sindicuni ipsins populi
Arelini prò ipso popolo Aretino ex altera, ut scripta sunl per Rogerium notarium filium
Ugonis Albi^gi de Florenlia et Ilidolfnm Orlandini notarium de Arelio, promiclentes dicto
Sloldo sindico, prò ipso populo Fiorentino recipienti, observare, actendere et inviolabi-
liter tenere, et rata el firma babere omnia el singula pacla et omnia alia el singula
que in ipsis instrumentis conline(n)lur, sub pena mille marcliarum argenti boni el puri
in singulis capilulis solempni stipulalione promissa, el pena soluta vel non, observare
et actendere et compiere promiserunt omnia el singula promissa, convenla el firmala
a diclo Braccio eorum sindico, el rroul in dictis instrumentis conlinelur et dampna el
expensas reficere sub obligatione bonorum ipsius populi Arelini; obligantes se et snos
successores ad omnia el singula suprascripla facienda et firma tenenda. Insuper an-
liani et consiliarii dicli populi Aretini, taclis sacris scripturis, iuraveruul observare,
actendere, compiere et firma babere et tenere et centra non venire omnia et singula
supradicta.
Nomina anlianorum populi Aretini qui iuraverunt el ralificaverunt et consenserunl
el promiserunt sunl hec:
De porla Burgi De porla sancii Andree
Ugo Segnorelli Leone Uberlini
Bencivenne Bonavenlure medici Taddeus lanaiolus
Cencius de Burgo. Bonaiutus de Camaino.
De porla Cruciferie De porla Fuori
Arpinus de sancto Donato Dominus Guido Gregorii
Dominus lacobus Onnebene Aldobrandinus Floremberghe
Orlandinus Accharisii. Gherarduccius filius Orlandini lohannis.
Nomina dictorum consiliariorum populi Arelii hec sunl:
Dominus Panlus domini Forconis Orlandus Talliabovis
Dominus Michael iudex Dominus Volila iudex
Ildebrandinus Uberlini Artinuccius quondam Aitini
Nericone Bonagratie Niepus Orlandi
Dominus Gronda iudex Riccius Diolifeci
Dominus Inghiramus iudex Rodolfinus Ugolini
Dominus Pierus Bonaccorsi Lucterius Uberlini
Dominus Bonaguida advocatus Rubens Comandi
AN. 'I2."HÌJ
Slefaiiiis uolaiius
Bonaventiiia de Becris
Guido Seivodei
Bonavenliira domine Savie
lacobiis Gliollescialli
Bericivenni Piccoli
Barllioliis nolarius
Domiiius Acrorsiis Carrarii
Bonalbergus Bertrami
Resloius Allobeni
Ubeilinus Ranerii
Gradus de Platea
Boiiaiulus Bofiilci
Albertus domini Boncii
Meceolombardus Alberti
Pierus Actaviani
Ugolinus nolarius
Dominus Bencivenni Pagani
Bencivenni Segnorelli
Rogerins nolarius
Benavere Magalotti
Tebaldus nolarius
Pierus Nerbolli
Dominus Oclonellus medicus
Gerardus lacobi Gerardi
Griffolinus Servodei
lacobus Serragalli
Maineltus. bambacarius
Dominicus bambacarius
Johannes ciabalterius
Boncius fornarius
Guido Servodei
Magisler Tebaldus
Ranerius de Fornace
Guido Saraceni
Rigo libertini Apparitii
All)ericus de Arnaldis
Guido Bonagiunle
Rainerius lldebrandi
Beilrarnus lacolii
Raifieiius Stnnforlis
Bonaccursus lanaiolus
Grassinellus Grassini
lacobus Tendilarcho
Donatus Stagioni
CODICE DIPLOMATICO
Boniiisi'giia pinjicliaiolus
Dianesis campanarius
Forzore calcolarius
Magisler Guido
Cercone bambacarius
Francesclius Simonis
Glierardus Corbigc-i
Rainaldus Farulfi
Simone Oilandini
Niger domini Orlandi
Befolus lanaiolus
Orlandinus quondam lohannis
Faber lanaiolus
Venarellus
MafTeus Calaldi
Mannus Primicerii
Bandinus Martini
Nercone de PuqoIo
Ventura magislri Villani
lacobus de PuQolo
lacobus Tafonis
Riccius Nerconis
Ubertinus Rainerii Ioti
Gherardus nolarius
Magisler Lamberlus
Torscius de sancto Donato
Arengerius Baldovini
Finus Melliorati
Rainerius Guilielmi Citi
Giunta Gacarii
Guido Abbate
Orlandinus ser Bracci
Braccius MailinuQQi
Bosus pannaiolus
Giunla Melliorati
Bonaccorsus Grassus
lacopinus Guidonis
Riccarilus Burnaccini
Rainerius Giravallis
Ysacchus Uba Idi ni
Bonaventura Melosini
Bencivenni de Be^is
Bencivenni ile san(c)la Marna
Gualterius barberi us
Diotaiule Bifolci
315
:;i()
DOCUMENTI PER LA
Magisler Mailinus
Doiiarlius Bonorcorsi
AdarliH de extra ponte
(luido r.aiica
Raspiillìiis notai'itis
Giunta Benamati
Frafaxiiius Raroliiii
("iiiidottus sailnr
Benintendì quondam Bcnedìcli
Benvenutus quondam Guilielmini Trenle
Fioranus quondam Adatti
Uicliiloius notaiius
Quinlavalie filius Isimbardi
Bonagura calzolari us
Guido de sancto lustino
Riccomannus Bruni
Gratianus quondam Vitalis
Farolfuccius quondam Munaidi
Petrus notarius
Bonaventura Guerminelle
Uberlinus Branche
lohannes Girarduccii
rorcellinus spetialis
Undedeus meiciaioius
Bonfatus quondam Gratie
lacobus de Burgo
Bonaccorsus notarius
Diodntns Benintendi
Compangnus Puuli
Bracchius Burnectus
Guido fllius Ildebrandini
Guido notarius de sanclo Florentio
lunla olim Bunaccolli
Mancinus Orsus
Gianneilus merciarius
Salvi Gimarciie
lacoppus Farolfi
Gregorius Chimole
Ugolinetlns olim Ugolini
Burnaccius calrolarius
Viva labernarius
Restaurus Deodati
STORIA II' AREZZO [59G.
Pandolfus notarius
Dominus Bellincione iudex (llius Malhei
Restaurus Inielde
lacobus notarius olim Vegnalis
Magisler Blascius olim Giannelti
Magister Compangnus olim Martini
Morontus bladaiolus
Tarlatus Crcscembeni
Massarius labernarius
Guido ciccialus
Ventura barberius
Ventura Boncompangni
Ubaldinus olim Giliotti
Guido de Subbiano
Don US cartolarius
Bonus barberius
Rodolfus Uberti
Alicterius pannaiolus
Ysacchus olim Vence
Bencivenni olim Passaniiian(;i
Restaurus Guidonis
Nevaldus Ugolini
Restaurus Tengi
Bencivenni olim Guidonis
Oriandinus Nerbolti
lacobus olim lohannis
Ugolinus Carabottini
Bencivenni Salvi
GrilTolinus olim Ranuceii
Restaurus olim sor Detisalvi (*)
Gratia spetialis
Spinellus sartor
Bonaccorsus de Monlerfone
Mansellus notarius
Ugo Greclie
Curteson(n)us notarius
Aldobrandinus faber
Tancredi olim Diotati
Gliabriel olim Orlandini
Malheus Giorni
MalTeus olim Rainerii
Dominus Fredus iudex de filiis Bonifatii
(•) sorodecisatvi: la seconda o è espunta.
AN. 1256]
Fede nolaiius
Ulierlinus quondam Gregorii
Folclialchei'iiis olim Bencivenni
Uguiccione Uhaldini
Rainerius Ficaiie
Rodulfus (u)sbergerius
Birrus lat'obi
Domiiius Astoldiis iudex
Manovelliis Alberti
Domiiius Mafleus Sassoli
Guido filiiis Guidonis
Domiiius Heiiiigus iudex
Corapangiuis fraler domini Marsoppini
Nerconcinus olim lohannis
Dominus Gratia iudex
Guido Benassai
Guido Ciarne
Oi'iandinus Bastardi
Bonaquislus Ugonis
Cosseila Bencivenni
Ildebrandinus nepos quondam magislri
Guidonis
Uguiccione Hominis de pascione
Vence faber
Leone Bonifalii
Munduccius Musche
CODICE DIPLOMATICO
Benvenutus Ubertini
Ricoverus fornaius
Braccius faber
DomiiHis Angelus iudex
relrus Martinelli
Bonaventura de Cacciafore
Viva filius Beiardini
Pangnus liliiis Pagani
Ubaldiiius Pasqualis
Robba sarlor
Viva sarlor
Magisler Viva
Mungnarius faber
loliaiines Bentivengne
Grisciotlus quondam Ranuccii
Spina campsor
Magister Rosellus '
Raiiialdus Mancini
llilebiaiidus Venture
Crislofanus Sereni
Artinus merciaiolus
r.anialasciare pelliparius
AreQus nolarius
Storione notali us
Benassai viiiaiolus.
317
Ada fuerunt predicta omnia in dieta Plebe de Aretio, presentibus domino Ridolfo
Puliensis iudice et Gualcherino notarlo dicli domini capitanei aretini et Bartolo domini
Guidonis Cacciaconlis de Cascia et Ridolfo Oiiandini iiolario de Aretio et Asta de
Florentia et pluribus aliis lestibus.
(Sn.) Ego Rogerius filius Ugonis Albi^Qi auctoritate domini Frederici imperatoris
publicus notarius et lune antianorum populi Fiorentini scriba prediclis omnibus dum
agerentur interfui et rogatus publice scripsi ideoque subscripsi feliciter.
597.
Lettera di Guglielmino vescovo di Arezzo agli abilanli di Montepulciano, invitandoli
a costruire la chiesa e il convento pei Frali Minori a/fincliè questi possano sta-
bilirsi colà.
Arezzo - 13 piagno 1256.
[Ardi. Capii, d' .Vr., Memorie diverse, IV, n. i].
L' originale esisleva presso i Conventuali di Montepulciano. Riferisco il documento secondo una copia
del 1780 circa, in fine della quale si ha questa postilla: Extant adhuc /ili albi quibus alligatum erat sigillum
cereum deperditum.
318 DOCUMF.riTl l'ER I.A STORU D' AREZZO [597-o9'J.
Ciuillielmiis miseralioiie divina t'pist'0|»iis arcliiiiis universis Cliiisli fideliluis latii
clericis qiiam laicis jier Areliiiani diocesim ronslilulis, ad qiios liltere presontes ailve-
nerinl, in nomino lesu (".lirislo saliiliMii. Circa illos ad largiendiim gialiam vigiles
inomlosiiuo cssL' Irrifiimir, por quos viitulos tiadutiUir et karitalis jahuia plurihtis indi-
gonlihus miiiislranliir. l'.um igitur dileclissimus nobis ordo Minorimi fralnim, ipii non
minor sei maximus inlor clirislianos vere censeri polesl, cnpial radices suas mitlere
inler diledos filios noslros liomines castri MonlipuUiani, et il)i Deo per omnia famu-
lari, inviiamus vos uiiiversos et singulos ad conslruclionem et ediiìcationem ecclesie
et domorum, ubi eiiisdem ordinis filii capud valeant reclinare, et ubi per eos diviois
cibis et potibus retici possitis, cum fuerit oportunum. Nos itaque de misericordia Dei
et beati Donati patroni nostri confisi auxilio, omnibus vere penitentibus et confessis qui
manum ad tam sanctam edificalionem poirexeiint karitatis, quadraginla dies crimi-
naiium et (piarlam partem venialium misericorditer in Domino relaxamus. Datum Aretii.
anno Domini Mcclvi, indiclione xiv, idibus iunii, pontificatus domini Alexandri pape mi
anno primo.
598.
Il vescovo Guglielmino concede al Monastero di s. Maria di Cortona l' Ospedale di
s. Giuliano di Bevarco appartenente alla Chiesa Aretina.
Arezzo, Palazzo della Canonica • 20 laglio 1256. [li. Ardi. Fior., Diplom., S. Chiara di Cortona'].
mm. 42oXo30.
Copia poco posteriore, falla da ser Ermanno di Guido, recognila dai notari ser Deodalo di Hanaldo ed
Omiciolo di Tascione.
In nomine Domini amen. Hoc est exemplum cuiusdam autentici privilegii donationis scripti
manu Petri oUm Sopornelli notarli bullali ;cum; quodam sigillo pendenti cere viridis inlrinsecus
et extrinsecus cere albe vel rubre, in quo sigillo erat quedam imago melraia tenens quamdam
crociam in manu sinistra; in quo quidem sigillo pendenti siricum erat baltum involutum, cum
licleris sic dicentibus: S. Guillielmi episcopi aretini. Cuius quidem privilegii tenor talis est:
Guiilielmus permissione divina episcopus aretinus ililectis in Christo filiabus abbatisse
et convenlui monasterii sancle Marie de Targia prope civitatem Cortone salutem et benedic-
tionem. Religiosam vitam professis bumanitalis adi'sse presidium, ne cuiuslibet teme-
ritatis incursus eas, quod absit, vel a proposito l'cvocet vel robur sacre religionis
infringat. Kapropter, dilecte in Christo filie, veslris instis petilionibus clementer annui-
mus, et prò anime nostre reraedio et antecessorurn noslrorum in elemosine subsidium
quo, plurimum indigetis vobis et raonasterio vestro, in quo divino mancipale estis obse-
quio, damus et in perpetuum concedimus et inrevocabiliter donamus et in ius vestrum
transfundimus hospitale sancii luliani de Bevarco situm in districtu Cortonensi ad nos
et Aretinam ecclesiam pieno iure spectans, cum pertinenlis, accessionibus et posses-
sionibus suis positis infra hos fines: In primis una pelia terre posila in pleberio Cro-
an. 1256-1257] CODICE diplomatico 319
Ione super Essam, in vocabulo Carraia, iuxta Essam el iuxla Ranerium de Caslilione
et iuxta heredes Bonanimi et iuxla DIios Palinerii Soldi; itera alia petia ad Fontem
de Bevarco (") iuxla viam a Iribus partibus et Boiiagialiam Salamini; itera alia pelia
iuxta ecclesiam sancii luliani predicti et iuxla viaui a Iribus [larlibus; ilem alia pelia
iuxla sanctum Lacarum el iuxta viam a Iribus partibus; item alia pelia super stradam
velerem in vocabulo Bevarco; ilem alia |)elia est in Bevarco cura casalino in ea edili-
calo iuxta viam a diiabus partibus el iuxla Bellosle; ilem alia pelia est in vocabulo
Caraagiore iuxla fossatum el iuxta Benanialuni iAlinuscelli a diiabus jiailibus et Her-
mannum notarium; item alia petia vincala posila in vocabulo Melone de le Vecchie,
iuxla viam el iuxta Benamatum Minuscelli et Delesalvi Acciari! el Bonacollum de Fo-
iano; ilem alia pelia est subter molendinum Vesconlis in loco qui dicilur l'ergnacone,
iuxla Bifolum Mencionis et filios l'almerii Soldi el viam; item una petia est in Bevarco
iuxla dominum Hugonem Yiscontis el viam a diiabus pailibus; et si alii sunl fines. Duas
lamen domos positas in burgo sancii Vincenti! iuxla filios Taviani, una earum silicei
et alia iuxla plaleara Corlone iuxta Gualterinm ile Tierle et filios Scarlatti de dieta
donatione delrainius et nostro iure reservamus; concesso eis nichilominus usu et habi-
tatione earum usque ad nostre beneplacilum volunlalis. Volentes igilur ut nostre con-
cessionis gralia pienunf* consequalur effectum et inconcussa per nos el successores no-
stros ac illibata permaneal, [uecipimus et mamlamus ne qiiis diclain doiialionem no-
slram tollere, contendere, minuere vel molestare presuiìiat. Si quis aulem contra boc
venire tentaverit, indignationem omnipotenlis Dei el noslram se noveril incursurum. In
cuius rei testimonium presens privilegium raanu publica scribi iussimus el nostri pen-
dentis sigilli munimine roborari. Data Aretii, lerliodecimo kal. augusti, sub anno
Domini Millesimo CC. quinquagesimo sexto, indiclione xuii, domino Alexandio papa
quarto residente.
Facla fuit dieta donalio in civitale Aretina a prelato domino Guillielmo episcopo
aretino sub anno domini Millesimo CC quinquagesimo sexto, xim indiclione, domino
Alexandro papa un residente, die duodecimo iulio exeunle, in palatio Canonice Aretine,
presentibus domino Roicello iuris civilis professore, lunta notarlo quondam Guadagni
et lacobo plebano de sanclo Paulo testibus ad hoc adliibilis et vocatis.
Ego l'etrus ohm Sopornelli C") notarius supradicle donationi inlerfui, et ea omnia et
singula ut supra legilur de mandato prefati domini episcopi sss. et in publicam formam
redec;i.
599.
Bando che inibisce di far pagare alle porle d.lla città il pedaggio delle legna ser-
vibili al vescovo aretino.
(Arezzo) ■ 2 gennaio 1257. [Arch. Capii. d'Ar., n. 620, Ada Episcopi et Capiluli, e. 47].
In Christi (nomine) amen. Anno nativitatis eiusdein Millesimo CC. Ivii, indiclione xv,
Alexandro papa quarto residente, secundo die intranle mense ianuario, in palatio do-
mini G(uillielmi) aretini episcopi apud Plebem Arelinam, presentibus domino San^a
(•) bovarco. (>>) SepornelU.
3tO DOCUMENTI l'Eli I.A STOIIIA 1)' AIIKZZO [599-002.
nolaiio (le Florenlia et domino lacobo iiulioe dicle civilulis sive avocato lune nmba-
scialoribiis prò Comuni (l(! Floronlia, picsinliTO Uainorin clerico domini ri(uillielmi)
episcopi arelini, Blindino notario d(> Cornia ot Viv;i opcrario l'i(d)is Arclinc. Novciint
iiiiivpisi (|iioil Oiahriellus tane picco ('omimis Aielii, voce |)r(!roriia, ad sonum lube,
in platea Comuiiis, pronuntiavil, piiblice ex parte p(deslatis Arelii, ipiod nnilus ad
baniuii XX solidoruiii collij,'al vel colligi faciat pedaginm de lignis ad aliqiias porlas civi-
talis Aretii occasione domini episcopi aretini.
600.
7/ vescovo Gìiglielmino nomina per ìin anno Mccolò canonico aretino a polcslà dei
suoi castelli e visconte delle sue terre.
— 5 gennaio 1257. [Aich. Capii. li'Ar., n. 620, Ada Episcopi et Capii., e. 47].
In Clirisli (nomine) amen. Anno nalivitatis eius Millesimo CC . Ivii, indictione xv,
domino Alexandre papa i|uarto residente, die v intrante mense ianuario. In civitale
Aretina, in palatio domini r.(iiillielmi) aretini episcopi, presentibus domino Ranerio
piebano plebis de BiblL'iia, domino Gerardino [)riore sancti Philippi et Incontro notario
et aliis. Noverint universi quod venerabilis pater dominiis Guillielmus aretinus episco-
pus prò se et episcopalu aretino ad honorem Dei et beate Marie viiginis et beati
Donati elegit in potestalem, rectorem et dominum prò uno anno presenti, silicet usque
ad fntnras kalendas ianuarii, in Civitella, in Cacciano, in Cornia et in l'eniia et eo-
rnm curtibus et dislriclibus dominum Nicholaum canonicum aretinum. Ilem elegit eum
in vicecomitem suum in omnibus terris a ponte Classis inferius, que sunt ipsius do-
mini episcopi et episcopatus, usque ad dictas kalendas ianuarii.
601.
Il vescovo Guglielmino crea il suo procuratore presso il pontefice Alessandro IV,
per trattare la questione di dominio da esso vescovo reclamato contro il Co-
mune di Cortona.
Pieve di Gropina - 27 agosto 1257. [Arch. Capii, d' Ai-., n. 620, Acti Episcopi et Capit., e. Co].
In Cristi n'ornine amen. Anno a nativitate eiusdem Millesimo CC . Ivii, indictione xv,
domino Alexandre papa qiiailo residente.
Tempore domini Rainerii Rustici potestatis Aretii.
In Dei nomine amen. Die quarto exeunte mense septembri, in domo plebis de Gro-
pina, presentibus domino Ancone piebano de Cinlorio, Guillielmino Pacco, presbitero
Rainerio filio Recevuti et Facetto de Fabrica. Appareat evidenler per hoc publicum
instrumentum quod venerabilis pater dominus Guillielmus aretinus episcopus, suo et
AN. I2d7| codice diplomatico 321
episcopaliis predicli nomine, fecil, consliluil, ortlinavit et crcavit niagistrum Cavalran-
lem siium clericuin et capellanum siiiini et elicli episcopatus niinliiiin, prociiialorem,
siiidiciim et acloieni ad ccmpromiciendum in sanctissimum patrern dominum Alexan-
drutn summum pontificeni vel aiium loco sni de omnibus lilibus, conlroversiis et causis
quas habet vel habere posset cum Comuni et universilatc Cortone vel eorum sindico
ex parte una, et ipso domino episcopo vel eius sindico ex altera, super omni iure et
hiinore iurisditionis vel quasi temporali et super omni possessione vel quasi iurisdi-
lionis, usus vel abusus temporalis, et quocumque alio nomine nuncupari possinl, quod
vel quando, que et quas dictus episcopus et ecclesia Aretina habet vel habere vel pe-
tere possit in Cortona vel eius districtu: et ad supponendum se ordinalioni et iurisdic-
tioni et arbitrio domini pape vel alterius loco sui, tamquara in arbitrum et arbitra-
torem et amicabilem compositorem ad suam nudam voluntatem; et ad penas promil-
tendas et obligatioijes faciendas quas dominus papa vel alius loco sui voluerit facere:
et ad iurandum stare mandatis domini pape vel alterius loco sui super predictis et
quolibet predictorum: et ad prestandum cuiuslibet alterius generis iuramentum in
anima sua, et ad obligandum omnia bona sua et episcopatus predicti, et ad omnia
alia et singula facienda que essent ulilia vel necessaria et que ipse facere posset sili-
cei presens esset, promiltens firmum et ratum habere, tenere et non contravenirc quic-
quid per predictum magistrum Cavalcantem super predictis aclum et procuralum exli-
terit.
602.
Il vescovo predetto nomina il procuratore per stipulare urgenti convenzioni col
Comune Aretino - Convenzioni stipulale fra dello procuratore e il Comune.
Castello di Gress» • 12 settembre 1257; [Arch. Capii, d' Ar., n. 654, Acta Episcopi et Capii.
Arezzo • 14 settembre 1267. e. 76' antica nunieraz.].
Tempore domini Rainerii Rustici potestalis Arelii.
In Chrisli nomine. Anno nativitatis eiusdem Millesimo CC quinquagesimo septirao,
indiclione xv, domino Alexandre papa quarto residente, die xii mensis septembris, in
castro Grasse, in palatio domini episcopi aretini, presentibus Nicholao canonico aretino,
presbitero Rainerio filio Ricevuti de Biblena, Guillielmino Sovraparis, Guidone notarlo
de sanclo Florentio, Pagano nolario de Monte sancii Savini testibus. Cum venerabilis
pater dominus Guillieiraus aretinus episcopus prò se et episcopalu debilis pluribus et
in magna quantitate pecunie teneretur, que solvere habebat quibusdam civibus aretinis
et aliis, qui eum urguebant et urguere nitebanlur ad solvendum per poleslatem et
iudices Comunis Aretii; que debita idem dominus episcopus solvere se comode non
posse asserebal, nec ex mobilibus que haberet nec etiam ex aliis rebus quas posset
comode distrahere in presenti, et ob hoc quodam modo viderelur cum Comuni Arelii
ipsa occasione in discretio pervenisse, et finaliler vellel ad concordiam et convenliones
infrascriptas ipsa occasione cum Comuni Aretino pervenire, sponte et ex certa scienlia
prò se et nomine episcopatus sollempniler fecit, consliluil et ordinavit dominum Gerar-
'Mi DDCUMKNTI PER I.A STOl'.lA 1)' AI1I7.Z0 [G()-'-()03.
(Iiiiiim |iiioreiii L'cclesie sancii Pliiiippi Ardii priiS(Miloin et iiiainhiUiiu siiscipicnlem,
suum el episcopalus sindicum, prociiralorem, ailon'iii, yinninmiin el iiiiniiiiin s|ti'cia-
lem el faclorem ci piomissoiem ad proinillcuiiiiiii iiomiiii! ipsiiis el episiiip.iliis ci la-
cere ohscrvaic ci loinplcre onincs el siiii^Milas infrasi-riplas coiiveiilioiics el |)acla el
ordiiiamciita ipie iiil'ciiiis dcclaraliiinlur, de i|iiilius oiiinihus el siii{,'iilis, iiispecla iilili-
lale episcopalus ci sua, confcssus fuil coiani me iiulaiio el leslibus diclis esse in lon-
coidia Clini f.oimini Arcliiio de i|)sis sic faciendis el firmandis; el ad liruianduin ipsa
pacla el ad uL)ii|,'andum pio iiiis ipsum dominuin episiopnni el e|iiscopalnni ci Ixtna
ipsius domini c|)iscopi el episcopalus; el insuper ad danduin ex|iioniissoicm ci fideius-
sorem ipsi Comuni Aretino et sindico ipsius Comunis, recipienli pio Comuni Arelino.
Comune Florenlie et sindicum ad hoc sollempniler consliliiliim, ipii nomine ipsius
Comunis Florenlie fideiussorio nomine pio ipso episcopo eadem prumillal observaii
facete el compleri ab ipso domino episcopo Comuni Arelino.
Ilem ad laciendum super prediclis promissiones el obiigaliones el circa princi|)alia
et circa acessoria et nominalim circa jienam Mille marcaiiim ari^'onli ijuam apiioni a)n-
cordavil el voluil in quolibel capiliilo non servalo, et damimoinm expensarum lefei-lio-
iiem, et circa renunliatiuiicm omnium iurium el bcneiiiioinm in genere el in s|)pcie,
et circa omiiem soiiempnilatcm ipsius coniraitus ul moris esl el proul sollempnius
fieri poleiunl, el ad omnia et singula facienda in prediclis el super predictis el occa-
sione predictonim que negocii natura d'jsiderat vel requiiil vel ulilitas exposcel prò
complendis Iiiis eHlcaciler; piomictcns prò se et nomine episcopalus ralum liabere omiii
tempore, quod per eundem dominiim Gera:(!inuin procuratorem inde geslum fuerit,
sub obiigalione suorum bonorum et episcopalus.
Item die xiiii mensis septembris. In civi^ale Arelii, in palalio Comunis Arelii, pre-
sentibus dominis Malheo Sassoli, Guidone Grigorii, Guilieimino Sovraparis, Bencevenne
olim Signorelli notarlo, Rodulfo notario de l'tscaria, domino Roigello iuris civilis pro-
fessore, Detesalvi precone populi Aretini et atiis pluiibus. Hec siinl pacla el conven-
lioncs'])osila et firmala iiiler doniinum Girardiniim priorem sancii l*liili|)pi Arelii sin-
dicum, procuralorem, actorem, yconorauin el iiunlimn spcrialem vuneiabilis palris
domini Guillielmi episcopi Arelii ab eo consiilulum et ordinalum ad infrascripla omnia
facienda el complenda, sicut in instrumeiitn smdicalus vel in nidali confeclo per me
l'elrum uolarium iiifrascripUim pienius comineiur, nomine ipsius domini episcopi et
prò eo ex parte una, et dominum Guidonem Berlrami el lacobum Omneboni sindicos
seu procuralores Comunis Arelii conslilulos a generali Consilio ipsius civiialis ad infra-
scripla similiter facienda et complenda, sicut in instrumcnio dicli sindicalus vel man-
dali confeclo maini Rodulli notarii conlinelur, nomine ConsiMi el Comunis Arelii et
prò ipso Comuni ex altera.
In primis quod Comune Arelii muluabil el e. per ordinem (^).
Que omnia et singula predicti sindici spmile promiserunt iiiler se per sollempnem
slipulationem, ita quod predicti sindici Comunis pio ipso Comuni promiseiuni ipsi do-
mino Gerardino sindico predicti domini episconi, pio i[)si) domino episiopo recipienli et
(«) Segve un terzo di pagina lasciato in bianco. Il foglio misura mra. ■-'50 ,.^ 400.
AN. 1057] CODICI': i>iri,(iM\Tii;o 32.'}
ipse siiidiciis domini ('|iisco|)i siiuliciilus iioniiiic ipsius do:nii)i episcopi, ci pco l'O
e[)iscop;ilii proniisil (iictis sindicis r.omiinis Ardii et ciiilihel ooniin in solidtiin re-
ripieiililuis pio ipso Cornimi e;i causa transaclionis et finis, composilionis et con-
coidie, servari Tacere et compiere inviolabililer et non conlra venire aliqua occasione
vfl exceptioiie per se vcl alios ullo modo sub pena Mille marcharum argenti, qiiam
pars infideiis predirla non servans alteri parti predicla servanti i)er slipiilationem dare
promisil in solidum prò quolibet capiliilo de predictis totiens commiclenda el exigenda
quoliens fueril contraventum, et omnia dapna et expensas in inlegrum reficere et dare
|)iopleiea extimanda simplici iuramento. El prò liiis omnibus et singulis observandis
el leiiendis obligaverunl iiiler se vicissim omnia iura et bona picdictarum [tartium
preseiitia el futura el ea una pars prò altera se possidere constiluit. Renuntianles omni
exceplioni doli, mali, in factum subsidiarie, conditioni sine causa et ex iniusta causa
el fori el clericali beneficio et decretorum el decrelalium canonum.
(Sn.) Ego Petrus olim Sopornelli notarius predictis inlerfui et quod supra legilur
rogatus scripsi el publicavi.
603.
Convenzioni tra il Comune e il conte Guido di Aghinolfo da Romena circa i castelli
e terre di Lierna, Ragitwpoli, Partina e Carezzo.
Castello (li Itaginopoli, Chiesa di s. Lorenzo - 12 ottobre 1257. [U. Ardi, di St. di Fir., Capitoli,
voi. XXIV, e. 189].
Hoc est exemplum cuinsdam publici et m'it/innlis inslnimeidi coufecli mann Sturione nota-
rii. Tenor cw'tis (alis est:
In nomine Dei eterni amen. Anno lesu Christi a nalivitate ipsius Millesimo ducen-
tesimo quinquagesimo septimo, imperatore vacante et papa residente, indictione quin-
tadecima, die veneris duodecima die inlrantis mensis oclubris. In presenlia et testi-
monio Guadagni Guidoncii de Campi Lambardorum, S(jani filli Ricciardi de Mantova,
Guillielmi de Pamela, Bironis olim Benis de Caslropelrognoli, lacopi notarli de Ra-
ginopoli filli olim Boni et domini Accursi iudicis Carrari el Amaiinati notarii lune aii-
fianorum populi Arelii, Guidonis iiolarii de sancto Florentio et lohannini filli Bencivenni
de Romena lestium ad hoc vocaloriim el rogaloriun. Cum lis el discordia seu controversia
diu fuisset Inter Comune civilalis Arelii ex parte una, el viruni illusirem comitem Guidonein
de Romena filium condam comilis Agliinolfi ex altera, occasione infrascriplarum terra-
rum et caslrorum, silicei Lierne, Raginopoli, Fartene et Corefi et earum ruriarum et
districluum el hominum i[)Sornm locorum in quibus Comune Areliniim [tienam iuris-
diclionem liabere dicebal sicul in aliis lerris comilalus Arelii; et diclus comes dictas
lerras el liomines ipsariim terrarum predicla teneri tacere non credebal, el de predi-
ctis plures defensiones et plura banna el exbannitiones, condempnaliones extilerinl;
tandem volenles diete parles de omnibus predictis ad transaclionem et concordiam
pervenire, molu proprio el in piena concordia dicium Comune per se ex parie una,
el dictus comes pio se et diclis terris et horainibus ipsarum terrarum sive universi-
tatibus ex altera, ad iiifrascripta inhienda, implenda el observanda el complenda Inter
n24 DOCUMENTI PER U STOIUA D' AREZZO [003.
se coiirorililer dovonprnnt, ila quod in pei pennini loiifiaiilur o\ valcant, ci ali(pia par-
tiiiin conlra ipsa \d ali(]ii())i priMliclonun Licere augeie vcl (iimiiiuero non allciilul et
(le prediclis infiascribeiulis qiielibel pars sii tacila et conlenla. l'acla vero et conven-
tioncs suiil ista:
lo primis dominiis comes (liiido predicUis leiieaUir facete et cinaie ila el laliler
iiiioii l-ìerna sive caslriiin de Lierna el uiiivcisilas ipsius el univeisilas castri Kaj^ino-
poli, Tarline el Coic^'i, (juelibel universilas per se el nomini' sui castri el disliictiis
cuiuslihel diclorum casliorum, dabit syndicnm (piolii)el anno ipii iniel mandala pole-
slalis, capitanei el anrianornm civilalis An-lii observare, adimpleii; si'cundnm modnm,
formam concordie et |K\cloium infrascriplomm, videlicet (piod inter oinncs piediclas
lerias dabunt el dari facienl annuatim de mense madii Comuni Aielii dnodecini liitias
pisanas minute vel grosse monete, que lanlnindein valcanl pio datio et nomine dalii
ipsanim teirarum et univeisilalum omnium.
Item quod Icneanlur piedicle terre et homines piediclarum lerrcuum (il disliicinnm
sive curiarum facere et faciant hoslem el cavalcalam in serviiium Comunis quando
Comune Aielii faciet aii(]iiem exercilum uiii l'I quando Comune Aretii voluoiil, siciit
alie terre et comunitales comilatiis Arelii.
Item qnnd liomines dictarnm terrarum cnslodienl devetiim el servabiinl super re-
bus vicluaiibus et aliis ordinalum ve! oidinandum a Comuni Aielii, sicul alie terre et
comunitales comilalus Aretii.
Item quod in prediclis terris el per eas el eaium curias(*) el disliiclus homines
civilalis et comilalus Arelii possint ire, redire et stare hbere et secure el vadanl el
redeanl in personis et rebus; et quod nicliil ab eis vel ab aliqiio eorum auferanl vel
exi"ant pio pedagio, scorta vel gnida vel niallidlello per dictnin comilem vel aliquem
eius nunlium ve! peraliquein hominem ips.inim terrarum vel per ali(inem alium iuxia
posse snnm vel ipsorum occasione, et hoc inteliigalur sine fraiide el malilia.
llem quod Comune Aretii habeat iurisdiciionem in Corego et Parlena et earum di-
stri('l(ib)us tantum in homieidiis et magagnis cognoscendis et inquiiendis el nuniendis,
ila quod magagnia inlelligalur si persona alicuius reddeieiur inulilis vel membruRl
amitleretnr vel debililaretnr in tolum vel in jìaile ila qnod rcddeielur inutile el in
hiis diclus Comes se non inlromictet. In a'iis anlem innsdiciio remaneal peiies eum.
Item quod onini anno diete terre et homines ipsaniin lerrarum ipialnor seu caslro-
rum habeant polestates seu reclores unum vel plnies liahilaiores conlinuos civil.ilis
Aretii, quem vel quos posneril vel elegeril ipse di)minns comes. El ipse doininns Co-
mes et heredes eius leneantur eligere omni anno in diciis lenis poiest.item vel redo-
rem de civibus habitantibus continue civiiaipm. El hoc inlelligalur eo tempore quo
Comune Arelii dominaretur alteri comilatni, sine fraude el malilia. El beo eleclio rec-
toris vel recloium debeat fieri (juindecim diebns aule kalendas iannarii omni anno,
et incipial i|)sa recloria sive polestaria in kalendis iannarii.
El hec snnl que diclus dominus comes et predirle lei-re el homines prediclarum
terrarum facere et observare debent Comuni el civiiaii Arelii sine diminnlione aliqua
vel augmento, ne amplius ab eis exigi valeal ullo modo vcl aliqua alia occasione. Ea
vero que Comune Aielii facere et observare debel prediclo Cornili el ipsis lerris hec
(•) curiis.
AN. 1257J CODICE DIPLOMATICO 325
sunl, silicei: Qiiod predirtiis domiiius conies et liomines ipsaiiim iPiiaium et Comunia
eoriindem, et eliani ipsa castra cum eorum curiis et districtibus defeiidaiitur et defendi
debeant a Comuni aretino prò posse in eorum iuribus et consueludinibus, que et quas
habeiit in prediclis terris et curiis earum; salvis dictis pactis superius dittis.
Itera quod Comune Aretii teneatur dictnm comitem et eius hei'eiles iuvare contra
omnem personam, iocum et universitatem de ipsis terris iamdiitis et prò i|)sis terris
et earum curiis et pertinentiis et districtibus et universitatibus earumdem; et teneatur
non iuvare ipsa Comunia vel universitates vel homines Comunium contra ipsum domi-
num romitem vel eius heredes. Et hoc intclligatur sine fraude et malilia.
Ilem (]uod dominus coraes prediclus et homines prediclarum terrarnm et ipsarum
Coniiiniura absolvantur a Comuni Aretii et liberentur ab orani eo quod ab eis ab ipso
Comuni Aretii peti posset usque nuiic in dictis terris et prò ipsis terris, et ab ipso
cornile pio ipsis si quod ius in eis habebat, silicei prò relentione aliquorum servitio-
rum actenus delentorum, salvis pactis et convenlionibus supradictis.
Ilem quod dominus comes prediclus et omnes terre et comunantie supradicte
absolvantur et rebanniantur ab omnibus et singulis condempnationibus, exbannilioni-
bus, bannis, penis et contumaciis in quibus diclus dominus comes vel Comunia pre-
diclarum lerrarum essent condempnali vel exbanniti usque nunc aliqua occasione, ita
quod absolulio et rebannitio et penarura et bannorum remissio piene teneat de iure
et Constitulo Comunis et populi Aretini. Que omnia et singula suprascripla tam prò
parte Comunis Aretii et eius favore, tam prò paile dicli domini comilis prò se et di-
ctis terris et earum favore, Guilielminus Sovraparlis et Bonaiulus de Camaiano syndici
Comunis Aretii, vice et nomine Comunis Aretii, prout de syndicatu constai nianu Ro-
dulfi notarli iilii Orlandini ad hec omnia spetialiler constituli, et diclus dominus comes
per se et eius heredes ex altera, et etiam prò predictis terris in solempnem sti|)ulatio-
nem deducenles, molu proprio et spontanea volunlaie, ex certa scientia et non per
errorem, inter se attendere et observare et facere et adimplere et curare ila quod fiet
integre et inviolabiliter in perpetuum solempniter promiserunt, et in nullo contravenire,
et dicli syndici sic absolverunt et liberaverunt el fecerunt in omnibus et per omnia, si-
cut ipsi facere lenenlur el possunt secundum formam syndicalus predicli, sub pena Mille
marcharum boni et puri argenti; quam pars non observans parli predicla servanti el in fide
stanti dare et solvere piomisit si in aliquo vel uliquibus piedictoium conila faceret vel
veniret, vel si sic non observaret in quolibet capitulo supradiclo. Et nichilonimus promi-
serunt Inter se predirle partes solempni stipnlatione reficere et resliUiere omnia dampna
et expensas que et quas ipsa pars que parueiit predictis dixeiil se fecisse in iudicio vel
extra sicut suo dixerit iuramento sine alia [ìrobatione et iudicii taxatione reficere pro-
misit. El obligaverunt dicli syndici nomine dicli Comunis omnia bona Comunis Aretii
presentia et fulura dicto corniti prò supradictis omnibus et singulis inviolabiliter ob-
servandis alque complendis. Et diclus coraes obligavil dictis syiidicis slipnlanlibus
nomine dicli Comunis Aretii et prò dicto Comuni se et omnia sua bona presentia et
futura; et ea omnia una |)ars prò altera iure pignoris constituit possidere; et [iena
soluta vel non semper hoc rato manente contraclu. Et rennrapliaveiunt diete parles inter
se oranibus exceptionibus et benehciis prò eis vel aliquibus eorum compelenlibus vel
corapelituris et speciah'ter ecceplioni, doli, inali, conditioni sine causa et ex iniusta
326 DOCUMENTI pi:n la stodia n" ahkzzo [()03-G04.
causa, el oiniiibiis aliis legiitn aiixiliis pio eis ìii hoc, facto paliociiiaiilibiis personaliter
vel roaliliT. DiMniiin cfjo Stmioiio lìliiis loliannis sacri palati! nolariiis aucloritale capi-
tuli Coiisliluli civilalis Aretini' ipioil viili^'o (licitile (',ii;ii('iilisia ("), piccopi parliliiis sii-
praiiiclis omnia ol siiigula siipcailicla inviolahililrr pciiitiis (ieri el oliservaii.
Facla siiiit litìc omnia in comilalu Aretii, in castro Haginopoli, in crdosia sancii
I.aiircnlii.
Kgo Stiiriono iìliiis loliannis sacri paiatii notaiius liiis omnibus intcrfui el una ciim Ia-
copo notarlo el Guiiloiie notarlo de sancto Florencio superius scriplis sciipsi ol |)ublicavi.
Ego lacopiis /ìlius cnmìnm Beiiiiitcudi notnrius de fur del Punte, sioit inveni in diclu piiblico
et originali inslrumeiito confectu mann dicli Slurioue noUirii, ila fideliler lianscripsi et exeniplavi
et cnm ipìiim exemplarinm (') ad maiurem cuìitclnm me siihscripsi et menni siguum appositi.
604.
Convenzioni tra il Comune d'Arezzo e l'abbazia e castello di Vcrgherela.
Arezzo ■ 8,18 novembre 1257. L"- Arci), di St. di Fin., Capitoli, v(il. XXIV, e. 83', Ri].
In nomine liei eterni, amen, (".onvenlioiips el pacta liaclala et ordinala, et per me
Bonaiuncla(m) nolarinm filiuni condam (luadai/ni de Tullia scrifila ut fianl el observen-
lur Inter Comune Aretii el abbaciam el castrum el Comune de Vergacela sunt liec:
In primis quod abbas, Comune et liomines de Vergarela faciant el ordinent syndi-
cum prò faciendis el ordinandis mandalis Comunis Aretii f|Uoliensciimque reperirenlur
pio parte Comunis Aretii secunduni ea que infra specifìcanlur el non ad alia.
Item quod predictum Comune et homines de Vergareta facere leneanlur el faciant
exercilum sive hostem et cavalcatam prediclo Cdiiiuni Aretii qiiandocumque ipsum Co-
mune faceret el requireret eos. Verum si diclnm Comune Aretii non faceret exercituin
in comuni, faceret lamen fieri hominibus vescoiitarie de Verona vel de vesconlaria Mon-
tane(e), leneanlur predicti homines el Comune de Vergareta facere cum eisdem de ci-
vitale supra cum iilis de Verona et Montanea.
Item quod dictum Comune de Vergareta preslet Comuni Aretii et del annuatim et
in ipsa civilate viginli sex deiiarios prò quolibet foculari dicti Comunis de Vergarela,
nec aliam exactionem prestare tenealur.
Item quod Comune et castrum de Vergarela iiichii exigal vel esigere permiclal in
suo dislriclu prò pedagio, maltollecto vel alia exactione ab ali(iuo cive aretino vel co-
mitatìno vel ab aliquo alio civilas non exigeret (").
Item quod omnes rebelles el exbannitos Comunis Aretii habeanl Comune et homi-
nes de Vergarela prò rebellibus et exbannilis.
Item leneanlur defendere cives et comilatinos Aretii prò posse suo.
Item nullum devetum faciant de aliquibus rebus diclo Comuni Aretii ve! comitatinis;
teneanlnc eliam devetum tenere et servare sicut civilas ordinarel prò tempore.
Item quod a prediclis supra civilas et Como i e Aretii ab abbacia et Comuni et ho-
minibus de Vergarela nulla alia servitia realia et personalia exigal vel exigere patia-
tnr; possit lamen polestas et Comune Arelii punire omnia homicidia et magagnas
(•) Sic.
AN. 1257] CODICE DIPLOMATICO 3'j!7
comniicleiula seii commicteiK.las in futuriim in caslro et dislrictu de Vergarela qiian-
dot:um(Hie prò lempoie conimictcrenlur. Ilem possint |)iiniie omnes robbarias in dirlo
caslro L'I distiictu si perpelrarenlur de celerò. Ilem possiiil de celerò punire omnia
furia (|ue comniii-tereiilur in diclo castio el dislriclu a quanlilale xx sol. snpra; ab inde
infra non se inlromiclanl; et de incendiis idem.
Ilem quod de omnibus contractibus et malefiliis, iniuriis qui vel que celebrarenlur
ullerius vel (ìerenl inler iiomines civilalis et comilatus seu dislricLus Arelii el homi-
ues et Comune de Vergarela, leneanlur dicium Comune et homines et speliales (per-
sone) de Vergarela respondere sub (ìolestale el indice Comunis Arelii. In omnibus
veio aliis a prediclis supra poleslas el Comune Arelii non se inlromiclanl, el iuiisdic-
lio abbacie dicli castri servelur inlcgra et illesa, salvis capilulis supradictis.
Teneatur eliam civilas et Comune Arelii manulenere dictam abbagiam cum pertinen-
tiis suis et castrum et Comune de Vergarela et eoium iura in bono slalu lanquam
alios coniilalinos.
Ilem qnod omnes convenliones et pacta facla condam inler Comune Arelii el ab-
balem, castrum el Comune de Vergarela renoventur per hec pacta. Et hec teneant
tantum el illa sint omnirio cassa el nulla hiis permanenlibus in suo slalu; teneant la-
men antiqua pacta quantum ad prescriplionem tantum, et non ad alia. Et cum bec
pacta, ut scripta sunt, leda fiierint | er me Bonaiuncta(m) nolarinm coram domino
Iacopo Ruslecuccii capilaneo el angianis populi Arelii et coram Salimbene de Verga-
rela syndico abbacie Comunis el hominum de Vergarela eisdem domino capilaneo et
ancianis ex parte una, el predirlo syndico ex parte altera, placuerunt hec convenlio-
nes et pacta el fuerunt de liiis in concordia, et voluerunt qnod, sicut snperius scripta
sunt, sic reducantur ad complementum. Et hec fuerunt in domo Semonis Otiandini
ubi doniinus capitaneus populi morabalur, sub annis Domini MCClvii, indiclione xv,
domino Alexandro iiii° papa residente, nemine imperante, domino Rainerio Rustici
poleslale existenle, die martis viii inlrantis mensis novembris, coram domino Terno
de Bustolis, donno Guidone priore monaslerii sancii Angeli in Archallis el domino Fri-
derico Maiabulini testibus ad lice prcsenlibus.
El cum poslmodum sub annis Domini millesimo et indiclione prediclis, die lerlio
decimo mensis novembris exeuntis, in claustro palalii Comunis Arelii, coram domino
Guiclomanno milite potóslatis, dompno Guidone priore et domino Friderico prediclis el
coram Rodulfo nolario el Lambardo lannelli de Sampolo testibus convocalis el rogatis,
coadunnali essenl el infranominati doniii.i Anciani populi Arelii, silicei dominus Gralia de
Foiano, Amannalus notarius, Tadeus lanaiolus, Guido Saraceni, Bencevenne Bonaventura,
Ugo Segnorecti, Pierus Nerbolli, Spinellus de Cruce gerens, ut asserebant, eliam vicem
domili! Acursii del Carario circa offiiium ancianalus, el cum eisdem dominis ancianis
el poleslale adessel Guadagnus bannilor Comunis Arelii pio parte Comunis, pojmlo et
universitate Arelii constilulus ad hec syndicus, ut de syndicatu eius publice palei maiiu
Rodulfi notarli supradicli, et ex parte dicle abbagie, Comunis et hominum de Verga-
rela intervenirel Salimbene prediclus syndicus ad hec sufTicienter co.nslilulus, proni de
syndicatu eiusdem publice palei per alium Rodulfum notarium, placuit prediclis syn-
dicis utriusque parlis el fuerunt sponle in concordia de omnibus el singulis supradi-
ctis el conveulionibus et paclis prescriptis, el voluerunt ea confirmare vicissim et per-
328 DOCUMKNTI HF.R LA STORIA D' AKKZZO [G04-605.
cliicpre .1(1 rnniplt'meiiliim. Hiu: iiddilo et adiiini'lo, quod alihoria el Comuiio (lo Vpiga-
rela halical ci li'iical ad coiiiin inolcndina coppas sigiiatas ad ::;igriuni Coiniiiiis Aiutii
ordìnatiitn \v\ in anica ordiiiatidiim, et simililei' alias meiisur.'is ad qua^ mtMisnr.ibaiit,
habeanl l't Icneanl sigiiatas et hiis ulantiir, ut alii comitalini civitatis Arelii. Et ut
omnia lìicscripla valeanl el optineant plenissiinam lìrinilateni, prefaliis Saiiinhi'nc syn-
dÌL'iis ahlìarie, Coimiiiis el horninum de Veijjaiela noniine el vice alibalis el (-(invciilus
et Comiinis (el) horninum de Vergarela ex certa scienlia promisil prefato Guadagno syn-
dico Comiinis el populi Aretini stipulanti nomine el vice dici! populi hec omnia et sin-
gula ni jìrescripla suiil aclendere, observare el c«mi)lere in lolnm et vera esse iiec
in conirarium facere vel venire de iure aul de facto sub pena ducenlarum librarum
pisanorum parvorum commiclenda et exigenda in solidum in singuiis capilulis supra-
dictis, et omnia dampna et expensas propterea faclrs promisil resarcire integre ad iu-
ramenlum syndici Comunis Arelii sine probalione alia sub obligatione rerum omnium
abbalie, Comunis et horninum de Vergacela |)resenlium el fulurornm; renunlians
exceplioni pactionum, convenlionum, promissionum et obligalionum non factarum, doli,
mali, in factum el omni legis auxilio, el iamdicta pena soluta vel non et dampnis el
expensis integre restilutis vel non, acluin est Inter eosdem syndicos (|uod semper et in
omni casti el evenlu rata permaneant omnia el singula suprascripla et optineanl ple-
nissimam fìrmilatem.
Carla syndicatus predicli Saiimbeni remansil penes Roldulfum nolarium filium Or-
landini, qui Rodulfus rogavit siniililer instrumenUim prò Comuni et populo Aretino de
hiis que ipse syndicus promisil et fecil syi)dico Comunis el populi Aretini.
Ego Fridericus filitis olim Boncompagtd imperialis aule nittarius sicut inveni contineri in pu-
blica et originali abreviatiira facLa el scripta per Bonaiuncta{m] condam Guadagni de Piillia et
per eum publicata, uichil addendo vel minuendo per quod natura cuntractns in aliquo lederetur,
meitmqtie signum apposui.
605.
Capitoli della lega ed ed alleanza convenula tra il Comune di Arezzo e il Comune
e popolo di Massa Trabaria.
Arezzo, Palazzo dal Comune • 9 norembre 1257. [R. Arch. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 163'].
In nomine Domini amen. In nomine patris et filii et spirilus sancii amen. Ad ho-
norem et laudem omnipoienlis Dei et beale virginis Marie et bealorum aposlolorum
Petri el Pauli et beali Donati defensoris Comunis Arelii el omnium sanctorum el sanc-
tarum Dei, el ad honorem et exaltalionem et boiium el pacificum slatum Comunis
el populi Aretini et Comunis el populi Masse et omnium soliorum el amicorum utrius-
que Comunis predictorum el maxime Florenlinorum et Burgensium et Urbinatum.
Hec est forma concordie, solielatis, unionis el posture concordate, promisse et fir-
mate et stabilite inter Comune el populum Areliniim et Guillielminum condam Sopra-
paris et Arlinuccium olim Aretini Engirami syndicos ipsius Comunis et populi Aretini,
AN. I257| CODICE DIPLOMATICO 329
ad liec spocialilor consliliitos prò ipso Comuni el populo Aretino, siciil palei ex inslru-
mento elicli synclicatiis manu mei Rodulfi nolarii infrascripli ex parte una, et Comune
et popiilum Mnssanornm et omnium plehalmim Mass;iiinrum ol dominum Ugoneni (!ur-
goli de plubatu IcIie de Massa syiidicuni dicti populi el Comuiiis do Massa ad hoc con-
stilulum, sicut palei per instrumentum dicti sydicatus confoclum per lohannem nolarinm
de Casale ex allora.
In piimis quod dieta Comunia dobeant esse et sinl una concordia, sotietatf el unione
et amore, el intor se vicissim toneatnr unum alterum defendere ad invicem el maniile-
nere in suis iuribus omnibus et singuiis, bona fide, sine fraudo, servando que infra
dicentur.
Ilem quod hnmines civitalis el districtus Arelii libere el secure ire el stare et re-
dire possinl el debcanl in personis et rebus quibuscumque, quas haberent ve! defer-
rent seu deferri facerenl quocumque irent el Hndecum(|ue venirenl per lotam forciam
et districtum Arelii; et Fiorentini el Burgenses simililer faeere po^^sint in forcia Mas-
sanorum si ipsis Massanis idem servetur in forcia Florentinorum et Burgensiiim.
Ilem nullum pedagium vel lensa vel maltolletlum vel guida vel aliquid liuiusmodi
quocumque nomine vocetur pelatur vel exigalur ab aliquibus de civiiate el comilalu
et districlu Aretii, nec ab aliis qui essenl amici Comunìs Arelii, secundum quod per
Arelinos declararetur in forgia el districlu Comunis de Massa vel aliquorum pleba-
tuum de Massa ullo modo, neque Massanis in fonia el districlu Arelii. El hoc idem
servari debeat Florenlinis et Burgensibus si idem servelur .Massanis ab eis.
Ilem nullum develum vel probibitio aliqua biadi nec aliarum rerum victualium fiec
aliarum quarumcumque fieri possil vel ordinari Inter dieta Comunia Aretii et Masse,
set liberi Aretini el qui ossei de eorum districlu possint deferre et roducere et reduci
faeere predicta omnia de fonia Masse, el per lolam fortiam et districtum Masse extra-
here el deferre ad parles Comunis Arelii; et e converso Massani de parlibus el forila
et districlu Arelii exlrahere possinl el portare et deferri faeere ad parles de .Massa res
diclas. El hoc eliam servetur Burgensibus in Massa si idem servelur Massanis.
Itera Comune et popiiins de Massa inde ad xl annos continue et quolibet anno eli-
gere et habere et tenere debeant potestatem aliquem de civiiate Arelii civem et con-
tinuum liabitatorem ipsius civitalis, qui presil loti Masse, et capitaneum el capilaneos,
quando infra dictum lempus vellenl habere capitaneum qui preesse deberel loti po-
pulo alicuius plebatus de Massa; el iudices el notarios simililer cum ipsis poteslate et
capilaneo, quando infra ipsnm lempus xl annorum vellent aliunde iudices et notarios
quam de eorum Comuni de Massa, dando pofestati el capilaneo el capitaneis et iudi-
cibus el notariis decens salarium ad minus.
Teneanlur aulem polestas et capilaneus, iudices et nolarii qui prò tempore erunt
iurare eorum Slatuta servare sine fraudo et malitia.
Ilem teneantur et debeant Comune el populus de Massa faeere exercilum et ho-
slem el cavalcalam prò Comuni et univorsaliter el prò diviso Comuni Arelii, et ubi
voluerit et quando volueril, ad voluntalem Comunis Aretii prò omnibus et singuiis
negoliis ipsius Comunis et populi Arelii, requisilione taraen facla causa apparatum
faciendi ante per decem dies per ambascialores, lilteras vel numptinm Comunis Are-
tii.
;j;U) DOCUMKMl l'Ili I.A MiililA 11' AI1E/.ZII |005.
lU'in (leboiinl Massaui ipsi (|uiililiel aiiiin iiiiclne ad |)arlaiiii;iiliiiii tivilalis Aietii,
t|iiaii(lo liei, Iros vcl i|iialii()i' voi pliircs uiiiba^cialorcs, salliiii de (iimlihul [ilebalu
iimiin, ail rc(|iiisili(»ii(iii\ ipsiiis Coiiiiinis raciciidaiii poi' lilloias vul iiiiiiipliiim ipsiiis
(ioinuiiis vt'l p(i|iiili \r(Hiiii.
Iloiii doliL'aiit l'I iciicaiil Ciiimine t'I populiis tic Massa (|iii)lil)i!l anno inicleie el ilare
Coiiiuiiì Arelii in l'oslu beali Donali iiiuiin ijoiiuin et piiicliniin el liuiioiaijilem palleiiin
de syrioo 011111 deioiili iiiiinplio i|iii ipsiim appurici el del in die vigilie dicli l'e>li.
llein leiicanliir Massaiii non iiicipcre iiec lacere ve! movere, alieni Comimilali vel
universilali voi persoiiis ali(|uil)us ali(|uaui gueirani di; ipia adiiivaii velini a Coimini
Arelii sino lioeiilia el volmilalo r.oiiuiiiis ci pupilli Arelii.
Ilein (Comune el pupulus Arelii lenoalur prò Coiniini ci universaliler et prò diviso
iiivare Comune .Masse in omnibus eoiiim iuribiis el ah oinnihiis l'oriim iniinicis et
adversariis el oonlra omnes el maxime o.onlra llaslelianos. Salvo i|iiiiil ilii-,liiin est, si-
licei (juod guerram Massani non incipianl sino lioenlia Coiniiiiis Arelii; el salvo (|uod
in l'aclis i|ue prinoipaliler langeroiil ('omiiiii' h'Iorenlie vel (loiniinc iiiirgensiiim non
teiieantur Aretini eos iuvare.
Ilein quod de (|ueslione scu disoieliu veilenle (inlcr) se, i|uud vel ipie esse polesl
vel fcsse viderelur inler Massanos et Comiles de Carpenno, leneanlur Massani slare ad
arbilrium el mandalum r.ommiis Arelii sen aliquoriim ipii ()ro Comuni ponerentur ad
hoc si dicli Coniik's idem lacere voiueiinl el l'acient, el coinpromissum lacere (el) decen-
lia circa hoc ad volunlalem Comunis Arelii.
Ilem leneanlur Massani univorsilalilor el omnes el singuli de Massa non tenere nec
fovere aliquam jiarlem vel gooariam vel divisionein in civilale vel in cumilalu Arelii;
immo semper procurare el ellìcacem operaia dare prò posse (|uod i|)si Arelini in Co-
muni el populo el in bono et pacilico statu slenl el perseverenl. El quod capilaneus,
poleslas et anciani ipsius Comunis et populi, qui prò tempore essenl, eorum officium
bene et legaliter el oomuniler el lioiioriiìce l'acianl el compleanl ad iionorein el bonura
slalum Comunis et populi Arelini; et si requisiti essenl prò parie poleslalis el cai)itanei
vel anoianoium ipsius civilatis Arelii debeant venire el mietere quanlilalem decentem
prò predicUs procurandis quando et quoliens expedirel vel piacerei poleslali vel capi-
taneis vel angianis, qui firo tempore essenl. El Arelini leneanlur non lovere partem ad
divisionem aliquam in Comuni de Massa, immo sine t'raude el malilia vello procurare
quod in comuni et pacilico stalu ipsi Massani perseverenl.
Ilem liceat quibuslibet qui liabeient licenliam l'acicndi represalliam aliquam prò
aliquibus rebus aut factis conlra aliquas Comunitales vel iocos vel speliales personas
seu ab aliquibus personis et locis a poteslale vel capitaneo Comunis vel populi Aretini
vel eorum vicariis, ipsam represalliam facere et exercere in forila tota Comunis Masse
sicut licenliam haberent in fonia Comunis Arelii; et rectores qui prò tempore essenl
in Massa, et ipsi Massani leneanlur ipsis Arelinis exinde dare el prestare consilium,
auxilium et favorem. Salvo quod primo antequam inciperet ibidem represallia fieri
denumplielur ipsis Massanis quod sic fieri volunl aliqui Arelini, ut si possent rem ad
concordiam perducere, ita quod non essel opus hoc fieri, id faciant, dando prò hoc ter-
minum xx dierum, et eis elapsis fieii possil dieta represallia; salvo quod non intelligatur
hoc fieri debere conlra Urbinales habilalores conlinuos civilatis vel comitatus Urbinalis
CnDir.K DIPLOMATICO
r{3i
AN. 12571
nec contra iloirìiiiuni Tadeiim de Montefcllro, s.'ilva sonippi' sfitiotale facta iiilcr Comune
Floreiitie. El (|iin(l Miissniii rnnlia l'iiiinalps in poriitn pi imipali l'aclo iuvare Aretinos
non tPrioaiUur, iicc Arpliiii Massnnos coiilra BiirtlPnsps in Porum principali l'aclo.
Ilpm Massaiii lenpanliir el dcbeaiil rcsliliiPio ("oniuiii Ardii el eonim imniptiis el
qiiii)HS v(dp(n)t polpslas, capilanens vpI anciani r,omiuii.< Arelii posspssioiiem el quasi
infra SCI iplanini lei lanini, silicei caslri Alihalic Tedaldi, C.okicde, sancii l'alernisni.
F(r)esciatip. Caprili^, Arsicci, Montishollolini, Roselle et villarnni et curiarnm eanuidem
mannaliler; el reminlisre oniiie iiis (|uod ipsa C.omnnilas Masse liahel. vel hahere vide-
liir in possessione vel quasi predictariim rei uni Coniiiiii et [lopiiln Aroliiu» el eorum
syiidicd recipieiili pio ipso iMiniiini, el dare li'.'iiiliaiii lioniiiiiluis diclariim lerrarnm
ni deinceps Connini Arelii inlendaiil el ohediant sidiiinmodo. Salvo qiiod si Comune
de Massa in curia ("oniunis Arelii ci corani illis persouis quas poieslas. capilanens el
anciani ad iiec cognoscenda poneicnl de civiiale Arelii liostendeiet aliqiia ima proplor
que vidpi'pliir insle el de iure ('.oniiiiii Arelii n'iidpre dplieie, non lenealiir Comune
Arelii, el debeal (iiiiri ipsa^ queslio infra unum aiiimm piosimum a die incpfile que-
slioiiis, el niilliim salarinm exindc lollalnr a Comuni de Massa pio ipsa questione a
cognitorilius cause.
fieni leneanlur Massani |iredicla omnia el singula servare el compiere ipsis Areli-
nis in ppipeluum, el ipsi Ai elini eis secundum qiiod snpia declaratum est in singulis
capitulis unam pailem deliere alteri facere, excepto de poteslale et capilaneo, quod
observare leneanlur Massani per xi aiiiios tantum, ni dictum est, nisi eis piacerei am-
plius facere. ' '
Ilom debeanl et leneant .Massani facere el curare sic el laliier quod dnmiiius lega-
lus Masse liiis omnibus prediclis consenliat el auclorilalem del infia mi menses pio.KÌ-
mos, et dominus pajia simililer facial liiiic ad fpstiim sancii Donati proximiim e.xpensis
ipsonim .Massanoium.
Ilem leneanlur Massani omni anno poni el (iimari lacere in eoinm Slalulo quod
predicla inlegre servenlur el nichii in contrarium vel fraudem prediclorum fieri pos-
si!, el ila de Statuto in Slalulo Comunis et populi Masse poiiatur. Et poteslas el ca-
pitaneus qui prò lemjiore essenl, hoc semper iiirent servare et compiere. El Aretini
in eorum Slatulis simililer poni el firmari faciant tam Comunis quam populi, el iure-
tur servari per potestalem el capilaneiim civilalis Arelii.
Item consules et syndici cuiuslihet castri de Massa singulariler prò eorum Comu-
nilalibus consenlianl liiis omnibus et ralificent et confirmenl hec infra unum meiisem
prosi mum.
Ilem confirmenl hec el ratifìcent poleslas et capilaneus el anciani el coiisiliarii de
Massa, et inrelur per syndicum Comunis Masse in anima sua el Comunis et populi et
omnium el singuloium de .Massa hec semper servare et compiere el confìteri el non
negare. El hec idem iureiil anciani el consiliarii el omnes et singuli homines de Massa
a quatuordecim annis usque ad septuaginta annos. Idem fiat prò parie Comunis Aretii.
El hoc de iurnmenlis singulorum facial el fieri faciat una pars alleri parli hinc ad
tres menses proximos.
Que omnia el singula ut supra declarala sunt, predictus Ugo syndicus el procurator
el administrator dirli Comunis et jiopuii el liominiim de .Massa prò se el nomine et
JJ'J DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZ70 [oOo-tìOtì.
vice Comunis ci populi el liomìnimi omnium ot siii^julorum du Massa ex parte una,
ol prediclus Guiilielmus el Ailinuccius syndici, procuralores el adiiiinislratores Comu-
nis ci populi el homiiium de Arilio prò se el nomine el vice Comunis el populi el
liominuni omnium ci singulorum de Arilio ex altera, spoiile el ex cerla scieutia, ex
causa solietatis, unioiiis et posture el concordie per se el suos el eorum inler se suc-
cessores vicissim nn.i pars alteri in perpeluum lacere, tenere, observare, compiere,
coniìlori el non negare, bona lide, sine IVande, promiserant, remolis omnibus sopliysma-
tibus, malis ingeniis el cavillationibus, occasionibus (|uihuslibel, pure et sirapliciter, el
centra non venire ullu modo el |)resuineie per se nec per ali(|UOs, uec aiiqiiam frau-
deni procurare vel facere voi invenire, nec pali quod per alios iuvenialur ve! fiat ali-
quid quominus predicla integre serveolur et com|)leanlur sub jtcna Mille marcliarum
optimi et puri argenti in singulis capitulis et quoliens conlraventnm essel, in solidum
commictenda el exigenda et solvenda a parie non servante servanti; et dampna et ex-
pensas insuper pars non servans ad iuramentum simplex syndici parlis servanlis leti-
cere teneatur sine alia probalione el ludicii laxalione; el ila sibi invicem solempniter
ut dictum est, ipsi syndici solvere et facere promiserunl. Et obligaverunt insuper prò
hiis servandis el complendis iuler se invicem silicei una pars alteri bona omnia el sin-
gula sui Comunis et populi presenlia el futura, el se una pars prò altera possidere
precario constituit, dando licentia exinde in tenutam iulrandi pars alteri corporaliler
a die condilioiiis in antea sua auctoritale et de eis faciendi qne volent. El aclum est
inler eos quod pena soluta vel non, semel vel pluries, semper sinl firma predicla cum
pene obligatioiie el omnium predictorum eie.
Ilem incontinenti dicti syndici ulriusque Comunitatis in anima eorum et Comunis
et populi quorum sunt syndici vel est sindicus precise iuraverunt ad sancta Dei evan-
gelia tenere el servare omnia et singula supradicta, et non retractare vel conlravenire
aliqua occasione vel exceptione que dici vel cogitar! possint ullomodo.
Ilem incontinenti dictus Ugo syodicus Comunis et populi de Massa, nomine et vice
ipsius Comunis el populi el hominum de Massa, ad hec spetialiter constitutus ut in
instrumento sui syndicalus confeclo per lohannem nolarium, supradiclis causis sponte
el ex certa scienlia el nunc dedit el concessit predictis syndicis Comunis el populi
Aretii recipientibus prò ipsis Comuni et populo arelinis possessionem diclorum castro-
rum et lerrarum ut supra specificale sunt, el constituit amodo se prò ipso Comuni et
populo possidere predicla, et licentiam dedit inde corporaliler intrandi tenutam et
quasi quando volent. Et nichilomiuus ipsam possessionem et quasi manualiter tradere
eis prò Comuni Aretii promisit el licentiam dare hominibus ipsorum castrorum el ter-
rarum ut amodo intendant el obediant solummodo Comuni Aretii, et non tollere vel
contendere deinceps dictas res Comuni Aretii vel populo vel eorum numptiis ullo modo,
set pacifice permictere possidere.
Facta fuerunt predicla omnia in palatio dicli Comunis Aretii, in pieno Consilio du-
cenlorum virorum Comunis Aretii et generali Consilio populi Aretini, ad sonum cam-
pane el vocem banniloris, ut moris est, congregalo, presentibus dominis Rainerio Rustici
et Iacopo Rustecucci potestate et capilaneo Comunis et populi Aretii el domino sotio
diete potestatis et dominis Guidone filio ipsius poteslalis et Munaldo de Fikino iudicibus
■et assessoribus diete potestatis et Uguiccione notarlo et Bencevenne et Bindo et Brege-
AN. I':J57] CODICE DIPLOMATICO 333
damo notariis de Arelio, lohanne nolario de Casale teslibus rogatis et vocalis ad pre-
dicla sub anno Domini a nalivitatc Millesimo ducentesimo quinquagesimo septimo, do-
mino Alexandre papa residente, indiclione quintadecima, die veneris nono mensis no-
vembris.
Ego Fridericus filiits olim Boncompagni imperialis aule nolarius sicul inveni in autenlico
et originali instrumenlo coiifeclo maiiu Rudulfi iiotarii filii condam Orlandini ita fldeliter xcripsi
et exemplavi, nichil addendo vel minuendo per quod natura contradus reciperel lesionem, meumque
signiim apposui.
606.
Papa Alessandro IV elargisce privilegi spirilvali alla Fralernila di s. Maria della
Misericordia isliluila in Arezzo.
Viterbo - 9 dicembre 1257. [Ardi, della Fratcrnila di s. Maria di .Arezzo, Slatutum, e. 4'J.
L' originale oggi si è perduto: la copia, da cui traggo il documento, fa seguito alle Costituzioni della
Fraternità di s. Maria di Misericordia redatte nel 1262 e alla lettera di approvazione di Guglielmo vescovo
"data Aretii, in palatio Canonice .Aretine,, il 2 aprile 1263: Costituzioni scritte dal notaro Uguccione di Bo-
naventura Villani su quattro carte di mm. 310X^20.
Al documento papale precede tale rubrica: Hoc est exemplar cuiusdam publici instrumenti indulgenlie
exibile et concesse hominibus fraternitatis sancte Marie de Misericordia vivitatis Aretine a domino Akxandro
papa, quod instrumentum publicum est in custodia fratrum Predicatorum apud sanctmn Dominicam.
Statuto della pia Fraternità de' Laici (Fir. 1870) 33. ■ Nucci, Notizie delle Opere Pie del Comune di
Areno, 64.
.ilexander episcopus servus servorum Dei dilectis fìliis recloribus, confratribus et
sororibus universis fraternitatis beate Marie aretine salutera et apostolicam benedictio-
nem. Licet is, de cuius munere venit, ut sibi a lìdelibus suis digne ac laudabiliter
serviatuf de habundantia pietalis sue que merita supplicium excedit et vota bene ser-
vientibus multo malora retribuat quam valeant promereri. iNichilominus tamen deside-
ranles reddere Domino populum acceptabilem, fideles Christi ad complacendum ei quasi
quibusdam illectivis rauneribus, indulgentiis silicei et remissionibus invitamus, ut exinde
reddanlur divine gralie aptiores. Cura itaque, sicud dilecti filli fratres de ordine pre-
dicatorum aretini nobis significare curarunl, fralernilas vestra in honore beate virginis
Marie facla esse noscatur, nos eam cupienles de bono in melius augmentari, de omni-
polentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli aposlolorum eius auctoritate confisi,
omnibus vere penitentibus et confessis qui in eadem fraternilate cojlegas se statuerint
et confralies ac venerint semel in mense ac diebus sollempnibus ad congregalionem
quam (facietis) secundum provida et salubria slatuta vestra, ad missarum sollemnia in
commemoralione ipsius Virginis et verbum Dei nichilominus audiendum, centum dies
de iniuncta sibi penilentia misericordiler relaxamus. Data Vilerbii, v idus decenbris,
pontificalus nostri anno lertio.
X\ì nnciiMRNTi PKR \.\ sTniii\ I)' ARF.zzn [G07-fiOS.
607.
■H rrsfifiu (itKjlielmiiio dona al Comuni; duemila lire, dri linii ilei suo rphiopuìo
in rkoìiipnisa dei xerrigi prcalali per riact/uiKlare al suo doìninio lo cillà di
Cortona.
Cortona, l'alnzzo del ('omuiic • (> febbraio 125S. I lì. Aicli. ili SI. ili l'ii.. Ciiintuli, vul. WIV, >:. 107 |.
Gi.-\zi'.]:<i, Diiiiiiiiio ili'l Vi'xi-iivii ili Arezzo .<« Ciiiinnii. COfici v II. 1 1 .i). • .\i.iii;"zzi, liiiiiiislu upohiijeticu, I, 282 -
C.APi'ELi.rTTi, h' Cliirxc iV llitlin. WIII, I:i2.
Ili iioiiiiiii' oli'i'iii Dei, amen. .Xiino Chri.'^li a naiivilalc Milic'^iiiio iliii'i'iili'.'^illiii (jiiiii-
qiiagesimn (telavo, ilomino papa Alexandro rcsiilciilc, ìihIìcIìoiip prima, ilie niercurii
sexlo Cebi'uarii. Vencrabilis pali'r iloniinii> Ciiillii'liiius r|iisi'i)piis .\rotiiiii'; prò co (piod
Comiine Arelii et lioiiiinps ipsiiis rivilali.s ail limiorcm Dei el l'cclesio .AnUiiic ol ipsiiis
(lomuiiif; Ardii et iilililatcm fipiscopaliis virililor ci piiidcntcr lerram l'orione occupa-
verunl el rcacqaisiveruiil, niuKis laliorihiis ci pcriciilis si; ob hoc snpponerulo ci siiii-
sliluendo eliam exìndo slrages lioiniimm ci dainima plurima viilnoraloriim et cliam
occisornm (1); quc terra, ut iioloriiim crai, esse dcliebal episcoiiaUis .Vrelii el per multa
tempora stetcril coiUumax el rchcllis diclo domino episcopo el aiiteeessoribiis eias, el
eisdcm sulitraxerat et retinueral pi-r vioienliam omnia iura sua in temporalibiis et
spiritnalibus omni modo, nec inde se e|)iscopalus sen episcopi antedicti lavare potiierunt
usque modo, neque per spirituale bracliiiim ecclesie, ncque eliam speciale, tanta crai
superbia, nequitia et rebeilio hominum diete terre, reputando quod ibi per Aretinos,
ut dietimi est, factum eral prò maximo servitio ci commodo Ecclesie sue diete, remu-
neravil dicium Comune Arelii el Aretinos tamquam dilectos filios siios el in hoc bene
meritos donando eis de bonis episeopalus duo milia libras denarioriim arelinorum ci
pisanorum minutorum sine fraude prò servitio anlediclo. Quam summam pecunie totam.
silicei duo milia librarum, per se el successores eius, nomine episeopalus, se obligando
spente et ex certa scientia el solempniter [iromisit dominus Stoldo Berlengerii lacoppi
lune potestali Arelii el lacobo Ruslicuccii capilaneo et domino lacobo Omnibene, domino
(I) La ciltii (li Cortona fu presa d'assalto nella notte del primo febbraio l2o8.
Degno di nota, come il docuni. riportato sotto il n. 620, è il seguente olio si riferisce puro al tenibile
sacco dato a Cortona dagli Aretini difensori del vescovo (Jiiglieliniiio e dei suoi diritti su quella citlk
(1238) "Die dominico xxv mensis octobris. In civitale Ardii, presentibus Rainorio quondam Ugolini de
Pogibaldi et Orlando magistro de Florentia. Dominus Guillielmus aretinus episcopus, recepto inranienlo de
parendo niandatis eius et promissione pene xxv librarum a Ranucio fìlio quondam Turpini de Ornina et ad
hoc Ubertino olim C.uillielmi dicti loci fìdeiubonte prò ipso ad similem penam xxv librarum, super oo (piod
dictus Ranucius ei'at e.xcomunicatus occasione destructionis Cortone, et prò co quod dictus Ranufius ad hoc
dicebalur prestitisse auxilium et favorem, ipso episcopus eundem Ranucium ab excomunicatione qua propler
hoc erat lìgatus aljsolvit et sancte niatri ecclesie reconciliavit,,.
In margine: Absolatio excomunicatìonis Ranucii de Ornina super sacco Cortone. (Ardi. Capit. n. 051, Ada
£pisc. et Capit, e. 8').
AN. IÌo8) CODICK DIPLOMATICO :335-
Guidoni Giegurii, Oiianiliiio Acliaiisii, Vive Kaiiierii ul Aiiiuldo lacoLii, KuLeo conciam
MafTei, Bonavenlurc 'fieri et Bouaveiiluic Melosiiii aurianis populi diete civitalis sli-
puianliiius, recipieiilibus vice et nomine eiiisdem C.oniunis Ardii, dare el solvere quando
i|)si poleslas, capilancus el anriani velleiil ve! inde salislaceie vel compensare et discom-
putaie in negoliis Comunis proni ipsi vellonl, omni occasione iuris el l'adi leraola.
Kenuntiaiis in hoc orani exceptioni dicli servilii et meriti invicem prò episcopatu non
recepii el non utilis episcopatui et non iusti et doli el in l'aclum condiclioni dehili
el sine causa et ex iniusta causa et l'ori privilegio et ecclesiastico et omni alii legum
decrelorum et decretalium et ciiiiislibel iuris el l'adi auxilio. Ouod si non Tacerei el
non servarel el non compierei, proniisit per se et suos successoies eisdem slipulantibus
ul dictum est, dare el solvere nomine pene el prò pena duplum quanlitatis predide, et
dampna el expensas reficere ad iuranienlum svndici eiusdem Comunis Arelii, qui prò
tempore essel, el obligavit eis prò liiis bona cpiscopalus piedidi omnia el ea se prò
diclo Comuni possidere constituil. El pena soluta ve! non, ratis manenlibus supradidis,
cura obligatione pene et omnium predictorum. Aduni lamen l'uil ante predictum coii-
traclum et in ipso el post, quod predicti denarii et debilum dicium debeai cumpensari
in pretio venditionis infrascriple et aliter idem dominus solvere non tenealur, quia sub
hac inlentione el forma el paolo acta sunl liec et proniissa et recepta de comuni vo-
lunlale parlium.
Ada sunl hec Cortone, in palatio Comnnis eiusdem terre, presenlibus l'ratre Bene-
diclo, fralre Marcellino de ordine Minorum, el t'ralre Orlando condam Gerardini el
fratre Forte de ordine Predicatorum, el domino Mathco Sassoli, domino Gronda iudice»
et domino Frederigo Marabotlini el domino Kiccolao bononiensi el |>resbilero Bono
canonicis arelinis, Rodulfo notarlo Clio Orlandini, Tetro notarlo (ìlio Paganelli et Or-
lando Talliabovis leslibus ad hec omnia vocatis et rogatis.
Ego Gerardus olim Cerberi nolarius predidis omnibus interfui el ul supra legilur
rogalus el de voluntale et mandato predictorum conlrahenlium scripsi et publicavi.
Ego lacopus filiu.1 condam BeneuUndi nolarius. ut inveni couliueri in dicto originali inslrn-
mento mami dicli Gerardi confeclo, ut supra ìegitur, de verbo ad verbum fìdctiter Iransumpsi et
exemplavi nicìiil addilo, mutato vel diminido per quod ipsius conlractus substanlia in aliqiio ledc-
retur, el ad maiorem caulelam me stibscripsi el meum signiim apposui.
608.
Jl vescovo Gugliebnino cede al Comune il pocjfjio di Curlona con allro luogo da sce-
gliere per costruire la fortezza, colla quarta parie di tutta la giurisdizione sulla
terra e sugli uomini e con pi-oventi diversi.
Cortona, Palazzo del Comune • 6 febbraio 1358. [K. Ardi, di Si. di Fir., Capitoli,
voi. X.XIV, e. 167'].
OcMZEi,i, Dominio del Vesc. d' Ar. in Coj-tona (Opere 11, 111). • Auiaizzi, lìiaposta apolofjetica,\, 2^ (in
€sli'.). - Cappelletti, Le Chiese d' Hai, XYIII, 133.
In nomine eterni Dei, amen. Anno Chrisli a nalivilale .Millesimo ducenlesimo quin-
quagesimo celavo, domino Alexandre papa residente, indidione prima, die mercurii
;»;lt> DOCUMKNTI PKR LA STORIA I)' AIlKZZn [GOS-CUD.
sexlo l't'liniarii. Vcnoriiliilis paler domiiins Oiiillielmiis episcopus ai'Oliiius, insperla «li-
lilale episcopaUis eiiisdftni el prò ovidenli necessitato solvendi dehili irifraserifili quod
nrgueijai, ciim el do mobilihiis episcopattis solvi ikhi polorat ner de aliis ciim minori
dampno ipsius rcclesic, per se el siios successores nomine e[»iscopalns eiiisdem, sponle
l'I scicnter vendidit, dedit, tradidit el ad propiinm el in pcrpelinini concessil domino
Sloldo de IJcrongoriis lacoppi lune polcslali Arolii et domino larobo Hiistirurcii capitaneo
et domino Guidoni Tiregorii, domino lacobo Omnihene, Orlandino Accarisii, Vive Rainerii,
Arnoldo lacolii, Maffeo Uuhei. Honavcnlnro Tieri et Ronaventnre Melosini anrianis C.omu-
nis el populi Arelini, slipiilanlilnis nomine et vice Comunis el populi Arelii, podium ('or-
Ione ubi dicebalur Horcha di riicrfalco, el sicnt ipse podins cum suis poi'linenliis esl et
irahit a porta Montanina iisque ad jiorlam r.r.slellonchii, el a fundo qui esl inxla ec-
clesiam de Mariano versus Roccham supra, rum omnibus finibus, perlinenliis el adia-
ciontiis ipsius podii et loci, el cum omnibus liiis que ad ipsum episcopum el episco-
palum pertinebanl et perlinerc possent in diclo podio a diclis lìnibus supra, el cum
inlroilibus el egressibus suis omnibus el ad ipsa loca et ab ipsis locis. Ilem aiium
locum ubi Comune Arelii eiegeril in terra Cortone facere forlelliciam et munilionem
prò ipso Comuni Arelii. Item quarlam partem integre totius iurisdiclionis ipsius terre
el hominum diete terre que pertinelial seu pertineie debebat in lemporaiibus ad ipsum
episcopum et episcopalum Arelinum, l:ini prò miclendis el ponendis ibidem poleslate
diete terre et hominum predictorum, quam indice appellationis et camarariis et slalu-
tariis el aliis olfilialibus et coireclione Statutorum facienda, el decima parte inlroiluum
Coraunis tortone et curatura el passagio porlo percipiendis el liabendis et aliis lem-
poraiibus que ad ipsam iurisdiclionem spectant el spedare possent, ut deinceps pre-
fatum Comune Arelii ipsam quarlam partem predictorum habeat el percipial, et omnia
exinde faciat que sibi placuerint. Item ex dieta causa cessit et mandavit eisdem reci-
pientibus, ut dictnm esl. omnia el singula iura el actiones que et quas ipse episco-
palus habebat et habcre poterai occasione diete quarte parlis omnium predictorum et
dicti podii et loci et aliarum rerum supra concessarnm conlra omnem personam et
locum et omni tempore; et eosdem recipienles vice et nomine Comunis et populi Aretii
eonslituil procuralores exinde ut in rem suara quam deinceps nomine Coraunis et populi
possint agere, eausari, excipere, experiri, el omnia et singula facere et exercere que sibi
placuerit utililer et directe absque conlradiclione vel molestia ipsius episcopi ve! suc-
cessornm eius; et prò prediclis venditione et cessione coufessus fuil idem dominus
episcopus prò se el nomine episeopatus predicti iustum pretium recepisse et in veri-
tale recepii hoc modo, videlicel: quia com|)ensate fuerunt cum eo duo milia libre de-
nariorum quas idem dominus episcopus nomine episeopatus solvere lenebafur Comuni
Aretii prò remuneralione servitiorum sibi factorum ab hominibus et Comuni Arelii
circa reacquisilionem Codone, sicul de ipso debito vere" constabat in publico inslru-
mento primo condito et scriplo per me Gerardinum nolarium infrascriplum, quando
sic fieri voluerunt predicti poleslas, capitaneus et anziani et exinde sibi factum esse
asseruerunt el acceplaverunt, et a quo dicti potestas, capitaneus et anciani ob hoc
eum exinde absolverunt, el ipsum prelium in utilitatem episeopatus conversum fore
asseruit et aliud meritum legiptimum el ydoneum prò episcopatu. Renumptians omni
exceptioni pretii et meriti non recepii et non iusti et non compensali seu disconipu-
aN. 1i;)8] CODICR Dll'l.oMATI' " :{37
tati, ut dic'tum est, et tiebiti iioii comniissi primo m niiliinio ecclesie sue diete et non
iirgentis, et quoti non possit dicore uliquid ciri'a Ime in U-'sione sue ecclesie el episco-
palus f;iclii!ii voi non nlililer prò episcopali!, et doli d in ladiini et sine causa et fori
privilegio et ecclesiaslico ci oniiii alii legiini iniis ii\ili- ri canonici el facli auxilio.
El [)romisit per se el successores suos idem doniiniis cpi.M-.ipus cisdeiu recipienlilms
ut dicliiin est, omnia et singula snpradicla semper ii in Inliini liima et cala lialjeie
el tenere el l'cs diclas sen possessioiiem vel quasi pirdiriornMi, qiiani inde lialiebal
vel videbalnr liahei-e se prò Comuni Arelii aniodo ronsliinli pn.-sidei'e vehpuisi el non
toliere, non contendere, nec moleslare, nec minnere ani inquietare predirla aul aliiiuid
ex eis jìroniisil, set alt omni suo dato et faclo in cnnlrarinm, solummodo si apparciel
quod promisil non essi', |)redicla omnia defendere ani dislirigare promisi! Comuni Arelii
jib omni per.sona e! loco et omni Icmpoii' >ui ci episcupatns omnibus cxpensis, pigno-
ribus et advocalis slatini lite mota ri ante el post. One omnia si in lolnm luìii Tacerei
et non seivarel, vel si in aliqno non convenirci, promisil l'isdcni recipienlibus, ut diclnm
est, nomine peno dii|duni quanlilalis compensale, et omnia ilam|nia el expensas ìnsuper
reficere ad iuramenlnm syndici du'li Comunis exliinanda in indicio el exira. Kt prò
prediclis servandis obligavit eisdeni omnia l)oiia. episco; ains [U'esHnlia el lìilura, el omnia
se prò ipso Comuni constilnil [lossidere. El pena soliila m'1 non prcdic-la omnia seinpei
rata maneanl cuiii obligalione pene et omnium [ìrediciornni.
Ada sunt liec in palalio Comunis eiusdem terre, presenlihns l'ralre Henediclo et
fratre Marcellino de Minoribus, el fralre, Orlamlino d iValre Forte de l'redicatoribus,
et domino .A'icliolao bononiensi el prosbileio Bono ■ anonicis aielinis el domino Mallieo
Sassoli, domino Cironda indice, domino Fredeiico Maiabiiltini, Hodullo notarlo fiiio
Orlandini, l'etro notarlo filio Paganelli et Orlando falliaboviv leslibiis ad liec omnia
vocatis el rogatis, anno Clnisli a naiivilale Millesimo CCIvin. domino pa|)a Alexandio
residente, indictione prima, die mercurii sexlo februarii.
Ego Gerardus olim Coibeci nolai'ins [iredictis oinnilin- inlril'ni ci ut snpra legilnr
rogatus scripsi el publicavi.
609.
7/ prcdello rencoi'O cede ai Comune di Arezzo tulio il dominio di Curloiui.
Cortona, Palazzo del Coiiiime - 0 febbraio 125.S.
|ll. Ardi, (li Si. (li l-'ir. Capitali.
■ol. X.MV. e. l(iS|.
t;u.\zzEsi, Dominio del Vesr. d'Ar. sopra Coiiona ^Opere, II. US;. . .Vi.ti.;"zzi. Rì.iihisIh (iiìi,liig.,\. •2ss.
Cappelletti, Le Chiese d' Itid., XVIII. I.S»!.
In nomine eterni Dei, amen. Anno Cliristi a naiivilale millesinnì ducentesimo quin-
quagesimo octavo, domino papa Alexandre residente, indiclione prima, die mercurii
sexlo febi'uarii. Venerabilis pater dominus r.uillielmus episcopus arelinus ciim piimo
vendidisset et concessisset Comnni Aretii quarlam parlem iiirisdiclionis qnam habebat
in temporalibus in terra et hominibns de Cortona el podium Rocche de Coi tona cum
suis perlineuliis et remunerasset eliam Comune dicium in duobus miliibns librarum
3il8 DOCIMKMI J'Ml LA STUUIA U' AnKZZO fÓO'J-GlO.
(li'naiioiiim prò scrvitio siiti el cpisropalui collalo al) ipso Comuni Aiclii circa reac-
(|iiisilioiii.'m rortoiie. (|ue (luiilciu (|uanlilas |ìecunic loia iliscompiUala et compen-
sala liiil in pietio (liete veiniulionis, sicnl palei ex publilicis inslrumcntis primo cele-
Itralis et srriplis per me (lerariliiui nolarium infrascripUim; ilerum inspecla et cognita
utililalc ipsiu^ epi.'^iopatiis circa inlVascripla, volendo inlrascriplum beiicfitium conce-
dere dileclis lìlii sui.s (".omuni el |)opulo el liominiims ile Arelio, per so ci suos sncces-
sores, nomine episcopatus eiusdcm, proraisil domino Sloldo Herengerii lacoppi poteslati
Aretii et domino lacobo Rusticucci capilaueo el domino (luidoni Gregorii et domino
lacob» Omnilicne, Orlandino Aecarisi, Vive Hairierii, Arnoldo lacobi, Maffeo Riibei,
Bonavenlure Tieci el Bonavenlure Melosini anciatiis Comuiiis el |iopuli aretini, slipu-
lanlibns el recipienlibus vice et nomine eiusdem popiili et Comunis, de aliis suis tri-
bus parlibiis liicte iuiisdiclionis el de aliis iuribus episcopatus de Cortona bonarn quie-
tanliam lacere Comuni Arelii el populo, el bona societale et bone et lionesto modo
exinde eos Iractare. Et e converso dicli potcslas el capilaneus el anciani, vice el no-
mine Comunis et populi Arelii, prò prediclis benelitiis el merilis rece[itis ab ipso do-
mino episcopo valde utilibus prò Comuni ci populo aretino per se et successores eo-
rum promiserunt solempniler eideni domino episcopo, stipulanli et recipienti nomine
dicti episcopalus prò se et successoribus suis, manuleiiere iurare el defendere ijìsnm
dominum episcopum el eius successores el episcopalum el eius nunlios in omnibus et
singulis suis lui ibus lemporalibus el spirilualibns de Cortona, el quod de eorum parte
et parte Comuuis bona quietantia el socielas et Iractalio liei ei cum eo et omnibus
suis nuntiis circa predicla el occasione prediclornm per omiiem modum el per omnem
viam sine fraude aliqua et malilia el remolo onini sopiìysmate el malo ingenio; el quod
paciiice ci (|uiele sibi el episcopalui dimicienlur ipsa bona el iura omnia et habere et
tenere et uti, l'rui, el nulla molestia vel inquielalio vel conlenlio exinde sibi fiet per
Comune el populum arelinum, et niliil inde sibi tollelur nec minuelur nec patietur
quod aliqui minuant vel tollanl. El hoc facere el curare ila el laliler quod eidem pre-
dieta servabuntur el complebuntur promiserunl eidem domino episcopo stipulanti ut
dictum est, predicli domini polestas, capilaneus et anciani et e\ certa scienlia et non
per errorem ex causa societalis el concordie el quia ut dictum est, dieta receperunt,
volentes eidem prò episcopalu prò diclis merilis respondere favorabiliter el benigne
sicut patri et domino spirituali; el (|uia eliam alias propter Deum et bonos mores te-
nenlur Comune et populus ecclesiam suam in bono stalu retinere el manulenere, et
defendere iura eius. El renunliaverunt diete parles iuvicem una alteri circa hec omni
exceptioni meriti non recepii, ut dicium est, per singula ab una parte el alia, el e
converso eliam et aliorum merilorum iustorum non receplorum el doli et infamie et
condilioni sine causa et ex iniusta causa, fori privilegio el ecclesiastico et omni alio
iuri civili et canonico et facli auxilio competenti et competi'turo el tam rescriptorum
vel privilegiorum imperalorum vel impetrandorum vel concessorum alias alicui ex dic-
tis parlibus per dicium papam vel imperalorem contra vel preter hoc et statulorum
et consueiudinum presenlium el fuluiorum auxilio et omni alii. Et promiserunl ipse'
parles Inter se invicem per se el successores eorum servare facere el compiere, confi-
teri et non negare semper omnia el singula supradicta sub pena mille librarum hono-
rum denariorum pisanorum commictenda el exigenda in solidura in singulis et prò
singulis capiUilis non servatis et quoliens conlravenlum fueril reflcere leneatur ad iu-
AN. 12oSl CODICF. DIPLOMATICO 339
rameiìlum |iarlis servanlis el eiiis syiulici sine ;ili;i prnbalinne in iiulicio et extra, et
ila sibi invicem promisenint; obbliganles (Inmimis episcopiis bona episcopadls, et dicli
polestas. capilaneus el anpiani bona Comiinis Arelii piesenlia et ftiliira sibi iiivirem, et
ea omnia una jiars pio altera conslilHil possidi'ic. Kt adum est inter cos ipiod pena
soluta ve! non picdirta omnia senipor rala maneant cnm oiiiilÌL;alione pene et omnium
pn'dielnrnm.
Ada sunl liec, omnia Corlone, in (lalatio Comiinis ciiisdem lene, prosenlilins IValre
Benedicto et fi-ati-e Marcellino de Mii:orii>ns et fralre Oliando e! IVatre Forte de l're-
dicaloribiis et domino Nicholao bfinoniensi et presbitero Bono canonico aretino el do-
mino MalTeo Sassoli, domino (Ironda iudice, domino Frederico Marabollini, Kodalfo
notarlo lilio Oiiandini, Pelro notarlo filin Paganelli el Orlando Tailiabovis leslibus ad
hec omnia vocalis et rogalis.
Fgo (ierardus olim ('.orbici notarius |iredii:lis omnilms et singiilis inteil'ui et ni sa-
prà li^sitiir rogatiis scripsi el [)ublicavi.
610.
Measer Federigo MaraboUiìii cieiic elvUo sùidaco dal l'oiisinlio ijeìtiualc di Arezzo
per Irallar la pace con Firenze.
Arezzo, Palasszo del Comune ■ 11 maargio 125S. [R. Ardi, di 3l. di l'ìi., Ciij)iloìi, vul. XXI\,
e. tSS: XXXIU. (\ 190J.
In nomine eterni Dei, amen. Anno tliiristi a nativitate millesimo (ICIvm, domino papa
Alexandro residente, imperio romano imperatore vacanle, indictione prima, ibe sabbati xT
niensis madii. Convocalis viii ancianis popnli Aretini, videlicet dominis Gronda et Mu-
naldo RodnKi imbcibiis, Restoro Gerardi, Orlando Tailiabovis, Foicalcherio Bencivennis
Ondedeo merciaiolo, Benvennto domini Michaelis et Niepo Guinici et Consilio ce viro-
rum r.omunis Arelii et generali Consilio dicli pofiiili, silicei rectoribus artium, dominis
solietatum et eoruni consiliariis et insuper e adiunclis et Consilio credentie, in paialio
Comunis prefati, ad sonum campane et voce preconia more solito, quorum nomina inferius
scripta sunl. Dominus Guido index, assessor et vicarius domini Stoldi Berlengerii pote-
stalis eiusdem Comunis et dominus Giannes Uguiccionis Malaspine capilaneus popuii
predicti et quilibet eorum in soliilum cum voluntale expressa, consensu et aucloritate
dictorum ancianorum et consiliariorum omnium, et dicli anciani et consiliarii omnes, cum
aucloritate et consensu dictorum vicari! et capitane!, omnes simili in comuni concordia
el voluntale, vice et nomine dicli Comunis, sponte, solempniter et ex certa scientia fece-
runt, constituerunt et ordinaverunl dominum Fredericum Marabollini (1) iudicem, civem
arelinum, eorum el dicli Comunis ligiplimum et suRicientem sindicum ad iniendnm, fa-
ciendum, renovandum alque firmandum concordiam, unionem. societatem, amicitiaui et
(1) Questo ben noto poeta volgare aretino lu pote.stà di .\ngliiaii nell 263. Carta Camaldolese (^Oi/)/uma<.
di Firenze) del 3 lel)liraio 1263: "Dodo quondam inagistri Uainerii vicarii domini Frederici de Maiabullinis
de Aietio poteslatis Anglaiis,, coli' assenso dei consiglieri di quel Comune, nomina procuratore "Bonannum
quondam Veneii ad comparendum coram domino Ottone de Frascaicllis regio vicario conslituto Arelii gene-
rali,, per porgergli e promettergli obbedienza.
:{^(i unr.ijMKMi l'Kn r.A stomia i>' Anr.zzo [<i10.
(lileaionom perpeliio iliii;iliii;mi ciiui Coiniini l'Ioicntii; (3l l'iiis siiidico aii lice consti-
liito vel coiislilnenilo; et ail iiroininonduni eiilom Cornimi et siiulico Plorenlie eam-
(lem servare et lenerv porpolmi. fi alia singiila; ci ad farici)diini, onlinandiini et pro-
initlfndum eiilom sindicn d Comuni et ciiin oodiMH sindieo conventiones, [ironiissiones,
oldigaliorios ci par.ta omnia in prcdi.-lis el circa predirla (|iic cxpodieol ol ipsi sindico
visa fiiorinl expedirc; el ad pntmictiMidiim pen;im niilli' marcaruin aiì^oiiti prò siiigiilis
.•.ai»ilniis, el refoclion.iii dainpiioriiiii ci CNpensanim; el ad oljligaiidiim hona omnia et
ima dicli Comiinis \relii pr.sctilia ci t'uliira; ci ad facicndiim omnes ci siiigulas pro-
teslaliones, exceplalioncv. nMiimpliaiioncs, confessioncs ci alììimaliones. ci genoraliler
ad omnia ci singula alia laciendnni, complcndum el excrceiidiim «luc natura dicli ncgolii
rec|iiirol el que ipsi sindico visa fuerinl lacicnda; et ad imandum in anima eorum et
toiius dicli l'.omunis predirla omnia et singula attendere el osservare et conìplere sicut
per ipsum sindiciim |tromissa fueiinl. Ilem ad recipicndum vice el nomine dicli Co-
munis Areni similiter promis.-iones, ol»hiigatioiies el pacla el confessiones el protesla-
liones el aiììrniationes et cxccptationes omnes el sin-ulas ci generaliler omnia et siu-
gula a sindicd Comunis Klon'ntie ad hec conslitulo vel consliluendo que prediclis expe-
dient et ipsi sindico Comunis Ardii expedire videbunlur. Danles el concedenles eidem
sindico plenum, liberum et generale mandalnm el polcslalem omnimodam faciendi,
complendi et recipiendi omnia el singula supiadicla cum qualibel solempnitale iuris
et facli sicut ei videbiUn. Et proteslantes el promicteiites vice el nomine Comunis Arelii
prò se el eorum successoribus et eliam prò se ipsis firma et rata liabere perpetuo et
tenere ea omnia que per dicliim >iiidicnm gesta el facta el |)romissa fuerint, el nullo
modo conlravenire sub obligalione bonoriun dicli Comunis Ardii.
Nomina vero dictonim consiliariorum omnium con\ocatornni, al dicium est, suut
hec:
Orlandinus Acariscii {')
Sturioue notarius
Uberliniis Ranerii Godoli
Ugucxio Ulialdini
lacobus Piege
Dominus Bracliius iudex (iril'olini
Arnoldus de Fuoro
Dominus Boucompangnus Allani
Guido domini Oddi
Dominus (iianeltus Mallei Guidonis
Dominus Armanninus index
Pierus Aclaviani
firunus de Pantaneto
Lalinus Filippi
Acquislus UgonisC'; de Moniflxino
Fracassinus RuQfoliiii
Cambius Carilatis
Guido pannaiolus
l\ola Gionle Pareneine
Lupus [iiiicciarus
Rodulfus asbergerius {')
Gualterius de Petramala
Dominus lacobus Ratucii
Dominus Orlandinus Ubertini
Viva Ranerii de Turila
Andreas domini Uberlini Assalti
Guiduccius Tabi
Pierus domini Niepi
Marcbeise notarius
Asprellinus carnaiolus
Bartbolus Manzini
(iionta de Mucciafore
Grifolinus spetialis
Ranerius Bracchii
{•) Orlanius Acarisii: voi. XXXllI.
i>>) voi. XXXIII: GiridO'iis.
;<!) voi. XXXlll-.asberghertua.
AN. I2;ì8]
Gratia Malici spelialis
Orlandus Boiiavollie
Ncvaldiis domini Isacchini (')
Mpco Lnmhardus Alberti
Leone Ultcrlini
Dominiis Rodulfuius Boncompagni
l'goiinus tinlor
Adallus de extra ponlem
Angelerins notarius
Areru? notarius
Mafeus Magaiocli
Dominus Bonensegna de sancto Martino
Dominns Bonagiiida index
Dominus Michael iudex
Barlholus notarius
Maffeus Fauli
Deodatus olini Accursi
Guido Perini
Ranerins domini Giiidonis Panici
Dominus Vollia iudex
Dominus Angelus index
Dominus Koigeilus iudex
Arpinus de sancto Donato
Bandinus domini Tarlali
Dominus Prugnolus
Manente vasarius
Ubaldinus Presbiteri
Guilielminns notarius
Gorbellus de sancta ilruce
Ghiselins notarius
Bencevenne de BecQis
Dominus lldebrandinus Guidonis
Veneie quondam Iai:ohi
Dominus Berardinus domini Tasche
Bencivenne Bonaventure medici
Ballione notarius
Rodulfinus Ugolini
lohaiHies Magnani
Reslaurus domini Detesalvi
Accursus de Arnaldis
Rannccius
Reslaurus porcaiolus
CODICE DIPLOMATICO
Bracchius Amici
Rigu«xius Rigoli
341
Petrus Bencivennis Grassi
(".orbecinus de (lorbefis
Compagnus domini lacobi
lacobns Gregorii pisani
Forfore Marlii
FarolfuL'cius Munaldi
Cenciarinus Geiicii
Tebaldus Raiialdi Buslole
Bonaccursus faber
Falcianus piliciarius
Bonfalus bambacarius
Mannus spelialis
Guido spelialis
Gallela domini Malliei
Enghiramus domini Guidonis
(ierardus domini Migoldoni
Galiferrus domini Frederici
Guilielminus Suviaparis
Diiminus Orlandus de Gatenaria
Dominus Boncompagnus Sassoli
Dominus (Jbertinus de Petramala
Cavallinus domini Berlengerii
Dominus Gratia de Foiano iudex
Torscins de sanclo Donato
Guido domini Gerardini
Matbeus Pecurile
Ga(^T,erius
Consulus Benenlendi
Ranerius Marie sarlor
Pedone piliciarius
Ugolinus fornarius
Guido Basei
Bonaccursus Grassus
Dominus Guido Bertrami
Dominus Guido Stefani
Dominus Guido Buonensegna
Guido Guadagni
Grifolinus Buoni
Borghese Ugolini Russi
Raspulius notarius
(•) Voi. XXXIII: laocMni.
[610-011.
342
Bonavonlura Cialgaiii
Beiu-iveiino Sof^iiorelli
Boiiaveiilura Tiegi
Poriensegiia Ammloris
Berlengerius driniiiii Konaldi
Isai^ciis rii:il(liiiì
Spina Orlandi
loliannes Clirisliani
Simone Oilaniiiiii
Albertus tloniini Boncii
Rigaccius Marliiielli
Bononcinus Arengerii
Bonaiiiins vasaiius
Bonac(;ursiis bovariiis
Ueslorus Martini Tiilii
Hanerius Melili pectinaiii
Ilii'coinanniis tintor
Aidonianiius faber
Raneiius faher
Guido Bonagionte Bonaiollie
Amannatns notarius
rivifolinus Raniiccii
Doniinns Gorardus index
Dominns Pierus Bonacursi
Hominus Uberlinns Barlholi
Dominns Tolomens de Classe
Dominus Bencivenne index
(Dominus) Ildebrandinus libertini (^)
Dominus Matlieus Sassoli
(^larus de Gangareta
Arma quondam Sassoli
Viva lohannelli
Ugolinus de sancto Filippo
Acta sunt hec in civitate Aretina, in palatio Comunis, presentibus Ugolino notario
Coniunis, Tebaldo notario ancianorum, Orlando notario camerarii Comunis, Nerbollo ca-
merario et Gabriello precone civibus aretinis et domino Bindo iudice domini capilanei et
aliis pluribus testibus hiis omnibus adhibitis et rogalis.
Ego Gerardus olim Corbeci notarius predictis omnibus et singulis interfui, et ut sa-
prà legitur de voluntate et mandato dictorum vicarii, capitanei, ancianorum et consi-
liariorum omnium suprascriptorum scripsi et publicavi.
Ego Ruffeclus filius Bonacorsi Bonlalenli de Signa imperiali auctorilale index atque nota-
rius huiiis exempli antenticum vidi et legi et qite in eo scripla erant, excepto signo dicti Gerardi
iwtarii. hic fideliler exemplando tianscripsi ideoqiie sitbscripsi.
DOCUMENTI PER LA STORIA I)' AREZZO
Alboricus de Aiiialdis
Fredericus notarius
Riccomannus Foliannis Piccoli
Matlieus fornarins
Giannes spetialis
Ferracciiis iaber
Dominus Gabriel index
Dominns Riccardus domini Gollolredi
Bracchi US Gerardi
Dominus Asloldus index
Dominns Enricus de Caslellonchio
Dominus loliannes Ildcbrandini
Saracenus Simonecti
Bretoldus Ildebrandini
Boiisignore notarius
Artinuccius Ailini
Birrus lacobi
Riguccins libertini Apparitii
Bonaventura Melosini
rierus Nerbotti
Tadeus lanaiolus
Ranaldus Farulfì
lacobns loliannis Blanci
Rogerius Guidonis
Orlandinus lullie
Gralianns lintor
Cresce de Vallelonga
Ventura frater domini Albericoli
loliannes Tedore
Johannes merciaiolus
Tancredus merciaiolus
Magister Tiecus Q') et
Ranerius Pauli.
(«) Nel voi. XXXIII precede: Dominus.
(») To!. cit.: Cre::ut!.
i
AN. 1258] CODICE DIPLOMATICO 343
611.
Capitoli della pace ed alleanza fatta fra i Comuni di Arezzo e Firenze.
Firenze, Chiesa di s. Rcpai-iila ■ 15 niagcrio 1258. [lì. Ardi, di Si. di Kir., Capitoli, voi. XXXill,
e. 192: XXIX, 178' |.
In nomine eterni Dei, amen. Anno dorninicc incarnalionis millesimo CClvin, die
raercurii xv die mensis maii inlranlis, indizione prima. Ad lionoiem omnipolenlis Dei
et beatissime virginis Marie et beali loliannis Baptisle et beali Donati et omnium sanc-
torum et sanclariim Dei, et ad honorem, bonum et paciflcum statum et exallalionem
Comunis Florenlie et Comunis Aretii. Hec est forma concordie, unionis, sotietatis, ami-
cilie et dilectionis intime perpetuo durature, ioite, facle et lirmate inler Comune Flo-
renlie et dominum lacobum Guidonis Belloccii iudicem sindicum eiusdem Comunis ad
hec specialiter constilutum, ut palei pubblico inslruraento eiusdem sindicalus scriplo
manu mei Rusticbini notarii inlrascripli, sindicario nomine prò ipso Comuni ex parte
una, el inler Comune Arelii et dominum Fredericum Marabollini iudicem sindicum eius-
dem Comunis Aretii ad hec solempniler constilutum, ul palet publico instrumento sin-
dicalus eiusdem scriplo manu Glierardi Corbirci notarii, sindicario nomine prò ipso
Comuni ex parie altera.
In primis quod Comune et universitas et liomines de Florenlia tcneanlur iuvare,
manutenere et defendere Comune et universilatem el homines de Aretio (") de omni-
bus et singulis guerris et brigis et factis que haberenl nunc vel in fulurum cum ali-
quo Comuni, universitale vcl loco vel personis aliquibus. Et e converso (") Comune et
universitas et homines de Aritio teneanlur iuvare, manutenere et del'endere Comune el
universilatem et homines de Florenlia de omnibus et singulis guerris et l)rigis et factis
qua haberenl nunc vel in fulurum cum aliquo Comuni, universitale, loco vel perso-
nis aliquibus. El hec faciant et facere teneanlur sibi invicem iurare bona fide sine
fraudo loto eorum posse.
Ilem teneatur invicem una civilas el universitas et quelibel ipsarum civilatem al-
teram iuvaie, et in pace ci boiio stalu el comuni semper morentur et perseverenl, el
hoc procurent semper loto eorum posse omnibus modis quibus fieri poterit, el civiiates
diclas et eorum comilalus el bona omnia ipsorura el iura et honores manutenere in-
vicem et defendere, et non (oliere vel minuere aliquo modo una civilas alteri, nec pali
quod ab aliis ullo modo tollantur vel minuanlur. Que quidem omnia el singula supra-
scripla el quodiibet eorum promiserunl sibi invicem dicli sindici, vice el nomine dic-
torum Comunium el potestalis, capitanei, anrianorum el consiliariorum diclorum Comu-
nium presenlium et fiiturorum et quilibet ex eis unus sindicus alteri sindico, stipulanti
vice et nomine Comunis el universilatis cuius est sindicus, slipulalione solempni inter-
veniente inler eos, omni tempore ci singulis temporibus actendere, observare, facere et
(*) Arilo {^) equoverio.
34-4 DOCUMENTI n.U U STORIA I)' ARKZZO lOII-Oli.
compiere el i-oiifileii ci iion negare, et in nllo per se vel alios violare, noe aliqiio
modo, causa vel ingeiiio seti sophisniate contea |)redicla vel ali(|U0(l |irc(licloiiiiii ve-
nne vel Tacere nec. pie<iiinfre; el se vel ipsa Comiinia ani alleriim coinm non iciisse
nec (lare ani Tacere in l'nlninm aliqnid nociviim vel prediclis vel alieni pieiliriurniii
sub pena mille mairariim lioni ci puri argenti commillenda el exigenda a (|nollil)el (■)
ipsoruin Comiininin non servante predicla vel aliquod eorum vel coniravenieiile in ali-
quo et in lide non stante in solidum pio quoliljel eapilnlo non servato. Kt insuper
tenealur Comune non oliservans vel contravenieiis in aliquo lelirere, restituere et
emendare alteri tj)miini, seniper quando conlravenirel, omnia dampna el exspensas
que projilerea tierenl ve! snhstinerentur, slipulatione solenipni Inter ipsos sindieos vice et
nomine dictnrnni ('.(nnuiiiuin inleivruiientc in invicein super omnibus et singulis supia-
dictis. El prò liiis oinniliiis et singulis observandis et tenendis el faciendis obligaveriinl
sihi iuviceni dicti sindiii el uniis alteri, vice el nomine dictorum (".omnniuni ni liuliini
est, omnia el singiila bona el iura dictorum rumiinium et cuiuslihet eoium presentia
et futura, et ea omnia unus sindicus nomine Comiinis cuiiis sindirus est prò altero
sindico et Comuni se constitiiit iure pignoris precario possidere. F'^t aclum est inler
eos quod, pena snliila vel non, piedieia omnia semper rata raaneant ciim nbiigatione
pene el omnium alioiiiin; et reniinliaverunl in liiis el circa liec omni exceptioni doli
el in factum, condictioiii debili et sine causa el ex iniusla causa et omni alii legum
iuris et facti el stalutoruni el consuetudinis quorumcumque locorum presenti et futuri
auxilio, que facerent vel facere viderenlur contea aliqua supradicto. Salva solietate
que facta fuit inler Comune Floreiilie el Comune Aretii sub anno Domini mille-
c o
Simo cc.xxviiii. III kalendis novembris('l), que in hac solietate conlìrraala intelligalur,
et salvis solietate el obligalionibns factis a Comuni Arilii et Comuni et liominibiis de
Massa et cum Comuni, et homiiiibiis Burgi sancii Sepulcri; exceplis et salvis omnibus
et singulis sotietatibus, pactinnibus, conventionibus, promissionibus, obìigalionibus et
iuramentis initis, compositis, geslis vel factis a Comuni et liominibus civitatis Floientie
cum aliquo ve! aliifuibus Ciununi sive Comunibus, universitale vel universitatibus,
loco vel personis sive alieni Comuni, universilati, loco seu personis. Protestatiim e>l
tamen et atlirmatum super hiis et circa hec prò parte Comunis Florenlie et pio ipso
Comuni et a sindico Comunis eiusdem ad hec constiluto, quod Comune vel populus
Florentinus nullara solielatem vel posturam seu obligationem conlraxil vel liabet cnm
Comuni seu popiilo vel populis Perusii et Castelli vel allerius eorum de iuvando vel
non ollendendo ipsa Comunia vel liomines dictarum terrarum vel alicuius earum, nec
intelligatur ipsas terras vel Comunia ipsa vel aliquod eorum sub ipso salvo vel excep-
tato conlineri. Insupei dicti sindici, sicut sibi invicem el unus alteri superius pro-
raiserunt, sic ad sancla Dei evangelia corporaliler lacla in anima poteslatis, capitane!,
ancianorum et cousiliariorum dictorum Comunium et lolius universilatis el Comunis
ulriusque civitatis, sponle sibi ad invicem iuraverunt actendere, observare, facere, com-
piere el non rontravenire. l'relerea ego Rustichinus notarius infrascriptus, auclorilale
capituli Constiluti lam civilalis Florenlie quam Aretii (•") quod dicilur Guarentigia, pre-
(«) .sic. (•'; Ai-Cii.
(I) Documento perdiiio.
AN, 1258] CODICE DIPLOMATICO 345
cepit supradictis sindicis, sic spoiile volentibus et coniìtinilihus nomine et vice dictorum
Comunium et cniiislibel eortim nomine iurnmenti, quod ol)servenl Inter se et faciant
et teneant omnia et singnla supradicta.
Ada sunt hec omnia in civilale Florenlic, in ecclesia sancle Heparate, pieseiilibuSr
ratificantibus et anctorantilms in ipsa omnia domino lacobino qnondam Bernardi Or-
landi Hul)ei polostate Comnnis Florentio et domino Gnidesco de ponte ('aerali capila-
neo populi ['"lorenlini, et noveni antianis popnli Florenlini, silicei domino lanno Ko-
dulfi, Bello Bnrgoli, Capitano Falchelli, lacobn ribiselli, Orlanilino Albici, Dino de lUil-
folis, Belo de Rondinellis, Bentivengna (lambii et BnnaITcde Carri, et corani dominis
lacobo Tornaqiiinci, Oddone Alloviti et lacobo de Cerreto, indicibns rivibns florenlinis
et domino dnidone Gregorii et Guidone Sengnoretli civilms aretinis et domino Gbiberla
de Mulina indice dicti pojiuli et domino Casellario sotio diete polestatis et Gherardo
Corbici iiotario de Arelio (").
Ego Ruslichinns Benintendi nolarius publicus hec omnia pei- me aria l'I logata de-
mandalo dictorum sindicorum scripsi publice ideoque snbscripsi.
Ego Gerardus oliin Corbici de Aretio omnibus et singnlis, ut supra srrifila sunt
per dicium Ruslicbinnm notarium, interfiii et rogalus a [ìredictis sindicis conlrahentibus
et eorum mandalo me snbscripsi et meiim signum apfiosui.
Ego Berlinqherixs imperiali aiictorilate index ordinariiis el. publicus nolarius. olim lìeriiardi
Corradini filiiis aìttenticum hitins exempli vidi et legi, et que In eo scripla repevi hic exemplando
tiansciipii pveler signa dictorum duorum nutariurìim.
612.
Compromesso per questioni lerriloiiali Ira i Comvvi di Arezzo e di Massa Traharia
e il Comune di Città di Castello dinaìtzi aqli ambasciatori di Firenze, il cui
Comune viene nominalo arbitro della controversia.
Borgo S. Seiwloro, Casa di Galsraiio di Bonaceorso - [Ardi. Cumini, di Cina di Caslello].
14 gingilo 1258.
mm. 370X320. ■ Carta guasta nel lato manco da rosicaliire di sorcio, che penetrano lino nel mezzo.
In nomine Domini nostri lesu Chrisli, amen. Anno nativitalis eiusdem rnillesimo
ducentesimo quinquagesimo octavo, indictione prima, domino Alexandre papa mi re-
sidente, die veneris xiiu" intrante mense iunii. Dominus Tertius iudex et dominus Bo-
nagratia syndici et quilibet in solidum Comunis et universilatis Masse Trabarie, consti-
tuli et ordinati a domino Terno de Bustolis cive aretino, Dei gratia potestate et capiianeo
Comunis et populi Masse et universitatis predicte, et ab odo probis viris consiliariis
consulibus castrorum et Anrianis omnibus Masse predicte, sicut apparet per publicum
instrumentum confectum manu mei Rubei notarli filii Acerbi notarli de Aretio et lune
Comunis Masse scribe; et dominus Fridericus iudex (ilius Marabottlni syndicus et pro-
curator Comunis civiiatis Aretll constltulus a domino Stoldo Berlengerii de Florenlia
Dei gratia aretina potestate et ab Ancianis, Consilio ducentorum virorum et generali Con-
silio populi nec non rectoribus artium et sotietalum, gonfaloneriis et eorum consiliariis
{«) A remo.
;Utì IKIC.UMKNTI l'Eli I.A STOHIA I)' ABi:/7.0 |6IÌ-GI3.
ol adiiiiiclis tivilalis eiustlem, sicul palei ex contraclu conrecio maini Jijsu|i|)i nolarii
«le Ai'Olio (|iioiulam l'aciindie; (|ui dominus Tcrlìus el dominus Hoiiai^ralia syiidici
nomine ol vice Comuiiis el univcrsilatis Masse predicle, el dominus Fridericus syndicus
jiredirliis nomino l'I vice (".oiminis ol civilalis predicle Aielii, coinpromiseiunl in domi-
iiiim Bonaviaiii iudicom de l'assignano el domiiiiim Huiililiolum Honaiuli amhascialores
Ooinunis Florenlio, presenles el rocipienlos vice el nomine polestalis el ca|)ilanei el Anria-
iioiiim Florenlio ol (lomuiiis Florenlie el prò ipso Tomiini Floronlie, de omnil)us conlro-
versiis el discordiis el pelilionilìiis quo sunl el licnl el lieri el osse videnliir iiiler Co-
mune el uiiiversilalem predicle Masse Tiahaiio el Comune Arolinum ex una parie, ol
Comune el universilalem Civilalis Castelli ex parie ailera, nomine ci occasione (|uarum-
dam lorrarum possessionum, iurisdiclionum ol rerum (|uo sunl in .Massa predicla voi
in oius [lerlinontiis, ve! quo |di|€lum Comune Masse ve! alius pio eo liabel el lenel vel
dicium Comune Arelii vel alius pio cis ve! allor oonim vel ali(|ua singularis persona
vel Comune Civilalis Caslelli vel alius prò ipso Comuni Civilalis Castelli vel aliqua
singularis persona in dieta Massa el eius perlineuliis habel vel lenel, sicul Comune Flo-
renlie vel predicli potestas el ca|iilaneus vel Anciani pio dicto Comuni Florenlie vel
aliquis corum nominare vel specificare vel declarare vel diflinire voluerinl; et otiam oc-
casione promissionum et obligationum ali{|uarum factarum inter dicUim (Comune el
universilalem Masse Trabarie predicle ol Comune et universitalein predicle Civilalis
Caslelli, daiites el concedenles plenam el liberam polestalem el licenliam inrevocabilem
prodiclo Comuni Florenlie el ipsius jioteslali, capilanco [el \ricia]nis el cuique eoium
pio dicto Comuni Florenlio super prcdictis el quolibel pie'lictoriini cognoscendi, arbi-
Irandi, laudandi et dilTinioiuli lamquara arbiler, si sibi placueiil, vel lamquam arbi-
Irator vel amicabilis compositor prout elegeril vel volucril, siraul et separalim [projut
voiuerit el in parleni el particulam proni volnorit, semel ol pluries facere vel eligcie
de predictis modis ol eodem modo, prout volueril, simul et separalim, dio statuto vel non,
cilatis partibus vel non, citala altera vel non, per se vel alium vel aliquos ijuibus
commiclorel dicium Comune Florenlie vel potestas vel capitaneus populi Florenlie vel
Anciani ipsius populi vice el nomine dicli Comunis, et ubicuraque volueril, quomodo-
cumque el qualitercumque, presenlibus pailibus vel absenlibus, una parte presente el
altera absenle, in scriptis vel sine scriptis (1). Promictentes dicli syndici, silicei diclus
dominus Terlius et dominus Bonagratia sindicalus nomine Comunis et universitalis Masse
predicle el dominus Fridericus sindicus Comunis Arelii et sindicalus nomine ipsius Comu-
nis Aretii predictis ambascialoribus de Florenlia prò ipso Comuni Florenlie recipientibus,
quod dictum Comune el universilas Masse et Comune civilalis Aretii observabit el fa-
ciet el complebit quicquid per dicium Comune Florenlie vel poteslalem sive capilaneum
llorentinum vel Ancianos vel aliquem eorum sive alium vel alios pio Comuni Floren-
lie super predictis vel aliquo predictorum dicium, pronumpliatum, laudatum, sindica-
tum seu diffìnilum seu arbitralum fueril simul vel separalim, una vice vel pluribus. Et
promiserunl eliam dicli syndici *[silicet dominus Terlius el] dominus Bonagralia nomine
Comunis Masso el otiam dominus Fridericus sindicus Comunis Aretii* (') syndicalus
(») Tutto ciò è aggiunto in line, avanti Ada sunt hcc.
(I) Esiste nello stesso archivio il lodo degli arbitri fiorentini, dato nel giugno l2o8. È scritto su quattro
carte pergamene, ma sono oggi talmente mutile e lacerate che non se ne può cavar copia.
AN. l?o8j CODICK DIPLOMATICO 'MI
nomine diclarnm Comnniiatiim el univeisilaliim, ni dictiim est, piodiclis anhascialo-
libiis, recipientihus [no Comuni Floienlie, ilaio securilales vdoneas ad volunlalem Co-
miinis Floienlie quando sil)i |)laciieril prò ohsprvandi.s et comidcndis el faciendis omniI)US
el singniis qua ailìilrala [ci laudajla et *siiKlicala fiicrii, nl^C) snpra dictiim est. Hec
omnia (|aidem ol singula siipradicta dirli dominus Terlins el doniiims Bonagratia syn-
dici Comunis el univeisilalis Masso predirle, nomine el vice ifisiiis C.omunis Masse, el
eliam dictns dominus[Frideririis] nomine ip[sius Comunis Arelii, et quilil)et il|»sorum, dic-
Uim Comune et nniversitas Masse per se (si) el dicliim Comune Aielii per se non fecerint
ani si omnia et singula non ohservaverint vel non fecerint, promiseriint [dirti dominus
Terlius et] dominus Bonagralia syndiri Comunis Masse el quililiel in solidum. nomine et
vice Comunis et universilatis Masse [iredirle, et eliam dominus Fi iderirussyndirus Comunis
Arelii nomine et vice predicti Comunis Arelii obligaudo [supradirta] Coinnnia el bona
eornndem Comunis Masse et Comunis Aretini dare el solvere ipsis ambasciatori!>us
suprasrriptis recipientihus prò Comuni Florentie in solidum et eliam prò allena parte
in solidum nomine pene mille maichariim boni [et puri argenti ] vel commissa
pena el omnia (et) singula observare, et dampna omnia el expensas simililer [reficere].
Hoc ade expresse inler eosdem syndiros et anbaseialores pactis et slipulationibus, quod
dieta pena in singulis ca[pilulis solvatur to]tips quoties in ipsis vel aliquo eoium fuerit
centra factum vel ventum, rat[is] el lirmis manenlibus prediclis que laudata et diliinita
fuerint per prediclos arbiiratores vel aliquem eorumdem.
[iNomiiia vero! consiliariorum, Ancianorum el fonsiilum caslrorum Masse predicte
sunt scripla in carta sindicatus farla manu mei Rubei nolarii infrascripli.
[Nomina vero] Ancianurum, reclorum Arlium, solietalum, gonfaloneriorum et eorum
consiliariorum el adiunclorum Comunis civitatis Arelii eliam sunt scripla in instru-
mento syndicalus facto et confeclo manu loseppi nolarii quondam [Facundie],
Ada sunl hec, omnia in Burgo sancii Sepulcri, in domo Galgani Bonaciirsi, in pre-
senta el testimonio domini lacobi fìlli diierrerii nolarii de Florenlia, loseppi nolarii de
Aretio, Bonsignoris qui vocalur Boccone et Poncarini filli quondam Nerii Po(n)cani et
Maregocci quondam lacobi Arigonis de Arelio ad hec omnia vocatorum et rogalorum
leslium.
(Sn.) Ego Rubens fìlius Acerbi imperatorie celsitudinis nolarius et lune Comunis
Masse scriba predictis omnibus inlerfui, et de mandalo ac voluntale diclorum syndico-
rum scripsi et publicavi.
6i3.
Alessandro IV, condolendosi della mina e della desolazione del monastero di s. Ma-
ria in Carlona distrutto dagli Aretini, trasferisce le monache nel monaslero di
s. Giuliano di Toscanella.
Tlterbo - 8 ottobre 1258. * [R. Ardi. Fior. Diplom., S. Chiara di Cortona].
mm. 450X370. • II sigillo plumbeo è mancante.
(•) Da tracce di lettere.
;U8 DOCUMKNTl l'KB lA STOHIA li' AREZZO [613-614.
.\i.F.xANi)KK episcopus SLTYiis scTvoiiim I)ci (lileclis in Cliiislo filiabub.... fiiiomlam
sancii' Marie de Cortona Aretine diocesis iiune sancle Macie Tuscanensis de Oavallioue
oidinis sancii Damiani munaslerioruni ad nos et Uoniaiiam ecclosiam nnilo medio per-
linenlium ahbalisse et convenlui saiuteni et apostolicam benedictionem. Licei ex iniuncto
nobis aposlulalus ollu-io cunclis simiis tidclilais debiloies ad |)roximos el remolos,
aciem nostre soiliciludinis extendendo ad ordineni lamen sancii Damiani, quem almus
Chrisli confessor bealiis Francisciis el sancle rocordaliunis (Iregorius papa predecessor
nosler in agro ecclesie plantaverunl, sollerlie nexu aslringimur arlioris el potioris, ad
ipsiin\ vigilanlie sludiimi adiiibenuis, (ìdelibns f|uip|)e aliis in liiis ')ac salulem el bo-
nuni ipsornm respisritur nostra non deesl nec cessai inslantia, sed cidem ordini nobis
uli(|ue inler celeros caiiori diligenlins el ferventius spiriluaies el lemporales prol'eclus in
quantum cum Dee possumus procuramus. Sane dum amaram castri Cortone el monasterii
veslri sancle Marie loci eiusdem desoiationem prò animo cogilamus, dum insuelas el
indehitas penas exilii, quas miserabililer subslinelis, llebili mcdilalione revolvimiis, non
possumus |iernimio compassionis alTeclu acriter non trislari, nec valemus aniariora
eliam qu;im exprimere possimus snspiiia continere; quin immo tanto vobis alTecluosius
condolemus quam huiusmodi exilium durius el asperius vobis esse dinoscilur tum propler
sexus fragilitatem Inni etiani propter inlerniissioncm ciaustralis solitudinis in qua,
mundo reiicto, traniiuiili» animis iiichoate serviliilis erga Deum prose(iuebamini famu-
lalum. r.um igilnr ad nos specialiler pertineal circa slatuni veslrum salubriler el sol-
licite providere ne, quod absit, vobis extra castra clauslraiia preter solilum observan-
tibus fame veslie inlegrilas minuatur, nos vestris supplicationibus inclinati monaste-
rium sancii luliani Tuscanensis diocesis, |)ropler maliliara ci negligenliam persunarum
in eo degenlium in spiritualibus et temporalibus iam collapsum, quod ordinis sancii
Benedicli esse consueverat, el in quo unus abbas el unus tantum monachus morabalur,
cum omnibus ecclesiis, iuribus el pertinenliis suis vobis in perpetuum, de fralrum no-
strorum Consilio, apostolica auctoritalc concedimus, de gratia speciali eadem staluentes
aucloritate ul illud habealis, lenealis el possidealis sub illis libertatibus et immunitalibus
sub quibus habebalis, tenebalis et possidebatis monaslerium sancle Marie de Cortona,
quod vos dimillere oporluit propter maliliam lemporis impacali. El quia idem mona-
slerium sancle Marie de Cortona vobis in eo existentibus exemptionis liberiate gaude-
bat, nos volenles ut predictum sancii luliani monaslerium similem gaudeat libertatem,
sancii luliani nec non el sancle Marie de Gavallione Tuscanense, ad quod vos aposto-
lica provisione transferrimus, monasleria in ius et proprielatem beati l'etri el aposto-
lice sedis assumimus, ab omni iurisdiclione, potestate el dominio lam episcopi Tusca-
nensis qui prò tempore fuerit quam cuiuslibet allerius prelati seu ecclesiaslice persone
Illa lotaliler el perpetuo eximenles, ila quod nec idem episcopus nec quevis alia per-
sona ecclesiastica illa nipote prorsus exempta vel vos aut personas veslri ordinis futuris
temporibus inibì Domino servituras inlerdicere, suspendere vel excomunicare valeanl aut
quocumque modo alias in ipsum m[onaslerium sancle Majrie de Gavallione et sancii
luliani et personas ipsorum polestalem vel iurisdiclionem aliquam exercere. Et si centra
forte presumptum fuerit sii vacuura et inane. .4d iudicium autem huius percepte ab
apostolica sede liberlalis dieta monasleria sancle Marie de Gavallione et sancii luliani
unam libram cere in feslo beate Clare persolvant nobis noslrisque successoribus annua-
AN. l2o8J CODICE DIPLOMATICO 349
lim. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre coucessionis, cotislilutiOQis
el exemptionis infringere vel ci ausu temerario contraire. Si quis autem hoc atlemptare
presumpseril, indignationem utnnipotentis Dei et bealorum Petri et Pauli apostolorum
eius se noverit incursunim, Datimi Vilerbii, v non. oclobris, pontificalus nostri anno
quarto.
614.
li vescovo nuglielminn pubblica in Arezzo la scomunica inflilla dal papa ai Fio-
rentini per l'uccisione dell'Abbate di Vallombrosa.
Arezzo, Caiionii-a • 17,20 ottobre 125S. [Ardi. Capii. d'.\r., n. 634, Acta Episcopi et Capii-,
e. 71' amica numeraz.].
Cappeuktti, Le Chiese d'Itai, XVllI, 131.
In Chrisli nomine, amen. Anno a nativiiate ciusdem Millesimo CClviii, indictione
prima, domino Alexandro papa quarto residente.
Die iovis xvii oclubris, in civilale Arelii, in palatio Canonicorum Aretii, presen'ibus
leslibus domino Cavalcante arcliipresbitero de Cortona, Hugucione notano filio Bonaven-
ture, Rainerio olim Ugolini Befolci de Tulliano, Massario de Rondene el aliis pluribus,
Congregatis prelalis ecclesiarum civitatis et dislriclus Aretii prò malori parte in dicto
palalio de mandato poteslalis prò subvenlione pelila et petenda ab eis per Polestatem
el Ancianos, dominus Guillielmus Dei gralia aretinus episcopus Inter alia que proposuit
coram eis ex parte domini pape citavil Polestatem et medietatem Ancianorum civitatis
Florenlie ut inde ad proximum feslum omnium sanctorum personaliler, et capilaneum
el aliam medietatem Ancianorum et Comune Fiorenlinum per procuratorem, ad presen-
tiam domini pape se debeanl presentare, coram domino papa parituri mandatis ipsius
super mutilatione capilis lacta de abbate Vallisumbrose (1), el dictam civilalem Floren-
linam ecclesiastico supposuil interdicto, et excomunicavii omnes qui dederunt consilium,
auxilium vel favoreni aut clamorem fecerunt ut dictus abbas decollarelur vel interiice-
retur, secunduni loiiorem lillerarum domini pape sibi super hoc Iransmissarum; et
mandavil clericis predictis quod dictam excomunicalionem et inlerdiclum diebus domi-
nicis et feslivis publice nunliarenf, candelis accensis et pulsatis campanis.
Item postea, die dominico xx mensis oclubris, in civilale Aretii, in ecclesia Cathe-
drali, in predicatione sollempni, populo civitatis ibidem congregato ad vocem preconis
invilantis ad predicationem, Inter quos fuerunl Senensis Talliabovis, magister Boncon-
pagnus de Upachio, Orlandinus olim lohannis, dominus lldebrandinus olim Guidonis,
dominus lacobus olim domini Pagani et ali! plures, dominus episcopus prediclus,
secundum tenorem lillerarum domini pape sibi iransmissarum, citavil predictos Flo-
rentinos, inlerdiclum posuil et excomunicavii, candelis accensis et pulsatis campanis.
(Sn.) Ego Petrus olim Sopornelli notarius supradiclis iuterfui, el quod supra legi-
lur rogatus scripsi el pubblicavi.
(I) Viu-AM, Cron. VI ixv; Stefa.m, Istoi: Fiorcnt. (in Deli:, degli Eruditi Tose. VII, 118.
«iJiCI DOCUMKNTI PKR I.A STORIA 1)' AHEZZO [G15-(j1G.
615.
Alesxiiiidni IV rm])rovi'ra il rescovo (huiUdminn per le rapine falle dui suoi mtjl-
lili all'Eremo Camaldolese e al cashilo di Soci, ordinando che senza indugio
l'accia restituire i calici, i libri, i denari e gli animali rvhali.
Aliatili • '10 iiiuwio l'iCO (It. Ardi, l'iur. l)i|iloni., Camalduli].
nini. :iS()X2.'tO.
Ann.m.. (IEMALI)., V, .\|i|)PMil. I.ìj, n. xeni.
Alexander episcopus servus servonim Dei vcndiahili IValri ((liiillielnio) episcopo
Aretino saliilem el apostolicam henediclioneni. HcreicDlilms iiobis dilectis lìliis (Guidone)
priore el convontii lieremi C.amaldiilensis ad Uomaiiam éfclesiam nullo medio perlinenlis
tuf iliocesis, egre didicimu.s qnod (]uidam salelliles tui, non absque tua coiiniventia et
assensi!, ad eorain Herenmm accedentes ae eam aiisii sacrilego violaiiles, moiiaclios
eiusdem lieremi percusserunt alrociter, el calices, iihros, vestes, quandam pecunie sum-
mam, aninialia el res alias tain ipsorum qiiani liominum casui de Soci ad prediclam
Heremum peilinenlis, secum exinde nequiler asporlariiiil, el nicliilominus aliquos eius-
dem castri liomines, duobus ex eis peremplis gladio, duro carceri mancipariinl: panem
el alia neces.saria sine quibus vita nequil eorum subsislere semel in ebdomada more
solito porlari ad eos, quasi faeti rebelles amalorum ('.liristi, minime permiclententes. Et
licei idem prior el fratres a te, ut sibi sic ablata resliliii faceres humiiiter poslu-
lassent, tu lamen velud afdictis immisericors lamdiu calices, libros, animalia et res alias
delineri fecisti, donec prò ipsorum redemptione libi quamdam pecunie summam sol-
vere sunt coacti. De quibus si veritate fulcianlur vehementer admirari cogimur el de-
bes non immerito repreliendi cum ad liec dignitatis a[)ex quo premines le concitare
non debeat, cum nequaquam pontilicalem temperanliam deceal illos quibus paterna
teneris provisione consulere, a te opprimi, sei defendi. Nolentes igitur predictorum
prioris el conventus iniurias, qui, caicatis mundanis illecebris, elegerunt Domino de-
servire, sicut nec debemus ciausis oculis perlransire, fralernitatem tuam rogamus, mo-
nemus el horlamur attente, per apostolica libi scripta mandantes, qualinus ob reveren-
tiam aposlolice sedis el noslram a predictorum prioris et conventus iniuriis et grava-
minibus de celerò conquiescens [predictos calices], (") libros, pecunie summam et res
alias ipsorum sibi restituì facias sine mora. Datum Anagnie, xiii kl. iunii, pontilìcatus
nostri anno sexto.
(•) Queste due parole furono erase, ma traspariscono.
AN. 1260-1261] CODICE DIPLOMATICO 351
616.
// Comiglin generale di Arezzo delibera di gciUire a terra la chiesa e il monastero
di s. Spirilo per difesa e sicurezza della cilld.
Arezzo, Palazzo del Comune • 10 aprile 1261. [Ardi. Capii, d' \r.:, Carte di s. Fiora
e Lucilla, n. 1046].
inni. 2550X640. - Pei'giinicnn recisa per altrilu lungo la piegatura verticale nel mezzo.
Ili Chrisli nomine amen. Pateal evidcnter nniversis quod hcc est copia cuiusdam pruposile
el ciìnsilii super eadem dati, et reformationis et slantiamenti de ipsis factc et [adi. scripti manu
Amanncdi nularii: lenor quorum talis est:
In Dei nomine, amen. Convocato et congregato Consilio ducentorum virorum et ge-
nerali Aretii de recloribus artium el solietatum el eariim consiliariis el adiunclis, ad
sonura campane et voce preconis, in palalio Coraunis Aretii, sicut moris est, mandato
nobiiis el magnifici viri doniiiii (ìnidonis marciiioiiis de Monte sancte Marie Dei gralia
aretine civitatis potestalis, in quo quidem Consilio fnerunl presenles domini Muiialdus
Rainerii Stefani de Urbeveteri capitaneus et Anciani Comunis el populi Aretii, idem
dominus Guido marchio predicte civitatis potestas proposuil el consilium pelili sibi
dari qiiod placeal ipsi Consilio fieri super eo et de eo quod ecclesia, domus et hedifitia do-
minarum monialium de sancto Spirilu de Slrata sunt et destruunlur prò servilio Comu-
nis Aretii, et prò defensione, munilione el milione civitatis ipsius in grave et maximum
dampnum et delrimentum dominarum monialium prediclarum.
Dominus Rodolfinus Boncompagni surgens coiisuluit, quod ecclesia, domus et
hedifitia ipsaruni dominarum monialium de sancto Spirilu deslruantur, el extimen-
tur legitime el convenienler per exlimalores ponendos per dominos poteslalem vel
capilaneum et Ancianos Comunis et populi Aretii et emendentur de avere Comunis el
populi Aretii, sicut el quantum conveniens fuerit et sicul ordinalum, stabililum el de-
crelum fuerit per ipsos dominos poteslalem, capilaneum el anrianos et secundum vo-
lunlalem et dispositionem ipsoium. El quod factum et ordinalum fuit per eos, valeat
el leneal omni modo sicut per tolum presens Consilium factum foret. El quod fiat in
hoc Consilio sindicus pio Comuni el populo Arelii, qui promiclal nomine Comunis el
populi Aretii ipsis dominabus vel eorum sindico dare el salisfacere de avere Comunis
Aretii, sicut ordinalum el decretum fuerit per ipsos dominos poteslalem, capilaneum
el Anrianos el secundum volunlalem el dispositionem ipsorum.
In cuius reformalione Consilii facto partilo solempniter et dislricle per |)redictum
dominum poteslalem, placiiil omnibus el singulis, nullo coulradicente, quod fiat el
servelur per omnia sicul [uedictus dominus Rodolfinus super consuluil.
Qua quidem reformalione Consilii solempniter facla, prediclus dominus poleslas se-
quens reformalioiiem Consilii supradiclam, aucloritate et consensu et voluntale predi-
rum dominorum ca[)ilanei el Ancianoruin el Consilii supradicli el siniililer cum eis et
ipsis domini capitaneus et Anciani et universum Consilium supradiclum, nullo ipso-
352 DnClIHl'.NTI PKH I.\ STORIA I)' ABKZZn [010-617.
rum contradicenlP, simul cuiii iliclo (Idiniiii) poleslale virc el nomine Comuiiis et po-
puli Ardii el pio ipsis Comuni el populo. lereriinl, consliUieiiinl, oidinaverunt el
creaveninl siciil melius de iure el faclo facere poluerunl Keslaurum Bonamici Altebeni
nnlariiim el Deiesalvi nunlium spcrialem dominoriim capiinnei el ancianorum, presenles
el qiiemliliel coruin in snliduni l't in lolnm, ila (|ni)d non sii melior rondiclio occu-
paiitis, ci i|uiii| faclum Inerii por unum edinin valeal el leneal efiraciler de iure el
de faclo, sicut ambo presenles adessenl, eorum et Comunis el popiili Arelii el prò' ipso
populo el Comuni sindicos, proruratores, aclores nunlios spelialos, ad promiclendiim
el eonveniendum ipsis dominai)us nioniaiiiìus de sanclo Spirito vel eorum sindico seu
procuralori dare el solvere de avere Coinunis et popuii Arelii prò salisfaclione el emen-
dalione ecclesie domorum et iiedifiliorum ipsarum dominainm monialium de sanclo
Spirilu dextrurlaruin pio serviliis et ulililale ('.(imnnis el popuii Arelii, illam (juanlila-
lem pecunie vel alterius rei (jue decreta el ordinata l'ueril per diclos domiuos pole-
slalem, capilaneum et ancianos, el secundum volunlatem et disposilionem ipsorum, el
sicut el quantum per eos ordinatum et deerelum fueril, ut dirlum est, cum promis-
sione pene el obbligalione el ypoleca honorum C.omunis et popuii Arelii et cum omni
solempnitate iuris. i-lc.
Aduni in palatio Comunis Arelii. sub annis nounni Millesimo CClxi, indiclione quarta,
die dominica x inlrantis mensis aprilis, temporibus domini Urbani quarti pape, impe-
rio romano imperatore vacante, coram Malheo de Capilemonlis, Rodolfo Orlandini,
loseppo Faciindie notariis de Arelio, Oradore notarlo de. Civilale Castelli el aliis vocatis
et rogatis teslibus.
Ego Amannatus quondam Amannati de Arelio ab imperiali maiestate index ordina-
rius et nnlarius constilulus et nunc Comunis Arelii scriba et cancellarius hiis omnibus
et singulis supradictis inlerfui, el mandato ipsorum dominorum potestatis, capilanei et
Ancianorum et totius Consilii supradicti sss. et publicavi (1).
617.
Convenzioni Ira il Vescovo Guglielmino e il Comune di Cortona.
Abbazia di s. Martino al Pino - 20 aprile 1261 [Ardi. Comun. di Cortona, Regesttim
Conntnis, e. 1].
Nella rubrica: Exemplar instrumenli de pactis inter itnminum Episcopum et Comune Cartone.
GuAzzEsi, Dominio del Vesc. d'Arez. sopra Cortona (Opere, 11, 122). ■ .\i.ticozzi, Risposta apolog.,l,i9i.
In nomine Domini amen. Anno eiusdem a nalivilate millesimo ducenlesirao sexage-
simo primo, indiclione quarta, domino Alexandro papa residente, nemine imperante.
(I) Seguono le soscrizioni di Bartolo "quondam Benedicli de Baratlinìs Masse Trabarie,, che esemplò dall'ori-
ginale di ser Amannato il 9 giugno 1274, e di ser Giovanni "quondam Guìneldi de Anglare,, e di .'^er "Giunta
quondam .Manganelli„ i quali autenticarono la copia del predetto ser Bartolo.
AH. 1261] CODICE DIPLOMATICO 353
die mercuiii vigesimo die aprelis intrantis. Cuni lioniines de Cortona dudiim litetn et
discordiam habuissent cum venerabili palre domino Episcopo aretino tam in Curia Ro-
mana quam alibi super iuribus, rationibus, consiietiidinibus et usanziis quas idem
pater se in Cortona habere dicebat, volentes dirti liomines de Cortona ad pacem et
concordiam devenire super predictis cum patre predicto domino Episcopo et ecclesia
Aretina, et saluti eiusdem terre salubriter providcre et maxime iuxla formam sententie
dudum late per dominum Oltonem sancti Nicholai in carcere Tulliano diaconum cardi-
nalem, scripte manu lacopini notarii quondam Gratioli civis bononiensis sub anno Domini
millesimo ccxxxv, indictione octava, die xiii intrantis augusti, Dominus Hugucius de
Casale, dominus Bonaiuncta Abiosi, Beucevenne quondam Petrucii, Petrus quondam
domini Ranerii Guinizelli syndici, procuratores et actores legiptime electi, vocati, facti,
constituti in Consilio generali Comunis Cortona, et universitas et homines de Cortona
ad infrascripla omnia et singula facienda, confirmanda et obliganda et promictenda
solempniter et in scriptis ut de tempore, syndicatu, procuratione et actoria constai per
publicum instrumentum manu mei Homicioli notarii infrascripti conditum, vice et nomine
universitatis et hominum de Cortona, promiserunt per stipulationein solempnem et cave-
runt venerabili patri domino Guillielmo Dei gratia episcopo aretino prò se et suis succes-
soribus et iam dieta Aretina ecclesia in perpetuum stipulantes et recipientes, quod eidem
domino Episcopo et suis successoribus decentem honorem et reverentiam exhibel)unt tam-
quam suo domino temporali et loci eiusdem, et quod ipsum honorifice recipient ve-
nientem ad locum, et tractabunt ibidem morantem, recognoscentes eundem suum
dominum temporalem et ecclesiam Aretinam, dummodo otficium potestarie sive rectorie
exerceatur solumraodo secundum formam et modum inferius denotatum; qui modus
talis est silicet: Quod Comune Cortone et suum Consilium eiusdem terre domino Epi-
scopo sex bonos homines nominabunt de civitate et comitatu aretino eidem domino
Episcopo non suspectos vel inimicos, et nominationem ipsam eidem domino Episcopo
presenlabunt. Ipse aulem dominus Episcopus teneatur infra odo dies unum ex ipsis
nominatis, qui ei magis placuerit, eis concedere in rectorem sive potestatem, et ipsi
eundem in rectorem seu potestatem et non alium tenere et recipere teneantur, et
alium non habebunt nisi quem dominus Episcopus duxerit concedendum. Et si per
dictum dominum Episcopum ve) eius successores staret quod dictam potestatem vel
rectorem non concederet eis ex hiis qui sibi essent nominati, tunc licitum sit universitati
et hominibus de Cortona et dicto Comuni unum ex ipsis sex habere et tenere in pote-
statem vel rectorem prò ilio anno in quo per eum staret. Si vero dictus dominus Epi-
scopus absens esset a civitate vel episcopatu, tunc que in hoc capitalo cootinentur
explicari et fieri possint et debeant per eius vicarium generalena. .
Item promiserunt et caverunt dicti sindici, procuratores et actores eidem domino
Episcopo prò se et suis successoribus stipulanti et iam dieta ecclesia Aretina vice et
nomine dicli Comunis et universitatis hominum de Cortona, quod causas et questione»
appellationum tam civiles quam criminales eidem domino Episcopo vel suo indici ordi-
nario secundum formam infrascriptam libere dimittent cognoscendas et dirimendas; nul-
lom prestantes impedimentum quo(mi)nus ad eum vel suum iudicem, secundum for-
mam infrascriptam, interponantur et perferantur in omnibus casibus in quibus a iure
permittitur appellai. Index autem appellatiouis, qui datus fuerit a domino Episcopo,
35i DOCUMENTI PER LÀ STORIA D' AREZZO [017.
tencalur omiies causas lam civiles quarn ci iminales corani se vel aJ Episcopum delalas,
infra xl dios ulilos iiunieiaiidos a die appellalioiiis inleiposilc vel recursus, cognoscere
el deflìiiire. El quecumiiue aita iiiveiiirel secuiiduui foriuam slalulorum lerro ipsius ubi
slatuluni loquerelur, debeai coiilirmare, et nichil ex liiis que acla sani secundura for-
inaui stalulorum debeai iuiimilare. Que aulem facta invenirel coiilra forinam slalulo-
rum terre eiusdeni ad ipsaui rormani in omnibus reducere leneatnr. L'bi aulem slatula
non lotiuerenlur, secundum viam iuris procedere el deflinire tenealur. El bec omnia
dicliis Episcopus eundem indicem iurare compellat. Tenealur aulem dictus iudex con-
lione morari in Corlona ad ius reddendum et suum odiciurn exercendum, qui prò suo
salario, a Comuni Corlonc dando, sexaginta librarum denariorum numero ad minus
debeai esse conlenlus, salva provisione einsdcm Comunis de ipso salario angmenlando et
salva provisione einsdem terre super absenlia dicli iudicis ex causa probabili sive iusia.
Et prima appellalio vel recursus per dicium iudicem positum solummodo dignoscalur et
defiìniatur el non per alium.
Item promiserunl el caverunt dirlo domino Episcopo, prò se el suis successoribus et
iam dirla ecclesia Aretina in perpotuum stipulanti el recipienti, dicli sindici, procura-
tores el aclores, vice et nomine diete universilatis et hominura de Cortona, quod eun-
dem dominuni Episcopum el ecclesiam snam resliluent el reponent ad omnem sta-
tum, iurisdiclionom, honorem el utililalem et ad omnia iura el consuetudines, posses-
sionem vel quasi omnium prediclorum et nsum que optinuil in Corlona el eius dislriclu
io personis et rebus corporalibus et incorporalibus, universaliter el generaliter, et sicut
ea optinuil dudum tempore mote discordie Inter ipsum Comune et Episcopum Aretinum
et vili diebus ante. El quod permillenl eundum dominura Episcopum libere uli et per-
cipere el exercere omnia suprascripta el quidiibel eoruni; et hoc capilulum locum ha-
beal centra speciales personas de Cortona, castris, villis et lerris que sunt extra muros
Cortone, salvis supradictis el infrascriplis capilulis.
Item promiserunl el caverunt per stipulalionem dicto domino Episcopo prò se et
suis successoribus el iam dieta ecclesia Aretina in perpeluura stipulanti, dicli syndici,
procuratores et aclores, vice et nomine dicli Comunis el universilatis hominum de
Corlona, quod ipsi de celerò decimam parlem omnium proventnum de salariis eorum
et peuis maleflliorum eidem domino Episcopo integre sine diminulione qualibet exhi-
bebunt.
Item promiserunl et caverunt dicli syndici, procuratores el aclores, vice et nomine
dicti Comunis et universilatis hominum de Cortona, dicto domino Episcopo, prò se et
suis successoribus et iam dieta ecclesia Aretina in perpetuum stipulanti, quod camera-
rius Comunis Cortone, qui ponetur ab homioibus de Corlona, iurabit el salisdabit eidem
domino Episcopo de reddenda et danda sibi parte sua, silicei decima, ut dicium est,
Comunium prediclorum, et rationem reddet de prediclis quando a dicto domino Epi-
scopo vel eius numptio fueril requisitus. Et poteslas sive rector, qui prò tempore
fueril in Cortona, tenealur facere fieri predicla, et nulla fraus fieri possit quominus
ad manus predicti camerari! omnia suprascripta perveniant.
Item promiserunl et caverunt dicli syndici, procuratores et aclores, vice et nomine
dicli Comunis et universilatis hominum de Corlona dicto domino Episcopo, prò se et
suis successoribus et iam dieta ecclesia Aretina in perpetuum stipulanti, quod de om-
AN. 1261] CODICE DIPLOMATICO 355
iiibus possessionibus et quasi, viiieis, terris, domibus, casalinis, orlis, pensionibus, ccn-
sibus, fidelilalibus, pedagiis vel aliis servitiis, preslalionibus el affìctis, que dictus
dominus Episcopus diceiet sibi deberi ab aliqua speciali persona vel ius habenle alio
ve! successore specialis persone unde qiieslio orirelm-, per Comune Corlonc vel po-
lestalem ipsius vel suum iudicem summaric cognoscalur, absque strepita iudiciorum,
solempnilate iuris, sine libelli oblalione, veritale cognita, nulla obstante prescriptione
eidem Episcopo vel eius syiidico sive numptio reslituenlur et restituta defeiidcnlur ei-
deni. Hoc tamen capituluni ad plateas Coniunis vel prestaliones aliquas que ex ipsis fieri
pelerentur, nullatenus exlendalur.
ftem piomiserunt dicti syndici etc. (*), qnod in statuto Comunis (tortone speciale
ponelnr capilulum. in quo conlinealur expresse quod poteslas sive rector Corlone tenea-
tur inquisiliones facere super bonis episcopalus silicei domibus, possessionibus, vineis,
terris, orlis, casalinis, pedagiis, affìctis, censis, pensionibus, preslalionibus et aliis
servitiis eidem domino Episcopo debilis nomine ecclesie Aretine ab aliqua speciali persona
orcupatis vel debeiidis vel alio ius habenle vel successore specialis persone, el ea
omnia et singula iuxla posse suum reinvenirc et reinventa eidem restiluere vel restituì
facere, et maxime que arelinus Episcopus habebat olim tempore mole discordie inler
ipsos Corlonenses et episcopum Marlinum et aniea per vi nienses, nulla obstante
prescriptione.
Item piomiserunt el caverunl per stipulationeni dicli syndici, eie, quod ipsum do-
minuin Episcopum et eius successores et ecclesiam Aretinam et iura eorum omni modo
defendent, manulenebunt, conlra omnem personam, locum et universilalem cum armis et
sine armis, pencraliler el singulariler, ubicumque, quoliens essel opus et per eundem
dominum Episcopum fuerit requisiti loto posse eorum.
Item promiserunt et caverunt dicti syndici eie, quod in slalulis ipsius Comunis
senper esse debeat el poni quoddani capilulum constilulum in favorem Episcopi et ec-
clesie Aretine, in quo conlinealur expre.^se (piod nullum stalulum sive constilulio vel
ordinamenlum vel quid aliud fieri possil, conslilui vel ordinari conlra ea sive in le-
sionem vel diminutionem eorum que ordinala siint inter dominum Episcopum et lio-
mines de Cortona vel ecclesiaslicam liberlatem, et eliam conslilui vel ordinari non
possit aliquid [)er Comune et per Consilium Corlone in lesionem vel diminutionem seu
preiudicium ecclesiastice liberlalis. El si fieret nliquo modo illud stalulum vel consti-
lulio vel ordinamenlum vel quid aliud, non teneat ipso facto; et poteslas sive rector
quilibet leneatur illud specialiter non servare; set hoc capilulum quilibel poteslas sive
rector precise servare leneatur et hoc capilulum singulis annis senper de statuto in
stalulum ponatur sine aliqua lesione.
Itera promiserunt et i-averunt dicti syndici, eie, quod post refectionem diete terre
seu postquam ipsi Corlonenses redierinl ad habilandum familiariter et continue super
ipso podio Corlone, ipsi per se et eorum syndicum legiplime ordinatum proul de iure
melius valebit, promitleni el se obligabunl el renovabunt omnes el singulas promis-
siones et pacla et ratificabiinl ^d sensum sapienlis ipsius domini Episcopi et omnia su-
prascripta infra duos mcnses post.
(•) Come sopra.
356 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [617.
llora piomiseninl et caverunl dicli syndici, procuralores el aclores, vice et nomine
dicli Comunis el universilalis tiominiim de Cortona dicto domino Episcopo, prò se et
suis sufcessoribns el iam dieta Aretina ecclesia in perpeluiim stipulanti, et confessi sunt
solompnilcr el in scriplis se et ipsam nniversitatem et (loniuno (".orione facere debore
eidem domino Epi.'^c opo el ecclesie Aretine omnia el singola suprascripta, et promiserunt
el caverunl el ohligaverunl se facluros in posterum nomine el vice Comunis el universilalis
predicleex causa pacis, Irausactionis, finis el pacti et quocumque iure melius valere polest
«idem domino Episcopo suisque successoribus el ecclesie Aretine in perpeluum. Et e con-
verso dominus Ciuillii'lmus prediclus arelinus upiscopus |)er se et suos successores vice et
nomine iam diete ecclesie Aretine linivit, liberavil el absolvit et paclum de amplius non
pelendo fecit domino Hugucio, domino Bonaiunle Bencevenne et Pelro syndicis, procura-
toribus el actoribus predictis, recipienlibus et slipulaiilibus vice el nomine Comunis et
universilalis bominum de Cortona, de onuii pctilioiie quam dictis Cortonensibus posset
facere occasione fruclunm sublraclorum vel alio quocumque modo, exceptis hiis que
sunl in hoc conlractu specialiler e.xceplata. Item promisil et convenil dictus dominus
Episcopus per se el suos successores nomine diete ecclesie Aretine et vice, diclis syndicis,
procuraloribus el actoribus, slipnlantibus et recipienlibus vice et nomine diete uni-
versilalis Comunis Cortone, quod eisdem Cortonensibus dabit auxilium, consilium et
favorem ut se reponant et dictam terram reficiant, in podio Cortone babitent et mo-
rentur; et quod eos defendel. luebilur et iuvabil de iure el de facto contra omnem
persooam et locum et universitalem quotiens opus erit in omnibus eorum iuribus.
possessionibus el lenulis in quibus erant ante caplionem Cortone per sex menses,
salvis senper paclis domini Episcopi et Comunis Cortone.
Item promisi! et convenit dictus dominus Episcopus, per se et suos successores
nomine el vice diete ecclesie Aretine, dictis syndicis, procuraloribus et actoribus, sti-
puianlibus et recipienlibus vice et nomine dicli Comunis el universilalis Cortone, quod
poslquam iste contractus ralilìcatus fuerit et renovalus per homines de Cortona, sicut
supra fit menilo, dominus Episco[)us ad postulalionem ipsorum Cortonensium, ad eorum
voluntatem curabil et faeiet loto posse, bona Ode, absque aliqua fraude vel negligenlia,
ita et taliter quod ipsi Corlonenses el Comune et universitas bominum de Cortona
absolventur ab omni excomunicatione vel interdicto qua vel quo tenerentur occasione
ipsius domini Episcopi vel antecessoris sui vel occasione Aretine ecclesie vel occasione
discordie que fuit inter eos. Ipsi tamen Corlonenses ambasciatores et legatos suos et
syndicum ad curiam domini pape millere leneantur.
Item promisit dictus dominus Episcopus per se et suos successores et vice et no-
mine iam diete ecclesie Aretine diclis syndicis, procuraloribus et actoribus, stipulantibus
vice et nomine Comunis et universilalis Cortone, quod iurisdictionem et podium Cor-
tone defendet de iure el de facto ab omni persona el universitale. Hoc insuper addi-
tum est et voluerunt et dixerunt expresse dictus dominus Episcopus et syndici, pro-
curalores el actores predicli, nomine el vice dicli Comunis el universilalis Cortone, quod
omnia et singula predicla hoc paclo valeant et teneant lune demum poslquam Corlo-
nenses redierinl ad habilandum sine malitia in podio Cortone et cum effeclu.
Que omnia et singula supradicla, singulariter singula, universaliter universa dictus
dominus Episcopus per se et suos successores, nomine el vice ecclesìe Aretine, et dicli
syndici, procuralores el actores, vice et nomine dicli Comunis et universilalis homi-
AN. I2(il] CODICE DIPLOMATICO 357
num de Cortona, inler se ad invicen» piomiseruut per slipulationem solempiiein atten-
dere, servare et adinpiere inviolabililer et confiteri senper predicla omnia vera esse et
non negare. Quod si, ut dictum est, lactutn et observatiim non fuerit, ve! fuerit in
aliqno contravenlum seii venire prcsnmplum de iure soii de facto per aliquam partium,
vai aliqua exceptio in conlrarium opposita fuerit conlra predicta vel aliquod prodi-
ctorum, aliqua ratione, ingenio sive causa, lune pars infìdeiis et predicta non servans
parti fideli et predicta servanti dare et solvere promisil nomine pene Mille marcas boni
et puri argenti. Et damp(na), et expensas ac inlciesse que et quas pars fìdelis et
predicta servans diceret se fecisse ve! substinuisse ob hoc in iudicio et extia sinpiici
et nudo verbo domini Episcopi vel iuramenlo syndici sui et iuramenlo partis alterius
sinpiici sioe alia qualibet probatione et taxatione iadicis reficere et resarcire promisit
in integrum pars infidelis et predicta non servans parli lideli et predicta servanti. Et
pena totiens committalur et exigi (lossit in omnibus et singulis capitulis quoliens
predicta vel aliquod predictorum fuerit contravenlum seu venire presumptum de iure
seu de facto, aliqua ratione, ingenio sive causa; et pena soluta vel non, et dampnis
et expensis in integrum reslitutis vel non, nichilominus diete parles omnia et singula
supradicta oplinere voluerunt plenam roboris lirmitatem. Pro quibns omnibus et sin-
gulis supradiclis et pena si committcrelnr in aliqiio diclus doniinus Episcopus dictis
syndicis slipulanlibus vice et nomine dicli Coinunis et universilalis Coitone, obligavil
onines redditus et proventus episcopalus Aretini et bona lemporaiia episcopalus ubi-
(jumque reperirentur de ipsis bonis et per singula bona et vocabula. Et dicli syndici,
procuratores et aclores vice et nomine dicli Comunis et universilalis Corlone, prò ob-
servandis et aclendendis inviolabililer omnibus supradiclis diclo domino Episcopo prò
se et suis successoribus et iam dieta ecclesia Aretina, obligavil omnia bona Comunis
et universilalis hominum de Cortona presentia et futura, et una pars prò altera ad
invicem conslituerunt se precario possidere; renumplians proinissionum, ronl'essio-
num et obligationum non faclarum el non receplarum et non habilarum et non pro-
missarum ab una parte alteri exceplioni, fori privilegio, condictioni sine causa, cause
ingralitudinis et in factum, el dominus Episcopus ecclesiastico et clericali beneficio et
omni alii iuris el legum auxilio alicui parli patrocinanti peisonaliter vel in rem (I).
(I) I Corionesi non si soUomisoi'o volentieri a quosle convenzioni; volevano trovar modo di annidlarle.
spedirono perciò 1' atto a un professore di diritto perché lo esaminasse e ne desse il suo parere giuridico.
ì questo elaborato parere emesso dall' anonimo dottore venne trascritto a ce. 63, 03' e 64 del citato Regi-
ttrum Comunis da "Uicius .Matliei de Trevio,, cancelliere del Comune Conlonese verso il 1280. Ne riferisco
ilcunc parti.
"In Dei nomine. Hoc est exemplum cuiusdam consilii cuiusdam iuris professoris, cuius nomen habelur in
lecreto, cuius talis est lenor, videlicel:
Super prima questione ex tliemate transmisso:
lìlicita silicct an pacta inila inter dominum (Guillielmum) cpiscopum Aretinum absque consensii sui Ca-
jiluli nomine ecclesie Aretine ex una parte, et Comune Corlone seu ip.sius Comunis syndicuni ex altera valu-
srint, et an dictum Comune teneatur ad observationem dictorum pactorum prescriptorum spatio xl annorum,
i-acante tamen imperio cui erat dictum Comune ante ipsa pacta subieclum, non obstante novitale facta per
iominum imperatorem proxime preteritum de qua in narralione facti nientio facta est, vidctur primo quod
lon valuerinl dieta pacta, et sic per consequens non teneatur dictum Comune ad observationem illorum. .Nani
luod non iure (it prò non facto debet liaberi. Sed boc est tale quia |)acta et transationes non debet facerc
Episcopus sine consensu Capituli sui, ergo et e.
35S nnciiHi'NTi pkr r,\ smniA n" Arezzo [GI7-C19.
Ada sunl lioc in fcclesia sancii Marlini alibazit- de l'ino, |tresenlii)us domino (laval-
c.anlo arcliiprcshitcro corlononsi, domino llhcrtino do (laviilis, domino lIguirion(! de
Miniali, domino Hoizello iiidicp, domino ('.laro de (langarolo, domino Andrea quondam
domini l'berlini, (luallerio quondam domini (luidonis (iallele, Guillieimo fdio Herringerii
de Hirasolis, Anibaldo quondam domini Mcruldi, Terno do Gargoiisa, Ouadaf^no nolario
lìlio Bonamici, All)erlo Leoli, presliilcro Harlido plebano do Montanare, Monliaio lilio
domini Ranerii de Cortona, domino Homodeo iudirc quondam domini loliannis, Ben-
venuto i|uondam Brunocli, oi mnllis uliis ad hoc testibus vocatis ci rogalis.
Et ego Homiriolus filius Taxionis quotidam Dominici apostolica sede iudex ordi-
narius et nol;irius efTectus omnibus supradiclis inlerfui el ut supra iegitur rogavi, sss.
et fìdeliter publiravi.
Leclnm et asculinlum finì hoc exvmplnm suprriits scriptum nd originale exemplnr per me
Benvenntiim iiotariiim infrascriplum, ci<ram ilomino Tebaldo indice canxartim civilium Cvmunis
Cartone, ima ciiin (.'laro olim Marcoris ci Hanerio filiu Gnidonis noluriis leuldjits curlutiensibus,
sub anno Domini Millesimo ducentesimo seplua()esimo nono, indictione seplima, domino Nicbolao
lertio papa residente, die octavodecimo mensis decenbris, cui excmplo prefatiis dominus Tebaldits
iudex, videns el audieiis ipsum exempliim sive sitmptum cum originali per omnia concordare,
suam et dicli Comunis inCerposnit aucloritalem atque decrelum.
(Sn.) Ego Benvenutus nolarius filius domine Ahhissime, ut inveni in prcdicto originali exem-
plari ita in hoc exemplo seu scripto per ordinem Iranscipsi et exemplavi fìdeliter et in publi-
cam formam redegi meumque signum appusui.
618.
Guglielmino vescovo priva d' ogni feudo avuto dalla Chiesa Aretina il conte Orlando
da Cimisi e i suoi fratelli, a cagione degli eccessi commessi contro di lui e %
suoi fedeli, violando il giuramento di fedeltà.
Bibbiena - 29 ottobre 1261. [Aich. Capit. d' Ai-., n. G20, Ada Episcopi et Capit., e. 96'].
Primum probatur x d. vides de lesti, e. in de legi. L non dubbium e.xtra ni. vi de reg. iur. et qui
centra ius fuerit cum multis similibus ibi et alligai.
Secundum declaratur esse de transactione e. contingit et de hiis qiie fuerit a prelalis sine, et ca. C no
vit et e. ea noscitur de maioritate et obe. etc.
E conlra videtur quod dieta pacta valuerint et si non affuerit consensus Capituli, saltim in quantun
augetur utilitas Ecclesie Areline ut sicut videmus in curatore furiosi qui potcst in ulilitatem ipsius pacisci noi
in dampnum, sic dicatur in Episcopo et quolibet prelato ut licet non valeat facere pacta preiudicialia sini
consensu Capituli, possit tamen in profectum Ecclesip. ar. fi de pactis L centra etc.
Credo quod nisi aliud apparet propter quod possent pacta huiusmodi irritari, predictum Comune teneatu
ad observationem eorum quantum ad eos periinet etiam si per submissionem aliquam videatur aliquid dimi
nutum de iure imperii ut sic ecclesia concedente cum imperatore si esset dicantur pacta non valere nec i:
sui preiudicium absque suo consensu fieri potuisse ut supra est probatum; sed eadem concedente cum dict
Comuni dicantur quantum ad eos valere, nec possit ipsi resistere et per hec centra factum eorum venire
Hoc dico per casum decretorum Inter dilectos et quod ibi vero in glo. ar. de rem. quod in dubiis etc.,,.
AN. 1201) CODICE DIPLOMATICO 359
In Cliristi uomiiie amen. Anno nalivilalis eiusdem Millesimo ce. I.\i, indiclione iii,
domino Urbano papa iiii residente ("), die xxi.x mensis oclubris, in castro de Bibiena.
in platea ante plebem dicti loci, presenlibus teslibus domino Rainerio plehano dicti loci,
presbitero Orlando rectore ecclesie sancii Matliei de Urligiiano, magistro Berardo phisico
et aliisC'), et etiam presenlibus dominus Guidone roclorc ecclesie de Carda, magistro
Berardo de Biblena notarlo, lacobo nolario de .Marciano et Amannalo notarlo de Biblena,
Ranaldo de Banoena, Matheo Guidonis Citi de Rancena, Amatore olim Benintende, Gual-
terio olim Magnarli de .Marciano et aliis. In Clirisli nomine amen. Cum nobilis domi-
nus Orlandus de Cluse nobis Guillielmo Dei gralia aretino episcopo prò se et fralribus
suis, Mchola silicei et Alberto, lidelilalem renovaverit, prestilo iuramenlo, et nos eidem
Orlando prò se et fratribus suis duxerimus iniungendum sub pena feudi et debito pre-
lati iuramenti, ut inimicos, rebelles et exbannilos uoslros in lerris suis non reciperet nec
tenerci, sed amicos et fideles nostros in eisdem reciperet el laverei, et ipse Orlandus
et l'ratres post iiredicta omnia, sicul ex conl'essioue sua et Nichole fralris sui nobis
conslilit evidenter, inimicos, rebelles el exbannilos nostros in lerris suis, posi proliibi-
lionem noslram, tenuerint, et eisdem favorcni contra nos prebendo, necessaria mini-
straret, ac fideles nostros et Fruclura nolarium ollicialem nostrum maxime necessario
tempore hospitari et recipere conlumaciler recusarent, et, quod plus esl, fideles nostros
ceperint et bonis suis lotaliler du.xerinl spoliandos, et domos eorum igne creniaverit,
detinendo eosdem in carcere el eos horridis subicendo tormentis, nolenles prediclum
Orlandum et fralres suos de tanlis excessibus gloriar! et debilam efTugere ullionem,
ipsum Orlandum et fralres suos predictos cum in predictis et aliis pluribus fidelilatis
violaverint iuramentum, omni feudo quod ab Aretina ecclesia detineot perpetuo priva-
mus, ipsis super eo silentium imponenles.
619.
La parte ghibellina di Arezzo invia il suo sindaco al Comune di Siena per sup-
plicarlo che s' interponga a pacificarla per sempre coi Guelfi.
Presso Arezzo, Casa dei Teuii)Iari - 19 novembre 1261. [H. Ardi, di Slato di Siena,
Diplom., Rifonnagionfj.
mm. liOXS'O.
In Dei nomine amen. Cohadunalo Consilio Comunis et universitatis partis Ghibelli-
norum de Arelio el aliis pluribus hominibus diete partis et universilalis apud mansio-
nem Templi Aieline civitalis(i) per nuntium et vocem preconis, ul moris est. Dominus
Guido quondam domini Ildebrandini Guidonis Mililie capitaneus diete partis, una cum
(•) Nota cronologica in testa alla pagina. (>') Queste forraole sono in Ciie dell' atto precedente. 11
documento che riferisco, comincia: "Eodem die et loco et testibus predictis et etiam presentibus, etc.
(I) Era fuori di Porla Crucifcra (o Colcitrone;, presso 1' antica fonte detta dei Guinizzelli (oggi corrulta-
menie il luogo ò detto Fonte Veneziana).
;U50 nOCUHKNTI PER LA STORIA 1)" AI1K770 [GI9-620.
ipso Consilio, et ipsi consiliarii omnes*et singuli cum ipso ca[iilanoo, unaminiler et
concorditer, |)or so et nomino ot vico toliiis iiiiivi'rsilatis eliclo parlis (lliilicllinoriim lam
civilalis (|iiam coinilaliis Arolii ot oiiiniiiin l'I siti;^nl(jriim deiiiila parie, l'uceiiinl, coiislilu-
erunt, creavoruiil et ordinaverunt iloiiiiiiiim Acursnm iudiccm quondam Carraiii presen-
lem et mandaliun recipientem eoruni ot diete parlis et universilatis et singuloriim de
ipsa palle siiidiciim, prociiraloroni et fai-lorom ci spocialeni nunlium ad oundiini ad civita-
lom SiMiariim, et ad potendum ot siipplicandiim coram [)olestale, caiiilaneo, prioribus
xx!!!!""" et eisdem xxiiii'"' et Consilio civilalis Senarnm, qualenus dignienliir, oh Dei reve-
rentiam et de speciali gralia, per eoriim sindiciim snlìicienler formalum, promiclerc pa-
com ol ooncordiam iani conlraciani et fariendairi ei complondam inler ipsos Gliiltellinos
universaliler et singulariler prò una parie el Gelfos diete civilalis et comilatus uiiiver-
saliler et singulariler ex altera, que sic et Domino concedente prò se et eorum scqua-
cibus servari et teneri faceret et curare el fa<ere sic ot laliler quod dieta pax et con-
cordia (|uo fit inler prodiclos rihibellinos ex una parlo el diclos Gelfos ex altera lam in
civitale quain comitaUi, lam inler universilalos ot sindicos partium quam Inter speciales,
clericos et singulares personas, tam clericos quam laicos de ipsa civitale et comilatu
Aretii, et Inter Comune et Comunia ol speciales el Comnnia et e rontra, inviolabiliter
ac in perpetuum observahilur sine aliqna diminiiiione, lesione el fraude.
Ilem ad reeipiendum promissionem a sindico ditti Comunis Senarum, quod ipsum
Comune Senaram et omnes el singuli de ipso Comuni facient et curabunt sic et taliter
quod dieta pax el concordia plenarie et inviolabiliter ac in perpetuum observabuntur,
el omnia et singula que circa predicla lìunt voi eius occasione |)romietenlur et ordi-
nabuntnr per parlem vel sindicum diclorum Gelforum et per omnes et singulos Gelfos
ipsi parti Ghibellinorum et omnibus etsingulis Ghibellinis ut promissum apparebit per
instrumenlum vel instrumenta scriptum vel ordinatum, facienda manu mei Percivaldi
notarli infrascripti et Rodulfi notarli vel aliorura notariorum de volunlale et secundum
volunlalem et dispositionem (el) arbilrium ulriusque parlis iam ordinalorum super
ipsa pace facienda et ordinanda et capitulis et ordinamenlis occasione ipsius pacis. Et
e contra quod simili modo predicta omnia sic facienda observabunlur per ipsam par-
tem Ghibellinorum ipsi parti Gelforum et singulis de ipsa parte civitatis et comilatus
Aretii.
Ilem quod ipsum Comune Senarum et omnes et singuli de ipso Comuni prestabunt
et dabunt prò posse suo sine fraude auxilium et favorem parti et singulis de ipsa parte
que predictam pacem servaret vel servare vellel, el alleram parlem dictam pacem non
servantem vel servare nolentem et quoslibet de ipsa parte habere el tenere prò adver-
sariis, inimicis et eorum rebellibus, et iniuria, dampna et obfensiones eis inferre et facere
iuxta posse eorum sine fraude.
Item ad reeipiendum solempne instrumenlum a predielo sindico Comunis Senarum
de predictis cum promissione pene Mille niarcarum argenti, refeclione dampnorum et
expensarum el obligatione honorum omnium di<li Comunis Senarum et omnium spe-
cialium dicti Comunis, el cum prestatone iuranienli in anima omnium dicli Comunis,
et cum aliis solempnitatibus iuris et facti, sicul natura prediciurum requireret, et sicut
ipsi sindico de parte Ghibellinorum reeipere et fai-ere plameril.
Ilem ad rogandum el petendum ut dictus sindicus sene.nsis similem promissionem
AN. I26I-I2G'ÌJ CODICE DIPLOMATICO 361
et coniractum faciat sindico partis Gelforum prò ipsa parie Giiibelliiiorum el singulis
de ipsa parte.
Item ad petendum et siipjilicanduni ut ipsa pax et concordia sic facienda, ut dic-
lum est, confirmarelur et auctorareliir per ('ofisiliuni ipsius Comuiiis Senarum vcl eius
sindicum; et quod ipsuiìi Comune Senarum dignelur omnes obsides et captivos, quos
de Aretio el eius comitalu haberet in eorum fonia, relaxare.
Itera ad faciendura solempne instrumentum i[tsi Comuni Senarum et eius sindico,
suo Comuni et singulis specialibus personis, prò suo Comuni recipienti, quod ipsum
(Comune et singuios de ipso Comuni et eorum i)ona indempna conservabunl et sine omni
dampno et expensa de ipsa promissione el obbligalione et contraclii que prò ipsa parte
Cihibeliinorum faciet apud ipsum sindicum partis Gelforum, cum promissioue similis [)ene
et obligalione bonorum omnium diete partis et refectione dampnorum et expensarum;
et generaliter ad omnia et singula facienda et recipienda que natura predictorum ne-
golioium requirere videtur.
Ada sunt hec omnia apud mansionem Templi Aretine civilatis, coram Guadagno
notarlo lllio Bonamici, Orsetto quondam Saraceni, Burnaccio calcolarlo, Angeramo do-
mini Guidonis Asalti et GrilTolino Stanfortis et aliis pluribus testibus ad hec adhibitis
et rogatis, sub anno Domini ab ipsius nativitate millesimo ducenlesimo sexagesimo
primo, indictione mi*, die sabati xvun novembris.
(Sn.) Ego Peicivaldus lìlius magislri Clerici auctoritale imperiali notarius prediclis
omnibus interfui et rogatus scripsi et pubiicavi.
620.
Giuramento di fedeltà e di obbedienza prestala al vescovo Gitglielmino dal procu-
ratore degli uomini di Gressa. Poggiolo e Marena scomunicati a causa della
distruzione di Cortona e di Gressa.
Cortona ■ i aprile 1262. [Arch. Capii. d'.\i-., n. t)20, Ada Episcopi et Capii., e. 96'].
In margine: Vetrosi procuratoris prò hominibus de Gressa, Pogiolo et Marena.
Sub anno Domini Millesimo CC.Ixii, indictione v, domino Urbano papa quarto resi-
dente, die martis mi mensis aprilis, in Cortona, presentibus testibus domino Rainerio
plebano plebis Biblene, Orlando castaido domini episcopi, Gentile serviente domini epi-
scopi, Rainerio filio Tarlati de Monte sancii Savini, Alpinello serviente dicli domini
plebani de Biblena et Guidone notarlo de Cortona. Ve^osus reclor ecclesie de Gressa
procuralor infrascriptorum hominuni et (*), ut de procuratione ipsius constabat
manu lacobi .... (") notarii, constitutus in presentia venerabilis palris domini Guillielmi
aretini episcopi, volens nomino predinoiiim Imminum quorum erat procuralor super
occasione excomunicalionum qiidjus dirli liomines tenebantur adslricti prò deslructione
(•) Un largo spazio In bianco. (<>) brnve spazio bianco.
ti
362 DOCUMENTI PER LA STORIA d" AREZZO [630-C22.
Corloiie el («resse, specialiter el generalilcr super oriiiiibiis aliis dampiiis datis Ecclesie
Areliiie parere raandalis dirli domini episcopi el domini pape el Ecclesie, iuravil, taclo
libro corporalilcr, in omnibus mandalis domini |)a[ie super hoc obedire el [larere i|»si
domino episcopo et mandalis eius sub pena xxv librarum, obligando se et l)ona iilorum
quorum eral procuralor, el renunliaudo omni benelilio prò se in hoc faclo de iure vel
facli) patrocinanti. Insuper voleiis Tribaldus oliui Hecevuli de Hiblena precibus et man-
dalo ipsius Vecosi iideiubore prediclo Vecoso el illis, (piorum erat procuralor, promisit
se facturum el curaturum ila el laliler quod prcdicliis Vecosus et ipsi, ipiorum procu-
ralor eral, observabnnl et facienl quod ipse Vecosus promisit, videlicet quod ipse Tri-
baldus de suo |iroprio faciet obligando se et sua bona el renunliaudo omni benelilio
et specialiter benehciu de lideiussoiibus. ISouiina sunl hec: Teliaidinus de diona, lo-
hanues Andrucci, (iuido Fabiani, magislcr Ilanaldus, Tomliiius Oilandini de Giona,
Clavelliuus de Querceto, lacobinus dicli loci, Orlandinus Masaiie. Corradus Gualandi
de Gressa, lohannes de Marena.
621.
Lettera del vescovo Guglielmino ai fedeli, colla quale li esorta a prestare opera e
sovvenzioni per la riedificazione del Monastero di s. Spirilo.
Arezzo - 13 agosto 1262. [Aich. Capii, d' Ar., ii. OiU].
min. 265X350- • " sigillo episcopale pendeva nel mezzo della piegatuia.
Guillielmus miseralioue divina episcopus aretinus dileclis in Christo tiliis universis
tara clericis quam laicis civilalis el diocesis Aretine salutem et benedictionem. Guerra-
rum atrox discrimen Arelinam civilatem et eius provinciam ad extremam fere desoia-
tionem peccalis civium exigenlibus iam deduxil, a quibus desolatione el dampnis re-
ligiose el Deo dicale persone non excluse sed potius sunl incluse, sicut palei de mo-
nasterio sancii Spirilus inclusarum ordinis sancii Damiani, olim sito (") prope muros
civilatis eiusdem, quod fundilus est eversnm, nec aljbalissa et sorores que ibi famu-
labantur Christo pauperi in altitudine pauperlatis habent ubi capud reclinent quam-
quam vulpes foveas habeant et volucres celi nidos; propterea quod ne vagabunde per-
currant provinciam in depressionem et ignominiam tam excelsi ordinis, oporlet eas
de reedificalione eiusdem loci et aliis que indigeni cogitare; quod quidem absque ma-
gnis sumptibus et laboribus initiaie nequeant nec ducere ad effeclum. Ouocirca uni-
versitatem vestram rogamus, monemus et exorlamur in remissionem vobis peccaminum
iniungenles, quatinus cooperatores et cooperatrices efìficiamini operum pietalis eisdem
abbatisse et monialibus, ac earum quesloribus el queslricibus in piis et largis elymo-
siais aperientes viscera caritatis ut eedem ancille et Chrisli sponse in refeclione ipsius
operis attingere valeant sue intenlionis metas, et vos per hec et alia bona que, Deo
auctore, feceritis, felicitatis eterne possitis gaudia promereri. Nos aulem de omnipotentis
Dei misericordia confisi, sanclorum quoque marlirum Donati et Ilariani palronorum
nostrorum sulTragiis roborati, omnibus qui prefatis sororibus suas duxerinl elymosinas
(•) siticm.
AN. 1262-1263] CODICE diplomatico 363
erogandas, quadraginla dies criminalium et qiiartam parlem venialium misericordiler
in Domino relaxamus, aliis indulgenlie nostre litleris generalibus quas eis olim con-
cessimus in suo lobore duraturis. Sane liorainibus et mulieribus qua prò elymosinis
predictis, inslincli sancii spirilus assumpserinl onus et officium queslorie, illain camdem
indulgenliam condonamus quacumque die iverint pio iam dictis. Hanc prelerea indul-
gentiam tam elymosinas erogantes quani queslores et questrices vere penilentes et con-
fessi dumlaxat sibi noscant et non aliis valiluram.
Datum Aretii, idus augusti, anno Domini Millesimo CClxii, v indictione.
622.
Il vescovo Guglielmino libera dalla scomunica messer Guido d' lldebrandino e lo
crea potestà dei Cortonesi.
Orvieto - 27, 28 gennaio 1263. [Ardi. Capii. d'Ar., n. G20, Acta Episcopi et Capii, e. 99'].
In Christi nomine, amen. Anno nativitatis eiusdem Millesimo CC.Ixiii, indictione yi,
domino Urbano papa mi residente, die dominico, xxvii mensis ianuarii, in civitate Ur-
bevetana, in domo Barloli Fiorite, presentibus domino Rainerio plebano plebis Bi-
blene, domino Rainerio Bianco de Montevarchi, domino Rodolfino Olio domini Uberti-
natii de Portico, Nicholucio lilio Rainerii Guillielmini Citi et aliis testibus. Dominus
Guido quondam domini Ildibrandini Guidonis Militie, constitutus in presentia venerabilis
patris domini Guillielmi aretini episcopi, petiit humiliter ab eodem domino episcopo,
ex auctoritate apostolica sedis sibi commissa, absolvi ab excomiinicatione qua erat li-
gatus occasione favoris prestiti domino Manfredo quondam principi (") Tarentino et suis
sequacibus et etiam prò iuramento fidelilatis dicto domino Manfredo prestilo ab eodem,
lacto libro corporaliter, iuramento predicto fidelilatis penitus abiuravit; et prò illa
excomunicalione qua erat ligalus iuravit observare omnia mandata Romane Ecclesie et
ipsius domini episcopi. Quod dominus G(uillielnius) episcopus, auctoritate Romane Ec-
clesie sibi commissa quam fungebat, ipsum dominum Guidonein ab excomunicalione
predicta qua erat ligalus, absolvit et sancte mairi ecclesie reconciliavit, precipiens
eidem nomina iuiamenti, quod de celerò dicto domino M(anfredo) ve! suis auxilium vel
favorem contra ecclesiam prestare non debeat.
Die lune xxviii mensis predicti, in diclo loco, presentibus testibus suprascriptis.
Cum Comune Cortona, prout lenebatur, ex forma composilionis inite et firmale Inter
ipsos ex parte una et venerabilem patrem dominum Guillielmum arelinum episcopum
ex altera, ipso domino Episcopo, per suas litteras, quas ego Petrus notarius infrascriptus
vidi al legi, nominasset sex nobilas viros Aretine civitatis al comitatus, quorum unum,
prout sibi piacerai, eligeral et assumerei in polestatem Cortona, pradictus dominus Episco-
pus volens composilionem servare pradiclam, ad hoc, nomine Dei et beate Marie virginis
et beati Donati et omnium sanctorum et Ecclesie Aretine, nobilem virum dominum
Guidonem quondam domini Ildibrandini Guidonis Militie honorabilem civem arelinum a
prediclis Corlonensibus nominalum, presentem et recipientem prò instanti anno usque ad
(•) principe.
364 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [622-623.
scqiieiitcs kalendas ianuarii in reclorem el poleslaleiii Cortonensium elegil. Ouam elec-
lionem Jii-lus dominus Cuido Immililer el devote recepii el approbavil, manus ipsius
domini Episcopi obsculando, ciini feudo el salario in slaUito dicloium r.oilonensium
conlenlo; ila lameii quod infra odo dies posi siiam eleclionem ad diclam lerram Cor-
lone personaliler aceedens poleslariam incii)iat exercere el offìcium supradiclum.
(Sn.) Ego Pelrus ulim Soporneili notarius siipradiclis inleifui el quod supra legilur
rogalus scripsi et puhliravi.
623.
Coslituzioni per la Canonica della Calledrale Areliua, slabilile dal preposto e dai
canonici slessi per volontà del vescovo Guglielmino degli iberiini.
Arezzo, Canonica • 21 ottobre 1263. [Ardi, della Pieve di s. Maria di Arezzo, teli. Q].
Copia del 1387 di alua copia del 1265, conservala in un codicelto di otio carie di mm. 255X355.
in Dei nomine. Hoc est exeniplitm sive copia cuiusdam exempli cuiusdam autentici et oriiji-
natis instriimenti scripli el autenticati per mannm Petri olim Soporneili notarii. e.xemplati per
ser lacobum olim magisli-i Vegnatis notarium infrascriplum curri eius signo subscripli, et exem-
plati et copiati per me Laurentium olim lohannis aretinum civem. notarium infrascriplum: cuius
quidem exempli lenor. forma et continentia lalis est, videiicet:
In nomine Dei eterni, amen. Hoc est exemplnm cuiusdam autentici et originalis instrumenti
scripti et autenticati per manum Petri olim Soporneili notarium. Tenor cuius instrumenti talis est:
In Chrisli nomine, amen. Anno a nalivilate eiusdem Millesimo ducenlesimo sexage-
simo tertio, indictione sexla, domino Urbano papa quarto residente. Hec sunl slatula,
ordinamenla, capitula que dominus Rainerius de Uberliois permissione divina prepn-
siUis el domini Vivianus archidiaconus, Bonus primicerius aretini, magister Bene,
domini Bernardinus, Caeciaguida, Rainerius, Ocl(a)vianus, et Federigus canonici maio-
ris ecclesie .\retine, constiluli coram venerabili palre domino Guillielmo permissione
divina episcopo .4retino, cum ipsius consensu el aucloritate expressa, prò comuni uli-
litale et reformatione et bono slatu ipsius ecclesie et ipsorum omnium et tolius Capi-
tuli Aretini, in comuni concordia, premissa solempni deliberalione, statuerunt el ordi-
iiaverunl el fìrmaverunt inter se et ea voluerunt perpetuo et inviolabiliter observari.
Tener autem prediclorum statutorum, ordinamentorum seu capitulorum lalis est.
(i) Ad decorem sponse, que sine ruga debel el macula apparere honeslalis claritas et
morum veneranda probitas, merito io illis exigilur qui regiminis eiusdem gubernalur
habenas, ut ipsorum operatione precipua erranlium corda in devium pravilalis elapsa
ad rectiludinis semilam revocentur; debel enim aclionem populi lanlum actio trascen-
dere presidenlis quantum distare solel a grege vita pastoris. Habel namque reclor
operatione esse precipuus ut vite viaio bene vivendi denuntiel el grex qui pastoris vo-
cem moresque sequilur per exempla gradiatur melius quaiii per verba: Illa nempe vox
libentius auditorum cor penetrai quam dicenlis vita commenJanl. Hac igitur consi-
deralione moli nos Raynerius de Uberlinis, Dei gralia prepositus arelinus, una cum
supradictis fratribus noslris Aretinis canonicis, el ipsi una nobiscum circa reformatio-
I
AN. I2G3] CODICR DIPLOMATICO 3(55
iiem Aretine Canonice, lam in spiriluaiibus qiiam in l.imporalibus volenlcs inleiideie
diiigenler ad lioiioiem Dei oiiiiipolenlis el gloriose virgiiiis Maiic el beali Donali mar-
tiris et episcopi patroni nostri, slaluimus, volumiis aiqiie iiirefragabililer comuni con-
sensu atque spontanea volunlate ordinamus, quod omnes canonici honeste vivant, ton-
suram el coronain habeant decenlem; habitum qnoque sive vesles decenles ordini clericali
in coloribus el aliis porlent; guarnaccias desiiper clansas porlent, nimia brevitale vel
longitudine non nolandas: subtellares et manicas, (|iii el qiie quotidiana sinlione vel
clausura indigeant, nullo modo portare presumanl; infalas lineas vel de bambicino in
capite publice non poitenl: arma velila nullo moilo ali(|uis ex canonicis portare pre-
sumal sine domini preposili licenlia speciali, quam non nisi ex necessitate concedal('l).
Ludos alearum el omnes ludos taxillorum per se vel per alios, el eliam labernas peiiilus
evilent. Fugiant omnino inhonestas sotietates. Ad omnia aulem (pie in proximo capitulo
sunt posila possit dominus preposilus canonicos com[)ellere observare.
(il) Item slaluimus et ordinamus quod in Calredaii (°) ecclesia Aretina lam in diurnis
offiliis quam nocturiiis, offilium romane celebietiir et observalnr.
(ih) Item quod domini preposilus, archidiaconus, [)rimicerius et omnes canonici Aretini
qui presenles sunt in ecclesia, ([uolidie intersinl lam diurnis offiliis quam nocturnis.
Corum aulem ad divina offilia celebranda nullus prediclorum inlrare audeal sine ca|)a (')
clausa vel colla, In feslis aulem duplicibus domini preposilus, archidiaconus et primice-
rius Collis vel suppellicibus sub cajìis C') inlia ecclesiam in divii]is oi'litiis utantiir. Qui
aulem ex [ìiedictis Loris canonicis el statulis ad divina celebranda i]on inlerl'ueril modo
predicto laliter punialur: si fuerilabsens in malulino solval quatuor denarios el prò missa
conventuali Ires denarios el \)vo vesperis tres denarios et prò aliqua alia bora diei
solval unum denarium. Dominus preposilus si fueril abscns in malulino, missa con-
ventuali et vespertinis offiliis solval du|)lum pene superius posile, ut sicnl gaudel du-
plicata prebenda ita lenealur geminala pena. Absens aulem intelligalui' qui in malu-
linis non inlerfueril ante completum Vcnile, el in missa anle- compielam primani ora-
tionem el in ceteris officiis ante completum primum psalmum. Sii eliam el repulelur
absens qui in fine prediclorum omnium offitiorum non inlerfueril.
(mi) Item quod dominus episcopus si voluerit in omnibus feslis duplicibus lolius anni
missam convenlualem personaliler cum diacono el subdiacono celebrel, et si non cele-
braverit dominus episcopus celebrare lenealur dominus preposilus. Primicerius aulem
missam convenlualem celebrel in omnibus feslivitatibus sancle Crucis, Angelorum, Apo-
stolorum omnium el Evangelislarum, sancle Lucie, Agalhe et Cecilie et sanclorum
Ansani, .Martini, INicholai et Silvestri, et in omnibus diebus dominicis lolius maioris
quadragesime et in qualtuor dominicis in adventu Domini. Predicta omnia serventnr ab
omnibus predictis nisi ex insta causa el legitima fuerinl impediti. Canonici vero sacerdo-
tes missas conventuales celebreut ceteris diebus dominicis: capellani vero celebrent missas
OSic. ,
(1) Sembra elio gli ecclesiastici abusassero di questo permesso, cosicché Innio il vescovo quanlo gli abbnti
dovettero imporre al preti e ai monaci di andare sens' armi indosso. Cosi Guido abbate d' Agnano il 6 febbr.
1271, "convocatis monachis et conversis dicti moiiasterii, piibblice ammonuit et preccpit omnibus monnchis et
convcrsis ut non purtent arma ullo modo, ut qui portaverit, ipsuni scriplis cxcomunicavit,,. (Aich. ili .ìiuiello,
Protoc. (li ser Guglielmo di Iacopo, e. 48). Al medesimo abuso provvide anche allra Costituzione, emessa dal
vescovo Boso libertini del 1364, col capitolo xlv.
.366 DOCUMENTI PER U STOHIA I)' AIU:7.7.0 [623 .
convenluiiles aliis diebiis festis et prò fcslis; lioc alliccio (jiiod si tioniinus preposilus
iinpi'iiilus fiieiil e\ aliqiia iusta causa ilefeclum eius in colebrancla sup[)l(;al doniinus
primicerius, ci defocliiin primiceiii siippleaiil caiionici sacerdoles, el defecluni caiio-
iiicorum sacerdotmn sup|doaiit cappellani. El lioc in missis celebrandis. In celeris
aulem oilìliis diurnis et iioclurnis (jiiilibel prediclornm personaiiler inlersil nisi iusta
t'I legilima causa fiieiil impedilus, el lune comiiiiclal alleri ex prediclis ve! alii viccs
suas qui eius suppleat defeclum. Ko aulem die (|U(i f]uisi|uam [>redicloruni missam
debel celebrare, celerà alia ofTicia lani liiiiriia (inani noclurna incipial el linial. Domi-
nus lamen episcopus celebre! quando sibi placueril et volueril in ipsa ecclesia Calre-
dali (*), el eo die quo ipse celebraveril nullus inferiorum ordinum super ipso ailari
audeal celebrare. Si lamen quilibel prediilnrnm qui missas debel cantare, iusta causa
cessante, non celebraveril solval duodecim denarios sacrisle.
(v) Ilem quod dominus primicerius [)iesil omnibus ollitiis diuinis et noclurnis el ipsa
offilia ordiuel, el faciat observari inlegie ordinem oflìtiornm Romane curie. El quod
leneatur ipse primit'erius jior se vel per alium scribere el ordinare in tabula ipiolibet
die sabbali quid el qualiler per toiara seplimanam facere debeat quilibel prediclorum
in ofTitiis. Hec aulem tabula in loco securo ponalur, in quo quilibel predictornm videre
possit et scire quid in ollitiis facere debeai. Qn.im labulam nullus do diclo loco remo-
veat nec licleras deleat.
(vi) Ilem quod in absenlia nullus prediclorum percipial nec caraerarius dare audeat
aliquid de redditibus et provenlibus qui danlur vel dari debent domino preposilo el
canonicis Aretinis prò victualibus.
(va) Ilem quod nullus prediclorum in absenlia percipial redditus sue additionis. Possit
lamen iribus mensibus in anno, eliamsi absens fuerit, in ipsis tribus mensibus integre
percipere frnclns sue additionis, non obstante ipsa absenlia trium mensium; si lamen
ultra Ires menses predictos absens fuerit nichil percipial de fruclibus sue additionis sed
compellalur per dominum prepositum per censuram ecclesie vel alium superiorem
omnes fructus sue additionis quos perceperil vel peixipere poleril dare et assignare
integre sacrisle Canonice Aretine prò ibesauro ecclesie emendo. Si lamen prò servilio
ecclesie vel alia iusta causa ultra predictos Irts menses fuerit absens de mandalo do-
mini preposili et maioris partis canonicorum presentium et residentium in Canonica
Aretina, non propter hoc amillat redditus sue additionis. Tempora vero et dies absenlie
scribanlur per sacrislam; quod facere teneatur ipse sacrista. Tem()ora vero, dies et horas
absenlie domini prepositi et canonicorum, qui debent esse horis statutis in ofTitiis, seri-
bai unus capellanorum et absentibus denuntiet, el si non denuntiaverit non teneanlur
iuramento absentes. Predicti aulem qualluor, tres, unus et daodecim denarii, quos solvere
tenenlur dominus preposilus et canonici qui non interfuerinl horis stalutis, per came-
rarios subtrabantur eis de frumento, biado el vino el aliis que danlur prò victualibus,
si ipsi non solverint. Et ad hoc teneatur camerarius per iuramenlum facere sublratio-
oem prediclam et dentur per ipsos sacrisle singulis diebus sabbali prò emendo the-
sauro ecclesie. Possinl lamen canonici fructus suarum addilionum in absenlia percipere
si in Studio generali studere voluerint de licenlia domini preposili vel eius vicarii.
(vili) Ilem quod per dominum prepositum et canonicos Arelinos vel maiorem partem
(•) Sic.
AN. 1263| CODICE DIPLOMATICO 367
eorum prescntium in eadem (ecclesia) eligalur unus ex canonicis in saciislam qui cu-
stoiiiat libros et Ihesaurum, instrumoiila, privilegia ci resctipta Canonico Aretine; et
teiieatiir, cum necesse fiieiit, prò utilitate ecclesie domino preposito et cuilibet cano-
nicoriim instriimonta eis necessaria dare prò iurihiis ecclesie reacquirendis et conser-
vandis, et tunc scribat cui det instrumentum et quod instrumentum dat et ipsum petat
et ei reddatur infra mensem.
(vini) Item teneatur qualer in anno, scilicet qualibet quarta feria quattuor temporura,
omnia instrumenta, privilegia et rescripla foras exlraliere, exculere et videre et cuiusli-
bet castri vel loci inslrumenta per se simul in uno sacrho ponere (1). Ad manus autem
prodicti sacriste veniant omnes oblationes, testamenta. decime et piimitie que ecclesie
oblala fucrint et de iis omnibus teneatur ecclesiam ornare cum luminaribus, cera et
eleo et aliis que circa aitarla et super aitarla necessaria sunt. Teneatur insuper tribus
capellanis et tribus scholaribus, ex quibus duo capellani et duo scholares in ('aire-
dali (*) ecclesia posila infia civitalcm maneant et tertius capellanus et lerlius schola-
ris maneant apud Domum velerem extra civilalem, dare et solvere omni anno cuilibet
capellano tres libras et cuilibet scholari quadraginla solidos(2). Et teneatur ipse sa-
crista in calendis ianuarii, aprilis, iulii et oclobris plenam rationem reddere de om-
nibus inlrohitibus et exspensis, el ad hanc rationem reddendam bona lide et sine
fraudo teneatur iuramenlo.
(x) Ilem quod ter in hebdomada per camerarios vel eorum mandato fìat helimosina de
communi, fiat eliam iielimosina que consuevii fieri in Conversione sancii Pauli.
(xi) Ilem quod ponatur et conslituatur per dominum prepositum el canonicos Aretinos
(•) Sic.
(1) Le preziose carte della Canonica, oggi conservate in gran parte e bene oi-dinnle nell' Archivio Capi-
lolarc, stettero entro un cassone nella Sacrestia della Cattedrale per molti e molti aniii; quivi le vide il Ma-
billon e quivi le esaminò il Muratori. Ma dopo clic questi ne ebbe rilevata la grande importanza pubblicando
i dijilomi imperiali e altre scritture notevolissime, il canonico Paolino Giannerini con grande diligenza e molta
compotenza prese a rioi'dinare tutto quanto 1' archivio canonicale. Della parte diplomatica redasse un ottimo
inventario (1747) . Il cassone della Sacrestia non fu custodito sempre come ordinava questo statuto: i sigilli
di cera furono barbaramente strappati dalle pergamene; cosi le bolle papali, e molte scritture di gran valore
e antichissime, tolte che furono, non vi fecero ritorno e andarono disperse. (Jià delle gravi perdite deve aver
subito r archivio della Cattedrale quando questa si ti'asferì entro città nella chiesa di s. Pietio Maggiore (1203).
(2) Mi piace qui riferire gli ordinamenti che si composero nel 1276 dal preposto e dai canonici pei man-
sionari e gli scolari della Chiesa Aretina.
Hoc est statutum mansionariorum et scolarium Canonico Aretine per Aretinum Capitulum ordinatum et
stabilitum.
In nomine Domini amen. Equitatis ratio suadet et iu.slitie rigor exposcii, ut in rebus eccclesiaslicis pcr-
Iractandis fìdes assit, cesset fraus omnisque dolus abscedat ut ex hoc res ecclesiastice conserventur, et (ìdelis
dispensalor et prudens a Domino commendatus maiora sibi commissa dispenset. Tali igitur consideratione
inducti domini Bonus Dei gratia prepositus, Vivianus archidiaconus, Ranerius plebanus de Biblena, Berardinus
Caccia plebanus de Sco, Donatus de MartincUis, Petrus et Ubertus alii canonici Aretini, volentes utiliiali eius-
dem ecclesie providere et sic ordinare in poslerum ne bona ipsius ecclesie defraudentur et quod laboran-
tibus in divinis olTìciis et bona premissa tractantibus provideatur in i)oslerum, ne supervacuus fìat labor eo-
rum, in comuni concordia, statuerunt, ordinaverunt et voluerunt, quod mansionarii et capellani et scolares Kcclcsie
Aretine, qui modo sunt vel in postcrum crunt in Ecclesia Aretina, supra prebendas et salaria eorum habeant
de bonis el redditibus Ecclesie Aretine candelas, panes et dcnarios quos recipiunt prò peniiontiis et pueris bnp-
"168 DOCUMENTI PER LA STOBI A D' ARKZZO [G23.
vcl maiorom parlopi i|)sonim iiims ranoverius sive cclleiarius i|iii necessaria lam in
coliaiio (|iiam infra clanslrmn faii;ti.
(xii) llem qiinil r.apiliiluin semel in (inini scplimana semper ail niiniis celelji clni' ci
pliiries i|uoliens opus furiii; in (|iiii iiaiidiir de utililale Capitali et Ecclesie Aretine,
l'I (|nocl siMiipcr in lefcclorio celciiteliir doncc lociis ad Capiluliim aliiis fueiil. Et quoti
milliis convoiH't Capilulum nisi doniinus [treposilus.
(xiii) Iteni quod Canonici emulo per terras v(!l podere Canonice niliil percipiantde lionis
Canonice, si ahsque liceiilia domini prcposili ve! maioris [)arlis Capitali irenl: si tamen
ad alia loca eundo oporterel eos in eis hospital! vel ad ea loca declinare, tunc ibi
viclualia peicipiant.
(xiiii) llem (juod de quinquennio in qniii(|n(!nniuin per dominum prepositum et maio-
ren) parlem Ca|iiliili duo ex canoni(-is eliganliir (|iii male alienala vel distiacla seu
perdila investigenl, inciuii'anl et rciiiveiiiant, ci puslca in Capilnio umida prcdicla dc-
nuntient.
(xv) Item quod dominus prepositus qui nunc est et qui prò tempore fueril prebendam
suam liabeal et ea conlontus exislat.
t (xvi) llem quod de reddililius et piovenlilius provenientibus de Arbororo, Tegoleto, Po-
leciano, Marcena, Subiano et Marsciano, qui prò viclualibus danlur et dari debent, et
dari volumus et ordinamns qualiler canonicis Aretinis (I), dominus prepositus percipiat
prò duobus canonicis, idcsl tantum liahcat t'.l percipiat quantum habent et percipient
duo canonici ex ipsis redditibus et proventibus et non ultra. Istud tamen ultra perci-
tirandis et infirmis ungendis et vigiliis morUioiuni et exequiis et fiincribus defiinctorum, qui eis dantiir causa
tiimiilandi ciim ad ecclesiam deferuntur, et quos recipiunt prò commendatione animarum, prò dicendìs evan-
gelìis fide catholica et prò comunicandis infirmis.
De ceteris aiiiem oblationibiis et testamcntis, que ipsis et eidem ecclesie deferuntur vel relinqunntur, nichil
accipiant vel defraudent, nec aliquid dicant vel Iractent cum aliquibus cum ad infirmos vocantur super eorum
relictis, idest qund eis aliquid relinquatur antequam fìat relìctum vel donatio Aretine Ecclesie prò pcccatorum
remedio decedentis; et lune bona fide, sine frauda tcneanlur inducere infirmos vel alios ad ([uos speclaret, ut
Aretine relinquant Ecclesie de suis bonis in suorum remedio peccalonim. Predicla autem servare teneantur
bona fide sine fraude. Insuper teneantur bona fide sine fraude diligentiam liabere et non tollere et non frau-
dare bona, oblationes et thesaurum Aretine Ecclesie.
Que quidem omnia sub anno Domini millesimo ce Ixxvi, indictione mi", domino lohanne papa xxi» resi-
dente, die mercuri! xxviii mensis oclubris, in civitate, in palatio Canonice .\reline, congregatis supiadictis do-
minìs B(ono) preposito, V(iviano) archidiacono et aliis canonicis in Capitulo prò predictis faciendis, presbiter
Benvenutus, presbiter lohannes mansionarii, lacobus et Cursinus scolares Canonice Aretine in presentia predic-
torum duminonim iuramento firmaverunt et servare promisorunt. (Arch. Capii., n. 700, Decreta Capiluli, e. 49').
(1) Ciò era stabilito per anteriori provvedimenti. .Nel 1257 il Capitolo concordemenle delibera "quod
caslrum do Arbororo cum Iota sua curia et districtu et omnes reddilus q'ui inde percipiuntur vel percipi
polerinl a Canonica Aretina, silicei a domino B(ono) preposilo et Canonicis .\relinis, eolliganlur et conserventur
et depuicntur ad emptiones feciendas de rebus immobilibus ad tantam quantitatem quanta vendita est nunc
de rebus immobilibus et vendilur adhuc prò debitis exonerandis que nunc habet Canonica Aretina; et hoc fiat
usque ad quinquenium vel ad minus tempus si cilius de redditibus predictis fueril salisfaelum et plus si opus
fuerit,,. Indi i canonici "ordinanl et statuunt quod preciictum castrum olim dcputatum full ad viclualia canoni-
corum, et nunc occasione predicla suspenditur, quod Tegoletum et Policianum cum Pilli, et Manscianum cum
gancio Andrea, cum suis curiis et districtibus predictorum caslrorum et cum omnibus redditibus et obventio-
nibus et servitiis qui et quo inde percipiuntur et percipi polerinl in futurum, deputenlur et sint ad viclualia
AN. 1263J COUICE DIPLOMATICO 369
pere possit, ul eundo per podere vel alias in seivilio Capitali per se et suos secum
eunles expeusas recipiat quando in servilio et prò utililate ecclesie ibi steterit.
t (xvii) Item qiiod dorainus preposilus iiabcre debeat aniionani a Capitulo per camerari um
prò duobus equis et quandiu eos liabueril et teimeril in civitale Aretina. Si autem
egredialur civitatem et iverit per podere, quia tunc percipit a castaldionibus, clericis et
lìdeiibus eam, lune no» habcat neque recipiat a Capilulo, quia eain sic reciperet du|)li-
calam. Si autem extra civitatem vel podere Canonice prò negotiis et utilitate Capiluli
et Canonice Aretine equitaret, eam tunc habeat et percipiat ac si presens esset in civi-
late; habeat eliam prò illis qui secum redierint eo sero quo redierint et non ultra prò
ipsis.
t (xviii) Item quod localiones et concessiones poderium, terrarum, vinearum, hediliciorum,
domorum, molendinorum et guaicheriarum fianl in Capilulo Canonice Aretine, presente
et expresse consenliente maiori parte canonicorum presentium et residenliuni in Cano-
nica Aretina (1).
Reddilus autem et provenlus, introhilus sive entramenla que proveniunl ex loca-
tionibus et concessionibus supradictis veniant et deputentur ad comodnm et ulilitatem
Capituli et Canonice Aretine. De quibus redditibus et ()roventibus deciniam parlem ha-
beat dominus prepositus et vigesimam camerarii, sicut est hactenus observatum. Et
quod poderia et terre cum locabuntur, non locenlur ad censum vel pensionem, sed
affictentur ad frumenlum vel bladum quanto plus affictari possunt, vel aliter secnndum
quod eis melius videbitur.
et pio vìclualibus mense predicli domini B(oni) preposili et canonicorum predictoriim et aliorimi canonico-
rum silicei dominorum Hugonis plebani de Pagina, magislri Gualterii et Ugiiicionis, qiiousque predictum ca-
slrum de Arbororo steterit predicto modo prò emptionibus faciendis; et quod predictus dominus B(onus) prepo-
situs et canonici supradicli libere possint ordinare et disponeru, augmentare possessiones et reddilus prout eis
videbitur melius expedire; salva semper proprietale Ecclesie Ardine, ita quod dominus B(onus) preposilus ad
minu» inde liabeat annuatim dncenla starla, et quilibet canonicorum predictorum centum, ila quod ad minus
sit medietas. frumenlum. Si plus inde perceptum fuerit, quantumcumque sii, liabeant predictus preposilus et
canonici supradicli: si vero minus perciperetur, supplealur de alio podere Canonice Aretine quantilas predieta
tam domino preposito quam canonicis supradictis.
Item volunl et consentiunt, ordinant et sialuunt quod clericis morantibus apud Episcopatum veterem de
fructibus terrarum que sunt ibi provideatur prò victu, et si defuerit aliunde supplealur.
Item quod prebende capellanorum et scolarium solvantur de ohlationibus sancte Lucie die iovis sancii et
festo sancii Donati.
Item quod fructus vinearum omnium poderiam Canonice Aretine veniat ad victum domini preposili et
canonicorum predictorum,,.
Tali disposizioni furono ordinate e stabilite "xi die intrante dicto mense ianuario, in domo Canonice Are-
tine, presenlibus presbitero lohanne capellano et Sanguineo scolare Canonice Aretine, Petro serviente dicti
domini prepositi et Todesco famulo dicti domini C(acciaguide) plebani de Sco teslibus ad hec adhibilis et
vocatis,,. (Arch. Capii., n. 20, Ada. Episc. et Capit., e. 26').
(t) Segue: "idesl in loco qui olim appellabalur ecclesia sancii Patri maioris, in qua eliam nunr resident
et habitant canonici aretini,,.
Ho escluso dal testo questo periodo non essendo che una postilla intromessa posteriormente e forse dal
notaro Lorenio che ricopiò nel 1 387. Non è possibile che nel 1 263 la chiesa di s. Pietro Maggiore fosse slata
abbandonala, né più officiata come Cattedrale e divenula la semplice abitazione dei canonici. Ciò non deve essere
avvenuto se non quando era già mollo innanzi il magnifico edilìzio del nuovo Duomo, cioè nei primi del 1300.
370 DOCUMENTI l'BK LA STOKIA D' AREZZO [623.
t (xviiii) llom quoti poleslales, reclores, coiisules, vicecotniles seu gubernatores, ca-
>lal(li, villici et ofiiliales lerrarum [ìrediclarurn eligaiilur, poiiaiilur el predcianlur in
Capitulo Arolino, presente el consentiente maiori parte caiioiiicorum presenliiim et re-
sidoiiliiim in predilla ('.anoiiica. siculi dicium esl supra. Fiiiclus aulem, redditus et
proveiiUis proveuieiiles ex polestariis et oflilialibus supradictis venianl el deputeulur
ad comniodum el ulilitatem Capitali Canonice Aretine; ita lamen quod de bannis et
penis el salariis causarum et potestalura, que prò raalefitiis exigi el extorqueri ab ho-
minibus predict.irum lerrarum conlii^'erit, decimam parlem liabeat dorainus preposilus.
t (xx) Ilem quod electioncs et poslulationes, coiicessiones et piesentaliones prelalorum,
rei'torum el canonicorum et clericorum que faciende et celebrande fuerinl in ecclesiis
ad Canonicam Areliuaui §pectantibus vel in quibus habet ius eligendi, posluiandi sive
presentandi, fianl in Capitulo Canonice Aretine, presente et consenlienle maiori parte
canonicorum presentium et residentium in ipsa Canonica, sicut superius est prcmissum,
ita lamen quod si minores ecclesie vacaverint lune temporis de novo, ubi ipse fuerinl,
possit eas dominus preposilus sine consensu Capitali conferre et in eis reclores eligere:
minores aulem ecclesias intelligimus omnes preler plebes et prioratas in quibus nolu-
mus quod sine consensu Capiluli eligere possit.
t (xxi) Ilem quod dalia, collecle et exaliones, que ponenda et exigenda erunl ab homini-
bus predictarum terrarum, [)onanlur et exigantur de consensu el voluntate domini pre-
posili el maioris parlis canonicorum Aretinorum presentium et residentium in ipsa
Canonica, ut superius diximus. Ouicquid aulem ex predictis datiis, coUectis et exactio-
nibus proveneril et omnes redditus ex eis |)roveaientes vel occasione ipsorum, veniant
et depulenlur ad commodum et utilitatem Canonice et Capiluli Aretini.
+ (xxn) Ilem quod venditiones, donationes, concessiones et alienationes rerum et bonorum
Aretine Canonice non fiant nisi de consensu et expressa voluntate domini preposili et
totius Ca[)iluli Aretini vel maioris et sanioris partis ipsius Capiluli.
t (xxiii) Ilem quod dorainus preposilus, camerari! et canonici Canonice Aretine non possint
aliqua debita coutrahere nomine Canonice Aretine quibus ipsa Canonica vel bona ipsius
obligentur nisi de consensu et voluntate domini preposili el totius Capiluli Aretini vel
maioris partis ipsius; possint lamen camerarii prò colligendis fructibus et facienda
estate debita contrabere quantum eis sufficiat prò prediclis, ita tamen quod durante
eorunì offllio debita contrada de collectis fructibus persolvantur, ne ecclesia, finito eo-
rum offitio, remaneat obligata. Possit tamen camerarius de mandato domini prepositi
sine consensu Capitali conlrahere debita usque ad quantitatem centum solidorum prò
utilitate ecclesie, nec possit alia debita conlrahere antequam solvatur dictum debitum
centum solidorum.
t (xxiiii) Ilem quod omni anno in kalendis maii, vel infra terliùm diem vel infra aliura
terminum ab eo ordinandum, conslituanlur duo camerarii vel unus in Capitulo Aretino
de consensu el voluntate domini prepositi et maioris partis canonicorum Aretinorum
presentium el residentium in eadem, ad quorum manus integre perveniant omnes fruc-
tus et redditus proveoientes ex terris predictis quos, bona fide, sine fraude conservare
teneantur. Et teneantur dicli camerarii singulis kalendis reddere rationem in Capitulo
de omnibus reddilibus el proventibus qui ad manus eorum pervenerinl et de omnibus
expensis quas fecerint. Possint tamen duo camerarii, si duo fuerint, duos equos habere;
s
AN. 1263] CODICE DIPLOMATICO 371
si autem iinus fuerit, habeat unum et non plures nisi aliler vitleretur ex lioneslate Ca-
pituli quoti plures equos ex necessitato oporleret oos lialiere vel eum habere. Pro pre-
dictis autem equis vel equo habeant camerarii vel camerarius annonam quandiu fuerint
extra civitatem per podere Canonico in servitio ipsius Canonico et etiam eo seio quo
redierint ad civitatem et non ultra. Camerariorum autem offitium nullus impediat vel
raolestet.
t (xxv) Item quod preter prebendam domini prepositi que debet esse sacerdotalis et est
in plebatibus de Pagina, de sanclo Marcellino et de sancto Felice, et preter prebendam
domini primicerii que simililer debet esse sacerdotalis et est in piebatu d^ Sciano, et
preter prebendam domini archidiaconi que debet esse diaconalis ut est in plebatibus
sancti Martini, piebatu de Spiline, piebatu de Maiano de Montolo prò medietate et in
piebatu Monlispoleciani prò quarta parte; iste prebende sint sacerdotales, silicei: pre-
benda magistri Bene canonici aretini, que est in plebatibus sancti Stepliani in Classis,
plebis de Valle Maiani et plebis de Maiano de Mentolo prò medielate et in piebatu
Montispoleciani prò quarta parte; prebenda domini Cauli canonici aretini, qui est
plebanus de Gropana (*), que est in piebatu plebis de Salto et in piebatu de Creti
prò medielate; prebenda domini Ugonis de Valcorlese canonici aretini, que est in pie-
batu sancti lohannis in Vescona et iti piebatu de Creti prò medietate. Et iste sint
diaconales, siiicet: prebenda domiiii Bonsignoris canonici aretini, qiie est in plebatibus
sancti Constantii de Turrita et sancti Valentini de Monte P'elonico; prebenda que fuit
olim magistri Gerardini, que est in |)lebatu plebis Monlis sancti Savini; prebenda do-
mini Uguiccionis de Castelnovo canonici aretini, que est in piebatu plebis sancte Marie
de Cortona et in piebatu plebis de Bacialla. Et iste prebende sint subdiaconales, silicei:
prebenda domini Berardini canonici aretini, que est in plebatibus plebis de Foiano et de
Toppo; prebenda domini Cacciaguide canonici aretini, que est in plebatibus sancti Pauli et
sancti Stephani in Vico duodecimo, et prebenda domini Federigi canonici aretini, que
est in plebatibus de Montecello et de Bucavo. El iste sunt preliende acolitorum, siii-
cet: prebenda domini Rainerii canonici aretini, que est in piebatu plebis de Mesulis, et
prebenda domini Octaviani canonici aretini, que est in iilebatibus de Terquanda et de
Cosona. Quicumque autem ad aliquam prebendarum prediclarum de novo venerit vel
quocumque modo canonice fuerit assumendus, sit in eo ordine ad quem est deputata
ipsa prebenda nec ante ipsam prebendam percipiat vel aliquid de redditibns ipsius Ec-
clesie Aretine quam sit in ordine sic statuto.
f (xxvi) Item teneantur dominus prepositus el omnes canonici aretini per iuramentiim non
recipere aliquem canonicum ad prebendam qua vacaveril vel ad secreta Capituli, trac-
tatus, negotia vel contractus vel ad quotidianas distributiones vel ad aliquod benefi-
cium, redditus vel proventus nisi primo fuerit in eo ordine ad quera vel in quo est
ordinata vel deputata prebenda que vacaveril et nisi primo preslet obedienliam domino
preposito, et hoc habeat locum, et teneantur dominus prepositus et canonici servare per
iuramentum tam in iam receptis canonicis ad vacaluras (prebendas) quara recipiendis.
t (xxvi) Item quod canonicus qui de novo venerit et receptus fuerit ad prebendam et ad
secreta Capituli in primo anno nichii percipiat de antiqua sua prebenda vel additionibus
{•) Leggasi: Oropina
372 nncuMF.NTi peb i.a storia d' arrzzo [623.
piTbomle, seil caiiim liurlns per camerariiim colliganliir, qui leiiealur ilare sacriste
fHiici|iii(l inde |)erce|)eril prò ihesauro ecclesie emendo; el ipse sacrista teneatur eiiiere
et emat tliesauriim qiiod magis ecclesie viderit necessarium.
t (xxviii) Ilom qiiod niilius recipiatiir in canonicum vel ad prebendam aut ('apitulum nisi
primo iurel servare slnlula in Ecclesia Aretina edita et per canonicos aretinos iuramento
(irmala.
+ (xxvmi) Item qund ea que ordinabiinlur in Capilulo et dicentur quod deheant esse se-
creta qiiilibet de Capitulo per iuramentiim teneatur servare secretum.
t (xxx) Item qnod nnlins de iis qni vacaluram ecclesiam debent habere pelai prebendam
vacantem vel addilionem qisius prebende vel aliquid de reddilibus Canonico Aretine vel
se ammilti ad secreta Capituli, Iractatus, negotia vel contraclus antequam sit in eo
ordine ad quem vel in quo est ordinala vel deputata ipsa vacans prebenda; interim
autem frnctus illiiis prebende et additionis deputenlnr sacriste prò thesauro ecclesie
emendo (piandiu fnerit in ordine quem prebenda ipsa vacans requirit.
t (xxxi) Item quod canonici non possint dare ad firmam vel locare fructus addilionum
suarum alicui sine licentia et consensu domini prepositi el maioris partis Capituli Aretini.
t (xxxii^i liem quod census ecclesiarum que sunt in additionibus canonicorum non exi-
gantur ab ipsis canonicis, sed camerariis tantum persolvantur.
t (xxxiii) Item quod eliganlur et constiluantur per dominum prepositum duo ex canonicis,
qui debeant adequare omnes fructus additionum el quod ipse additiones prebendarum
sint rate et firme et inviolabililer observenlur, et quod de novennio in novenninm fruc-
tus ipsarum addilionum adequentur per duos ex canonicis qui eliganlur per domi-
num prepositum et maiorem partem Capituli.
t (xxxiiii) Item quod addiliones prebendarum, vacantibus prebendis, possint permutari per
dominum prepositum et maiorem parleni Capituli.
t (xxxv) Item quod canonici qui suol socii in additionibus non fraudent unus allerum
in reddilibus additionum.
t (xxxvi) Item quod quilibet acceplus in canonicum et admissus ad prebendam de novo
decem libras prò camera illius canonici cuius fuit prebenda solval si eam voiuerit,
aliler eam non habeal. Isti autem denarii sacriste dentur prò thesauro emendo.
Que quidem omnia suprascripla slatula composita el firmata fuerunt per predictos
dominum Rainerium prepositum, arcbidiaconum, primicerium et canonicos omnes su-
perius nominatos in communi concordia et per dicium veoerabilem patrem dominum
Guilielminum episcopum aretinum roborala, auctorata et confìrmala in civilate Aretina,
die dominico xxi mensis octubris inlranlis, in camera palatii Canonice Aretine, presen-
libus presbitero Benvenuto capellano diete Canonice Aretine, doopno Rainerio camerario
dicti domini episcopi et priore sancii Gaudentii, Pacetto quondam de Fabrice et
Rese fìlio Guillielmini de Marciano servientibus dicti domini episcopi testibus ad hec adhi-
bitis el vocatis.
Item die predicta. io civilate Aretina, in domo Simonis quondam Orlandini de porta
Fori, presenlibus testibus supradiclis, domious Caulus canonicus arelinus sponte et
ex certa scientia et expresse consensit omnibus el singulis statutis, ordinamentis et
capilulis superius scriplis el ordinatis, et ea omnia ralifìcavit, acceplavit, adprobavit
et Arma et rata habere et tenere promisit per se ipsum in omnibus et per omnia ut
AN. 1263] CODICE DIPLOMATICO 373
celeri canonici suprascripli siipra prò se fecerunt, et ea omnia plenum vigurom voluil
ohtinere.
Ilem die iovis, silicei kalendarum novembris, in palatio Canonice Aretine, presentibus
dirlo domno Hainerio camerario, Bese et Paeelto supradiclis lestibus ad hec adhibilis
et vocatis. Dominus Bonsignore canonicus aretinus prò se et suo nomine et donii-
nus Vivianus archidiaconus aretinus procurator domini Ugonis de Valcortese canonici
aretini ad hec legittime constilutus, ut apparebat ex scriplura publica manu Gnidonis
notarli de Nussa procuratorio nomine prò ipso domino Ugone, sponte et ex certa srion-
lia expresse consenserunt omnibus et singulis ordinamentis suprascriptis, et ea omnia
ratificaverunt, acceplaverunt, approbaverunt et firma et rata liabere et tenere proraise-
runt in omnibus et per omnia ut celeri canonici suprascripli supra prò se fecerunt et
ea omnia plenum voluerunt obtinere vigorem.
Ilem die veneris secundo mensis novembris intrantis, in civilate Aretina, in supra-
dicta camera palalii Canonice Aretine, presentibus supradicto presbitero Benvenuto
capellano, domino Guidone quondam domini Donali, Palamidesse quondam Orlandi et
Bese filio Guillielmini de Marciano testibus ad hec adhibilis et vocatis. Supranominati
domini Rainerius prepositus, Vivianus archidiaconus, Bonus primicerius, magister Bene,
domini Bernardinus, Cacciaguida, Rainerius, Bonsignore et Federicus canonici supra-
scripli, in communi concordia, in presenlia predicti domini episcopi consliluli, ratificantes
et approbantes omnia et singula supradicta statula et ordinamenta, ad maioreni insuper
caulelam et confirmationem, tacto libro, sponle singuli iuraverunt firma et rata semper
habere et tenere et inviolabiliter observare quedam in capilulis suprascriptis, silicei
XXI capilula ultimo loco contigue posila et t signala, silicei a capitalo incipiente: Ilem
de redditibiis et provenlihus proveniendlms de Arbororo, Tegolelo et e. usque ad finem
ultimi capitali; et omnia contenta in eis observare promiserunt sub debito presi iti iu-
ramenti (1).
Ego Petrus olim Sopornelli notarius et dicli domini episcopi scriba publicus pre-
diclis omnibus et singulis stalnlis, ordinamentis, capilulis et prestationibus iuranien-
torum predictorum interfui et aliis supradiclis, et ea omnia et singula ut leguntur su-
perius rogatus et de voluntate et mandato dictorum dominorum preposili, archidiaconi,
primicerii et canonicorum omnium et dicli domini episcopi scripsi et in publicam for-
mam redegi et superius fuerit absens manu propria interlineavi.
Lectiim et ascultatum fuil hoc exemplum cum predicto exemplari in civitale Aretina, in ca-
mera suprascripli domini Viviani archidiaconi aretini, presentibus domino Guidone clerico filio
olim domini Donati, Palamidesse filio olim Orlandi et Primerano olim Venarelli ad hec adluhitis
et vocatis testibus, onno Domini MCCIxv", indiatone octavu, domino Clemente papa residente, im-
perio vacante, die martis xi agusli.
Ego lacobus olim magistri Vegnatis imperiali auctoritate notarius, prout vidi et inveni in
autentico et originali instrumento scripto et autenticato per suprascriptnm Petrum notarium ila
hoc exemplum de verbo ad verbum transcripsi et fideliter per ordinem exemplavi. nihil addendo
vel minuendo seu aliquid immutando quod ipsins subslantiam ledat: et quia predictum instru-
(1) Indi negli slessi lurmini vengono a giurare 1' osservanza degli iiltinii 2t capitoli i canonici Caolo,
OUaviano e Viviano procuratore di Uguccione da Caslelnovo canonico.
;ni nOCUMKNTI PER LA STOBIA D' AREZZO [023-625.
mentnm inveni non viliatum. tion cuncellatitm. non currosum ncc in alùpui purte sui aholitiim.
ideo de mandato et auclorilale venerahiits pntris domini duillielmi pertnis.sioue divina episcopi
aretini hoc exemplum aulenlicavi, mevqite signu apposito roboravi alque signavi.
(Sn.) Ego Lanrentius olim lohanuia aretinus civis'anctoritate imperiali index ordinarius et no-
larius piibìicus predictttm exemplum sive copiam proni in diclo suo publico et autentico originali
exemplo prediclo contineri inveni, ita hic in presenti una et Inbus prccvdcntibus cartis scripsi,
copiavi et fideliter exemplavi uihil addens. mulans vel minuens propter quod ipsius substantia vel
intellectum in aliquo ledi possit. mutari vel aliqnaliler variari, ipsumque cumdicto suo originali
una cnm providis vii'is ser Barlholomeu vi scr Mirco uotariis iiifrascriplis vidi, legi et ascuUavi:
et quia unum cum altero in omnibus et per nmnin concordare inveni, me cum solito meo signo
subscripsi. Cui exemplo sic viso et ledo et abscullato et in omnibus et per omnia concordorc in-
vento, venerabilis vir dominus Landus plebanus plebis de Biblenu aretine diocesis reverendi in
Christo patr-is et domini domini lohannis Dei et aposlolice sedis gratta episcopi aretini vicarius
generalis prò tribunali sedens ad eius et episcopalis curie aretine solilum bancum iuris silum in
civitate .'\retii. in capello sancii Gregorii et prope palatium episcopale residentie dicti domini
episcopi, suam et diete episcopalis curie aretine auclorilatem interpositil et decretum sub anno
ab incarnatione Domini 7iostri lesu Christi MCCCIxxxvii, indictione xi, tempore pontificatus sanclis-
simi in Chì-islo patris et domini domini Urbani digna Dei providentia pape vi, die mercurii xi
mensis decemhris, presentibus domino .Antonio Pauli vtouacho et Goro Maxii cleiico aretiois. ser
Angelo Laureata presbitero et reclore ecclesie sancii Nicolai de Terrario diocesis aretine testibus
ad predicla vocatis, habitis et rogalis (1).
624.
il vescovo Guglielmino, a istanza dei conti Guido di Modigliana e Guido di Ito-
mena, promette di concludere una nuova pace Ira i Ghibellini e i Guelfi di Arezzo.
Pieve di Partina - 2 luglio 1264. [Ardi.- Cuiiit. d' Ai-., ii. 620, Ada Episcopi et Capii, ci 03].
Ili Chrisli nomine amen. Anno nntivitalis eiusdem Millesimo CC . Ixiii, indictione vii,
domino Urbano papa quarto residente, die mercurii secundo mensis iulii, in plebe de
Partina comitatus Aretii, presentibus testibus domino Rainerio Bianco de Montevarchi,
Guidone Ciappetla et Gualterio fratie suo quondam domini Alberti, Rogerio notario
filio Michaelis de Papiano, Pagano notario de Monte sancti Savini, Bindo notario de
Florentia. Noverint universi presens instrumentum publicura inspecturi, quod venera-
bilis pater dominus Gniliielmus permissione divina episcopus aretinus, previa delibe-
ralione, consideraus quani gloriosum habeat pacis procesaus efTectum qui scartdala sedai,
hodia solvit et plantat amorem faciens de inimicis amicos et ad comune bonum comunia
dissoluta reducens, ad instantiam virorum illustrium dominorum Guidonis de Mudilliana
et Guidonis de Romena comitum palatinorum in Tuscia et eis et utrique ipsorum ex
certa scientia, sponte promisit et voluit omnino teneri, dare operam efficacem et ita
curare et facere bona fide et sine fraude et per se ipsum et alios, omni cfiodo, ut Inter
(1) Segue la recogniiione dei nolari ser Banolomeo di ser Taviano di messer Guitlone e di ser Marco di
Mino di Feo de' Toii.
AN. 1263-1264] CODICE diplomatico 375
Ghibellinos et Guelfos civitatis et comitalus Ardii firma pax lìal el in |iei(ieliiiiiii oIj-
servetur, ad comiinem et specialem salutem omnium et singulorum civitatis et cumila-
tas ipsius, ad requisilionem dictoriim comitum vel ulterius eorum sub pena mille
marcaruui argenti; quam penam ubique terrarum et locorum dictis comilibus et uiri-
que ipsorum solvere et dare promisit si ila non Caceret et curaret in omnibus et per
omnia ut superius continetur; obligando ad hec se ipsum el suos heredes et bona el
episcopalum Aretinum et bona ipsius; io quibus renuntiavit fori privilegio, exceptioni
doli, mali et in factum et non celebrati contractus, conditioni sine causa et ex iniusta
causa, et quod non possit dicere se non cogitasse vel sensisse {').
625.
Conrenzioni slabilile Ira il vescovo Guglielmino v gli uomini e l'arciprelc di l'ieve
X. Stefano.
Bibbiena - 29 ottobre 1264. [R. Ardi, di St. di Fir., Capito;/, voi. XXIV, e. 40J.
Ili Dei nomine, amen. Hic est tener et forma sive exemplum cuinsdam pìiblici inslrnmenti
confecti manu Alberti notarii de Plebe sanati Stephani. transcriplum de Libro sive Registro Co-
munis Aretii, qui sic dicil:
In nomine Domini, amen. Anno Domini millesimo CCIxiiii, indictione vii, romana
sede vacante, nemine imperante, die mercuri] antepenultima mensis oclubris. Decel
Christi minislros et servos totis viribus intendere ad opera pietatis, el maxime epi-
scopos qui quasi superiutendentes in maximam partem soiicitudinis sunt assumpli, ut
digne de ecclesiis et gregibus sibi tradilis ante tribunal districti iudicis valeant reddere
raliooem. Inde est quod vir venerabilis dominus Guillielmus episcopus arelinus in
....vexam (") per plures vices el annos dispersos et magnam ruinam passos in unum colli-
gere et in aliquem locum sub protectione beati Donati et ecclesie Aretine suscipere et
collegare, ad pacla et conventiones et condictiones infrascriplas cum syndico et homi-
nibus dicli loci et domino Benvenuto arcbipresbitero dicti loci" pervenit. Simililei- dic-
lus dominus Benvenutus archipresbiler Plebis sancii Slephani predicte et homines
dicti loci et syndicus eorum Palmerius(l), nomine el vice universilalis predicte, actenden-
(•) Qui la carta è corrosa. (") inveicam, parola mostruosa che il trascrittore venne a formare
saltaudo da una parola oomiociante con in ad un' altra terminante con vexam; evidentemente qui v' è una
omissione di più linee del testo.
(1) U 26 ottobre 1264 "convocalis el congregalis hominibus universilalis seu Comiinis Plebis s. Slephani
luxta Plobem ipsani prò eorum negoliis el slalu el reformalione iraclandis, quorum nomina infcriiis scriben-
lur, omnes unanimiler el concorditer, considerato quod per plures vices propter defensoris el defensionis
defectum dispersi sunt el deslructi et magnas ruinas et colidie in dispersione el rerum amissione et perso-
narum pcriculo el timore ci honorum dispendio commorantur; consideralo quod utile crai eis el e.xpediebat
polius sub proleclione el luitione beali Donati patroni civitatis Aretii et ecclesie Aretine confugere quani alio
modo alicui alteri adherere, cum ex hoc magis videantur verti civitali predicte si se suo episcopo recommen-
dent, volcnles eliam antiqua scandala et minas et seditiones, quas propter antiquos labores el habitationem
solilam pluries passi sunl, evitare, idcirco dicti homines, nomine eorum et diete universilalis, feceriini, consti-
tuerunt el ordinaveruni alque creaverunl Palmerium dicli loci presentem, stipulanlem el suscipienlem eorum
et diclc univcrsilati.s syndicum ad Iraclandum cum dicto domini episcopo, etc.
370 DOCUMENTI l'EB LA STOKIA 1)' AUEZZO [625,
tes (jiiod iilile eral eis et expedicbat polius sub proleclione el luilioiiu beali Donati
palloni civilalis Ardii el ecclesie Arelii confugere quani alio modo alicui alteri adlie-
rere, ciim ex hoc magis vidcalur civilalis predicle si se suo episcopo riicommeiidenl,
volenles eliani antiqua scandala et ruinas el sediliones (juas proplcr anliquos labores
el iialiilalioiium solilam pluries [lassi suol evitare, ad pacla el coiivenlioiies [)resenles
cuin viro venerabili domino Guiglielmo episcopo aretino pervenerunl.
In primis quidem quod idem dominus episcopus acquiral nomine dicli episcopatus
iure proprio a mercatali l'iebis sancii Slcphani usque ad domum (jecii solum seu re-
sedium el terrenum infra diclos lines inxla slradam, tantum (jnod caslrum infrascrip-
tum el fossi fieri possunl in eo; el caslrum unum infra dictos fines ubi visum fueril
diclis liominibus vel malori parli ipsorum facere teneatur, hoc modo videlicel: fossos
profundos xii pedibus el amplos xviii pedibus undiqiic cum sleccalis compelentibus ad
sufiicienleni defensionem ipsius, el berteschas el cum duabus ianuis ad calcinam inu-
ralis allis xxv pedibus; sodum in primo suo adventu facere lenoalur. El ipsos homi-
nes ibidem reponere el conformare ad habilanduni antequani inde cum sua gente di-
scedat; inde ad kalendas aprilis proxime venluras predicla (ieri debeant el compleri, ut
dictum est, dummodo lemporis qualitas el aeris lem[)eries id permiclal, et si impedi-
rei temporis qualitas ad idem opus redeal oporlunilale lemporis redeunle, laliler quod
possinl se defendere ab omni persona el loco sine malilia, suis omnibus sumplibus
et expensis. In quo loco universitas hominum Plebis sancii Stephani habitare debeant
el perpetuo residere, nec aliqao tempore locnm ipsum dieta universitas derelinqnat,
dumlaraen ipsi homines faciant ita quoil i!li qui liabenl infra dictos fines sibi vendant
vel permulenl (*).
Item hoc aclum est Inter dictas partes, quod jtost hec idem dominus episcopus
dicium caslrum munire tenealur ad calcinam undique muris grossis Iribus pedibus et
dimidio et allis una tabula ad tabulam Burgi sancii Sepulchri, sodum supra lerram
suis expensis omnibus, el armari facere ipsos muros et caslrum teneatur infra infra-
scriptum terminum bene el compelenter ad sufficienlem defensionem castri predicli a
proximo feslo omnium sanclorum ad unum annum.
(•) permictent.
Nomina vero dictorum hominum suni hec:
lacopus de Aniaiio
Pedone dicti loci
Rainerius Berardi
Berarduccius Ranerii
Petrus lohannis
Genarius de Strii-ena
Bencevenne Rainerii
NoveUiis de Slracena fsk)
Arcolaus de Vilalba
Cacciatus de Vilalba
lacopus Mangiecii
Rainerius de Vilalba
Franciscus Raineri!
Contruccius eius frater
Lacariis Cecii
Acaltabeiie eius frater
Ugolinus Cori»
Paltonerius
Niger Paltoneiii
Stefanuccius Cascianelli
Gocciua
Lanibardus
Ugolus de GiuUiano
Rainerius Bonamani
Cristofarus lancili
lohannes de Casavecchia,,.
AN. 1264] CODICE DIPLOMATICO 377
llcm hoc nrlnm est inter eos, quod muri, porle et solum predicta constare flebeant
dirlo domino episcopo ecce libras deiiariorum anilinorum parvuloriim ot nou ultra de
suo; et si ultra coiislarent tiat de Ijonis homiiium prcdirlornm et ipsiiis Comuiiis, diim
tainen ipse dominus cpiscopus dictas ecce liliras expetidat in diclo opere proni vidobi-
tur diclo Comuni vel hominibus per dictum Comune ad hec depulalis.
Item quod idem dominus episcopus ab hodie in antea ipsam l'iebom sancii Stephani
et rerlorem dicli loci cum loia sua familia et omnibus suis bonis et iuribus et ipsos
homines et omnes alios homines et personas in diclo castro vel eius dislrictu et ter-
ritorio prò tempore habilanles cum omnibus bonis pl rebus eorum mobiiibus et im-
mobilibns, iuribus et actionibus, et ipsum castrum cum omni sua iurisdiclione el omnes
et singnios homines el personas ipsius Comunis comnniler el divisim manulere, lueri
et defendere in suis iuribus ab omni persona, loco et universilate in perpetuum te-
neatur, excepto con tra Romanam ecclesiam.
Item quod idem dominus episcopus leneatnr reformare prope ipsum castrum ubi
visnm fuerit hominibus dicli loci, in terreno per dicium dominum episcopum et per in-
frascriptum archipresbiterum per medium acquisito, el fieri facere forum seu merca-
lum, de cuius curatico et de pedagio quod ibi colligelur teiliam parlem el decimam
habeal dieta plebes et decimam pailem domorum el caiiannarum in diclo mercatali
existentium, et duas partes curatici et pedagii et novem parles pensioiium domorum
et capannarum predicti mercati habeal idem dominus episcopus. Et ipsum niercaium
defendere teneatur idem dominus episcopus cum sua fortia et honiinum dicli castri.
Staialicum vero seu ius starii habeal Comune el universilas hominum dicli loci tam
in foro quam in castro et alibi in eorum territorio.
Item quod dicli homines et Comune dicli loci libere vivant ad Comune ut terra
Comunis; et liceal eis eorum stalutum et ordinamentum et leges condere, secundum
quod stalutum quicumque fuerit reclor ipsoriim eos regal tam in civiiibus quam in
criminalibus et non aliler. Et idem dominus episcopus vel qui reclor fuerit prò tem-
pore dicli Comunis el hominum non valeat in ali(|ui) aiiquam personam diete terre
vel districtus punire vel cogere personaliler vel realiler, criminaliter vel civililer, conlra
formam statuii ipsius prò lempore esislentis in ipsa terra. In eo vero ubi stalutum
non ioqueretur, procedat(ur) secundum ordinamentum Consilii diete terre, el ubi non
fieret Consilium procedalur secundum ius comune. Ilem quod fiat slatutum per illas
personas quas dccreverit Consilium dicle terre, et ipsius statuti confectioni nulla per-
sona prò ipso domino episcopo nec i|tse dominus episcopus interesse valeat nec
ipsum confirmare ve! infirmare possil nec cogere stalutarios ut certum capilulum po-
nant. Dum lamen si aliquod ca[)ilulum poneretur in eo quod Ioqueretur contea ali-
quod capilulum huius instrumenti, vel in aliquo huius instrnmenti capitulo deroga-
relur. vel conlra libertalem ecclesiasticam Ioqueretur, sii irritum et inane in ea parie
ubi derogarci.
Ilem quod sii in arbitrio hominum et Comunis dicle terre, quando velient eligere
sibi rectorem, nominare vi ex fidelibus vel amicis domini episcopi et ad ipsum do-
minum episcopum mietere, ut quem vull ex ipsis nominatis eis concedat; qui reetor
iurel offilium suum bene et legalitor exercere secundum slatutum predictum, el sala-
rium eius sii unum slarium frumenti el unum starium annone et unum slarium vini
;n8 DOCUMENTI l'KII LA STORIA u' AHKZZO f62o.
ad slariulii airlmiiiii |iei- ;iiiiiiiiii prò iiuolibel fofulari ("). Ouaiulo vero nollenl roclo-
rem, non leiicanUir ipsum lecipere, set valoanl sibi consliliiure consulcs (|ui icLjant
eos; et idem doiiiiiiiis episcopus eisdem coiisulilms eleclis ex liomiiiilfus dicti Comiiiiis
voi polcslali leiicalnr eis tiare l'oiliam ad ooiiim otlìliain exerceiidmn ci eorum senlen-
tias et condempiialiones et absoluliones, seciindum formam iuiis vel statuii diete lene
prolatas, eseculioni mandare.
Ilem (]uod d<' baiiiiis et foliis et miilclis omnibus et saiariis liomiiium diete terre
ci districlus medielatem liabeat idem dominus episcopus el aiiam medielatem ipsum
Comune diete terre.
Ilem a gravaminibus quoque el a senlentiis el luonutitialionibus poteslalis vel oon-
sulum dicli loci l'actis contra l'ormam stalutorum diete terre vel iuris quotiens expe-
dierit ad ipsum dominum epis(0[ium arelinum libere appelletur, qui per se vel suum
iudicem de dieta appellatione cognoscal infra duos menses conlinuos. El que contra
formam statuti attemptata inveneril ad eandem formam redncere debeat el ad viam
iuris ubi slalutum non loqueretur, el nulla partium appellare valeat uisi semel. Et
prò predictis omnibus et singulis per dicium dominum episcopum convenlis predicli
homines el Comune dicti loci el singulares persone a xviii annis el eorum heredes et
omnes homines habilantes in dicto castro el eius districlu leneantur dicto episcopo
iurare sibi fidelitatem prò se et suis successoribus perpetuam, videlicet non esse in
dicto vel facto, Consilio vel liaclatu, ut idem dominus episcopus vel sui successores
perdant viiam vel membrnm aut terram vel honorem; el si sciverint aliquod contra
predictam ordinarli slurbabunl, bona fide, sine fraude, et quam cilius poterunl manife-
slabunl ut ad eius notiliam venial. Tura etiam el lìdeles el homines et possessiones
episcopatus, que nunc habet vel in posterum acquisierit, iurabunt defeiidere bona fide
ab omni persona el loco, el perdila reacquirere.
Ilem reposito castro vel in ipsa repositione homines et Comune dicti loci et ofiì-
tiales prò ipso Comuni positi super hoc distribuant casamenta proul eis visum fnerit
inler omnes dicli loci, el liiis distribulis quilibel homo cui latura el distributum fueril
casamenlum ipsum recipere tenealur ab ipso domino episcopo ad pensionera seu libel-
lum perpeluum el domum facere super eo. El ipse dominus episcopus sibi concedat
in perpeluum prò canone sive censu iinius denarii prò quolibet pede ad pedem tabule
aretine longe C*) xxx'" pedum, annuatim solvendo dicto domino episcopo vel suo nunlio
in dicto castro; et cartam libelìariam inde faciat cuilibet homini recipienti singulariter
hiis spetialibus pactis, ut mora canonis non soluti purgari possit semper intra trien-
nium et a iribus annis retro semper presummatur canon solutus, ita quod solventi vel
eius successori non incumbat bonus probationis soluti canonis a Iribus annis retro, sed
probare sufficiat per triennium proxirae esse solutum. Et ipsa concessio fiat cuilibet
recipienti prò se el suis heredibus in perpeluum et cui concedere veliet vel qui sibi
succederei ex testamento vel ab intestato. Plebes tamen prò casamento xv pedum ni-
chil solvere tenealur.
Ilem quod ipsi homines comuniler el divisim leneantur domino episcopo aretino
facere hostera et cavalcatam sicut alii fideles episcopatus facerent et quando ipsi face-
(•) seculari. (>>) longo.
AN. I264J CODICE DIPLOMATICO 379
reni el ubi ipst facerenl extra vescontariam Verone, exceplo quod centra iinperalorcm
vel Comune Aretinum vel contra Comune Burgi sancii Sepuichri nichil exincle facere
loneantur, nec in vesrontaria Verone aliquam guerram, Iiostem vel cavalcalam facere
teneanlnr cum |iersonis vel avere aut cum ipso castro, nec aliqua persona ex diclo
ca>uo exire aut intrare debeat qui in Verona aliquam guerram facial vel diclis locis
exce|)latis. Ad defensionem vero domini episcopi el ipsius terre el suorum (idelium
ubique et eoiilia quemcumque teneanlur ut alii lldeies episcopalus. Et ipse dominus
episcopus simililer ad eorum defensionem indislincle contra quamlibet personam et
locum lenealur ut dicium est; et lioc capiUiIum iuretur in iuramento fidelilalis.
Item teneanlur dicti homines ci ("omune dicto domino episcopo et suis surcesso-
ribus annualim, in feslo sancii Donali, dare sibi et solvere in civilale Arelii quando li-
bere poterunl ire Arilium, alioquin in ipso castro, sibi vel suo nuntio nomine coman-
disce, duas marcas argenti boni sine malilia ad raarcham in civilale Arelii usilalam.
Item hoc aclum est expresse inler diclas pai'les, ut nichii aliud indictum, snperin-
dictum, serviliuni, obseqnium, angariam, tributum, reddilum, exlortnm, ablatum,
usum vel abusum, dalium, colleclam, adiutorium, snbsidium, forconagium reale vel
personale aul omnino quicquam aliud preler ea que superius vel infra scripla sunt
per dicium dominum episcopum vel eius reclorem aut nuntios vel aliquam personam
nomine eius ullo modo quod dici et excogilari possit, ullo modo, licite vel illicite a dic-
tis hominibus vel aliquo eorum vel aliqua peisona in dicto castro el territorio babi-
tanle, coniuniter vel divisim, pelatur, exigalur vel oxlorquealur in perpetuum; et quod
eorum habitare vel habitantia. residere vel residentia aut servire nicbii preiudicii dictis
hominibus vel Comuni univeisaliler vel singulariler vel eorum in perpetuum possit
auferre aliquod ins hommagii, vel liomagium vel condiclionem aliquam servilutis consli-
tuere, set sempei' iuxta ea que premissa (sunt), non obslantibus aliquibus teraporis cur-
riculis, ipsi et eorum heiedes liberi et libere condilionis permaneant cum omnibus eo-
rum bonis. El salvo eliam quod si aliqui ex islis vel aliis qui venircnl ad habilandum
in ipso castro in quibus ipse episropus vel episcopalus aliquod ins liaberel, quod ex
hoc nullum preiudicium fiat sibi vel ecclesie Aretine, sei semper sii salvum ius quod
haberet in eis el in eorum bonis.
Ilem hoc aclum est expresse inler dictas parles, ut ponalur semper in slalnlo diete
terre hoc capilulum: Teneatur polestas sive reclor seu consules dicli loci integre el sine
aliqua diminnlione observare, facere et implere omnia et singula pacla, promissiones et
conventiones factas el inilas Inter venerabilem palrem episco[)um Aretinum et Comune
et homines dicti loci, prout scripla apparent manu Alberti notarli el Ughicionis notarli,
non obslante aliquo capitulu Conslitull diete terre posilo vel ponendo. El hoc capilulum
de statuto in statuto ponatur.
Item hoc actum est inler dictas parles expresse, quod Idem dominus episcopus vel sui
successores aut aliqua peisona nomine dicli episcopalus ius predictum qnod habebat in
Ipsa terra aul contra predictos homines nullo modo possit alieni alienare vel concedere,
quin semper raaneant prò ipso Episcopatu ut modo constlluitur. Et si conlrafaclum
fuerit contrafaciens a iure suo cadal, et dictis hominibus et Comuni nichii preiudlcare
possit alienalio lalis. (jue omnia el singula supradicla in singulis et per singula pre-
dlcte parles, videlicet idem dominus episcopus prò se et suis successoribus nomine
380 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [6J!;Ì-62G.
diete ecclesie Ardine, et dicliis l'almerius syndicus dicle universitalis nomine suo pro-
prio et syndicario nomine pio dieta universilale et hominibus dicli loci, et domiiius
Beiivpimlns arcliipivshiler diete IMcbis nomine ipsius l'Ieltis pio se. et suis successori-
bus pioiniseruni, slipulalionc soit'm|)ni intervenientL", vicissim observare, Tacere et im-
plere, rata et lirnia liabere perpcUio et tenere, el centra predicta vel aliquod prediclo-
nim non Tacere vel venire aul alteniplare ullo modo vel ingenio quod dici vel exco-
gilaii possit. Quod si, ut dicium est, in singulis capilulis factum et observalnm non
fuerit et per singola, aut erit in aliquo contravenlum vel venire presumi)tum, pars que
non servarel omnia et singula supradicta aul in aliquo conliaveniret alteri parti pro-
misil dare el solvere nomine pene quingenlas libras honorum denariorum pisanoriun,
videlicet idem dominus e[iiscopus prò se et suis siircessorihus nomine diete ecclesie
dieto syndico pio se et dieta universilale el hominibus et corum heredibus recipienti
el (lido archipresbilero nomine diete Plebis, et idem syndicus suo nomine et syndicario
nomine prò diclis hominibus, et diclus archipresbiler nomine diete Plebis prò se et suis
successoribus nomine diete sue ecclesie, ipsam penaiii, stipulalione prediela, solvere
promiserunt ut dielum est; et omnia dampna et expensas vicissim reficere et resarcire
pars prediela non observans ani in aliquo contraveniens parli in fide stanti ut suo
dixeril iuramento sine alia probatione; et pena predicta soluta vel non, nichilominus
rato manente conlractu. Pro quibus omnibus el singulis observandis obligavii dictus
dominus episcopus dicto syndico recipienti prò se et dieta universilale et hominibus
et dieto archipresbilero nomine diete Plebis omnia bona dieli episeopalus, el idem syn-
dicus omnia bona sua el diete universitalis et hominuni, et ipse archipresbiler dicle
Plebis bona presentia et futura, etc.
Aela sunt hec in castro Biblene, intra palalium dicli domini episcopi et campanile,
corani domino Gronda iudice de Arelio, domino Uaineriu Blancho de Montevarchi, do-
mino Petto, donno Lotto, et Cambio condam Donusdei de Biblena servientibus dicli
domini episcopi testibus presenlibus ad hec vocalis et rogatis.
Ego Albertus filius olim Alberti de Plebe saneti Slephani imperiali auetorilale no-
tarius predietis omnibus una cum Uguicione notarlo de Arilio interfui rogatus el ideo
subseripsi et publicavi, et ipse rogatus subscribere fuit.
626.
7/ vescovo Gnglielmino, dello dal Capilolo della sua Chiesa a potestà di Puliciano,
riceve dagli uomini di quel castello il giuramento di obbedienza e fedeltà.
Castello di Fnliciano - 1, 15 marzo 1265. [Arch. Capit. d'Ar., n. 669].
mm. 160X330.
In nomine Domini, amen. Cum dominus Rainerius prepositus et Capilulum Aretine
ecclesie elegerint venerabilem patrem dominum Guillielmum episcopum aretinum in
potestatem, gubernalorem et reclorem castri de Poleciano per unum annum, sicut appa-
rsi per (*) instrumentum publicum manu Benvenuti notarli eonfeclum, ut dicebaot, eodem
(') in-
AN. 1264-1365] CODICE diplomatico :}81
domino Episcopo ad |)redictum castrum de Poleciano personalilcr accedcnle, convocatis
etiam iiominilnis elicti castri per predielum dominiini E|iiscopiim, siciil moris est fieri
per polestates, ut iurarent sequiraeiiluin sue poicsliiriiì et mnndalis suis parere, iiifra-
scripli homines iuraverunt eidem domino Episcopo tamquam potestati et reclori dicli
castri et ipsorum, sponte et libere, usque ad unum annum, servare ipsius mandala et
precepta, et eidem tamquam polestati et rectori oliedire, et ipsum prò rectore, potestate
et gubernatore habere et tenere, secundum quod homines consueverunt suis polcsta-
tibus et rectoribus obedire. Eoruni liominum aliqui infrascripti iuraverunt piima die
kal. martii; omnes vero iuraverunt die xv eiusdem uiensis martii. Nomifia lionìinum
sunt:
Salimbene lohannìs
Vaccus
Tarlatus Benincase
Sengnorellus Dominici
Martinus Ugonis
Biascius Pietruscelli
Ranuccius Bonieci
Rigaccius Poleciani
Martinus Barulli
Vengna Venture
Pietrus Vitalis
Giovannis (*) Cristofori
Guido Bonaiunle
Dendrus Roselli
Biankus Argomenti
Orlandinus Ugonis
Gianellus Ugonis
Rubeus Batelli
lacopus Bonensengne
Giovanni (*)
Valveise fratres
Boncius Nerconis
Beninkasa notarius
Domenecus ("j lohannis
Slaxia
Berardus Ranucci
Maistrinus
Peliucciiis Ricconianni
MalTeus Petri
Crislofoiiis MalTt'i
Parte Martini
Ranucius Vitalis
Giovannis Beriii
Bonavila Gerard!
Maireus Parini
Guiiielmus Macciani
Monlangna t'.urlnstinni
Gerardus Vegnale
Brunaccius Macciani
Capitinus Petri
Guido Tarlati
Amicus Cristofori
Lorencus Bonensengne
Ubertinus Gliiberli
Nercoiie quondam Petii
Vengna Venuti
Bonamicus Capitini
Cungius Teuci
Nercone Dominici
Bonus Guidonis
Restaurus lauelli
Pietruscelli
Renaldus Bencivennis
Giovanni (') Bonoditi.
Actum in Poleciano, presentibus presbitero Forfore de Poleciano et Robasta et Got-
lil'reidi (") et Pietro domini Orbolalli et Guido lohannis et Reinaldo C') de Pugioie et
Guido Pancionis et Tarlato et aliis ad hec testibus, anno Domini millesimo ce . Ixv,
indictiona viii. Clemente papa et imperatore vacante ut dicitur.
(«) Sic.
(>') Reinatdui.
38:! DOCUMENTI l'EU I.A STOIIIA li' AHEZZO [G2G-C'i~.
(Su.) Ego FiiiigueiTu iiolaiius el index ordiruiiiiis omnibus piediclis iiilerfui roga-
liis sss. el in pubiicain formain redegi.
627.
// vcxcovo CwjUclmino, esorlalo da papa Clemente, siringe alleanza durevole per
mila la sua rila coi Guelfi di Siena a difesa della Clnesa e della parie (iuelfa.
l'onigia • "2 lucilo 1ÌG5. |1!. Ardi, tli SI. ili Siena, liiplom., Rifonnagioni].
nim. 350X^20. • Pergamena strappala supcriornionle e ilanncsjgiala mi poco dall' iiniiililà. No! n)OZ7.o
vedesi un laglio nello a loriiia di una V.
In nomine Dei amen. Ad lionorem Dei el beale Marie virginis ei omnium sanclo-
runi Dei et sanctissiini |»alris domini Clemeiilis sununi |)(»ntificis (|uaili el siiornm fra-
trum el saucle Koraane ecclesie. Noveriul universi iioc inslrumenlum j)ui)iicum inspecluri,
quod cum sanclissimus in Ciiiislo paler dominus Clemens papa quaiUis venerabili palri
domino Guillielmo episcopo arelino sciipseril in liac forma: Clemens episcopus sei--
vus servorum Dei venerabili fratri ((luilliclmo) episcopo arelino salulem el aposlolicam
benediclionem.. Illain speciaiiler vigilanliam debenl ecclesiarum liabere prelati, ul ad
bonum ecclesie diligenler inlenti lioiioiem eiiis |)lenius prosequenles adectibus Iraii-
quilliim et prosperum ipsius slaluin studiose procurenl et in suis necessitatibus ei coo-
slanler adsislant consiliis et auxiiiis oportunis, quia sicut in ipsa locum oblinenl polio-
rem sic ad agenda illiiis commoda sunt sepius obligali. Quia igilur novimus quod inter
alios prelalos Italie |)Otes esse preserlim hoc tempore ipsi ecclesie raultipliciler frucluo-
sus, et lam ei quam suis fidelibus in inslanliluis vexalionibus et molesliis tua industria
luoque iuvamine potesl utililer subveniri, propler hoc libenlius el specialius in hiis te
requirimus et luum jiro eisdem ecclesia et (idelibns aiixilium aclenlius postiilamus. Cum
itaque, sicut nosli, Manfredus quondam jirinceps Taientinus, persecutor ipsius ecclesie
manifestus, eam diclosque fideles tam per se quam per suos complices el fautores in
diversis eiusdem Italie partibus perlurbel, graviler offendal, impie ac patenler impn-
gnet. fralernitalem luam monemus et horlamur attente tibique sub pena officii el be-
neiìcii per apostolica scripla dislricie lìrecipimus, qualinus a Guidonis domini Novelli,
qui eiusdem Manfredi vicarium in Tuscia se gerii, et omnium ipsius Manfredi fautorum
amicitia, familiaritate ac socielale si quam forte cum illis habes, ex loto cum omnibus
tuis recedens, nullumque illis preslans auxilium, consilium vel favorem, beneplacilis et
obsequiis matris ecclesie prò sua exaltalione suorumque fidelium bono slatu le Iribuas
el exponas, el assumens ex animo ipsius ecclesie negolium illudque amplectens et
prosequens loto posse, ac Senensibus illis qui eiusdem ecclesie sunl devoti graves iniu-
rias el dampna enormiler per dicli Manfredi et fautorum ipsius tj'iampnidem subsli-
nentes, nec non et aliis eiusdem ecclesie fidelibus contra predictos Manfredum el fau-
tores prò ipsa ecclesia, sedulo assisteiis Consilio el adiulorio efficaci, huiusmodi devo-
tos et fideles ad tuam dileclionem, amiciliam et familiarilatem admittas, istis te beni-
volum et favorabilem prebeas, horum fideli el laudabili socielale sufTullus, promotion!
AN. I2C;31 CODICE DIPLOMATICO 383
prefati negolii vigilanler iiitendas, hos in eiusdem ecclesie servitio salubri regimine diligas
et conforles, ul eis tuo vigore lua(|uo soli iciliul ine aiiirnalis, diclnm negolium per te ac
ipsos, operante Domino, prosperis crescat profeclihiis el optnlis profìcial inoi'emfiiitis.
nosque personam tuam prolude condignis favoribiis et graliis honoremus. Datnm Pe-
rusii, X kl. iulii, pontificatus nostri anno primo.
Duraccius quondam domini Ciaidalocti Spinagacle civis llorentinns, sindicus et pro-
curator prefati venorabilis patris domini riuigll(i)elmi aretini episco[)i, liubens super hoc
speciale raandatum, ul in inslrumento facto per manum Ildebrandini qui vocatur vul-
gariter Bindus quondam Belicotibuoni Vernacgii de Florenlia notarli continetur, volens
procuratorio nomine prò diete domino Aretino episcopo mandatum Aposlollcum exequi
reverenter, nomine et vice dlctl domini Aretini episcopi ex una parte, et Bonaventura
Agastini de Senis sindicus et procurator paitis Guelforum senenslum ecclesie Romane
fidelium, ut constat de slndicatu per publicum instrumentum factum inanu mei lacobi
Dietisalvi notarli infrascripti ex altera, affeclantes ea facere, traclare et prosequi loto posse
que ad honorem et exallatlonem ecclesie pertinere noscantur, et ad commodum tidelium
et intìdelium detrlmentum, Christl nomine invocato, fecerunt et contraxerunt Inter se pro-
curatorio nomine et predlctos, quorum procuratores existunt,. societalem et amicitlam
tandiu duraturani quandlu dictus domlnus ('iuigll(i)elmus vixerit et erit episcopus in
episcopatu prefato, centra omncs et singulos rebelles et persecutores ecclesie et omnes
et singulos Inlmicos et contrarlos dlctl domini episcopi et omnes et singulos inimicos
et contrarlos diete partis. Et promisit dictus Duraccius, procurator dicli domini episcopi
procuratorio nomine prò eo, lamdicto Bonaveiilure sindlco diete partis prò ipsa parte
recipienti, quod dictus domlnus episcopus habebit et tenebit et haberl et teneri faciet
a suis homlnlbus et fidellbus et comunltallbus et universltatibus teirarum suarum, qui
et que sunt et erunt sub dominio, iurisdietlone seu forcla dlctl domini episcopi, Homa-
nam sanctam ecclesiam in matrem et domlnam et dictam partem et liomines partis Ipsius
et amicos eiusdem partis et omnes et singulos Romane ecclesie iideles prò anilcls et contra-
rlos prò inimlcis. Et dictus Bonaventnia sindicus diete partis et ipsius partis vice et
nomine, promisit dicto Duracglo procniatorl dlctl domini episcopi procuratorio nomine
recipienti prò eo, quod Ipsa pars habebit et tenebit dictam Romanam ecclesiam in ma-
trem et domlnam et dominum episcopum et amicos et Iideles elus et omnes et sliigulos
ecclesie Romane fideles prò amlcls et Inimicos pio inimlcis ad purum et sanum Intel-
lectum domini episcopi et diete partis. Item promisit dictus Duraccius procuratorio
nomine prò dicto domino episcopo prefato Bonaventure sindlco diete partis recipienti
prò Ipsa parte, quod dictus domlnus episcopus per se et suos homines et fideles et
terras suas et homines ipsarum terrarum toto suo posse luvabit dictam partem et homi-
nes partis ipsius contra omnes et singulos rebelles et inlmicos ecclesie et omnes et
singulos adherentes domino Manfredo olira principi Tara(n)tlno persecutori ecclesie
manifesto et fautores eiusdem, et contra omnes et singulos inimicos et contrarlos diete
partis. Et dictus Bonaventura sindleatus nomine prò dieta parte promisitdicto Duracctio
procuratorio nomine recipienti prò dicto domino epi.scopo, quod dieta pars et homines
partis ipsius luvabunt dictum dominum episcopum et terras et fideles suos toto eorum
posse ad voluntatem domini episcopi centra omnes et singulos rebelles et inimicos
ecclesie et omnes et singutos aderentes domino Manfredo ollm priucipi Tara(n)tino per-
:ì84 documenti i'KIì la storia d' ahezzo [G27-629.
seculori efclesie inanifeslo et fautoies eiiis et conlra omiies et singiilos initnicos el
coiilrarios dicli Senensis episcopi. Huc salvo special iter et exceplo, quod dir.lus (lomiiiiis
episcopus non tt'noaliir iiivaro liict.iiii paiteni contra Gliiboiliiios Ardii ol comilaliis, vi
(Jicla pars non leiiealur iiivare (iiclnni doniini) episr.opuiii cuiilra (luclfus Ardii fi co-
milatus. Hoc acto Inter diclas parles, silicet i)rocuralores prefalos procuratorio noiiiine
pio predictis quorum procuralotes existunl, quod si dam()num dalum fuerii in lerris dicli
domini episcopi al) inimicis diete partis et occasione gin'Vre diete parlis, quod diiMa [lars
Iciiealur dicium dampnnm emendare el relieere dielo domino episcopo usqiie ad (pianli-
tatem trium milium lihranim denaricn nni niinutoruin ad dictum et voluntatem et laudani
domini Tetri de Talomeis et dicti Duraceli usijue in dielam (luantitatem poslquara dieta
pars reversa fiierit in civiiatem Senensem. El si dicli domini Potriis et Diii'accins non (los-
senl Inter se inde lialiere concordiam volnerunt dirle parles, silicet procuratores prefati
procuratorio nomine prò dictis quorum procuratores existunt, quod magnificus vir dominus
Guido de Aromena (*), comes in Tuscia palalinus, sii lerliuscum predictis domino Potrò el
Duracelo super dicendo et mandando (|iiantum el (|uimiodo et (piando el qualiler dictum
dam|)num a dieta parte prelato domino episcopo debeat emendar! et reliei, postqiiam
dieta pars reversa fuerit ud civiiatem Seneiisem; et quod diclus dominus Guido comes in
Tuscia palalinus possit super prediclo nieiido, ut dietuni est, fiendo (licere, laudare et
mandale, sicut sibi videbilur facieiiduni, el sieiit diclus dominus Comes taiKjuam lerlius
dixerit, laudaverit et mandaverit, et quantum et qnomodo, ila diclus Bonaventura sindicus
diete partis, nomine et vice ipsius partis, prefato Diiracfio, procuratorio nomine prò diclo
domino episcopo recipienti, emendare, reficere et solvere promisit. Itera diclus Bonaven-
tura sindicus diete parlis, nomine et vice ipsius [)arlis, promisit diclo Duracelo procuratori
dicli domini episcopi recipienti pio eo, quod si dieta pars reinlraveril et recuperaverit
dictam civiiatem Senensem prò viribus, ila (juod j)ossil eligere et lacere potestatem in
ipsa civitale ad suam voluntatem, quod ipsa pars eliget el faciet dictum dominum episcopum
vel unum de domo Ubertinorum, quem ipse dominus episcopus volueril, in poleslalem
dicle civitatis prò uno anno, cum salario (|uod lune tempore continebilur ex Constiluto
Coinunis civiialis prefate. Qae omnia et singula supradicla dicti procuratores, procura-
torio nomine |)ro predictis quorum procuralores existunt, solempni et legitima stipula-
tione interposita, promiserunt et convenerunt inler se ad invicem, el promisit unus
alteri attendere et observare, sub pena el ad penam Mille marearum auri puri, et
nullam exceplionera de iuie vel de facto contra predicla vel aliquod prediclornm op-
ponere sub dieta pena in omiii el quolibet articulo repetila et intellecta, quam Inter se
ad invicem dare et solvere promiserunt, etc.
Aduni Perusii, coram domino Banerio Rustichini, domino Bernardino Piccolo quon-
dam domini Renaldi, domino >oclo Salimbeni, Bindo quondam Belieolibuoni Vernacci
de Florenlia, notarlo et Accuccio lacopini Calcangni de Florentia presentibus et rogatis
teslibiis, in anno Domini .Millesimo ducenlesimo IxV, indictione viii*, die vi' nonas iulii.
(Sn.) Ego lacobus quondam Diotisalvi notariiis predictis omnibus interfui et quod
supra legitur rogatus publicavi et ss.
(•) Leggasi: Romena.
AN. 1265] CODICE DIPLOMATICO 38J
628.
Lcllf'.ra di ('lemcnte IV al reacoco tiuglielmino, colla quale raccomanda di non pre-
slare armi e aiuti di aorla ai nemici della s. Sede.
riMMisria - 14 luglio 1265. [Aich. Vniic, lìcgest. Ckmentis IV. an. 1, voi. 30, e. 7;
33, V.. 8', ep. 47: :ì4, e. 13].
Mar IÈNE, Thesaurus nocus unediìrtur., Il, Mil, n. \c.t\.
E[)isco|)0 Aretino.
Cum liosles ecclesie loiilra fideles et leiium in gravi mullitiuline pareiit exercilum,
proiit ferlur, IVaternilali tue per apostolica siTÌ[il;i |)recipiendo mandamus, qualenus
de Cortona et alia terra tua eisdem in armis voi viclualibus vel qiiibtisciinnque rehus
aliis nullum impendi permitla^ auxilium vel lavorem, cum nedum ad ista sed ad re-
sisiendum eisdem et iuvandum lìdelos eosdcm, si se ofTerelur oportunilas, quam spera-
mus, viriliter ac potenter intendere le velimiis. Datiim Perusii, ii idus iiilii, annn primo.
629.
ì'apa Clemcnle /!' scrive al vescovo arelino. partecipandogli di avere ottenuto la
speciale considerazione di Carlo d' .ingiù, e raccomandandogli di star pronto a
prestare ad esso soccorsi a tempo opportuno.
Perugia - C agosto VlCó. [Arch. V'alio., liegest. Clemmlis IV, an. I, voi. 30, e. Il;
.13, e. 12', cp. ••JO; 3i., e. 3:;: 30, e. 198].
MARTh.NE, Thesaurus noius anedoclor.. Il, ISO, n. cx.xi.
Episcopo arelino.
(ìaudium et exullatio cordi tuo debel accedere, dum evidenler inteiligis karissimi
in Cliristo filii nostri ilkistris regia Scicilie promplitudiiiem, qui le nec piene visum nec
cognitum ad nostrum leslimonium et te in sui partem corporis et propter te alios tam
liberaliter et tam libenler admisil. Quocirca fraternilatem tuam qua possumus altencione
rogamus, libi nichilominus sub allestatione divini nominis et iuditii precipiendo raan-
danles, qualenus manus millas ad forcin, ularis temporis oportunilale quam libi Dominus
subminislral. Mchil enim prudenti preterii ociosum, et si bene inceperis, ut speramus,
exilus melior subsequelur. ?Jos autem qui de te piene confidimus, ut debemus, hoc
CHpimus, hoc optamus, ut rex idem in nostro testimonio verilalem inveniat tuis ma-
gnificis aclibus comprobandam (I). Dalum Perusii, viii" id. augusti, .nino i".
(() Pare che non pochi buoni .«rvigi prosiasse il nostro vescovo allWnsioinn, se la ipgla tesorpria do-
velie shoisargli 200 once ^\' oro (n. 644).
nSO DOCIIMF.NTI l'ER I.A STOBIA d' ARF.ZZO [r)3(»-G3l.
630.
Papa Clcmcnie ÌV, ricentle prok'sle di derozionc dai Ctimuni di Visa e di Arezzo,
scrive ad Elia caiiunieo di lleauiais pnrliè si rechi in tiucsle citlù, riceva le
cauzioìii iieci'ssarie e le liberi da ogni inlcrdetio.
reriisia • la ain-ilc VHHi. [Arcli. Valic, Regi'st. Clanentix IV, :iii. Il, voi. H2, e. US, up. 171 |.
Maiiistid Helic caiiellaiio iioslio, canonico Behiaceiisi.
niii corda liileliniii sui spirilus iliuslralione clariliral meiilibiis(lacopi) pisani, (Bosonis)
aretini poleslalum eorumiiue Consilioium et Communimn misericordiler lum(3n verilalis
infndit, saluhii el perniili eos dono preveniens ni al) invio darapnabili recedenles per
quod salulis et fame dispendia mnltipiiciler incuirernnt redire lamipiam devoiionis fiiii
ad gremium sancle matris ecclesie procurarenl. Hoc siqiiidem ipsi nuper laudabiiihus
denionslranles efTeclibus, speciale» sindicos ad sedein aposlolicara deslinaiunl, qui de
parendo mandatis noslris el eiusdem ecclesie iuxla formam eis ab illis iradilam exlii-
buerunl corumdem poleslalum, Consiliorum el Commnnium nomine corporaliler in no-
stra presenlia iuramenlum. Veruni ul lalius ipsorum conversio paleal el iidem solem-
pnius ac revereniius prosequantur que de beneplacito et mandato nostro procedunt,
te virum ulique providum et discrelum, de cuius fidelitale i)lenam in Domino fìduciam
oblinemus, ad illos providimus destinandura, ut ipsi libi nostro et ecclesie predicte no-
mine de oliservandis et lirmiter adimplendis que dicti sindici, sicut dictum est, iura-
mento prestito promiserunt, iuralorias et alias suHìcientes ac ydoneas cautiones quales
petieris ac expedire videris sludeant devota promptitudine liberaliter exhibere. Quocirca
mandamns qualeiius ad Pisanam et Aretinam civilates le personaliter conferens, cau-
tiones liuiusmodi ab illis, iuxla premissam formam, prò nobis et eadem ecclesia re-
cipere non oniitlas (1). Kos enim, ut illi tanto libenlius liuiusraodi promissionem suara
adimpleant quanto tu per nos malori auctorilate munitus eis providere poteris, de
dono gralie salutaris libi quod, rece|ilis ab ipsis prò nobis el eadem ecclesia cautionibus
supradictis, eos ab omnibus excomunicalionum et suspensionum sententiis in ipsos vel
civilates et dislrictus eorum per nos seu predecessores nostros Komanos ponlifìces vel
nostro aut predecessorum ipsorum mandato prò favore impenso eiusdem ecclesie hos-
tibus seu ex eo quod contra inbibitionem sedis predicte aut legatorum eius terras quas
Lucani tenebant intrarunt seu invaserunt hostiliter promulgalis, absolvere et interdi-
ctum in civilates ipsas seu Communia et dislrictus eorum prò simili causa prolatum
relaxare valeas, auctoritale presenlium, plenam et liberam concedimus facultatem. Dalum
Perusii, idus aprilis, anno secundo.
(I) Gli Aretini si sottomisero devotamente al Pontefice, come si vede da una sua lettera diretta da Pe-
rugia allo stesso re Carlo il 13 aprile, nella quale così si esprime dopo avergli noiifìcato come Firenze "ab
erroris invio rediens viam salutis aggredilur,,: "Ecce, fili carissime, ianua piinditur ad saUitem totius Tuscie,
iam namque viam tenent eamdem Pislorium, eamdem Aretium, sed et Pise si tamen idonee cavere voluerint
quod probavimus sed an facturi sint ignoramus. (Mabtène, op. cit. Il, 310).
AN. 120(1] CODICE DIPLOMATICO 387
631.
Convenzioni shtbilii.c. Ira il l'oìnune di Arezzo e mesuer lìainerio signore di Monlcr-
vhi e Lippiano.
Arezzo, Palazzo Comunale ■ 12 srin^iio: \\\. Ardi, di S(. cliFir., Ciijntiili, vul. XXIV, e. I'19J.
Pieve di s. Maria - *25 g'iugiio 12(ì6.
//( Dei nomine amen. Hic est lenor el forma sive e.rcmplum cuiusdam publici instrnmenti
confecti mauìi. Guadagni notarii quondam Ronamici. transcripti et exemplati de Libro sive Itegi-
stro Comiinis et populi Aretii mandalo domini Citillielmi indicis domini Gregorii .Iffo/iw Gnidi
Dei gratia cnpitanei popnli Aretini: qui sic dicit et incipit:
In nomine Dei eterni, amen. Anno Domini MCC.ixvi, indiclione vini", domino Cle-
mente papa residente, nemine imperante. Dominns Rainerius olim domini .4ndree lacopi
preses seu dominns el reclor castri de Monterkio et Lippiano et ipsorum castrorum
curiis et dislriclihus, assei'ens se iura liabere propler que legilime facere potest omnia
el singula infiascripta per se et suos liercdes el suu proprio et privalo nomine; itera
sicul reclor et pieses seu dominus diclorum iocoram prò se et successoribns eins et
nomine Comunis et liominum ipsornm locoriim el quoliitet modo in solidnm, et ciim
eo Bucarus Biiini de Poquaria syiidicus Comunis diclorum castrorum el liominum prò
se et nomine ipsiiis Comunis et liominum diclorum locorum similiter in solidum prò
se et successoribus suis, sponle el ex certa scienlia et non per errorem el ex causa
concordie, pacis, unionis et posture et soliel.ilis promiserunl solempniter domino (lui-
doni condam l'elri Teriscii indici el Piero notario condam Paganelli de Campilliano
syndicis et procuratoribus el actoribus Comunis Arelii ad hec spetialiter constilulis el
cnilibet in solidum recipienlibus nomine et vice Comunis el popnli Aretini, servare et fa-
cere et compiere in perpeluum omnia et singuhi pacta iiil'rascripla, el facere el cuiare
ita el taliler quod observabunlur ad plenum pi^r liomines dictoium locorum, .silicei
Monlerkii, Lippianì et ipsoium curiarum el per Comunia el universitates ipsorum loco-
rum, lemoto omni sofismale el malo ingenio et omni exceptione iiiris el facli Comuni
Aretii el populo et liominibus, qui siinl nunc i|isins [lopuli el Comunis el qui prò
tempore erunt, integre sine diminulione aliqua. Pacla vero sunt hec:
In primis, quod dominus Rainerius dictus et eius lilii el homines et Comune de
Monterkio el Lippiano et eorum dislriclu teneantur iuvare el manutenere civitatem
Aretii el Comune ipsius civitalis el dislrictus el homines in suis iuribus el honoribus
centra omnes personas, universitates et loca, et dare operam quod in ipsa civilate et
Comuni el Inter homines ipsius loci, comunilas, pax et concordia sii semper el con-
servetur, el conlrarium nullo modo procurare el parlem aiiquam vel goeariam non
tenere vel fovere in dieta civilate el comitatu.
llem facere exercitnm, cavalcatam, guerram et pacem cum ipso Comuni el prò ipso
Comuni Arelii, silicei quando Comune Arelii per Comune facerel exercitnm comunitatis
id faciant dicti domini Rainerius el Comune et homines de Monterkio et Lippiano et
dislriclu eorum; et quando per [larlem exercitum facerel ipsum Comune Aretii et pia-
38S nOCUMENTI PE« U STOHIA d' ARF.Z7.0 [631.
cerei i[iso Culmini Ardii (juod |)iedicli de Monlerkio et Lip|iiaiio ceilim (Hiantiliilcm
seti parleui ipsoriini lioiiiiiiuni iniiiireiil in ipsiim exerciliim, ipsain (|uanlilalem ini(ti;re
tencanliir secundiim ipsius r.omnnis Arelii disposilionem, considerala sine fraudi' el
malilia (jualilalc m'golii el loci, ulii seu quo cxcrfilns miclorelur v<.'i licrel, t;! possi-
bililale ot facullalc lioniiiiuui dicloruni loconim.
Ili'ui quod diclus tlominus Hainerius ve! .valium uiuis ex cius liliis, ilecons ad hoc,
cuui duobus auibaxialoribus honis liominibus diclorum locorum el curie Monlerkii et
Lippiani semel quulibet anno venire tenealur et esse ad parlamenlum Comunis Arelii
se» feslum vel aliani solempnilalein (piani feceril ad quodcunirpn' icquirercnlur per
numplium vel lileras t'.omunis Arelii seu poteslalis ve! rapilanei prò tempore existen-
tiuiii in civilale Arelii.
Ilem in signum honoris leneantur humines el Comune de Ulonteikio el Li|)piano
el eius curia annualim mietere et dare publice in Consilio civilalis Arelii camerario
Comunis Ardii diias marchas boni et puri argenti de mense inadii.
Ilem iiullum devdum l'acianl nec lacere possinl predicti domini vel Comune aut
honiines de .Monterkio de aliquibus rebus viclualibus quominus de ipsis castris et
districlu et per eorum forciam libere reduci el porlari possint per quoslibel deferenles
seu deferre voicntes ad civilalem Aretinam.
Ilem nullum pedagium, malloleltuiu seu piacarelum vel curalura vel siliquaticum
vel aliutl simile quocumque nomine dici possil lolialui' vel auleiatur civibus Aretine
(civilalis) nec hominibus sui districtus in diclis locis et districlu, ila lainen quod Are-
tini non faiiant alleiius salmas suas causa pedagii sublrahendi; et si do hoc dubitare-
tur, faciat mercalor vel ducens salmas fidem suo iuramenlo, cui iuramenlo sletur et
slari debeai lamquam legiptime probationi. Et si aliquis fraudem commicleret in pre-
dictis, puniatur per polestalem Arelii ac si fraudem commisisset in pedagio aretino.
Ilem leneantur predii:li domini el homiiies caslroiuin el curie de .Monleikio el Lip-
piano non facete aliquam posUiram vel sotielalem cuui aliqua universilale vel loco seu
magnale, vel se submictere vel commendare lalibus sine licenlia Comunis Arelii. Ilem
nullam guerram possint vej debeanl incipere sine expressa licenlia Comunis Arelii.
Ilem nullum exbannitum Comunis .Arelii seu a Comuni ipsius civilalis i)ro malefitiis
possint nec debeanl relineitì ipsi domini vel Comune de .Monlerkio el Lippiano in i|.>sis
castris vel locis et districlu vel forcia eorum, vel pati quod ibi morenlur post uolifl-
cationem eis faclam a Comuni Arelii sine fraude et malilia.
Ilem tenebunl ipsi domini el homines de Monlerkio el Lippiano stradas el vias
ipsorum locorum liberas et securas.
Ilem de conlraclibus factis el faciendis in civilale vel comitatu Arelii inler homi-
nes civilalis el districtus et homines castrorum et districtus Monlerkii et Lippiani lene-
antur homines ipsorum locorum et districtus de Monlerkio et Lippiano respondere et
satisfacere crediloribus eorum sub potestale et iudicibus Comunis Arelii, personaliter et
realiter, sicul alii cives ipsius civilalis hoc modo: quod cause cognoscanlur el delermi-
nentur sub eis et detineri possinl personaliter convicti et exbanniti et eorum bona capi,
si invenianlur ipsi vel eorum bona in civilale et comitatu, set in diclis lerris Monlerkii
el Lippiani el eorum curiis executio non fiat per jiotestatem vel officiales Arelii, set ser-
velur sic videlicel, quod teneanlur dominus Rainerius el descendenles ex eo vel qui
AN. I26G] CODICE DIPLOMATICO 389
preessent loco i[)siiis ad rei|iiisilioneiii Comiinis Arelii vel eius iiuiicis ci eliam ciediloris
coridempnaliones, sententias et leniUas iiiaiulaie execulioni ail voluntaUMii creililorum
civiialis Arelii el comilalns conlra homiiies de Monterkiu el Lippiano el eoruni curia,
secundum formam SlaUUorum civiialis Arelii per exbanipiiiliones et personarum detem-
ptiones, sub pena (|uinqiieginla librarum quam soivant (lonuini Arelii si non facerent.
Et nicbiiomimis poteslas possit concedere represallias talibns crediloribus silicei si pre-
dicla non lierenl per dietimi dominum Raineriuni vel qui preesset lucis prediclis.
Item si accideret, qiiod Deus advertal, quod aliquis civis vel comilalensis aretinus
vel alius uiidecumque ofTcnsus esset in persona vel lebus in tliclis locis .Monlerkii et
Lifipiani et eorum dislriclu, teneanlur dominus I5aiiierius et eius liliì seu qui preessent
prò tempore iu dictis locis punire malefactorem et robbam facere reslitui cui ablala
sic esset, et de dampno salisl'acere ipsum pallenti secundum l'ormam Statuii civiia-
lis Aretine infra mensem a tempore denumtialionis vel accusationis inde facte. El si
hoc factum non esset, leneautur solvere prò pena Comuni Arelii quinqueginla libras
prò quolibet facto tali, el robbam el etiam dampnum nicliilominus salisfacere patienli
et habenti iuia eius; el si taleni malefactorem punire non possent, sallem ad satisfa-
ctionem et memlum dampni et rohbe teneanlur predicli domini el liomines pretliclorum
iocorum ut dicium est. Insuper in casu quando hec sic non lieienl ultra dielam pe-
nam I. librarum poteslas, capitaneus et index Comunis Arelii jiossint daie el concedere
represallias dampnum passis conlra prediclos dominum Rainerium el homines dicio-
rum Iocorum. El prò prediclis iuslum meritum recepisse prò so et diclis Comiinibus
de Monterkio el Lippiano et hominibus ipsoium castrorum el disliictuum confessi sunt
dominus Rainerius el syndicus diclus in hoc publico instiumenlo; et in veritale rece-
perunt ab ipso Comuni et populo Arelii el dictis syndicis ipsorum nomine el i|)sius
Comunis el populi Arelii. Qui versa vice sicul syndici el procuralores el acloies (Co-
munis el populi Arelii ad hec spetialiler conslituli et quilibel in solidum de volunlatc
expressa domini Bosonis de Eugubio nunc potestatis Arelii el domini Tarlali capitanai
populi Arelii et dominorum xxiiii""' nunc presidenliuiti in civilate dieta el Consilii Co-
munis el populi generalis ibidem coadunali, nomine et vice Comunis el populi Arelii et
prò se et successoribus eorum et lotius districlus eiusdem, el ex eisdem causis, pro-
miserunl eidem domino Rainerio, recipienti prò se el suis heredibus et proprio et pri-
vato nomine el sicul rectori et presidi seu domino ipsoium Comunium, silicei dicto-
rum castrorum et curiarum et prò suis successoribus et utroipie modo in solidum, et
etiam diclo Bucaio syndico ad hec constiluto, recipienti nomine et vice Comunium
dictorum et hominum dicloram Iocorum simililer in solidum, facere, servare et compiere
sine aliqua dimiiiutione, integre, remoto omni sofismale el malo ingenio et onini exce-
ptione iuris et facti et occasione quaiibel; et observari facere ita curabunl el facient
per Comune quod nunc est et in anlea eril et per homines ipsius civiialis omnia et
singula pacla infrascripla lam domino Rainerio el suis successoribus quam diclis Comu-
nibus et hominibus ipsorum Iocorum. Pacta sunt hec:
In piimis: teneanlur civilas, Comune et homines de Arelio iuvare, defendere el ma-
nutenere diclum Rainerium et eius fìlios et heredes ex eo descendonles in eorum iuri-
bus et honoribus et in possessione Monlerckii, IJppiani et eius curie el in iuiisdiclione
et aliis, et non esse in dicto vel Cado quod ipsa possessio castri de Monterkio, Lip-
390 DiiCUMKNTl PER LA STORIA d' AREZZO [C3I-():J2.
piano el eiiis curia, vel ipsum caslrum ve! iurisdiclio Monleikii ci Lip|»iaiii cmn loia oius
curia el distiiclii, iurisdiolione ci omnibus supradiclis (iedatur, sei) dcfcndenl ci inanu-
lencliunl eidcni domino Ilaineiio ci eius liliis ali onini persona, univeisilalc ci loco, lolo
eorum posse, de iure el de facto; salvis promissionibus prediclis et paclis prel'alis a pre-
dillo domino Rainerio Comuni et Imminibus do Monlerkio et l.ippiano et eorui;i cniia ipsi
civiiali el Comuni Ardii; salvo iure credilorum el alioiuui civitalum et comilalus si lia-
berciil recipere aliquid vel aliquod ius in diclis bnnis, ni lice, non possinl prùdesse nec
obcssc, (Inni tamcn in civitale el comitalu (.onveniri non possil dominus Rainorius ali-
(pni modo nisi pri) dchilo ab eo commisso, ni declaiatur in primo seipienli capitulo.
Itetn non possil dirlus ilominus Rainerius (aufeiri) vel cxigi ullo modo, realiler vel
personaliler, prò aliqnn conlracUi vel ijebito vel alia (]ualibel occasione in civilale vel
disliirtu Arelii nisi prò debito ab ipso domino Rainerio commisso vel commiltendo in
civitale vel comitalu Arelii.
Itcm tencatur Comniie Ardii non rdinere aliquem exbampnilum prò malefilio do-
mini Rainerii jtost nolificationem Comuni Arelii faclam ab ipso domino Rainerio vel
eius liliis. Salvo quod si lalis exbam|inilus esset vel fuisset civis arelinus per libram
vel liabilalionem ve! dalii solulionem, vd si haberd podere vel habuisset in comilatu
Arelii el iiuiic liabeat, de talibus non inlelligalur, vel si essel alinnde qnam de Mon-
lerkio, [jppiano d eorum dislridu.
Ilem teneanlur (lomune d homines de Arilio invare, defendere el manutenere Comune
de .Monlerkio, Lippiano, l'uin loia curia conlra omiieni personam, locnm el universitalem
prderquam lontra dominum Rainerium el eius lilios el heredes ex eo descendentes.
Ilem hominibus de Monlerkio, Lippiano el eius curia non anferalur in civitale vel
dislridu Arelii pedagium, mallollelliim, curalura vel selqualicum vel aliquid simile,
sei libere possinl iransire per civiiatem el dislriclum Arelii ni cives Aretini cum om-
nibus rebus snis. Salvo qnod non facianl alterius salmas suas causa pedagium subtra-
bendi, d si dnbitardur, lìdem facianl iurando inercalores vel ducenles salmas cui sletur
taniquam legiptime probalioni, exceplo pedagio piscium quod ab asporlanlibus libere
auferalur, non tamen de civiiate Arelii porlent res unde develum factum esset ad alia
loca nisi ad Monlerkium, Lippianum el eius curiam. Et prò piedictis iustum meritum
silicei promissionem de servandis padis, de quibus primo fit mentio supra in lioc inslru-
menlo, recepernnt el confessi sunt recepisse ipsi syndici nomine et vice Comunis el
populi Aretii, el sic invicem quelibet pars ab altera meritum iustum recepii el liabuit
ut dictum est. El renuntiaverunt ambe partes una adversus alteram, etc.
Ada sunt hec in palalio Comunis Ardii, in generali Consilio CC el populi civitalis
predide, voce preconum et ad sonum campane ibidem coadunalo ut moris est in ipsa
civitale, coram dominis Bonifacio el Blancho indicibus civibus bononiensibus el nunc
assessoribus polestalis d Comunis Aretii, Delacorri notarlo, Acorrolo nolario, Riketto
notarlo. Restauro .Maskielli d Acorso magistri Querceti et Abraccianle nolario el aliis
multis leslibus ad hec, die duodecimo iunii inlranlis.
Ilem, eodem anno et eadem indictione, die xxv predici! raensis iunii inlranlis. Actum
in Plebe sancle Marie civitalis Arelii, in Consilio generali populi Aretii, coram nobilibus
viris dominis Oddone Brencii, Rainaldo domini Bonacursi, domino Tomasso de Cor-
AN. I2(i6j CODICE DIPLOMATICO 391
tona, Caccia domini Tebaldi, Guadagno precone populi Aretini, Iacopo balilore, Braccliio
bombario, Segnorelio beruerio predicti domini capil.mei et Abraccianle nolario et aliis
teslibiis; ubi eliam convenenuit rapitaneus et xxiiii" populi Aretii, rectores artium et
sotielalum diete civitatis et eorum Consilia.
Bucarus solempnius iterum syndicus consliluliis vi procuralor et aclor a loia iini-
versitate castrorum et curiarum et eliam a domino Rainerio ad predicta iterum fa-
cienda et firmanda et promiclenda et recipienda el iuranda in anima ipsorum Comunium
et omnium hominum ipsorum locorum, iteralo nomine ipsorum, solempniler sicut syn-
dicus, promisit dicto domino Guidoni et Piero prediclis syndicis Comiinis e populi Arelii,
stipuiantibus prò ipso Comuni et populo, servare el compiere singula supradicla; et
ipsi syndici nomine Comunis Arelii similiter versa vice eidem syndico Bucaro, etc.
Ego Guadagnus noturius (ìlius condam Bonamici et nunc populi el Comunis are-
tini scriba predictis omnibus et singulis interfui rogatus scripsi et publicavi.
Ego Abraccianle olim magislri Bonfilii auclorilate sedis apostolice iudex el notarius
et nunc populi Aretini scriba omnibus supradiclis una rum antedicto Guadagno noia-
rio interfui, el rjuia ea omnia inveni per ipsum solempniler scripta el publicata ideo
me snbscripsi et meum signum apposui.
632.
Concordia e capUoli di alleanza Ira il Comune di Arezzo e il Comune di Cortona.
Cortona, Poi-tico del Palazzo del Comune - [I!. Ardi, di Sla(o di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 169;
9 luglio 12CC. Arch. Comun. di Coitonn, lìegistrum Comunis, e. 3].
Di questo atto solenne abbiamo due redazioni clie recano in principio e in (ine delle dilTeronze tra loro:
una, eseguita dal notaro del Comune di Cortona, fu copiata il IS dicembre 1279 nel riioio Registrum Cornuti.
Cartone; la seconda, rogala da due notari del Comune .Aretino, fu trascritta nella prima mela del sec. XIV
nel libro dei Capitoli (Registi-, letus Comunis Aretii) dell' Archivio I-ioreniino.
GuAzzEsi, Dominio del Yesc. d'Arezzo sopra Cortona (Opere 11, 139.). - .Alticozzi, Risp. iipolog.,], 332.
In nomine Dei eterni, amen. Uve est exemplum ctiiusilam inslrìanenti [adi per Gimdagnum
notariìim et subscripli per Abracciantem notariiim, tener cuius hic est, el esemplali per me Stit-
rionem nolarium:
In nomine Dei eterni, amen. Anno Domini Millesimo ducenlesimo sexagesimo sexto,
indiclione viiii, domino Clemente papa residente, nemine imperante. In nomine patris
el filli et spirilus sancii el beatissime virginis Marie et beali Donati patroni spelialis
Aretii et Cortone, el omnium sanclorum et sanclarum Dei, et ad honorem et exaltatio-
nem et bouum statum et pacificum Comunis Arelii el sui dislriclus el Cortone et sui
dislriclus et omnium amicorum ipsorum Comunium, et bonum et paciGcum (statum)
hominum inler se ulriusque Comunis et lolius contrate. Amen, amen, amen.
Hec est pax, concordia, solietas, unio, postura facta inter Comune el homines de ci-
vilale Aretii prò se el hominibus(*) de eius districlu *(ex una parie, el Comune et homines
de Cortona prò se et omnibus hominibus de eius dislrictu)*('') ex altera, et inter ipsa
(•) omnibus; forse doveva leggersi: omnibus hominibus. (>>) Tutto ciò è omesso per errore nel vo-
lume dei Capitoli, non già nella copia B del Registro Cortonese.
nO:? I>n(UMi;NTI PKR I.A storia D' AI1EZ7I) IfJIJS.
(Inmiiiiia iiiviciMn, ci jiosila el (iiin;il;i por eoi'iini syndicos iiil'r;i.si'ri|ilns ;i(l hoc s|ielia-
lili'i ;il) iUi';ii|iit^ parlo coiislilnlos. In (pia solidali; el concordia el posliiia l'acla siuil
sniciiipiiili'i- oniiiia ci siti|,Mila iiilìascripla (1).
In luimis: lljjuirio oliin Boiìavere Magalotti el Oiiainlinns Accariscii syiulici et pio-
ciiiatitres (lommiis el homimim do Arolio spoli, iliter ad hoc consliliili, iil apparerò
|iiilosl por iiistriimeiilHni nianii iiioi (liiailagiii iiotaiii facliiin, nomino et vico C.omiiiiis
Ardii ox una parlo; doininus Ciiiido index Herardiiii el (lerlanus (dim dnniini Mdi-
brandini syndici el procnraloros (lonmnis oi hominnni de Cortona ad hec spetialiler
roiislilnli, ni apparerò polest por iiistrnmoiilnm inanii Federici notarli do C.oitona factum,
iioMiiiio ol vico ('.(imiiiiis ol homiiiiini (h; Cortona ex allora, l'ecerunt iiilor so prò dictis
r.omiinihnsC) pacem et concordiam ci linem super omnibus el singiilis guerris, dissen-
sioniliu^ (''), discordiis, coiitroversiis, ininriis, robbariis, dampnis dalis hinc inde, silicei
ali uno Comuni versus alloium Comune el s[ioliales porsonas et a spelialibus aliquibus
do uno Comuni contra alteriim Comune vel aiii|uos speliales de alloro Comuni ve! s[)e-
tialibus, el Inter speliales personas allerutrius('") Comunis, illatis seu faclis vel commissis
vel liabilis (|uomodoc.umque el qnan(l(icuin(pio el preci[)ue tem[)ore caplionis el delem-
plioiiis ('.orione farle olini per Arotinos el aiiarum hactenus gnerrarum et us(|ue nnnc
super (|uihuscumque el de quibuscumque rebus et faclis el qualilercumquo, et, ol)sculo
pacis interveniente, inler ipsos syndicos nomine et vice ipsorum Comunium ipsam pacem
invicein sibi reddidorunl el (iiinaverniit.
Itom absolveruut se invicem nomino ipsorum ("oniunium omni obligalione qua unum
Comune alleii ex predictis leneretiir vel teneri posse dicerelur, vel crederetur occasione
aliquorum prediclorum.
Kom nomine spetialium et prò eis quelibel pars ex dictis syndicis prò suis el ex
suo lalero aliis syndicis, recipienlihus pio Comuni et spelialibus de suo latere, eandem
absolulionem fecerunt ab omni obligalione qua lenerenlur invicem vel aliqui de una
|)arte voi Comuni aliquibus de allora |)arle vel Comuni occasione aliquorum prediclo-
rum vel (|ue dieta vel facla essent circa predicla voi occasione prediclorum aliquorum,
undo supra fit menilo, (jiiocumquo tempore el quocumque modo usque nunc. El romis-
slonem generalem exinde fecerunt et receperunt jtro omnibus el spelialibus, ut diclum
est, nicbii in se reservalo exinde penilus; et nominalim sic facla est absolulio el re-
(«) 0i,inibHs, ma neUa copia B: camunibus. C") dissessionibi'S. (<•) sic.
(1) .Nel ricordalo Uegistro del Comune di Cortona (e. 3) 1" allo ha (inesto principio:
"Jn Dei ìiomine amen. Hoc est exemplum cuiusdam autentici instrumenti scripti manu Frederigi notaiii
infrasirìptij cuius quidem tenor talis est:
In nomine Domini el beatissime virginis Marie el beali Donati .specialis Aretinorum et Cortonensium pa-
troni et omnium sanctorum et sanctarum Dei, el ad honorem et exaltationem et bonimi et pacificum stalum
Comunis Arctii et .sul dislrirlu.s et (Comimis) Corlone et sui districtus, et omnium amicorum ipsorum Comu-
nium, el bonum el pacificum statum lioininum inler se ulriusque Comunis et lotius comitalus. Anno Domini a
nalivitaie Millesimo duccntesimo sexagesimo se.xto, indictione nona, domino Clemente papa residente, die nono
iulii inliantis. Ilec est pax, concordia, soticlas, unio et postura inler Comune Arelii et homines prò se et lio-
minibus de eorum dislrirtu ex una parte, el homines et Comune de Cortona prò se et omnibus hominibus
de eins dislriclu ex altera.
In primis: Uguccio etc.„.
AN. 1266) CODICE DIPLOMATICO
missio de iniuriis illalis vel inalefìliis commissis et dampnis datis et robbariìs faclis
ab Arelinis vel eorum sequacibus ei adiutoribus et amicis centra ipsos Cortoneiises Tel
eorum sequaces et adiutores seu faulores vel amicos in personis vel de rebus eorum
tempore dicle Cortone rapte et detempte per alias guerras et usque nunr; et e converso
per Corlonenses contra Arelinos et eorum sequaces et fautores in personis vel rebus
eorum (l). Item norainatim de malefiliis, de iniuriis, dampnis datis, robbariis ve! aliis
male ablatis, faclis ve! conamissis seu illatis veJ aeceptis per Cortonenses vel eorum
faulores in obsossione arcis ('.orione et raplionis et deslructionis eiusdem, quam arcem
fecerant vel fieri fecerant Aretini, conila ipsura Comune de Aretio vel liomines de Aretio
qui eranl ibi prò custodibus vel alios, vel de eorum bonis lune ablaiis vel habitis a
Comuni de Cortona vel spetialibus ipsius Comunis que inventa fueruiit in dieta arce,
sive Ciimunis Arelii fuerint sive spetialiuin, et aliis temporibus usque nunc. Et e con-
verso illis temporibus vel aliis ab Arelinis contra Cortonenses vel de eorum bonis vel
fautores eorum et amicos, ut dicium est, et tam destructionum murorum terre Corlone
et rocke olim factarum, quam etiani quorumliìbet aliorum hedifìtiorum vel aliarum rerum
deguaslalarum. Hoc lamen arto, quod prò spetialibus personis si contra predicla veni-
renl aliquid pelendo a Comuni vel spetialibus uiterius prò aliquibus prediclis vel occa-
sio4iie aliquorura predictorum, ipsa Comunia non incidant propter hoc in penam invicem,
n«c unum Comune alteri, nec inter se, nec in aliquo leneantur, set sic servetur quod
illud Comune (•) de que vel de cuins disli'ictu esset ille spetialis qui moverei queslio-
nem contia alterum Comune vel aliquem spetialem de ipso Comuni occasione aliquoruni
predictorum, lalem querelanlem si non desisterei teneatur condempnare in dueentis
libris prò qualibet re et qualibet vice, solvendis cum efrectu illi Comuni unde esset
talis et non reddendis amplius, et insiiper ut omiie dampnum eniendet et ex|)ensas
ceficiat ipsi convento vel molestato taliler super lalibus in duplum ad iuramentum
molestati C') et exbannire eundém talem, el lenulam de ipsius bonis moleslantis dare
ipsi molestato, et destruere etiara bona molesianlis si voluerit molesutus, et alias proce-
dere contra lalem proul melius el efficacius comrnode fieri poterli ut predicta serven-
lui'. Et hoc exequalur poteslas et qui preesset in terra unde esset talis molestatus infra
raensem a tempore denumliationàs inde facte pei' moleslatum vel suum procuralorem
sine solempnilale aliqua, dummodo conslet de moleslatiane saltera per citationera fa-
clam ab aliqua curia vel alias sine fraude et malitia et si servelur de spetialibus unius
Comunis prò spetialibus alterius, et e converso; el quod prò uno Comuni ab altero, et
e converso; et hec ipsi syndici utriusque partis sibi invicem servare et compiere et
servari facere et compleri prò ipsis Coraunibus et nomine ipsorum Gonwiuium solerop-
niter promiseriint.
llem solempniler promiserunt sibi invicem dicli syndici utriust|ue Comunis, nomine
ipsorum C>oraunium ei pio ipsis Comunibus proiaiclendo et recipiendo, quod ipsa Go-
(•) La copia B aggiunge: vel potestas vel qui preest UH Comuni (•>) la cit. copia aggiunge: vel
syndici Comunis molestati.
(1) Il precedenle 26 giugno il Consiglio di Cortona, adunatosi nella chiesa di s. Andrea, aveva deliberato
di eleggere i sindaci per assolvere il Comune Aretino da tutte le ruberie commesse in danno dei Cortonesi
nelle recenti guerre, e per ottenere simile remissione dal Comune di Arezzo. {Capitoli cit., e. 172).
394 DOCUMENTI PER LA STOHIA d' AREZZO [632.
iiìunia so inviccm iuvabiint dcinceps in pcrpcluum, hona fide sino fraiide, centra omnes
pcrsonas, uiiiversìlalos el loca de oiniiibiis eorum iiegoliis; et (juod unum Comune
tenebit amicos allorius Comunis pio amicis et inimicos prò inimicis, et e converso, sine
fraude el malilia, exceplo quod non inlelliganlur conlra dominum episcopum Aretinum.
Item prnmiscrunt sibi invicem ut dictum est, promicleiulo el recipiendo, quod niil-
lum develuin de aluiiiihus viclnalibus inler se facient ipsa Comunia ve! unum Coninne
alteri ve! hominibns allerius Comunis quin libere res ipse venianl el deferantur el deferri
possint per quoslibel deferentes vel deferre voientes de una ipsarum lerrarum ad aliam
et per forriam et dislrirlum unius ad forciam et dislrictum allerius et e converso.
Item qnoil nulluui jìcdagium ve! maitniecliim vel piacaretum (') voi huiusmodi quo-
cumque nomino dici possit auferri debeat vel possil ab hominibus unius Comunis vel
sui districtus in altero Comuni vel in forgia seu districlu allerius Comunis el e converso,
salvo pedagio piscium quod prò Comuni Aretii accipitur, dum tamem in eo novitas
Dou fìat.
Item quod nulla represallia amplius fieri debeat vel possit ab uno Comuni vel spe-
tialibus de uno Comuni in personis vel de personis seu bonis allerius Comunis vel
spetialium allerius Comunis vel sui dislriclus et e converso; noe lalos iicentie concedan-
tur bine vel inde reprehendendi ullo modo, et si concesse essenl non valeant, set nul-
lius sint eflicacie vel valoris, nec serventur alicui, set ab ep solum cui datum est vel
fueril vel rum quo conlractus vel obligatio faclus vel facta Inerii vel oius beredibus,
et super suis bonis requiratur, nec alter prò altero taliter exigatur.
Item quod exbanniti unius Comunis prò malefìciis silicei prò homicidiis, magagnis,
furlis, robbariis, falsitatibus, proditionibus, incendiis vel aliis enormibus maleficiis
non relineantur in alloro Comuni nec in eius forgia vel districlu, nec paliatur alterum
Comune in sua forcia talem exbannilum slare; et boc intelligalur de exbannitis a tem-
pore presentis 'concordie el posture C") fìendis, silicei de exbannitis civilatis Aretii el
eius dislriclus, ut non relineantur in Cortona vel eius districlu vel stare patianlur eos
Cortonenses ibi; et exbanniti de Cortona el eius districlu ut non relineantur in civitale
Aretii vel eius districlu nec slare patianlur eos Aretini ibidem elapsis odo diebus a
denuntiatione prius inde facta ex parte Comunis a quo fueril exbannitus.
Item quod neutrum Comune de prediclis Communibus vel boraines neutrius Comu-
nis ex ipsis lenebunt aliquam partem vel sofogiam in altero Comuni, set solum amicitie
el societati presenti et que nunc fil intendent et illam fa(ce)re curabunt et dabunt prò
posse operam ut comunitas, pax et concordia inter homines utriusque Comunis in perpe-
tuum observetur; et unum Comune bona fide curabit servare pacem et comunilatem
in altero Comuni et e converso.
Item omnes conlractus el obligaliones, facti et facle inter Ghibilinos (") de Aretio el
Comune vel partem Ghibellinorum de Cortona; item inter Comune vel partem Guelfo-
rum Aretii et speciales Guelfos vel alios de Cortona vel Comune Corlone haclenus lia-
beanlur ab ulroque Comuni prò vanis el cassis et nullius valoris, et solum hanc con-
cordiam et societatem et posturam et obligaliones et pacla que in hoc instrumento conli-
(•) La stessa copia aggiunge: auc ius platee. (t) potestarie. («) sic.
AN. 1266] CODICE DIPLOMATICO 395
nenlur servare se ad invicem promiserunt faciencio ci recipiendo, ut dictum est, [irò
ipsis Comunibus et nomine el vice i|)Sorum Communium; salvo lamen el addilo quod de
conlraclibus et obligalionibus uno vel pluril)us quem vel quos Comune Arelii vel [lars
altera de Aretio vel ambe simul vel syndici consliluti a Comuni sivc parte altera de
Arelio vel ambabus domino Rainaldo Bonacursi, domino Orlando eius fralre, domino
Tebaldo olim domini Cacciaguerre, domino Oddoni condam domini Bre(n)QÌi (•) et eorum
se(|uacibus ve! alteri ipsorum fecissent vel fieri mandassenl; quod si ipsi vel aliquis
eorum nollent ipsum contracliini dissolvere, unum vel plures, vel renunliare, propter
hoc Comune Corlone nec alii homines diete terre et dislrictus non leneantur, nec eis
preiudicet in sorte nec in pena nec in interesse nec in aliquo presens ca[)itulum nec
aliquid aliud preiudicet eis, et nichilominus dictum Comune Aretii et homines civitalis
einsdem dictum contraclum et contractus, obligationes et pacla al(|ue promissiones ha-
beant et teneant et habere et tenere leneantur [)ro cassis, vanis et nullius efiìcacie et
valoris.
Item convenerunl et promiserunt dicti syndici de Cortona nomine ipsius Comunis de
Cortona el sui dislrictus prediclis syndicis de Arelio, recipientibus nomine et vice Comunis
de Aretio, curare et facere ila quod ipsi Coitonenses habebunl in perpeluum quolibet
anno unum bonum hominem prò poteslale de civilale Aretii vel comitatu, sine fraude
et malilia eligendum vel nominandum secundum formam pactorum inilorum inter Co-
mune Cortone el dominum ppisi'opum Arelinum. Hoc acto comuniler et equaliler quod
de ipsis bonis hominibus fiat eleclio aut nominatio talis sino malilia, liabendo talis
potestas prò quolibet anno ducentas libras denarioruni minutorum prò tempore usua-
lium ad minus prò suo salario el plus si placuerit Cortonensibus de pluri, dum tamen
talis potestas eledus aut nominatus iuret antequam sue polestarie ofTitium exercere
incipiat aut incipere debeat ad Statutum clausnm Corlone et promiltat ipsum obser-
vare in omnibus el singulis casibus et arliculis in quibus loquetur Statutum ipsum
tempore ipsius potestalis iurantis, et ubi non loquerelur quod observabit formam iuris,
(dum) lamen in ipso Statuto non possit esse aliquid ronlrarium aliquibus pactis pre-
sentis concordie, et si essel, tenealur ipse potestas illud non sei'vare.
Item quod potestas Corlone qui prò tempore erit cum duobus ambasciatoribus de
Comuni Cortone semel crani anno ad parlamentum Comunis Aielii veniet et erit, facta
primo requisilione per nunlium vel per licteras potestalis ve! capitanei Arelii.
Item quod Comune et homines de Cortona et sui dislrictus facient exercilum Co-
muni Aretii comuniler et prò parte prò ipso Comuni sicut et quando facient Aretini prò
eorum faclis propriis et eorum spelialitate, dum quando per Comune fieret in Cortona et
eius districtu remaneal decens custodia personarum, sine fraude et malitia, considerata
qualitale l'adi et conditionis centrate lune exislentis. Set quando facerent Aretini exer-
citum prò factis alicuius civitalis in cuius solietate essent, lune Comune Corlone mietei
illam quantilatem que ipsi Comuni Cortone videbilur, dum lamen dece(nte)m tali ne-
gotio el ipsis Cortonensibus miclat.
Item quod dicti Cortonenses nullam posluram facient vel socielalem cum aliqua
universilale, persona vel loco sine voluntate Comunis Arelii, et ille que facle sunt liac-
(•) Brencii nella copia B.
396 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [632.
teiius ptMiitiis ipsi syndici nomine ipsius Comuiiis Corlone renunliaveriinl; salvis lamen
paclis faclis iiiter tionuiiie Coiloiie ci domiiiuni episcopum Arelinum, (]ue appaienl per
Hinnocioliim notariiim.
Ilem procui;iliuiit et facioni ipsi syndici Comunis An-lii et Corlone qiiod omnia
predicla el infra direnda ponenliir in Slalulo iilrius(]ue Comunis Aretii et ('.orione
servaiida et servari debcie, et quod nicliil in rontrarium pnnetur linii; concordie vel
paclis liuius concordie; et si essai ibi aliquid rontrarium vel |)oni accideret, non ser-
vabitur ullo modo, set prò casso et irrito habebitnr.
Ilem syndici predicti Comunis Ardii jiro se el siiis successoribus, nomine el vice
ipsius Comunis Arelii el sui dislriclus, solempniler promiserunl syndicis prediclis Co-
munis Corlone, recipienlibus nomine el vice Comunis Corlone et sui dislriclus, quod
ipsum Comune el homines Arelii el sui dislriclus exercilum facienl sicut el quoliens De-
cesse fueril ad defensionem Comunis Corlone et sui dislriclus.
Ilem quod ipsuni Comune Arelii nullam societatem ve! posluram faciel cum aliqua
universilate, persona vel loco conlra Comune Corlone; et si aliqua facta fuit haclenus
vel est ab ipso Comuni Arelii, if)si syndici nomine et vice ipsius Comunis renuntiaverunl
eidem penitus; saivis paclis faclis inter dominum episcopum Arelii el Comune Arelii sicut
apparenl per Uoduifuui nolarium.
Ilem quod ipsum Comune Arelii cum loto suo districtu manulenebit et libere stare
et permanere permictet terram Corlone et homines et universilalem eiusdera in podio
Corlone, cum omnibus eorum iuribus, iurisdiclionibus, possessionibus (et) usaii(;iis que
habebal eo tempore quo Cortona c;ipla fnit ab Arelinis el ante per sex menses, que
capta fuit il) anno a nativitale Domini Mcciviii, indiclione prima, die kaiendarum men-
sis februarii(l); salvis paclis faclis inter Comune Aretii et Corlone tempore presenlis con-
cordie; et precipue cum illis possessionibus et iuribus seu quasi et usaiiciis et iurisdi-
ctione que sunt infra ipsos line.^, silicei a Citillis usque ad medias Clanes et a rio Porcario
usque ad Lacum et a fossalo Campigelali qui venil a pede Papalonki (?)(') et Cantolene ,
et miclit in Neslorem usque ad Lacum.
Itera dicti syndici Comunis Aretii, nomine et vice ipsius Comunis Aretii, dederunt
et concesserunt et remiserunt et resserunl omne ius et actionem quod (**) et quam ipsum
Comune Arelii vel sui dislriclus habel seu habere se dicerei quacumque de causa debita vel
indebita, iusta vel iniusta, adversus Comune Corlone el homines eiusdem el sui dislriclus
in podio Corlone et possessionibus, quasi possessionibus, iuribus, iurisdiclionibus, usan-
tiis, preslalionibus quibuscumque quocumque nomine censentur et in omnibus aliis
conlenlis et contenUiris infra prediclos fìnes, el pactum fecerunt eisdem syndicis Cortone
recipienlibus ut dictum est, quod Comune Cortone nec homines eiusdem Comunis vel sui
dislriclus non inquietabunlur per ipsum Comune Arelii et dislriclus deinceps super pre-
diclis; el promiserunl insuper dicti syndici Comunis Aretii nonline el vice ipsius Comunis
Aretii et dislriclus ipsius syndicis de Cortona, recipienlibus prò Comuni Cortone et di-
strictu eiusdem quod Comune Arelii vel sui dislriclus nullum ius quod haberent in predi-
(•) pplonki. Nel cod. corion.: ppilonihi (Papiloniki?). (i>) quam.
(1) in margine, nel codice Cortonese: 0 dies nimium infelixl
AN. 1266] CODICE DIPLOMATICO 397
ctis vel aIiquo(*) prediclorum alicui universitati vel persone vel loco dederiinl, el si appa-
rerei datura vel factum ab ipso dato et facto, ipsum Comune C.ortone sine dampno
conservabunt et defendenl nomine et vice Comunis Arelii Comune et liomines de Cortona
suis expensis, pignoribus et advocalis, in quacumqnc curia et f|uocumf|ue loco et ab
omni persona et loco et omni tempore ubi dirla delensio oportuna fueiil, in loto vel
in parte, et omnia dampna et expensas reficient ipsi Comuni de Cortona ad iuramen-
tum eius syndici sine alia probatione et taxalione iudieis, et in fuluriim propterea iiec
dabunt nec facient aliquid nocivura vel nociturum prediclis in loto vel in parie ('').
Et versa vice dicti syndici de Cortona promiserunl nomine et vice Comunis de
Cortona et sui districtus ipsis syndicis Comunis Aretìi stipulantibus prò ipso Comuni
servare et compiere et servar! facere per Comune et homines de Cortona et sui districtus
omnia et singula supradicla qiie fieri debent, ut supra continetur vel scripta sunt, fieri
debere a Comuni et hominilius de Coitona et sui districtus, ipsi Comuni de Aretio et
sui districtus invioiabiliter. Et quod ipsum Comune de Cortona non dedit nec fecit, nec
dabit nec faciet in futurum aliquod nocivum vel nociturum talibus, et si appareret olim
datum nicliilominus servet predicla omnia el singula, nec ullam excusationem vel defen-
sionem prò iis pretendet vel liabere possit et alias non incidat in penam ob hoc nec
inter se, vel aliqua (°) servando que promissa sunt de pactis predictis. Hec aulem omnia
et singula Inter se fecerunt dieta Comunia et ipsi syndici prò ipsis Comunibus et no-
mine ipsorum Comunium promictendo et recipiendo ut dicium est ex pactis concordie et
unionis et posture et ex certa scientia el non per errorem el ex sponte et non per ali-
quam vira vel melum; et ila invioiabiliter prò ipsis Comunibus et nomine ipsorum
Comunium faciendo et recipiendo, ut dictum est, promiserunt solempiiiter observare et
observari facere et conflteri inter se el non negare, sub pena centum markaruni argenti
hinc inde nomine ipsorum Comunium in singulis capitulis promissa et quoliens conlra-
ventum fuerit et commictenda et exigenda et solvenda a |»arte non servante servanti;
et insuper non servans servantis nichilominus dampna et expensas, ut supra dicium est,
ad iuramentum syndici servantis reficere leneulur sine alia piobalione. El obligaverunt
invicem faciendo et recipiendo, ut dictum est C); et actum est inter eos, quod pena
soluta vel non, semel ve! pluries, predicla sint firma cum obligaiione pene el omnium
prediclorum, et quelibet pars fecit alteri parti sic predicla ex eo quod meritum recepii
ab altera parte, ut supra declaralur, et ut altera pars ea sibi observet que promissa
sunt per syndicos ipsius partis sibi sorvari et e converso. Et renunliaverunt ipsi syn-
dici utriusque partis in hoc facto omni exceptioni meriti non recepii et non iusli et
specialiter dictarum promissionum et pactorum invicem sic factorum et receptorum
el ob dictas causas ab una parte alteri et e conveiso, et ab altero, et cessionis et libera-
tionis non facte et doli et in factum, condictioni sine causa et ex iniusla causa vel non ho-
nesta et fori privilegio et ubique prò hiis conveniri possint et exigi el ubique ea servare
et facere promiserunt invicem et benefitio appellandi si aliquam partem ex iis condem-
pnari accideret in aliquo, et benefitio privilegiorum et rescriptorum impetratorum el
impetrandorum circa predicla in aliquibus, et quod non possint dicere se non sensisse
Tei non cogitasse de aliquo casu qui intervenire posset et omni alìì legum iuris civilis
{*) allquoa. e») Ripetuto da: el omnia dampna. («J aliquo. (<i) nella copia B segue:
ipsi ivndtci bona ipsorum Comunium.
39S DOrUMKNTI PF.n I.A STOniA I)' AREZZO [632-03.1.
et canoiiiri statiiloinm, roiisueliuliiiis et facli preseiilium et fiiluioriim ausilio coritra
piTiiicta aliqiio lompoio in aliqiio facieiilium et se liiis non iisuros vcl aliis defeiisio-
niluis ali(]iiil)iis raiisa prodicla voi aiiqiia ex eis invicem s|M)|)()ii(l(!rinil |)io (loiniiiiihus
el nomine el vice Comiiniiim pietliclonim. Et syndici utriusque (".oinunis in anima
liominum Comiiiiis ciiiiis snnt syndici solempniter ad sancla Dei evangelia, lacto libro
oorpitraliler, inraveiiinl, iiona fide sine fraiide, preilicla omnia et singula quilibel prò
sua parto servare et servari facere inviolabilitcr alteri parti et e converso.
Achilli t'si inter diclas pailes et in predictis et circa predicla et quodlibet(') picdicto-
rum, (pioil liec non intelli^'aiitnr facta centra dominuin e|»iscopum Aretinum, set salva
siili parla (pie facla siinl iiilcr (".omuiu; Oirtone et ipsiim dominum eiiiscofinm Aretinum,
ut appai iMit per llumeciolum iiotarium(l), de (juibns liabere possinl copiain si velint .'syn-
dici (liimuiiis Artitii; et salva siiit j)acla et ea qiie facta snnt inter dominum episcopum
Aretinum el (lumune Aretii, ut apparerò polest per llodiilfiim uolarium de Aretio, de
quibus liabere possint copiam si velint syndici Corlone et ipsum Comune Cortone('').
Ada suiit hec sub pnrlicu castri (") palalii Comuiiis Arelii, die nono iiilii inliantis, co-
ram domino IJosone de Hugoliio poteslate et dominis Tarlalo de l'etramala capitaiieo et
xxim"'' populi el Comunis Aretii, domino Mallieo de Sassolis, domino Frederigo de Ma-
rabollinis, Vellio domini Munaldi, Tribaldo domini Taske, Piero domini iNiepi, domino
Matlieo indice condam Bonaveris Magalotti, domino Terno de Bostolis, Orlando domine
Chiriande, Bretuldo condam lldebiaiidiiii Claiissimi, Braccio Amici, Trigivallo notarlo,
Pagano (iiiasclionis, Kichiloro notarlo. Orlando Folci, domino Bruno iudice de Cortona,
domino Caccia condam domini Bretoldi, domino Cortonense iudice filio Detaiuve, Ben-
cevenne comlam Pelruccii, Lomo condam Magalotti, domino Andrea condam domini
Ubertini Asalli poteslate Corlone, domino Oddone Brencii, Gavardo eiiis fiiio, domino
Tomasso Bencevenni Bauli, domino Ranaldo domini Bonacursi, Bioccardo domini Spol-
liagrani, Caccia domini Tebaldi, Frederigo domini Cuidonis, Bolgaruccio Benvenuti,
Anibaldo Ranuccii el Nicola Rainerii l'ecii, Friderigo notarlo de Cortona el Abraccianle
notarlo de Aretio ad liec testibus specialiler deputatis.
Ego Guailagnus notarius filius condam Bonamici et nunc populi el Comunis Aretii
scriba predictis omnibus et singulis inlerfui rogatus scripsi et publicavi (2).
{•) quoliàet. (>>) Questa clausula venne intieramente omessa nella copia B. i=) parola omessa
nella copia B.
(1) Ved. doc. 617.
(2) Nel Registro vecchio Cortonese quesl' uUinia parie del documento è cosi riferita:
"Actum in civitate .\retii, sub portici! palali(i) diete civitatis, presentibus domino Bosone de Heugubio
polestale eiiisdem civilalis, domino Tarlato de Petramala capiianeo populi civitatis predicle el xxnii'"' ipsius
civilalis, domino Mafco de Sassolis, domino Andrea quondam domini Uberlini Adsalti, domino I'>ederigo de
Marabuliinis, Vellio quondam domini Munaldi, Tribaldo domini Taske, Pero domini Nepì, domino Mafeo quon-
dam Bonaveris Magalolli, domino Terno de Bostolis, Orlando domini Giriande, Bertuldo quondam lldibran-
dini Claiissimi, Bracliio notarlo quondam Amici, Prizivallo nolario, Pagano Guasconis, Richiloro nolario, Or-
lando quondam Falki, domino Bruno iudice de Cortona, domino Caccia iudice quondam domini Bertuldi,
domino Cortonense iudice, domino lohanne iudice Rubei Homodei, Bencevenne quondam Petrucii, Homine
quondam Magalotti et Abraccianle quondam magislri Bonfilioli et Guadagno quondam Bonamici notariis populi
civilalis predicte et pluribus aliis testibus ad liec adhibitìs el vocalis el rogatis.
Ego Fredericus Ugolini notarius imperiali aucloriiate iudex ordinarius et notarius el nunc Comunis Cor-
lone (.scriba) predictis inlerfui et ut supra legilur mandalo dictorum paciscenlium rogalus sss. el publicavi,,.
A«. 12G6] CODICE DIPLOMATICO 399
Ego Abraccianle olim magislri Bonfilioli sedis aposlolice aucloritale index et iiolaiius
el iiunc populi Aretini scriba omnibus supradictis una cum anlediclo Guadagno inlerfui,
et quia predicta per euin inveni solempniter scripta et |)ublicala, ideo me subscripsi
et meum signum apposui.
Ego Slurione filius lohannis sacri palatii uolarius, prout inveni in originali instrnmento scri-
pto et puhlicato per Guadagnum uotariunt et subscripto per Abracciante uotarium ila fideliter
exemplavi nichit addendo vel minuendo, ideo menmque signnm apposui.
633.
1 Ghibellini di Arezzo e di Cortona abrogano qualsiasi patto di alleanza che aves-
sero concluso tra loro.
Arezzo, Portico del Palazzo Comunale • 9 luglio 1266. [K. Arcti. di St. ili Fir., Capitoli,
\o\. XXIV, e. 171'].
In nomine Dei eterni, amen. Anno Domini MCCIxvi, indictione vini, domino Cle-
mente papa residente, neraine imperante, eodem die et loco el corani dictis testibus (I).
Apparebant inter Comune Corlone seu parlem GbibeIJinorum de Cortona et partein Ghi-
bellinorum de Aretio contractus solielatis et posture, facli manu Humecioii notarii de
Cortona et mei Guadagni notarii infrascripti, qui fuerunt dissoluti ut infra sequilur.
Domini Guido Berardini Mende et Ceretanus olim domini Bcrardini Gualfredi syn-
dici Comunis Cortone et districtus ad hec specialiler constituli, sicul patet per Fride-
rigum notarium de Cortona, nomine et vice ipsius Comunis et parlis Guibilinorum de
Cortona ex una parte, el Gabriellus preco syndicus partis Guibilinorum de .Aretio et
horaìnum ipsius partis solempniter ad hec constitulus, nomine et vice ipsius parlis et
hominum Guibilinorum de Aretio ex alia, sicul palei jter Jlanfredum notarium de
Aretio, sponte et ex cei'ta scientia et non per erroreni, prò bono slalu et pacifico Co-
munis Aretii et Cortone, absolverunt se invicem ab omni postura et solielale, promis-
sionibus et pactis et obligationibus et iuramentis que et quas olim simul fecerunt seu
Inter se invicem hactenus vel facta fuerunl a quibuscumque ipsa occasione, quocumque
modo et quacumque occasione, de quibuscumque rebus vel faclis vel condilionibus
usque nunc, et nominalim unde apparere possunt inslrumenta per Guadagnum notarium
de Aretio et Humeciolum notarium de Cortona vel per alios quoscumque nolarios, vel
alias quaslibet probationes et paclum inter se et sibi invicem predicto modo facieudo
et recipiendo de aliquid non petendo ab una parte alteri ex predictis occasione diete
posture et pactorum et eorum que continentur in dictis instrumenlis inde apparentibus;
volentes et decernentes et firmautes ex nunc omnia predicta revocata esse et cassata
bine inde, et instrumenta dieta et omnis probatio inde apparere valens, prò cassis et
cancellalis haberi et cancellari mandaverunt. Renuntianles ipsorum inslrumenlorum et
probationum omnium inde apparere valentium benefitio; et confessi sunt syndici dicli
(1) L' alto segue immediatamente il surriferito.
iOO nncuMKNTi PEB LA STORIA d' arez/o [G3:{-C;U.
ab allora paite; ol e coiiveiso pio prediclis silicei iiivicem faclam absoliitioiicm ul
diiiiim est et receplam; et eliam quìa ulilitas pacis el boni status ilictorum Comiinium
inde provenit et lioiiostatis ex hiis fil et servatur ab eis potius qnam starent predicla; et
remiiitianles omni exceptioiii prediclorum meritorum non receptorum invirem el pacis
et boneslatis non sic evenientis vel servale ol) id, doli el in factum el sino caiija el fori
el e. El proiniseranl invicein nomine prediclorum (lomunis et parlium et pio eis fa-
ciendo el recipiendo ul diclum est, predictam absolutionem et omnia predicla seniper
et iiiiiqiie rata habere el con/iteri et non ne.care; et (]HO(i non est dalum vel factum liinc
nec inde invicem eie. sub pena cenlum marcliarum argenti el e, el omnia dampna el
expensas relioere el e. Obligantes invicem i)ona dictus syndicus de t^ortoiia bona Comunis
Cortoiie el hnniinum Comunis et parlis el dictus syndicus partis Oaibilinorum de Aielio
bona parlis el hominum ipsius partisele., prò liiis servandis el e. Et pena soluta eie.
Farla sunl lier omnia et singuia ad pelilionem et instantiam partis Giiibilinoruni de
Aretio el syiuiici piedicli ipsius parlis, qui Ciuibilini provideranl ul dicebat ipse syndicus
Guibilinoruni ex hoc bona preiiicta pacis el lion€Statis |)rovenire posse debere.
Ego Guadagnus nolarius fìlius condam Bonamici el lune populi el Comunis Arelii
scriba predictis omnibus el singulis iiilerfui rogaliis sciipsi et publicavi.
Ego Abraccianle olim magislri Bonlilioli auctorilaie sedis aposlolice index el nola-
rius et nunc populi Aretini scriba supradictis omnibus una cum antedicto Guadagno
notario interfui, et quia ea per ipsnm Guadagnnm inveni solempniter scripta et pubii-
cala ideo me subscripsi el meum signum apposui.
Ego Slurioiie filiiis [vhannis sacri palalii iioiarius prout iuveni in originali inslrnmento scripto
el piiblicatu per duadagnum notnriiim et Sìibscriplo per Abraccianle uotarium ila Iranscripsi el
exemplari el nicili addidi nec dimiuni. ideo meumqne signum apposui.
634.
Transazione e capiloii Ira il Comune di Arezzo e il vescovo UufjlieLmino riguardo
al possesso di Pieve s. Slefauo.
Arezzo, Palazzo rescOTile • 2S agosto 1266. [U. Ardi, di si. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 4.S'].
7/1 Dei numine amen. Ilic est tenor el forma sive exemplum cuiusdant publici inslrumenti
confecti manu Percivalli notarii condam magislri Clerici, extracti el exemplati de Registro Co-
munis .\relii: qui sic dicil:
In Dei nomine, amen. Anno ab ipsius nativitale Millesimo ducenlesimo sexage&imo
sexlo, indiclione vuii, papa Cleineute residente et nemine imperante, die sabbati xxvui"
agusti. Dudum tempore scismalis et divisionis seu gueire civitalis Arelii castrum Plebis
sancii Stephani, vocalum CaslL'umfraacam, quodicivitas Ajieliii>a suam, leiTam manualem
conslruxerat, destrnclum extitit seu fundilus demolilum, propter quod homines sire
incole eiusdem terre, qui ad manus civitalis manualiler tamquam cives ante destirur
ctionem ipsam exlileranl, coacli sunl per ili versas parles extra la rem proprium esulare,
el cum non possent imminente malilia lemporis sibi aliter providere, ad quedam pacta
el conventiones devenerunl cum domino Guiliielmo venerabili palre episcopo aretino;
qui iuxta conventiones et pacta predicla extra locum solilum eos reposuit, el omnes
AN. 12G61 CODICE DIPLOMATICO 401
in unum in loco ubi dicebalur Ulmum iuxta llumetn Tiberim collocavit, cui castro
inapositum est nomen Castrum sancii Donati, et idem nomen vulgariter appellalar, protìt
de condiclionibus et pactis et omnibus que facta i'norunt inter prodiclum dnminum
episeopum et ipsos homines constai per publicum instrumentum scriptum manu Alberti
notarli eiusdem loci, tandem civitale Aretina ledeunte ad pacem, materia divisionis
et dissensionis expulsa, tempore poteslarie domini Bosonis de Hugubio et capitanie viri
nobilis domini Tarlali civis aretini, deliberato (Consilio xxnii qui lune temporis eranl
ad regimen civitatis predicle, dieta civitas iura sua super omnibus et precipue super
ipso castro et hominibus recuperare et exigere procurabal, repelendo dictos homines
et castrum tamquam suos homines mannaies sue iurisdictioni omnino suppositos. Cui
dictus pater Aretine sedis antistes iuxta sue dispositionis arbitrium resistebat, dicens
et allegans se licite lacere |)Otuisse cum ipsis que fecerat lam super reposilione castri
quam super condiclionibus et pactis inilis cum eisdem, dicens in(de) ipsos homines quoad
fidelitatem et iurisdictionem et ipsum castrum ad se plenarie pertinere, et enim diclis
capitaneo et xx!!!!"*" asserentibus, quod nichil fieri poterai nec per homines qui erant
suppositi civitati, nec per eundem episeopum in preindicium iuris civitatis et Comunis
Ardii, et cum super hiis fuisset diulius a partibus altercaUim, tandem decreverunt
ambe parte*, lam ipse venerabilis episcopus [)ro se et ecclesia Aretina quam ipsi capi-
taoeus et xxiiii"'' nomine civitatis et Comunis Arelii, potius ad concordiam, finem et
transactionem venire quam inter se non sine dispendio rerum et laboribus personarum
amplius litigare, cum ex huiusmodi litigiis et questionibus aliquando non solum super
hiis de quibns questio agilalur, verum etiam super aliis plura consueverunt scandala:
exoriri. Quare potius elegerunt ambe parles in comuni concordia, quod res predicle, ca-
strum et homines ad civitalem et Comune Aietii, a quibus discesserant, revertanlur, et
predicto domino episcopo sive ecclesie Aretine sallem de impensis factis in res prediclas
et earum occasione secundum infrascriplum modum per Comune Arelii satisfiat. Quare
idem venerabilis pater dominus Guiglielmus episcopus aretinus considerans et actendens
quod sibi et ecclesie sue valde expediebat super iioc annuere volis civium et eis re-
stiluere que acquisiverat de iure civitatis contra ipsos homines, volens etiam odia et
scandala ac dampna, que occasione predicla accideranl, evitare, presente et consentiente
Palmerio syndico universitalis et hominum dicti castri, ad omnia infrascripla, qui se
plenum et suffìciens mandalum habere dicebat lam ab archipresbilero Plebis sancii ■
Stephani quam ab hominibus Comunis et universitalis predicle, prout constare dicebaf
manu dicli Alberti notarii, et hoc idem tìrmiter asserebat, ex causa finis, pacis, concor-
die et transactionis in perpeluum valiture, per se et suos successores, nomine episco-
palus et ecclesie Aretine, dedil, finivil, remisil alque transegit domino Guidoni Petri
Teriscii generali syndico Comunis Arelii, recipienti vice et nomine Comunis Arelii, pre-
sentibus prediclis dominis capitaneo et xxiiii"'" et volentibus, castrum prediclum cum
omni sua curia et districtu, cum omni iure quod (habet) in dido castro et foio sive'
mercato ve! mercatale quod ibi fit vel fieri consuevit ve! posset.
Tlem homines et fideles colonos residentes nunc in dicto castro vel loco predicto
cum omni redditu, pensione sive prestalione quam recipere deberet lam a Comune
quam a singularibus personis dicli loci, et omnia iura sibi compelentia vel que sibi
competere possent vel episcopatui Aretino in loco predicto posilo iuxta prediclum fin-
402 DOCUMENTI PER LA STOBI* I)' ARKZZO |63i-6n[).
men Tiberis et Plebem sancii Slepliani fil leriani prciiominali Palmorii el lorrani r.oiii
eiiis fratris, strada eunle per ipsum caslrum, ad liabiimlum, loiioiidum el possideddiim et
qiiicquid eidem syndico nomine dicli Comunis Ardii ol ipsi Comuni perpelno placueril
facicndum sino ipsius domini episcopi el suorum successorum molestia et conlradic-tione.
Ilom ex causa liansaclioiiis el finis, dedil, cessil el concessil el mandavil prenominalo
domino Guidoni syndico, sti[)ulanti et recipienti vice el nomine dicli Comunis Arelii, om-
nia ima el acliones reales el personales, medias sive mixlas etomnes alias eidem domino
episcopo nomine dicli episcopalus compelenles et compeliluras el que sibi compelunt
el competere viilenlur vel possunl in rebus vel iiiribus sufiradirlis, consliliiendo ipsnni
syndiciiin nomine l'.omunis Arelii piocuralorom in rem suam et dominum principalem,
ul nomine ipsius Comunis el prò ipso Comuni possil inde agere, causari, excipere el
replicari el conlra (juembbel agenlem se tueri in iudicio el extra, remissa penitus
denunlialionis necessitale, ci omnia facere ulililer el directe que ipso dominus episcopus
el ecclesia Aretina facere poterai anie finem et transaclionem prediclam el que verus do-
minus et legiplimus el verus procuralor possel facere de re sua propria. Insuper predictus
dominus episcopus per se el suos successores, nomine sui episcopalus el ecclesie Are-
tine, promisil prediclam finem, refulationem el transaclionem el omnia et singula supra-
dicla lìrma et rata tiabere el tenere perpetue el contea non venire aliqua ratione, et
nichii dedisse vel fecisse vel facere buie conlraclui nocivum vel nociturum, set de suo
dato et facto promisil ipsum syndicum et dictum Comune Arelii defendere et tueri per se
et eius syndicum, et ante lilem el in ipsa lite el post lilem se liti opponere conlra
quemlibel lilem moturum eidem Comuni Arelii vel alteri ab eo aliquod ius habenti, suis
expensis, omnibus [)ignoribus et advocatis, in curia et extra et coram quocumque iu-
dice tam ecclesiastico quam civili. Alioquin si predicla omnia et singula non observaret
vel contraveniret in aliquo, promisil predictus dominus episcopus per se el suos suc-
cessores nomine dicli episcopalus dare et solvere nomine pene el prò pena prediclo
domino Guidoni syndico, recipienti vice et nomine dicli Comunis Arelii el prò ipso
Comuni, quingenlas marchas boni et puri argenti; que pena totiens commiclatur et exigi
possil quoliens predicla omnia vel aliqua ex eis servala non essenl vel contravenlum
forel in aliquo. El dampna omnia el expensas reficere integre sine aliqua diminutione ad
iuramenlum simplex syndici dicli Comunis Arelii, que dixerit se propterea fecisse vel
subslinuisse in curia vel extra sine alia probatione vel iudicis taxatione. Et pena soluta
vel commissa, nichilominus contraclus in sua permaneat firmitate cum promissione pene
et obligatione bonorum et observalione omnium prediclorum. Pro quibus omnibus et
singulis fldeliter obscrvandis el adimplendis predictus dominus episcopus nomine ipsius
episcopalus el ecclesie Aretine conslituil (se) ea etsemper prò dicto Comune precario
nomine possidere, Pro qua fine, concordia el Iransactione predictus dominus episcopus
non spe future numerationis vel solutionis confessus est habuisse et recepisse a pre-
diclo domino Guidone syndico dante et solvente prò diclo Comune Aretii, et de pecunia
ipsius Comunis, trecentas libras bonorum denariorum aretinorum minutorum. Renun-
tians exceptioni non hahite, non numerate, non tradite et non solute pecunie, condi-
ctioni sine causa et ex iniusta causa, doli et in factum et privilegio fori et beneficio
decrelalium el decretorum el illi decretali que incipit: Sibi diligenti; et benefilio clericali,
el omni alii iuris et legis auxilio sibi vel dicto episcopatui in aliquo patrocinanti per-
sonal iter vel in rem.
AN. 1206-1268] CODICE diplomatico 403
Aclum io porla Fori Aretine civitatis, in palatio predicli domini episcopi, coram
domino fluidone Gregorii, domino Rainaldo de Casirofocognano, Leone Bonifatii, Mallieo
notario qui fuil de Capodemonle, Gratia Bonenconlri, Trufollo domini lldibrandini de
Montebono, lldibrandino Florimberge(") et Uguicione nolario dicli domini episcopi testi-
bus ad hec habilis et rogatis.
Ego PercivallusC') fiiius magistri Clerici auctoritale imperiali notarius et lune predicto-
rum dominorum capitane] et xxiiii""' et populi Aretini scriba predictis interfui et roga-
tus ea omnia scripsi et publicavi.
Ego Gerardus notarius condam magistri Artini mandalo et licentia domini Guillielmi iudicis
dovitìti Gregorii A^^igiiidi copitanei Comitnis et popidt aretini, sicut inveni in predictis instrìi-
meitlis origmalibìis dicli Begislri Comums Arelii, iiichil mutando ad lesionem snhslanlie , fideliler
in liuc qualerno Iraièscnpsi et exemplavi dtligenler et ad memoriam rneum signiim npposui.
635.
Sentenza di Filippo degli Asinelli poleslù, colla quale conferma ogni diritto del Co-
mune sulle selve e pascoli delle Chiane, di Frassineto, Vallagine e Acutolo contro
alcìmi monasteri della città e alcune persone.
Arezzo, Cattedrale - 15 giugno 1268. [R. Arch. di Si. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 79].
In Dei nomine, amen. Nos Phylippus de Asinellis de Bononia Dei et imperiali gra-
tia aretina polestas, cognilores et diffinitores facii seu queslionis vertentis inler Comune
Aretii ex una parte, et inler quasdam singulares personas et loca religiosa civitatis,
comitalus et dislriclus Aretii occasione terrarum, silvarum, pascuorum et Cianium,
Valiaginis, Agutoli et Frasseneli lam ex forma capiluli Constituti civitatis Aretii quam
etiam ex forma Consilii generalis et specialis civitatis eiusdem nobis collata, volentes
nnicuique ius suum tribuere iuxla legis censuram et ipsam questionem fine debito
terminare, visa forma Constituti capiluli specialis super ipsa materia et negotio loquentis,
et viso quodam publico inslrumenlo scriplo et posilo in Registro Comunis Aretii fa-
ciente prò ipso Comuni Aretii, et visis quibusdam aliis publicis instrumentis facienti-
bus prò quibusdam spelialibus personis et locis religiosis, videlicel: instrumentum do-
nalionis facte Comuni Aretii a marthionibus Rainerio et Ugolino fratribus de predictis
terris, silvis, pascuis et Clanibus, facte sub anno Domini Mclxxxx(l); et viso instru-
raento donalionis facte monasterio sanctarura Flore et Lucilie a quadam domina Sophya
filia quondam Berardi de medietate silve Agutoli, facto sub anno Domino M . Ixxxxvn;
et viso quodam publico instrumento donationis facte ab Ugone marchione predicto
monasterio sanctarura Flore et Lucilie de tota silva Agutoli facto sub anno Domini
Millesimo Imi; et viso quodam publico instrumenlo donationis facte a Guidone mar-
chione monasterio de Cruce de ci. slarioribus terre in silva de Frassenelo infra certos
(•) Altrove; Flore tubcree. (>>J Perciealdus.
(1) Tale dona/.ione è del maggio 1180 e non del 1190 (n. 391).
4U4 DOCUMKNHl PEB LA STORU. D AREZZO [tili.'S-UI^T.
UjìOì>, facto sub aijuo Domiui .Millesimo cxxx; el viso (|uijiJ;iin publico iiistrnm^'iilo
(ioiialàoiiis facto a Kaiiieiio luaicliiuue l'oieusi Huru:jriJi civi aretino dn in(jilict;ilL' prò
indiviso castri et curie de Monlecello sub anno Domini MCCxvii, et quodam alio iii-
stru,ui<!nto publico vundilioiiis facle a Malliso de Moiilai^iilo tutorio nomine lilìùrum
condani Llguicionis ni;ircliioiiis, llollcfredo, Ilanerio de Nolio, Secxarnore et Forensi
boroardi de loto castro MoiiteceIJi cum. snis |ierliiienliis, facto sub anno Uomini MiXxv;
e.l viso i|aoilam alio instiumenlo i)ublico veoditionis facte dicto Forensi condam Beroardi
a prediclo Uguicione de loto castro Montecelli et eius curia facto sub anno Domini MCCxvii,
et viso (|uodam alio publico inslrnmento vendilionis facte a Gerardo et Paganino (iui-
doijis ci C'iiimuldo de Vitiano de (|uadam pelia terre posila in Barbara sub anno Do-
mini Mclxxxviiii; audilis, oxauditis et intellectis diligenler iuribns, rationibus el alle-
gationibus tam syndici Comunis Arelii quam etiam predictarum singulariuni persona-
rum et locorum religiosorum, liabita quoque super liiis omnibus et singnlis supradictis
pienissima deliberationc et tractatu; considerantes el videnles apeitissima ralione quod
instiumentum predictum scriptum et positum iti Registro Comunis Arelii faciens prò
ipso Comuni antecedit tempore omnia alia inslrumenta predictarum singularinm per-
sonarum, exoeptis inslrnmento donationis facte a dieta domina Sophya prefato mona-
sterio sanclarum Flore et Lucilie, et alio iustrumento donationis facto prefato mona-
sterio de Cruce a Guidone marchione [)redicto, et excepto alio inslrnmento donationis
facte a Gerardo et Paganino Guidoni et Grimaldo de Vitiano de ijuadam petia terre
posila in Barbara, ut suporius per singula scriptum est. Dei nomine, Consilio et auxilio
invocalo, in scriptis sententialitei' dicimus, pronnnliamus et ditììnimus ('omune Aretii
habere posleriora et anteriora iura in predictis lerris, silvis, pascuis et Clanibns, Vaila-
ginis. Agutoli et Frasseneti omnibus et singnlis singularibus personis, exceptis pre-
dictis locis religiosis et ab eis causam habentibus, et exceptis etiam predictis Guidone
et Grimaldo de Vitiano et ab eis cansam babentibus, ipsas terras, silvas. pascua et
Clanes ail ipsum Comune Aretii pienissimo iure et totaliter perlinere; ad hec omnibus
el singnlis personis el locis exceptis predictis et ab eis causam habentibus qui habent
posleriora iura in predictis terris, silvis, pascuis et Clanibus quam Comune Aretii ha-
beat, super hoc perpeluum silentium imponenles.
Lata, pronumptiata, leda et publicata fuit hec sentenlia in Consilio generali Comu-
nis et populi Aretii, ad sonum campane et vocem preconura, in ecclesia Episcopatus
Aretii more solilo congregato, presenlibus ibidem domino Castellano domini l'eparade
de Bononia capilaneo et dominis xxiiii'"' populi Aretii, sub anno Domini Millesimo CClxvui,
temporibus domini Clementis mi pape, indiclione xi, die veneris xv mensis innii, co-
ram dominis Peregrino de Malgerinis et Guillielmo iudicibus et assessoribus predicli
domini poteslatis, Ugolino de Cerreto et Detalievi eius notariis, Gisello Guidonis Ughi,
Orlando Orlandi domine Giriande, lacobo lacobi Vegnatis nunc notariis Comunis et
curie Aretii, Guadagno et Gabriele preconibus Comunis Aretii et aliis pluribus vocatis
et rogatis lestibus.
Et ipsam prolationem et pronumptiationem factam prefatus dominus Phylippus are-
tina potestas, auctoritate et volunlate prediclorum dominorum capitanei et xxiin"'' et
tolius Consilii supradicti, nullo ipsorum contradicente, dedit domino Ubertino ludici
olim domini Uberlini lohannis Blanci et Gue^oni notarlo fìlio Rainaldi Teste syndicis
MK. I'Ì68J CODICE DIÌ'LOltrATlCO l63
Oomuilis Aielii pio ipso Comuni lacobiim (') (lublicuiii numptium el balitorcm
Couiunis Arili! el populi civiialis eiusdem, qui ipsos syndicos prò Comuni et populo
Aretino recipienles, de prediclis lerris, siivis pascuis el Clanibus, ni supra dicium est,
in Gorporaiem possessionem el tenulam inducal.
Ego Ainannalus condam Amannali de Arelio ab imperiali maieslale index ordinarius
et notarius conslilulus el nunc Comunis Arelii cancellarius, liuins senlenlie prolationi
et aliis supradiclis interini, et ut suprà legilur mandalo prediclorum dominorum pole-
stalis, capilanei et xxiin""' el tolius Consilii supradicli sss. et publicavi.
636.
Lettera di Clemente IV al rescoco di Arezzo Guglielmvio degli Lbertini circa la li-
berazione di messere Oddone di Cortona fatto prigione.
Viterbo • 16 luglio 1268. [Arch. \alic.,Regest. Clemenlìs ir, voi. 30, e. 8i; 33, e. 82,
ep. 517; ?,i, e. 128'; 3-3, e. 94 , ep .522: 36, e. 122'].
M.\RTÈNii, Tliesaur. novus aneiloctor., il, 618, n. Dci.xxvii.
Episcopo aretino.
Cum dilectum fiiium nolnlem virum Oddonem de Cortona nostrum et ecclesie Ro-
mane ac carissimi in Cliristo filii nostri C(aroli) regis Sicilie iliuslris devotum prò facto
dilecli filii Berlrandi Albe militis, de quo scripsimus libi nuper, quem intelleximus
captum in nemoribus detineri, el prò quibusdam aliis nostris negotiis deslinemus,
fraternitatem tuam ea qua possumus affectione rogamus, (|uatenus ob reverentiam apo-
stolico sedis el noslram super huiiismodi negotiis et aliis que sibi per dilectum tilium
nobilem virum Guillelmum Eslandardi senescallum provincie sunt iniuncta, eidem im-
pendas et per tuos impendi facias cousilium el auxilium oporluna, ita quod nos exinde
tue devolionis prompliludinem, quam in aliis probavimus, commendare uberius merito
valeamus. Datum Viterbii, .wii kl. augusti, anno mi".
Potestati, Capilaneo, Consilio et Comuni Aretino in eodcm modo.
637.
Privilegio del vescovo Gugliclmino dato alla Pieve di Montepulciano e ai suo arci-
prete.
Castello di Civitclla - 26 settembre 1268. [R. Ardi, di St. di Siena, Registi: Comunis
Montipolitiani, e. 96].
Copia del sec. XIV.
In nomine Dei eterni, amen. Guillielmus divina miseratone arelinus episcopus dileclis
in Chrislo filiis Venture archipresbilero plebis sancte .Marie de Montepoliciano el Capi-
tulo plebis eiusdem salutem et benediclionem. Desiderium quod ad sanum proposilura
et animai'um salutem pertinere monstralur, auclore Deo, est sine aliqua dilatione com^
(•) Spazio lasciato in bianco.
40l> DOCUMKNTI PEK /.A STORIA I)' ABEZZO [037-6;iM.
pk'tuluin. tatuili i;,'iliir |ii()|iosiliiiii vestrmii, divina preveniente ac sulisequeiite clenii'iilia,
lione&latis vestre inaliiiilus bune opinionis udorem et |)ro|)c el lon^^e piupositis adspi-
ravil, nos veslro provecliit, annuente Domino, proveclus adiungere ciipientes, pi(;l)eiii
vestiam et lncnni, pio beale iMarie virj,'inis ci lieati loliannis baplisle iev(;ienlia, cui
dedicata esl, in noslrani noslroruniipie successoi uni lulelani el proleclioneni suscipiuius
el beali Donali, el, nostro ipsani el vos anclorila(ti)s priviiej^io munienles, ab omnium
personarum iiigo liberani perpetuo permanere deorevimus. l'er presenleni igilni' piivi-
legii nostri paginani anctoritate nostra staluimus, ni «]uei:um(pie bodie ecclesia veslra
iure vel ex antiqua consuetudine possidet. sive in posleruui concessione ponlilicuui,
liberalitale prinripum vel iiblalione lìdeliuni canonice poleril adipisci, lirma vobis ve-
strisque snccessoribus ci illibata perniaiieaiil. Onia veio nobis per publica doi!umenla
el fama longissima c(instilil evidentcr, i|ii(iil ipsa plebes sancle Marie de Mniilrpoliciano
batismalis lionoi-is dignitale prefiilgel ac eliam omnes el singule ecclesie seu capelle
de Monlepoiiciano, silicei ecclesia sancii Donali, (icclesia sancii Aniiree, ecclesia saneli
Laurentii, ecclesia sancii Bartolomei, ecclesia sancle Maigarite, ecclesia sancii Ber-
nardi, ecclesia saiicic .Miistiolo, ecclesia ci dumiis leprosoium sancii I, acmi, ecclesia et
domus hospilalis ci plebes antiqua de Monlepoiiciano sunl ecclesie maniiales sancle
Marie predicle el veslre, el ipsaium inslilnlio el destitulio seu rel'oimalio el gnbernalio
pieno iure immediale speclanl ad archipresbilernm veslie jileliis lanKpiam ecclesiariini
vestraruni manualium in vi-slra pairocbia et plehalu silarnm, ecclesia sancle Musliole
predicla dumlaxal excepla, quoad capellani posilionem in ipsa solnm quod lieri debet ex
pacto j)er pieposilum sancle Musliole elusine, in omnibus tamen aliis pieno dominio
el iurisdiclione diete ecclesie sancle Musliole libi aivliipresbilero et diete plebi tue to-
laliter reservata, ipsas omnes el singulas ecciesias et domus prediclas cum earum perli-
nentiis, ac inslilnlionem el deslitiilionem ipsarum lamquam manualium ecclesiarum tua-
rum et batismalis dignitalis lionores, proni vestris apparet puhlicis documenlis el prout
exanliqua consuetudine approbatiiin esl, lilii VenUire arcliipn^sbitero supradiclo el suc-
cessoribus luis lue(|ue plebi in per|>etuum aucloritate nostra concedimus, el concessas
perpetuo confirmamiis. Sepulturas quoque omnium niorientium in Monlepoiiciano el me-
dietatem teslamentoruni seu iudiciorum, m(jbilium et tolum immoliilium a qnocumque
decedente in Monlepoiiciano vel alibi tue plebi vel ccclesiis luis l'elictorum in ultima
Yoluntate, decimas omnes omnium liominum de Monlepoiiciano seu liabilantium ibidem,
ac eliam primitias et obiationes de iure debilas vel consiielas, libi arcbipresbitero et snc-
cessoribus luis ac plebi lue in perpetuum concedimus alque damus: ita quod tu semper
omnia et singula supradicta percipiendi, exigendi, ulendi el habendi |)erpeluo per te et
successores luos aucloritate nostra plenam et liberam habeas facullalem, (|uarla dum-
laxat excepla lestamentorum nobis consueta et debita decimarum. Ad hec censemus
alque staluimus et iìimiler inhibemus ne ulli oninino liominum religioso vel seculari
clerico vel laico, ullo lem[iore liceat infra paroccbiam et pleberium plebis sancte Marie
de Monlepoiiciano predicle in te arcliipresbiterum diete plebis et clericos libi subieclos
seu ecciesias luas iurisdictionem aliquam exercere; nec ecclesiam, hospilale veJ oralorium
aliquod fundare vel edificare vel edificatum tenere seu acquirere sine tua tuorumque
successorum et nostra impetrata licenlia speciali; nec ecciesias vestras seu bona quelibet
el consueludines ac libertatem vestram vobis per nos concessas in aliquo temere per-
AN. 1268-12691 CODICE du'I.omatico i07
turbare aut temerariis exactioiiibus se» vexationibus faligare, seii vobis siibieclas pos-
sessiones et bona et iiira quelibet aiiferre, sed omnia et singula supradicta integra
conserventiir eorum j)ro quorum substeiitalione ac gnbernatione concessa sunt usibus
et comodis prolulura. Si qiiis igitur ulterius inagnns vel paivus. clerirus vel laicus,
religiosus ve! secularis, preiatus vel sulidiliis lume nostre concessioiiis libertatis et con-
suetudini^ |»;igiiiani infringere seu coiilra eam temere venire templaverit, indignalionem
omnipotenlis Dei et nostram ex lune se noverit incuisurum et a corpore et sanguiue
domini nostri lesti Cluisti et comunione fideliuin sit |)enilns alienns.
Actum in r,irone Civilelle, sub aniiis Domini Millesimo ducentesinio sexagesimo oc-
tavo, inditione undecima, domino Clemente papa residente, nemiiie, ut dicitur, impe-
rante, die mercurii xxvi meiisis septembris, presentibus domino l'alamidesse plebano
plebis de Presciano, domino l.otho canonico aretino, Ugolino lilio CialTaronis de Vul-
lerris, Alberto lilio Leoli de Aritio el Zailiiiino Honainnle de Capannule lestibus et aliis
pluribus ad hec adliibitis el vocatis.
Ego llguicione filius quondam Bunaventure Villani civis aietinus, imperiali auctori-
tate notarins et nunc dicti domini episcopi scriba publicus, (irediclis omnibus el singulis
inlerfui rogatu>, et ut supra legitnr mandato einsdrm domini episcopi scripsi et pnhiicavi.
63S.
Definizione (Iella lite verlenle Ira il priore di Vamuldoli r il cescnvo linglielmino
riguardo alla giurisdizione episcopale che '{uesli pretendeini svi monastero di
frataglia e su altri beni dell' Eremo Camaldolense.
Arezzo, Pala/zo vescovile - 5 aprile, 8 ariogriio 1269. |1!. Aicli. l'ior. I)i|)lipin.. Ciiiiiiiliti>U\.
min. S20X640, • Carta un poco strappala e peil'oiiila in ipiaklie luojio ilellf \ec-cliie piegaliiiej INello
stesso fondo di Cainaldoli si trova mia copia fatta iwX sor. M\ dal liutaio "Bonavia quondam Stepliani,,.
Annai.. CamÀi.d. V, Append. 201, n. cxxiii.
In nomine Dei eterni, amen. Anno Donimi nostri lesti Clirisli a nalivilale eins M . CC .
ixviui, indictione xii", die quinto intrantis mensis aprilis. apostolica sede et imperio vacan-
tibus. Decet episcopos et alios ecclesiarum prelatos et ()uoslibet posilos in sublimi in
pace et quiete consistere, ut a curis mondanis et vexationibus expediti liberius va-
leanl vacare divinis ut hiis que Deo sunt piacila intendere toto nisii, et cum ad hoc ex
offitio sibi credito teneantur, alios debent a litigiis et vexactionibus revocare et multo
fortius in se ipsis estendere cum ad curani sint posili aliorum (pialiler eos in domo
Domini oporteat conversari. lUim igilur ex privilegio exem|)lionis dudnm impetrato et
indulto heremo Camaldulensi tam in capite quam in membris a bone memorie Alexandre
papa quarto lis el discordia foret orla Inter venerabilem palrem dominum (Inillielmum
episcopum aretinum et domnum priorem lieremi Camaldulensis et fratres ipsius pio eo
maxime quod ius episcopale tam in liiis que ad legem diocesanam iiuani ad legem
iurisdictionis spectant videretur esse in pluribus minoratum, lesum, immo ipiasi ener-
vatum, ut idem dominus episcopus asserebal, et multe ecclesie et alia loca lieremo
*(H8 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO |638.
preilicle subiecla viderenliir a iurisdiclioiie (lieti domini episcopi liaclo vel siililracte,
|)inpter quod idem pater domiiiiis (luillielmiis episcopus arelinus non minimiiiii ranco-
rem et ndium versus Camaldulenses concepisse videietur, et multa alia litigia et discrelia
Inter partes prediclas viderentur esse propter varias et diversas causas; volentes partes
predicte, videlicet dicti venerabilis pater dnminus (luilliolmus episcopus arotiniis et
djOminus loliannes prior heremi Camaldulensis et eiusdem ordinis giMieralis, omoem
intiM- se et ecclesias suas scandali et dissensionis materiam amputare et ad pacem et
concordiam perpetuam devenire, pensata et considerala utililale magna utriusque ecclesie,
episcopatns silicei et heremi Camaklnleiisis, liabila super hiis longa et soloinpni delibe-
ralioiie, ad iiifrascriplos conlrachis Irausaclioiiis, concordie, lìnis, rcfulalionis ci pacli
dionaiionis >ive pormutalionis et cambii ex certa scientia devenerunl, videlicet:
Ornili in piimis idem veuerabilis pater dominus Guillielmus episcopus arelinus per
se et siiiìs suocossores ex certa scientia et non per errorem, ex causa refntalionis, per-
petue donationis, concessionis et tradilionis dedit, cessit, concessil, tradidil alque do-
navi! perpetuo dicto domno lohanni priori Camaldulensis heremi et eius ordinis generali
prò se et suis successo ri bu-^ et. Iieremo predicta recipienti, omnia et singula infrascripta
et infra dicenda, vel ex aliquibus prediclarum causarum sicut meliiis de iure et de
facto (ieri potest dari, iradi, denari, cedi et concedi, videlicet quod idem dominus
Guillielmus episcopus aretinus per se et suos successores et nomine sui episcopatus
assensit et oonsensit expresse exemnlioni liabite et obtente per dicium privilegium im-
o o o
pelratum tempore domini Alexandri pape quarti sub anno domini M . C(". . Iviii, pon-
tificalus vero dicti domini Alexandri anno mi (!), eximens, immo ratam liabens et ap-
probans etiam auctoritate diocesana exemptionem supradictam faclam de dieta heremo
et omnibus ecclesiis et locis et rebus et personis heremo predicte subiectis, et specia-
liter de monasterio de Pralallia et omnibus membris, iuribus et perlinentiis suis et
omnibus ecclesiis et locis et rebus, et ab omni iure siquod ei competil vel competerai,
remansit vel remanseral post impelrationem privilegii supradicli de iure vel de facto,
usu, abusu, delenlione vel detemptalione, possessione vel quasi, auctoritate predicta
diocesana, exemit; et liberavi! omnia monasleria, loca, ecclesias et personas diete heremi
Camaldulensis et ecclesias, subiecla vel subiectas eidem, ab omni iurisdiclione et iugo
episcopali, secundum tenorem privilegii memorali; promillens idem dominus episcopus
per se et suos successores et nomine sui episcopatus defendere, prolegere et manute-
nere iuxla posse dicto domno priori Caraaldulensi prò se et suis successoribus reci-
pienii et heremo supradicta et locis omnibus predictis silis in sua diocesi; et omnia
et singula iura, possessiones, fldeles et omnia bona presentia et futura in caslris, vil-
lis civilalis Aretii et ubique locorum secundum tenorem prjvilegiorum Camaldulensi
ordini indultorum et a se et episcopatu prediclo Aretino omnem iurisdictionem et spe-
ciem iurisditionis et imperium merum et mixtnm. poteslatem, usum et consuetudinem,
quod, que et quam habuissel olim episcopatus vel ipse dominus episcopus vel haberet
in dieta heremo vel locis dicti ordinis vel ipsi heremo subiectis et omnibus rebus ad
ipsam heremum vel loca eidem subiectis quocumque modo vel iure vel causa, vel de
(I) 23 luglio 1258; privilegio edito negli Annal. Camald. V, App. 106, n. lxxx.
AN. 1269] CODICE DIPLOMATICO 409
facto aut de consueliidine speclanlibus in genere vel in specie, a se et episropatu pre-
dicto aretino penilus el totaliler abdicavit et eidem donino priori Camaldiilensi concessil
recipienti prò se et successoribiis suis et heremo supradicta, et in eum transtulit et
transfudit. Salvo quod dicitiir in alio conlractu permutationis et canibii confeclo per
me notarium infrascriptum de castro Fraxeneti, Serravallis et villis Frigine, Venlrine,
Contre et Camprenc; salvo etiam et relento sibi et successoribus suis et episcopalui
aretino iurepatronatus in heremo Camaldulensi, ita quod nec ex isla donatione et con-
cessione nec ex aliquibns infra dicendis dieta heremus a iurepatronatus eximatur nec
ex predictis vel aliquo predictorum circa iuspatronatus eidem domino episcopo ve! suc-
cessoribus suis aliquod |)reindicium generetur, quia ita intendent parles et in ista con-
cordia fuerunt.
Item quod prefatus dominus episcopus aretinus per se et suos successores privile-
gium exeraptionis supradictum et quicquid in ipso privilegio continetur et alias omnia
iura, inslrumenla, pacta, consuetudines, usus et usangias dicto domno priori C.amal-
dulensi prò se et successoribus suis recipienti et heremo supradicta servabit, proteget,
manulenebit, luebitur iuxta siium posse et faciet incorrupta servar! et penitus illibata;
et ipsum privilegium ex certa scieiitia et conscientia acceptavit et voluit observari ex
eo videlicet quod, privilegio viso prefato et eiusdem tenore diligenter inspecto, idem
dominus episcopus recognovit ipsum domnura priorem Cama[ldulensem et heremum
prefjatam et loca sibi subiecta et in privilegio contenta lam in capite quam in mem-
bris exemptas esse sive exemiUa, qnod neque predicta, priorem et heremum et fratres
et loca ipsius sine periculo nec poterai nec debebat molestare, turbare vel etiam in-
quietare contra tenorem ipsius pr[ivile]gii et eius impetrationem habilam et oblentam;
unde predicta omnia et singula acceptavit, ratificavit, approbavit et observare volait
prout superi US est narra lum.
Item cessit, concessit, dedit, iradidit atque donavit perpetuo dictus dominus epi-
scopus aretinus per se et suos successores dicto domno priori Camaldulensi prò se et
successoribus suis recipienti et heremo supradicta, monasterium sancte Marie de Pra-
tallia diocésis aretine, cum omnibus inembris, iuribus, ecclesiis, curiis et pertinentiis
suis, et maxime ecclesiam sancii Clemenlis de Aritio cum omnibus iuribus et |)erlinen-
tiis suis, usibus, detentionibus, delentationibus in quibuscumque locis et ubique loco-
rum positis vel inventis vel possenl in antea inveniri quocumque modo vel iure vel
causa, facto aut consuetudine ve! usu speclanlibus et perlineiitibus ad dictum mona-
sterium de Pralallia et ubicumque dicium monasterium de Pralallia habet vel possidet
de iure vel de facto.
Item prefatus dominus episcopus aretinus per se et suos successores dedit, tradi-
dil, donavit et transtulit et transfudit in eodem monasterio de Pralallia et omnibus^
membris suis, ecclesiis et locis dicto donino priori Camaldulensi prò se el suis suc-
cessoribus recipienti et ipsa heremo, institulionem, destilulionem, visitationem, inqui-
sitionem, correctionem, reformationem et ordinalionem abbatum, priorum, monachorum,
conversorum, commissoruni et aliorum familiariorum dicli monasterii de Pralallia et
membrorum ipsius el omnia iura et iuiisdictionem el leges [episcopale]s et imperium
merum et mixlum et polestalem spiritualium et temporalium prelibati monasterii de
Pralallia et rerum omnium ad dictum monasterium spectanlium quocumque modo vel
410 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [tìiiS.
iure, relenlo sibì iurepalronaius in monuslerio de Pralallia et releiita et reservala
iurisiliclione iu castro de Fraxerieto solum in hosliijiis et cavalcalis, et salvo i)uod di-
citur in ;ilio conlraclu confecto per me nulariuni infrascriplnm de castro Serravallis
et villis Frigine, Contre, Ventrine et Camprene (1).
Ileni idem dominus episcopus per se et suos successores coiilirmavit, ratifìcavil et
ap|iro|javil ex certa scieiitia et conscientia donationem olini factani per venerabilem pa-
ci) in seguilo a questa defìniliva liansazione, per la (juale si ncquiclarono vecfliie dissensioni e vecchi
rancori, si stipulò dal priore (Jiovanni e dal vescovo di Arezzo, il medesimo giorno 5 aprile (e 1' approva-
rono il susseguente 8 giugno tutti i canonici), una commutazione di beni, cedendo uno i beni die più si
convenissero all' Licino e il Priore ijuclle terre e chiese che fossero più prossime alla sede vescovile. L'atto
conservasi nel Uiplomaiico di Firenze (Cumaldoli) e, in altro esemplare, nel Capitolare di Arezzo (n. OSH*'»);
è dato pure "in camera palalii domini episcopi,,. Ambedue le pergamene sono copie dei primi del sec. XIV,
fatte dal notaio "Honavia quondam Stephani,,.
Il vescovo cede, "ut onuiis materia srandalorum in posterum eviletur et umnis pax et concordia mancai,,
ciò che tiene "de bonis monasterii Pratallicnsis et omnia que spectant ad dictuni monasterium de Pralallia
et ad ipsum d ominum episcopum memoratum in castris de Fraxeneto, de Serravalle, de Soci et earum cu-
riis ci disirictibus, in Caniprena et in Venlrina, in Conira, in l-icgina prò ipso monasterio Pralallicnsi, in
curie de Kagio et de Pralallia, in ecclesia de Richo, in cìvìlatc Aretina, in ecclesia sancii Clcmentis de Arctio
prò ipso monasterio Pralallicnsi vel in sua diocesi rei alibi pio dicto monasterio, in domibus, curiis, terris,
vineis, culiis et incultis, pascuis et pasturis, alpibns, nemoribus, silvis etc, retenla et reservata sibi iurisdic-
lione in castro de Fregena solum in hoslibus el cavalcatis, et relenla sibi in castro de Serravalle et dislrictu,
iurisdictione et munitionc castri et fodro et annua pensione in quatuorcenlis I. scutellis ligncis ci quinque-
ginta nappis ligneis sicul de ipsa pensione constai manu Uguiccionis notarli (8 magg. 1268), et retentis sibi
in villis Fregine, Ventrine, Camprene et Contre iurisdictione solnmmodo et consuelis servitiis,,. Cede pure ".Mo-
naslerium de Feri districlus Corlone, cum omnibus inembris et iuribus suis el actionibus, lìclihus etc; usan-
ciam vel consuetudinem a monasterio de Cruce super, a dexlris et sinistris nominatim, restituii, reddidil <'X
donavil dictus dominus episcopus per se et suos successores in pcrpetuum dicto donino priori Camaldulensi
prò se et suis successoribus et heremo supradicla recipienti: monasterium de Ginezio sive de Caklospille cum
omnibus iuribus et pertinentiis suis at(iue redditibus, quod libere et expedile remaneat dicto domno priori
pieno iure, et quod .salva conscientia ea predictus dominus episcopus sine periculo anime non poterai aniplius
retinere,,.
Il priore Giovanni dal canto suo "de consensu fralrum suorum ibidem presenlium, videlicet domnorum
lacopi prioris sancii Michaelis de .Aritio, Guidonis jìrioris (sancii) Savini de Ohio, Pauli capellani dicii domni
prioris canialdulensis et domini Roberti vicecomiiis camaldulensis, confitens el asserens se ad liec speciale
mandatum habere ab omnibus fralribus suis Camaldulensis heremi heremitis et monachis Fontisboni, sicut de
ipso mandato constai per me nolarium infrascriptum, dedit, cessit, concessit, tradidit et donavil eidem do-
mino Guillielmo episcopo quicquid heremus sive monasterium de Feri camaldulensis ordinis et dictus dominus
prior prò ipsa heremo et nomine ipsius heremi habet et possidet vel habere deberet in plano de Cortona
tam in terris quam vineis, domibus, pralis, pascuis, nemoribus, afTìctibus, pei>sionibns et aliis servitiis que
dieta heremus de Feri habet et possidet a monasterio de Cruce inferius, dexlris et sinislris, versus Cortonam
el in dislrictu Corlone el spetialiler in Cablano el Cerreto,,.
Lo stesso priore cede pure al vescovo Guglielmo "ius lignandi sive ligna faciendi in silva diete heremi
sive monasterii de Feri prò igne sue fanillie ad comburendum in castro Gortone; quod dictus dominus epi-
scopus possit et valeal ligna et alia ligna sibi necessaria accipere et accipl facere prò constructione suarum
domorum episcopalus faciendarum el reparandarum in castro Corlone; alia vero omnia de monasterio de Cruce
supra, ui dicium est, a dexlris et sinistris, ex omni parte, libere et expedile remaneant ipsi heremo et mona-
sterio prediclo de Feri,,. Aggiunge pure la curia che 1' Eremo ha "in castro de Biblena,, e in "Broilo diocesis
Aretine,, e un podere "in loco qui dicitur Eschieio Aretini districlus,, e un campo "terre aratorie posilum in
loco qui dicilur Pratum novum prope civitalem Arelinam, quem campum habent ad afflclum a domno priore
Camaldulensi Gerardus et Senensis fratres de parrochia sancii Gregorii,, etc.
AN. 1269] • CODICE DIPLOMATICO 411
trem bone memorie dominum Yeronimum episcopum arelinum priori et heremn Camal-
dulensi et fralribus dicli loci de ipso monasterio sancle Marie de Pratallia, sniim eidem
donationi a>sensum tribuens et conseiisum et ex certa scientia suum iriterponens de-
crelurn; coiifitens etiam ipsam donationem fore ac fuisse factam legillimam et canoni-
cam, sicul in pi ivilegio super hac habilo et obteiilo et impetrato tempore felicis recor-
dationis sanclissimi patris domini Adriani pape quarti, sub anno Domini Millesimo
C . Ivii, ponlillcalus vero dirti domini Adriani anno iii, continelur expresse (I), sive
inveiiialur ipsa donatio sive non.
Ilem predictus dominus Guillielmus episcopus arelinns per se et suos successores
supradiclo privilegio dicti domini Adriani pape mi" et omnibus aliis in quantum spec-
tet ad monasterium de Pratallia predictum cum suis pertinenliis omnibus ex certa
scientia asscnsum suum tribuit et consensum expresse, confirmationem diete donationis
ratam et gratain habens ex certa soientia et acceptam proni in iam diclo privilegio
continetur expresse, sive inveniatur ipsa donalio sive non ut superius narratum est.
Et siquod ius in diclo monasterio de Pratallia vel in membris suis, rebus et inribus
ad eum speclanlibus aretino episropalui renianserat per clausulam illam in ipso pri-
vilegio contenlara, ubi dicitur: Salva iustilia matris ecclesie et e, vel alias quoi^umque
modo, iure vel causa eidem domno priori prò se et suis successoribus recipienti et
heremo supradicta renuntiavit, reniisit, refutavit, cessit et concessit expresse. Salvo, ut
dictum est, iurepatronalus in ipso monasterio de Pratallia tantum et iurisdictione in
castro de Fraxeneto solum in hostibus et cavalcatis et quod dicitur in alio conlractu
confecto per me notarium infrascriptum de castro Serravallis et villa de Fregina, Ven-
tina, Camprena et Contra.
Item idem dominus episcopus per se et suos successores promisit dicto domno
priori Camaldulensi prò se et suis successoribus recipienti et heremo supradicta indu-
cere ipsum in corporalem possessionem predicti monasterii de Pratallia et membrorum et
iurium ipsius que liabet in diocesi Aretina, et inductum tueri, defendere et manute-
nere prò posse ab omnibus personis et locis donec paciiicam et quietam possessionem
habebit predicti monasterii de Pratallia et membrorum et iurium ipsius, et deinceps
quotiens opus fuerit et ipsi domno priori videbltur expedire et quotienscumque memo-
ratum dominnm episcopum requisierit per se vel requiri faceret per lilleras aut nun-
tium specialem.
Item si prefalum dominum episcopum aretinum ad aliqua monasteria vel loca Ca-
maldulensis ordinis, que in sua diocesi consistunl, accedere aliquando casa conligerit
et ibidem de voluntate habitantinm in eisdem domibus vel locis rccipi gratis, quod Aeri
non possit nec debeai preler voluntalem habitanlium in eisdem, tunc prò huiusraodi
receptione vel gratia dicto domno priori Camaldulensi et successoribus suis, heremo et
locis preiliclis et domibus, personis locorum, privilegiis et indulgenliis aut immunila-
tibus eisdem concessis et dalis nullum omnino preiudicium generetui'. Ouam donatio-
nem, cessionem, concessionem, tradilionem, confirmationem et assensum et omnia et
singula supradicta promisit idem dominus episcopus aretinus per se et successores suos
dicto domno priori Camaldulensi prò se et suis successoribus recipienti facere per se-
dere apostolicam confirmari, ut possint melius teneri de iure.
(1) 15 giugno Ilo*. Ann.al. Camald. Ili, Append. 496, n. cccxxi.
415 DOCUMENTI PER LA STOHIA U" AREZZO [G38-G39.
rrelerea idem ilominus episcopus per se et snos successores hiiiic contractum do-
naliouis, cussiouis, coiicessioiiis, iradilionis et conlìriualionis ci omnia et singula supra-
dicta promisil diete domiio jiriori Camaldulensi prò se et horemo supradicla et suis
successoribus recipienti, oiniii lein[)ore firma et rata liubeie et inconcussa tenere et in
nullo lonlraveniri' do iure vel di' facto nullamque exceptionem per se ve! aliam per-
sonali! ab 00 suliniiss;im voi sulwnillondam, set ca omnia ol singula qne consistunt in
diocesi Aretina el res predictas per se et successores suos legittime ab omni jiersona
et loco defendere prò posse, autorizzare, disbrigare ab omni persona et loco et liiis
omnibus qne in sua diocesi consistunt, qne portineant ad dicium moiiaslerium de Pra-
tallia, dare et tradere liberam et expedilam possessiononi ul dicluni est, et ea defendere
in curia el extra, statim lite mota et post, in agendo et defendendo suis et dicti episco-
palus pignoribus, sumptibus, iudiciis et extra; et quod non dedil nec fecit nec dabit nec
faciet per se voi alium ali(]uid liuic conlractui nocilurum. Quod si in aliquo contrave-
nerit vel faceret per se vel alluni, vel si iiredicla omnia el singula, ul diclnm est, non
servarci el faceret, promisil eidem domno priori Camaldulensi prò se el dieta heremo
el suis successoribus recipienti dare el solvere nomine pene centum marchas auri, pena
semper in solidum exigenda et commiclonda prò quolibet capilulo non servato; el omnia
dampna et expensas reficere et resarcire. que et quas idem domnus priori Camaldu-
lensis vel heremus vel successores ipsius in curia el extra substinerent el facerent,
libere et sponte promisil tantum sui nuntii iuramento, qui prò tempore fuerit, absque
alia probatione vel iudicis laxalione. Kenuntians dictus dominus episcopus arelinus in
iioc facto omnibus exceplionibus el beneliliis sibi et ecclesie sue competentibus el com-
peliluris, que in aliquo ipsum relevarenl seu ecclesiam Arelinam, exceplioni non facle,
non concesse, non tradite donationis, confirmationis, etc.
Aduni full predictum instrumentum donationis et concessionis in civitate Aretina,
in camera palatii dicti domini episcopi, prosenlibus dominis l'etro capellano et Lotto
camerario dicti domini episcopi, dominis Gronda et Benencasa iudicibus de civitate
Aretina, domino Rainerio de Vullerris de domo Ubertinorum, domino Allymanno capel-
lano dicti domini episcopi el aliis testibus ad hec adhibitis el vocalis.
Prelerea eodem anno el eadem indictione et eadem apostolica sede vacante, die viii"
intranlis mensis iunii, presentibus domino Petro capellano dicti domini episcopi aretini,
domino Lotto camarario ipsius et domno Iacopo priore ecclesie sancii Michaelis de Aretio,
Gino de civitate Vulterre, Paganello hostiario ('') dicti domini episcopi et Desse clerico
qui moralur in Episcopalu predicto aretino et aliis testibus ad hec adhibitis et vocalis.
Congregatis omnibus el singulis aretini Èpiscopatus canonicis, in piena et solempni
concordia, in palatio dicti domini episcopi aretini ad pelitionem et mandatum ipsius,
videlicel domino Viviano archidiacono, donno Bono priraicer(i)o, domino Rainerio de
Gressa plebano Biblene, domino Bernardino, magistro Bene, domino Donalo de Mar-
tinellis, domino Bonsignore, et ab eisdem [omjnibus, in presentia domini Guillielmi epi-
scopi aretini, audito diligenter tenore supradicti conlractus eisdem tideliler ledo per me
notarium infrascriplum, prefato conlractui et omnibus el singulis que in ipso continen-
tur, sponte el libere prefati canonici de certa scientia et conscienlia el non per erro-
(») Nella copia: portuario.
AN. IÌ69J CODICR DIPLOMATICO il 3
rem eorum prebuerunl consensum et assensum expresse et eorum auclorilalem inter-
posuerunt alque decrelum; coiifirmaiiles, acceptanles, roborantes et appro!)anles supra-
dictum conlractum et omnia et singula que in ipso continenlur, et promiserunt omnibus
et singulis supradictis per se vel alios ab eis submissos de celerò non conlravenire de
iure ve! de facto aliqua occasione ve! causa, sol, ut dicium est, omnia predilla firma
et rata habere atque tenere perpetuo (1).
(Su.) Ego Brunus nolarius olim Meiliorelii una cum Parencio notario domini epi-
scopi aretini omnibus predictis inlerfui, et ut supra legìtur mandato dicli domini epi-
scopi et dicti domini prioris Camaldulensis heremi scripsi et publicavi meumque signum
apposui.
639.
Gli uomini di Mar zana fanno allo di sollomissionc al Comune di Arcr.zo e siipu-
lano con esso delle convenzioni.
Palazzo del C'omniie ■ 10 settembre 1269. [K. Ardi, di St. di Fu:, Capitoli,
voi. XXIV, e. 181'].
In Dei nomine amen. Gracia presbiteri Accursii syndicus universilatis boniinum villa-
rum de Marcano (*) comitatus Aretii et procurator hominum dictorum iocorum et univer-
salis syndicus diclarum universitatum et comunitalum (2), veniens ad presentiam nobi-
lium virorum domini Viscontis condam domini Rainerii Gacti de Yiteibio Dei et regia
gratia potestatis Aretii et domini Hermanni de Sassoferrato ("') honorabilis capitanei populi
Aretini et X-xiiii" dicti Comunis et populi Aretini ad infrascripta omnia constitulus, ut
apparet manu mei Ghiselli notarii, scienter, sponte et plano animo, ex certa scientia
afiìrmavit in eorum dominorum presentia, quod homines dictorum lororum sunl et
fuerunt et ipse universitates et loca de comitalu Aretii et iurisdictione et sub iuris-
dictione civilatis, et quod per longa et longhissima tempora, et etiam quorum non
extal memoria, fuerunt de iurisdictione et comitalu Arelii et steterunt et stare debue-
runt sub ipsa civilate, et factiones et munera omnia subiverunt et debuerunt subire
ibidem sicut veri comitatini civitatis Aretii, et quod merum et mixlum imperium et
omnem iurisdictionem et speciem iurisdictionis habel et habuit et exercuit Comune
Arelii et de iure potest et potuit exercere in homines prediclorum Iocorum et in dieta
loca et universitates. Unde syndicus prefatus sic cognoscens predicta esse vera, convenit
nomine diclarum universitatum et hominum earumdem et promisil dictis dominis stipu-
lantibus et recipientibus prò Comuni Aretii stare omni tempore deinceps et parere
(«) Nel teato promiscuamente "de Martano,, e "de Mariana,,. (i>) sic.
(1) Nella copia citala del notaro Bonavia il documento termina cosi: ".... set, ut dictum est, omnia predicta
firma et rata habere sub pena in predicto coniractu contenta et obligationc omnium honorum Canonice Are-
tine et dictorum canonicorum presentium et futurorum. Ad cuius rei evidentiam et pleniorem firmilatem om-
nium predictorum dictus dominus cpiscopus presens sui sigilli fecit appensione muniri,,.
(2) Viene nominato sindaco dagli uomini di Marzana adunatisi nel medesimo giorno "sub porticu ecclesie
sancii Philipp! de Aretio,,. (Capii, cit. e. 180).
ili DOCUMENTI PER LA STOBIA 1)' AREZZO [ti.'}'.!.
omnibus el singiilis mandalis et preceplis eis faciendis et que fieni prediclis univeisilali-
bus et hominilms earum vel alii]iiil)us eariim prò parte Comunis Arelii vel per polesta-
tem vel per capitancum vel xmiii" vel aliquos quoslihet (|ui nunr presimi voi prcunint
in fnliirum civitati Aretii; et dalia el collcctas et omnia miniera el facliones siihirc,
solvere et reeognoscere in fuliinun in ilicla civitalc ad voiuntalem, i('i|iii>ition('m el
mandalnm Comunis Aretii vel qui regunt rivikitom Arelii nunc ci in l'iiliinim regent,
et rispondere in cansis omniims civilibus et criminaliljus roram poloslale Aiolii el
iudiiibus presenlibus et ventniis omnibus de eis conf|iioreiilibiis vel qui ronqiicrerciiliir
el conqueri veleni de ipsis vel aliquo eorum boiniiuim; el semper lecipeie reclorem
vel poiestalem quem Comune Aretii volet eis dare vel mietere; et slare ad omnia banna,
edii'ta. slaluta, ordinamenta, stantiamonta, decreta r.oinnnis Arelii facta el f.ifienda in
per|>etuum omni tempore; el parebunt nunc el in fiilurum omnibus mandalis et pre-
ceplis que ipsis vel alieni eorum fierenl per rectores civilatis Arelii (jiii mine sunl vel
prò tempore erunl in dieta civiiate. Qae omnia diclus syndicus, procuralor et nunlius
dictarum uiiiversilalum el hominum earumdem convenil et promisit prefalis dominis
sic reeipientibus el slipulanlibus, ut dieluni est, actendere et observare, conliteii el non
negare. Et e converso el versa vice dicli domini Visconte poteslas, Hermannus eapita-
neus et xxiiii (^)munis et populi Aretini, nomine el vice dicli Comunis Arelii, promi-
serunt diclo syndico, recipienti prò diclis universilalibus el hominibus earumdem, ipsos
homines el universitales el eorum Comune defendere, mannlcnere el iuvaie prò jtosse
in perpetuum ab omni universitate el loco. Que quidem omnia supradicta, sicut supra
declarala sunl et expressa el convenla in singulis capilulis, dicli domini poteslas,
capilaneus el xxiiii nomine Comunis el civilatis Aretii et diclus (ìracia .syndiens dictarum
universilatum el liominum de Marrano ex paclo iransactionis, concordie, finis et eliam
donationis, ut melius de iure el facto pienam oblineat firmilatem, ex certa scientia,
non vi, set sponle, sibi invicem. nomine dictarum universitalum et Comunium quorum
interest vel interesse posset sibi invicem, singulariler singula et nniversaliler universa,
convenerunt et promiserunl, solempni et iegiplima slipulatione interveniente, actendere
et observare el facere et compiere cum omni efTeclu, remolo omni sophysmate, fraude
et malo intellectu, el contra non venire et conlra prediela vel aliquod predictorura non
facere ullo modo vel ingenio sub pena Centum niarcharum boni et puri argenti; quam
penam diclus Graeia tamquam syndicus diclorum hominum et universilatum de Mar-
cana el ipsius Comunis dare el solvere promisit et convenil diclis dominis potestati,
capitaneo el xxiiii, slipulanlibus el reeipientibus prò ipso Comuni et civitate Aretii, si
predicta omnia el singula superius convenla et pacta el eonvenliones omnes supradictas
diete nniversilates el homines de Marcano non servaverint, non feeerinl el non eom-
pleverint cum efTeclu vel in aliquo contra venerint ve! venire presumpserint per se vel
alium quoeumque modo vel ingenio quod dici possil vel excogilari. El e converso et
versa vice prefali domini poteslas, capilaneus et xxiiii, nomine el vice Comunis et ci-
vilatis Arelii, convenerunt el promiserunl diclo Graeia, recipienti prò diclis universita-
tibus el hominibus de Marcana, dare et solvere Centum marchas boni et puri argenti
nomine pene si civitas el Comune Aretii ea omnia supra conventa prefato syndico et
omnia dieta pacta el eonvenliones non feeeril el non servaveril et non eompleveril cum
efiectu vel in aliquo conlra venirel vel presumpseril venire aliquo modo per se vel alium.
AN. li'tìy] CODICE DIPLOMATICO il 5
pena predicla in solidum in singulis capilulis commictenda loliens et exigenda ulrinque,
ralis semper manonlilms omnibus supradictis qiioliens fiierit coiitra venlum vel venire
presiimptiim vel non servaliim et non l'aduni. Et rennntiaverunt dicli domini potestas,
capitaneus et xxiiii"'" et dictus Gracia syndicns omnibus actionibus et exceptionibus et
doli in factum et sine causa prescriptis verbis certi generali et omnibus legibus loquen-
libus centra liec vel aliter quam sit actum; et quod non possint obicere vel allegare
vel proponere quod non senserint predicla, et {juod piene non deliberaverint aut fue-
rint in aliquo circumventi vel lesi, immo asseruerunt liec fore nlilia et expedire cuilibet
ipsorum universitati; et quod liec omnia in ipsis nniversitatibus fuerant piene cognita,
deliberate et consulto facta, et ex certa scientia factum, [losilum et fiimatum prò magna
et evidenti utilitate et melioramenlo utriusque universitatis et liominum earumdem,
omnibus bene pensatis et, consideraiis, eie. Item dampna sibi invicem prò dictis nni-
versitatibus et earum nomine relicere et resarcire ad iuramentum syndici qui est vel prò
tempore erit universitatis illius que servare! vel servari vellet et (si) non servarentur ei
predicta absque alia probaliune. Et predicta omnia iuravit idem (iracia syndicus Mar-
iani corporaliler taclo libro in sua anima et omnium liominum diclarum universilatum
de Marcano; et quod predictis omnibus, videlicel pena, dampnis et expensis et omnibus
predictis obligaverunt sibi invicem prò dictis Comunilatibus et earum nomine unus al-
teri omnia bona dictarum universitatum presentia et futura, et se constituerunt unus
prò altero possidere. Et dederunt licentiam sibi invicem dicli domini et idem syndicus,
nomine et vice diclarum universilatum, inlrandi lenutam pignorum predictorum sua
auctoritate et vendere si contraventum et non servalum quousque piene fuerit satisfac-
tum parli predicla servanti a parte contrafaciente et non servante el non compiente.
Item infrascripli homines dictarum universilatum de Marcano, silicei Gracia filius
Donali, Vita de Petriolo, Vivolus Righelli, Bernardus Deteguardi, Burneclus l'etri,
Benevenulus de Gasasse, Benavere frater Amici, Bonus de Gampilello, Baroncellus Rai-
naldi, Rainerius Mellioris, Rainerius Hondedei, Consellius Burnecli, Pelius Toscii,
Petrus Bucari, Benavere Lavacchi, Amicus Lullierii, Benencasa Uaparelli, Cliiscius Malhei,
Benavere domine Berle, Ruccalus de Orcano, Guidarellus Pili, Suphius de dicle lece,
Amicus Guidonis, Pelegrinus eius frater, lohannes lobonetti, Vante domine Berle, la-
cei)us Macce, lohannellus Toscii, lohannes de Galcinaria, Pierus Bocche, Ventura Barfoli,
Santuccius Piccarini, Boncius Khioromanni, Ba^ucca Khioromanni, Pedone Ugolini,
Rainerius nepos lohannis, Gerardinus Rainaldi, Palmerius Benamati, Campuccius Ner-
botli expresse, deliberate, consulte, ex certa scientia, auditis, intelleclis et piene cognilis
cenfessienibus, asserlionibus, promissionibus et obligationibus quas dictus Gracia syn-
dicus et procuraler universitatum predictarum feceral, sicut scripte supra sunt per me
nelarium infrascriptum, ratiflcaverunt predicla omnia et eis asseruerunt. Et insuper
quilibet eerum in totum promisit et convenit ex cerla scientia dictis dominis poteslali,
capitaneo et \xiiii''% recipienlibus et slipulanlibus prò Comuni Arelii, habere rala el firma
omnia que per dictum syndicum facta erunt, et lacere et compiere et servare predicta
omnia et singula per eum promissa et quodiibet eorum, et sic confessi fuerunl et
premiserunl in omnibus et per omnia sicut eorum syndicus et procuraler predictus,
sub simili pena Genlum marcharum argenti, eie. Et prò hiis omnibus et singulis supra-
diclis servandis inviolabiliter el lenendis obligaverunt se et eorum bona el dicti Comunis
41 r. DOCUMKNTl PI;R LA STORIA D' ABEZ70 [G39-C40.
el universilalis de Marcana et se i[isa liona prò Comuni Arelii conslilucrunt iure pi-
gnoris precario possiderc.
Ilem qiiilibel ipsorijm hominum, corporaliler laclo libro, singulariler iiiravit prece-
pta domiiioriun poieslatis, ':apiiai)ei el xxiiu'"' predictorum presentium et fuluroniin, et
servare omnia precepla et mandata eis facienda vel aliorum alicui per poleslalem, ca-
pilaneum, doiiiiiios xxiiii presenles vel futures vel aliquem eorum in honorem et reve-
renliam et subieclionem Comunis Arelii, eie.
Ada suol hec omnia in clauslro paialii Comunis Arelii, presentibus domino Guidone
Gregorii, domino Gronda iudice, domino Frederigo Marabollini, domino Benencasa pro-
fessore legum testibus, in anno Domini a nalivitale ipsius MCCIxvnn, apostolica sede
pastore vacante, nemine imperante, xii indictione, die martis x mensis septembris.
Ego Ghisellus nolarius coiidam Giiidonis supradiclis omnibus et singulis rogatus
interfui, el de voluntate el mandato diclorum dominorum poieslatis, capitanei et xx!!!!"
et eliam dicli Gratie syndici el omnium singulorum suprascriptorum scripsi et publicavi.
6^0.
SoUomiasioite della terra di Borgo s. Sepolcro al Comune di Arezzo e capiloli dì
alleanza.
Arezzo, Pieve di s. Maria ■ 30 settembre 1269. [R. Ardi, di St. dìFir., Capitoli, voi. XXIV, e. 177';
Arch. Coimin. di Arezzo, Pergamene, n. 6].
Neil' Arch. del Comune di Arezzo ò una copia su due foglietii di carta recisi nelle tre piegature verticali;
la esegui verso la metà del sec. XV "Nicholaus Archani de Seri)ulis de Plebe sanati Stephani oriundus et in iure
civili studens,, sopra una trascrizione che fece " ser Magdalaiis quondam Francisci Benvenuti alias dicti Ohi-
belini,, il primo di agosto 1338 da un'altra trascrizione che dall' originale trasse il 23 die. 1332 "ser lohan-
nes Marchi lacobi de Burgo sancii Sepulcri,,.
Bini A., Annales Aretinor. maiores et minores (in Muratori, liei: italic. Script, fase. 69, pag. 47. Cittù di
Castello 1909) dalla indicata copia del sec. XV, che è alquanto scorretta.
In Dei nomine amen. Hoc est exemplum cuiusdam publici instrumenti scripti marni tìicco-
manni notarii de Burgo sancii Sepulchri: cuius tener talis est:
In Dei nomine amen. Hec sunt pacla et amicilie federa copulata, concordie, transac-
tiones, promissiones et obligationes inite et contraete et celebrate inler Comune Arelii seu
sindicos, procuratores et numplios speciales Comunis Arelii ex parte una prò civilateAre-
tii, silicei loiiannem notarium de Anglare el Bonaventuram notarium lilium Delesalvi, et
Comune Burgi sancii Sepulchri el syndicum ipsius Comunis et universilalis Burgi procu-
ratorem el numptium specialem, silicei dominum Pepulum iudicem condam domini Rai-
nerii iudicis de dicto Burgo ex altera, prout de syndicalu ipsorum lohannis el Bonaven-
ture constai manu Ghiselli ('), et de syndicalu predicli domini Pepuli iudicis syndici Co-
(») Nella copia B del!' Arch. Com. di Arezzo: Ghissetli et Ricomanni notariorwn.
AN. 1269| CODICE DIPLOMATICO 417
niunis Burgi constai publico inslrumenlo scripto marni mei Riccomanni notarli de
dii'lo Burgo (1).
In primis siquidem positum fuit et concorditer pafliim, actiim et (irmalum inter
dictas universitates et syndicos earumdem, quod Comune Biirgi sancii Sepulchri et ho-
mines ipsius Burgi et dislrictiis in sigiinm honoris annuatim in per()eluum, in vigilia
beati Donati, mictant et mietere teneantiir per honos et suflicientes homines de Burgo
pallenm novum et honorabile, pnrpureum et de bono serico, super lancea sive asta,
extensiim a porla civitatis usque ad palalium Comunis Aretii, et representari poteslati,
ita quod palam appareat: et qui (") ipsum palleum a Burgo predirlo ad civilatem por-
tabit offerel C") ipsum palleum, sic adductum super asta vel lancea in lesto beati Do-
nati, super altari maioris ecclesie Aretine, silicei Episcopatus, et dimictatC^) ibidem.
Item fuit actum et pactum concorditer et lìrmalum inter predicias universitates et
syndicos earuni, quod homines Burgi sancii Sepulchri el districlus et Comune Bnrgi
leneantur refìcere seu refici Tacere castrum Plebis sancii Stephani, et pontem el hedi-
ficia omnia que ibi erant quando ultima vice fuit destructum ipsum castrum el pons
per ipsos Burgenses, et nominalim quod pecuniam solvat et solvere teneatur et debeat
dicium Comune Burgi Comuni Aielii prò refectione predicla in ea quanlitale et summa,
quoti bene et ydonee refectio fieri possit, el precipue ad arbilrium, disposilionem,
voluntalem et provisionem dominorum potestatis, capitane! et xxnii""" Comunis el po-
puli Aretini, qui nunc sunt vel prò tempore eiunt in civilate.
Item ipsa universitas Burgi sancii Sepulchri et Comune predicto modo et forma
refìcere teneatur ecclesiam Plebis que erat extra castrum predictum, ydonee qualis erat
tempore [iredicle C) destructionis, nisi ostensum fuerit el consliteiit Comune Burgi
condigne salisfecisse legiplime persone vel personis cui vel quibus debnerit el potuerit
de destruclione facta de ipsa ecclesia.
Item diclus dominus Pepulus iudex syndicus universitatis et Comunis Burgi predicti
ex causis infra dicendis, nomine predicle universitatis et vice, habens etiam de hoc
speciale mandatum, cessil, concessit el mandavit diclis lohanni notarlo et Bonaventura
syndicis Comunis Aretii, prò ipsa civitate recipienlibus, omnia iura et acliones et res ora-
nes quas vel siquas ipsa universitas vel Comune Burgi habet rei habere posset in diclo
castro Plebis vel eius curia et districtu.
(») Copia U: Hit qui. {>') ibidem: portaverit o(ferat. (=) sic. i^^) ibid.: ultime predicte.
(\) il sindaco del Comune di Arezzo era stato nominato il giorno innanù a (juesto contratto, nel Consiglio
dei Vcnli(iuatiro che si cliiaraarono: "Dominus loseppus iude.x, Contu Mathei, magi^^tcr Bandinus gnamaticus,
Bonagiunla Longus, Albertinus lohannis, lìencevenne Bonaventure, Torioniis .\rengerii, Orlandus Ad, dominus
Martìnus iude.x, Benlevoglia BlancI, Delaiiiti lintor, Ptholomeus Orlandi, MafTeus Bonaventure, Petrus notarius
de Campiglano, nodulffus Ugolini^ Gratia Bt-nfontri, Checciis Itanaldi, Carucius Arnuldi, Mannus faber, Ric-
chomannus mercator, Denvenuliis Bonacolti, Ariinucius .\nghirami, Utiirardinus Meglorelli et Tucitius Pagnu-
(ii„. -Così riferisce nel suo Fons memorabilium unioersi. De viris claris, maestro Domenico di maestro Ban-
djno (Bibl. Laurenz., cod. Edil., 172, 111, e. 63').
Pure nel medesimo giorno, adunatisi nel palazzo del Comune i Ventiquattro rettori del popolo del Borgo,
"in quo interfuerunt nobiles dominus Bonensegna poteslas et Farulfus capitaneus (lieti Burgi, dicti potestas
el capitaneus et x.xnii'"' una cum dicto Consilio et Consiliariis, in piena concordia et comuni voluntate,, no-
minarono loro sindaco e procuratore per trattare la pace cogli Aretini "discretum et sapientem virum dorai-
num Pepulum iudicem condam domini Rainerii iudìcis de dicto Burgo,,. (Captt eli., e. 17G).
418 DOCUMENTI PER LA STORIA u' AREZZO [640.
Itcm aclum fuil et firmalum concordiler el paclum iiiter preiliclas universilales
ci carum syndicos supiailiclos, quod Iiomiiies imiversilulis dicli Biiigi ci ipsum ("omune
Burini |ieimirlonl libero ci expedile redire omnes liomiiies qui l'uerunl olim de dioU»
castro Plebis el lilios eorum et lieredes et familias sine aliqua contradiclioiie ad ipsum
castrum Piebis et eius curiam el districlum, el dimiilent eos ibi habilare el morari
ad corum velie, et sinent eis et cuilibet eorum vendere, alienare res eorum et etiam
deforre ad ipsum laslrum prout de ipsorum ve! ali(|uurum eorutn volunlale processenl.
llem fuil aclum el concordiler lirmalum et paclum inter ipsas universilales et diclos
syndicos, quod homiiies dicti Durgi el dislrictus et Comune |)refalum facicnl(*) el facere
teneantnr Comuni Aretii exercitum et cavalcalani in perpeluum, omni tempore, quaiidn-
eum(]ue vi (piando facerent Aretini prò factis piopriis Comunis Aretii et sociorum
el amicorum i|)sius presenlium el futurorum.
llem actura fuil concordiler et firmalum C") el paclum inter universilales predictas et
earum syndicos predictos, (|uod prefata universilas Burgi et liomines ipsius et districlus
et ipsum Comune deslinabil el mietei (') de ipso Burgo solempnes et lionorabiies amlia-
xialores ad civitatem Aretii el in perpeluum, quando faciel ipsa civilas parlamenlum
vai iiet in ea; de quibus unus eorum arengabil in honorem Comunis Aretii in ipsa
conclone.
llem fuil aclum et concordiler firmalum el paclum el posilum inter dictas univer-
silales et syndicos earum, quod universilas dicli Burgi el liomines ipsius et districlus
el dicium Comune Burgi leneat et Iraclet el tractare teneatur ('') omnes inimicos Co-
munis Aretii prò iniraicis, el amicos prò amicis, presenles el fuluros. El quod ipsa
universilas el Comune Burgi non faciat et facere non debeai cum aliqua persona, uni-
versilale voi loco iuram aliquam vel posturam ve! submissionem, palam vel occulte,
sine volunlale Comunis Aretii.
Itera aduni fuil, concordiler firmalum, [losilum et pactum inter predictas universi-
lales et diclos syndicos earumdem, quod universilas dicli Burgi et districlus concordabit
cum Comuni Arelii el concordiler ponet cum Comuni Aretii unum iudicem qui stabit
in convenienti loco et conferetur per ipsum Comune el dabitur iurisdictio et per Comune
Aretii cognoscendi summarie et sine strepitu el terminandi super rebus el iuribus el
possessionibus el quasi, que et quas Aretina Canonica habel el habebit in castro Man-
sciani el pertinentiis eius ("). Et quod ipsa universilas et Comune Burgi restitual et
reslilui faciat cum efTectu ipsi Canonice id quod iudicatum fuerit per dictum iudicem
contra Comune Burgi vel singulares personas universitatis Burgi et districlus; salvo
quod a sententiis dicli iudicis possil appellari, el salvo etiam quod super aqua tlu-
minis Afre cognilionem non habeat el se nullatenus intromiclal. Et quod non fìat et
fieri (0 non debeat in futurum aliqua alienatio vel concessio per diclos Burgenses vel
Comune Burgi de ali(juibus rebus el iuribus, que el quas habent et lenent in dicto
castro, el pertinentiis eius in preiudicium cognilinnis dicti iudicis ponendi et diete
Canonice.
Item fuil aclum, concordiler posilum et firmalum inter universilales predictas et
(•) Sic. (') Copia B: et concorditer /irmatum. {') copia B: destinabunt et mietent. ('>) et tenere
teneatur ìd ambedue gli esemplari. {') copia B: Incastro Mansciani et pertinentiis ipsius et homin ibu*
ipsius. (f) copia B: non faciet fieri.
AN. 1209] CODICE DIPLOMATICO 410
prediclos syndicos earumdem, quoil Comune et iiniversitas dieli Burgi non auferet et
auferri non permiiUet in Burgo et suo disliictu aliquod pedagium vel curaluram, sili-
qua'.icum voi exactionem aliquam quocumque nomine ceiisealur aliipio tC'm|)oro Comuni
Arelii vel aliqnibns singulariltus peisonis Comunis Arelii et dislrirlns (^ivilatis.
Ilem actum (*) fuit et concordiler positum el finnatum inler dictas uiiiversilales,
Comunia et syndicos eornm prediclos, quod Comune et univcrsilas Burgi non faciel et
fieri non permiclet et quod non (iel in Burgo vel eius districtu devetnm, contradiclio,
proibitio ('') vel aliquod obstaculum quominus libere omni tempori^ iioniines civitatis
Aretii el dislriclus possint absque aliqua [iena el districtione deferre ci deferri facere
ad civitalem Arelii et dislriclum de Burgo el eius dislriclum omnes res quas volent
causa negolialionis ("), et alia prohibitione vel obslaculo aliquo non obslante.
Ilem aclum l'uil, concordiler posilum el lìrmaluni inler dictas universilales, Comu-
nia et syndicos eorum prediclos et ulriusque eorum, et e converso el versa vice, quod
Comune Arelii reducet ad tramilem verilatis el iuslitie terminos olim immissos et po-
sitos inler Comune civitatis Aretii el Comune dicli Burgi, et predicta faciel ('') dicium
Comune Arelii (I), secunduni disiiositionem, provisionem el arbitriuni dicti Comunis
Aretii, el proni ipsi Comuni Arelii videbilur melius et utilius, inspectis et consideralis
omnibus faciendis in prediclis el circa predicta.
Ilem fuit actum, fìrmalum, promissum concordiler per dictum Comune Aretii et
syndicos supradiclos diete civitatis et Comunis dicti Burgi el syndicum predictum dicti
Burgi, (luod civitas Aretii cum loto suo districtu in perpeluum defendal (") et defendere
teneatur, manulenere el prò posse iuvare Comune Burgi sancii Sepulcliri et eius dislric-
lum presenlem et futurum el homines universilatis el dislriclus Burgi predicli ab omni
persona, universitate et loco.
Item aclum fiiil, concordiler positum el lirmalum inler dictas universilales, Comu-
nia et syndicos eorum prediclos, quod Comune Arelii non auferat et auferri non sinat
in civilate Arelii el eius districtu hominibus el personis Burgi vel dislriclus aliquod
pedagium, curaluram, siliqualicum vel aliam exactionem ('); salvo quod Comune Arelii
possil auferre el auferri facere Burgensibus el hominibus et personis dicti Burgi et
eius dislriclus pedagium piscium.
Item fuit actum, concordiler posilum et firmalum inter dictas universilales, Comunia
et syndicos eorum prediclos, quod per Comune Arelii non liei el (ieri non permiclel(ur)
in civilate el districtu Aretii aliquod devetum, prohibitionem vel contradictionem («) quo-
minus homines el persone dicti Burgi et dislriclus possint libere de civilate Arelii et
districtu ad Burgum el eius dislriclum deferre el deferri facere res omnes quas volent,
sicut eis placebil, sine aliqua pena, el prohibitione aliqua non obslante.
(•) dtctum ('') copia B: aivetum, interdictum, prohibitum. ('; copia B: causa victus et negotiatio-
nit. (Il) copia B: et /ieri faciet. {«) defendet (') copia B: alium exactum. (b) copia cit.: prohibitum
vel contradictum.
(I) 1 confini Ira il lerrilorio di Borgo e di Arezzo vengono dolerminali con istrumento del 7 luglio 1270 da
Rainerio tavolatone del Comune Aretino "presentibus domino Bencivenne iudice condam Guaschonis, Guaite-
rio Manvolbis, Martino de Scopeto, Gradano Vecrosi de Villa sancii Petri de Costihus .Montodolli(i), actam in
comilatu Aretii, in villa sancii Petri ante ecnlesiani predicli sancii Pelri,,; e con istrumento "actum in comi-
tatù Aretii, in ecclesia sancii Laurentini de Cosiibus de Montedollio,,.
Dipoi, il 29 giugno 1281, pongonsi i termini "e.x forma pactorum,, della curia "castrorum Sctiianlacappe
el Spinelle,,. (Diplom. Fiorentino, Comunità di Arezzo).
420 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [tìiO.
Iloin fuil aclum, coucordiler posilum el firmaliim inler diclas universilales, Comu-
DÌa et syndicos eonim predictus, quod Comune Ardii i oddui et reddi faciet in civitalo
Aielii (*) ius el ralionem, sicul Aretinis homi(ni)hns el personis reddiliir io Bnr^o et
ciiis districlu et io modo el forma.
Item ex causis infra dicendis dicti syndici, silicei lohannes el Bonaventura et qui-
libel eurum in soliduni et in loluni, vice et nomine Coniunis el civiialis Arelii, absolve-
runl (el) liberaverunl dictum dominnni l'epulum indiceni i)resentem et recijiientem prò
Comuni Burgi, de omnibus petilionibus, iniunis et olì'ensis factis el commissis olim per
Burgenses seu Comune Burgi cunlra Comune Aretii, el de omnibus el singulis que Co-
mune Arelii (juacumque de causa possel pelere vel universilas el Comune Burgi teneri
Comuni Aretii usque in hunc diem. Et quod Comune Aretii nullam petitionem faciat
vel facere possil contra dictum Comune Burgi aliquibus occasionibus et causis pret-e-
rilis usque in bunc diem. Salvis semper et exceplis promissionibus et obiigationibus
supradiclis el infra dicendis el conventionibus faclis el faciendis per syndicum predic-
lum dominum Pepulum et omnibus que convenil et facil et faciel per formam sui man-
dali Comuni Aretii, ut infra declarala sunl et infra dicentur; quii)us in nichilo deroge-
tur per banc liberalionem el absolulionem. Et e converso, sub dieta forma et modo,
dictus dominus Pepuius tanquam syndicus Comunis Burgi, absoivii el liberavil diclos
lohanuem el Bonaventuram, notarios recipientes prò Comuni Arelii, de omnibus el ah
omnibus i)etilionil)us quas Comune Burgi quacumque de causa facere posset usque ad
hunc diem a Comuni Aretii ve! contra ipsum Comune. Que quidem omnia supiadicla,
(que) declarala C") et expressa sunt et conventa in singulis capitulis, dicti lohannes el Bo-
naventura syndici Comunis Aretii. vice el nomine Comunis el civitatis Arelii, el pre-
falus dominus Pepulns iudex syndicus universilalis et Comunis Burgi sancii Sepulchri
ex causa pacti, transactionis, concordie, finis et pacis et etiam donalionis, ut melius
de iure et facto plenam oblineanl firmitatem, ex certa scienlia, non vi, sei sponte sibi
invicem, nomine dictarum universitatum et omnium quorum interessel vel interesse
possel, sibi invicem, singulariler singuia et uiiiversaliter universa conveneiunt, solerapni
el legiplima stipulatione interveniente, attendere et observare, compiere et facere cura
omni elleclu, remolo omni sophysmate, fraude el malo iotellectu, et contra non venire
el contra predicla vel aliquod predictorum non facere uUo modo vel ingenio, sub pena
Mille marcharum boni et puri argenti. Quani penam diclus dominus Pepuius lanquam
syndicus universilalis et Comunis dicti Burgi promisit dare, et solvere convenit el promi-
sit dictis lohanni et Bonavenlure syndicis Comunis Aretii, recipienlibus el slipulantibus
prò ipso Comuni el civitate Arelii, si predicla, omnia et singuia superius conventa et
pacla et convenliones el concordias omnes supradiclas dieta universilas Burgi non'ser-
varel, contra fecerit et non compleveril cum effeclu, et in aliquo contra veneril aul ve-
nire presumpseril per se vel .tlium quocuraque modo vel ingenio quod dici possit
vel excogitari. El e converso el versa vice prefati lohannes et Bonaventura syndici
Comunis Aretii (") convenerunt el promiserunt dicto domino Pepulo, recipienti prò ipso
Comuni et universitate Burgi, dare et solvere Mille marchas boni et puri argenti no-
(•) taciet Burgenstbus qui litigare volent in civitate Aretii, aggiunge la copia B, (') sii>e sunt decla-
rala; copia B. 1 = ) Copia B: tanquam sinUici civitatis Aretine.
AN. I269J CODICE DIPLOMATICO 421
mine pene si clvitas et Comune Arelii ea omnia supra convenla prefalo syndico et
omnia dieta pacla et convenliones non fecerit, non servaverit et non compleverit cum
elfucln vel in aliqiio veniiet centra vel presiimpseiit venire aliquo modo per se vel
alium, pena predicta in solidum in singulis capilulis commictenda toliens et exigenda
ulrinque, ralis semper manenlibus omnibus supradiclis qnoliens fuerit contra ventura
vel venire presnmptuni vel non servaliun vel raclum. Et rennmptiaverunt dicti syndici
civitalis et Comunis Arelii et dictus syndicus Comnnis Burgi omnilnis aclionibus et
exceptionibus in factum et sine causa prescriptis verbis certi generali et omnibus legibus
loquentibus contra vel aliler quam sii actum, et quod non possint obicere vel allegare
vel proponere quod non senserint predicta et quod piene non doliberaverint vel fnerint
in aliquo circumventi vel lesi, immo assernerunt hec fore ulilia et expedire cuilibet
ipsarum universitatum; et quod hec omnia in ipsis universitatibus fuerunt piene cognita
et deliberata et consulto facla, et ex certa scientia factum, posilum, firmalum prò ma-
gna et evidenti utilitale et in mBlioi'amenlo ulriusque universilalis et hominnm earnm-
dem, omnibus piene pensatis el cousideratis. Et renunliaverunt onini alii legum, inris
canonici et civilis auxilio et fecerunt sibi invicem prò ipsis universitatibus pactum de
non utendo, non opponendo et non allegando aìiqua iura seu benelitia presenlia et
futura centra predicta vel aliquod prediclorum, vel per tjue vel predicta vel aliqued
eorum posset ledi vel in aliquo viiiari, sub dieta pena invicem stipulata commictenda
et exigenda, ratis predictis omnibus manenlibus qnoliens fnerit factum contra vel non
servatum et non completum eie. llem dampna sibi invicem prediclis universitatibus et
eorum nomine reficere ad iuramenlum syndici qui nunc est vel prò tempore erit uni-
versilalis illius que servaret el servare velici si non servarentur ei predicta vel aliquod
eorum, absque alia probatione et taxalione iudicis, eie.
Ada sunt hec omnia in plebe sancte Marie de Arelio, presentibus venerabili patre
domno domno lohanne priore camaldulensi, domino Tarlato de Telramala, domino
Rodolfìno Boncompagni, domino Catìro (') indice, Amannalo notarlo civibus arctinis, et
Baldo condam domini Castellani et Ventura (ìuidolis de Burge saneli Sepulchri et Ghi-
sello notarlo de civitate Arelii et aliis teslibus ad hec rogalis et vocatis(''), in anno Domini
a nativitate ipsius Millesimo Ci'Jxviui, apostolica sede pastore vacante, nomine impe-
rante, XII indictione, die lune ultimo mensis septembris.
Ego Riccomannus de Burgo {") sancii Sepulehri omnibus et singulis supradiclis ut
supra dicitur rogatus interfui, et de mandato dictorum syndicorum ulriusque univer-
silalis et Comunis subscripsi et publicavi.
Fgo Chisellus nolarhts condam Guidonis supradiclum instrumentum transumptum de orrigi-
7ìali{^) exemplari et publico instrumenlo scripto vianit dicli Kiccomanni notarli exemplavi de verbo
ad verbum, et ex ipso e.templari transumpsi et fideliter in piiblicam furìnam redegi nichil ad-
dendo vel minuendo per quod substantia ipsins contractus in aliq-uo lederetur et ad maioris
roboris firmitalem me subscripsi meumque signum apposui.
(«) Copia P: Zaphynn. (b) Amannato notarlo, Ghisello notarlo cixibits aretinis. Baldo oli», Castel-
lani, Ventura GuKtalis (sic) et aliis plurtbus ad hec rogatit et vocatìs testttus. (') copia B: Ego Rlcomannus
not. lìtim Aremgherti domine Aremgherie de dlcto Uurgo. (^) sic.
i'i'i DUCUHENTI PER LA STORIA I)' AREZZO [tiii .
641.
Essendo sialo dislrullo il caslello d' Ambra e dispci'si ed uccisi (jli ahitanli di iiuel
dislrrllo, i superstiti si sollomellono al Comune di Arezzo con reciproche con-
venzioni.
Arezzo, Palazzo degli Alber^otti • 5 gennaio li'O. Ili. Ardi, di SLdil'ir., Of/i/to/i,
voi. XXIV, e. 187).
In margiiie: Df Oixlrn Amhre.
In Dei iioiniiie amen. .4nno Domini a nativilate ipsius MCClxx, apostolica sede pa-
store vacante, nemine imperante, xiii* indictione. Actum Arelii, in paiatio Alhrigotlorum,
die quii. lo mensis ianuarìi, presenlibus domino Cavalca indice condam Bonavenlure
Befci, Bi;cio condam (xliiseili, Guidone condam magistri Gerardini civibns areliiiis et
Iacopo condam lohannis et Testa. Urne balitoiibus popiili Aretini. Cum non nimia
teaiporis prolixitate exteosa castrimi Ambre, comilatus Arelii, de viscontaria Valiis Am-
bre, quonimdam potenlia et sediiclo ipsi castro universaliter hominibus et personis
castri predicli inimicantium, dissipatum, combiistum et destructum fuerit et eoriim
omnia et singula quasi bona incendio supposita fuerint et mine, ac boinines, licei
plurimi gladio interempti cum universis eorum mulieribus, superlectilibus et familiis
eorumdem, propter guerrarum discrimina que in centrata convalescere videbanlur, dis-
persi fuerint per loca varia et diversa, ila quod propler variam commulationem et
intollerabile dampnum quod predicta de causa universitas prefata subivit, pauperlate
depressi. Aretino Comuni ac rectoribus et dominis civitatis eiusdem parere, obedire et
servire nullalenus polerant ut debebant ac erat solitum obedire, ila quod eorum dam-
pnum, periculum et iaclura et dicli castri Ambre el hominum (lidi loci apparebat et erat
in evidenti, deliberatione solerapni habita diutius et pensala sepius Inter eos homines
dicti castri quid posset per eos utilius operari, ut ad ipsorum castri reposilionem et
reconstruclionem maturius intendatur; videntes et cognoscentes in revera quod aliquam
personam, uoiversitatem vel locum dictum ipsorum castrum et oppidum reponi, con-
strui, rehedificari, manuteneri ac defendi ulìiiler et augeri non valeat atque posset
quam per eorum matrem et dominam civitatem Arelinam de cuius iurisdictione persi-
stunt, ab eiusdem civitatis volunlatibus et preceptis secedere nullalenus proponentes,
unanimi concordia, beneplacitu et assensu, solempniter decreverunt Comuni Aretii ac
civitati predicte se subponere et universitatem et castrum predictum, iuxta formam
pelitionis eorum, coram nobili viro domino Hermanno de Saxoferrato Dei gratia capi-
laneo nec non sapientibus et discrelis viris dominis xxiiii"-'" Comuni et populo Aretii
presidentibus, benigne porrecte per Accursinum condam BonBlii eorum et diete univer-
sitatis et castri syndicum ad infrascripta omnia describenda et quodlibet eorumdem
plenaria auctoritale suffullum, ac etiam lecte in Consilio populi generali, in Plebe sancte
Marie more solilo congregato, et per ipsius reformationem Consilii plenius confirmate,
solempniter misso partito, proul de ipsius Consilii reformatione plenaria manu Ghiselli
notarli el offilialis ipsorum dominorum xxiiii" potest publice apparere, idem syndicus
AN. 1270J CODICE DIPLOMATICO 423
(lidi castri Ambre, nniversitalis et omnium et singulorum hominum dicli castri et loci
legiptime et siidicienter ad infrascripta omnia constilutus, creatus et faclus prò parie
una, sic(iit) de ipsius syndicatiis instrumento manu Bonavenlure filli Detesalvi iudicis et
notarii plenius dicilur contineri, et Bonaventura nolarius fiiius Detesalvi syndicus Oo-
muiiis et populi Aretini, ad infrascripta sufficieiiter instructus et legiptime ordinatiis
et factus, nomine et vice totius Comunis et populi Aretini et omnium et singulorum
hominum (lomunis prefati prò parte altera, sicut de ipsius syndicatu documentum
constare potest manu Amannati notarii publice denotatum, ad liane conventionem,
pactura et concordiam voluerunt liberaliter ac comuniter devenire. IN'am dictus syn-
dicus Accursinus, nomine ac vice sue universitatis castri Ambre ac procuralor omnium
existentium in dieta carta sui syndicatus et prò se ipso, ad hunc contractum sponte
volens accedere, de certa srientia et deliberata et non per errorem, sciens se non te-
neri ad infrascripta set sive tenerelur sive non, nichilominus voluit obligari et cum
effeclu teneri, et quod omnia infra dicenda plenissimum consequantur effectum per se
et suos successores, ad honorem dominorum poteslatis, capitanei et xxiiii Comunis et
populi Aretini, qui nunc sunt vai fuerint in perpetuum in civitate prefata, et ail bo-
nura, pacificum et tranquillum statnm civitalis predicte, et ut dieta universitas dicli
castri et universi homines et persone castri i)redicli ad universa servitia et mandata
perpetuo stare et permanere valeanl civitatis eiusdem, promisit ac stipulando convenit
diclo Bonavenlure notarlo syndico Comunis et populi Aretini et prò i[)SO Comuni et
populo el suis successoribus dare, deferre ac solvere in civiiate Arelii, annuatim, in
festo beali Donati patroni et defensoris civitatis eiusdem unam bonam el puram mar-
cham argenleam de bono el puro argento venelorum grossornm, sine malitia el fraude
ad legale pondus, soluturus diclam marcham annualiter in dicto festo illi vei illis vel
cui et ubi in civitate, sicul de dominorum capitanei et xxiiii prò tempore residenlium
in civitale predicla plenaria provenerit voluntate vel allerius prò Comuni. Item idem
syndicus universitatis castri predicli prò se et omnibus el singuìis sue universitatis et
vice et nomine omnium et singulorum univeisilatis eiusdem promisit, paclo convenit el
stipulalus est eidem syndico Aretino, recipienti nomine el vice Comunis el populi Aretini
el prò ipso Comuni et populo et successoiibus Comunis eiusdem, ut dictum est, semper
et in perpetuum slare el stare velie, et se slipulalione solempni el diclam universitatem et
castrum et universos et singulos homines el personas castri predicli summictit el supponi!
el se suppositos fuisse confessus est ad omnia el singula servitia facienda et exhibenda et
honera subslinenda et pertraclanda, que alii celeri homines comilatus civitatis Arelii iuris-
dictioni summissi faciunt et facere debenl tam in datiis solvendis quam factionibus etaliis
realibus et personalibus servitiis substinendis et faciendis. Nec ob dictam marche argen-
tee solutionem el prestalionem annualiter faciendam vult idem syndicus ac universitas
dicli castri et homines ipsius universitatis et loci a diclis servitiis et factionibus aliis
aliqualenus sublevari. Item idem syndicus, nomine et vice sue universitatis et castri
Ambre el omnium et singulorum hominum quorum syndicus el procuralor existil el prò
ipsa univcrsilate, castro vel loco et hominibus omnibus et singuìis universitatis eiusdem,
promisit et paclo convenit ac stipulalus est eidem Bonavenlure syndico Comunis et
populi Aretini, stipulanti et recipienti vice et nomine dicli Comunis et populi et prò
ipso Comuni et populo et suis successoribus, semper el in perpetuum petere xv die-
424 DOCtlMKNTl l'KIt I.A STORIA I)' AREZZO [641-042.
bus ante kalendas iannarii recipere aiiniiatim de civilate predicla rcclorem el duniinura
ydoneum per diclos dominum capilaneiiin el xxiiii, cuin Consilio civilatis qui pio tem-
pore fiieriul, oxliil)Oiidmn et concedendiim uiiiversitati predirlo ciim ea salarii (|iiaiitilale
deceiili (|iiain domiiiiis capitaiieus el xxiin"% (|iii iiiiiir. siiiil vel prò lein|iore l'ucriiit in
civilate vel alias sive alii ipii esscnl in ri'^'imine civitalis [)ro lempoio iliixcrint exlii-
beiida rectorilms uiiiversilatis eiiisdem, ab liomiiiibus diete universilatis solvenda aiiiiua-
liter el preslaiida iiixta ordinamenta quo fieri et coiidi conligerit per hnminos iiniver-
sitatis eiiisdem, ad (pie domiiuis vel rector f|iiein esse coiitigeril in dominio dirli castri
iurare leiieatur el debeat, dum tamen dirla ipsiiis universilas et castri ordinamenta
per dominos capilaiieiim el xxiin Comunis el popuii Aretini, qui nunc sunt vel prò
tempore fuerinl, quoliens expedierit rorrigantiir in quo vel quibus viderint ('(ìrrigenda,.
conlirmanda el approbanda. Item idem syndicus, nomine el vice sue universilatis et
castri el oniniiini el singuloruni hominum dicli castri, promisit et paclo convenil et sli-
pulalus est eidem Bonaventure nolario syndico Oomunis et popuii Aretini, stipulanti el
recipienti nomine el vice dicti Comunis el popnli Aretini el prò ipso Comuni et suis
successoribus, se faclurum et curaturum sic el taliter quod in ref'ectione ac reposi-
tione dicti castri omnes predici! bomines el eornm filii et universe eorum familie ac
eliam omnes alii ijui venerinl aut venire voiuerint ad iiabitandum in diclo castro el
qui originarii inde luerunt, redibunl ad propria, silicei ad ipsum castrum manebunt
et stabunl perpetuo ad servilium et mnndalum civilatis el Comunis eiusdem. Et hec
quidem omnia et singula supradicla idem syndicus dicli castri Ambre fecit, promisit et
convenil et stipulatus est eidem syndico aretino, recipienti et stipulanti nomine et vice
dicti Comunis et popuii civilatis Aretii et prò ipso Comuni et populo el universis ho-
minibus civilatis eiusdem, eo quod versa vice et causa idem syndicus Comunis Are-
tii, nomine et vice dicli Comunis el popuii Aretini et omnium el singulorum bomi-
num dicti Comunis el prò ipso Comuni, promisit el pacto convenil el stipulatus est
eidem syndico diete universilatis el castri Ambre, recipienti vice el nomine diete
sue. universilatis, castri vel loci et omnium et singulorum hominum dicli castri el prò
ipsa universitale et castro et hominibus dicti castri, dare, prestare et imperliri con-
silium, ausilium et favorem ut dicium caslrum reponatur et reconslruatur sub forila
civilatis et Comunis Aretii, ita et taliter quod iiii cum familiis el rebus eorum bomi-
nes et persone ibidem degentes nunc vel prò tempore commode sub tutela ac jirotec-
tione Comunis Aretii habitare et morari polerinl el valebunt. Item idem syndicus
Comunis et popuii Aretii, scilicet Bonaventura, nomine et vice dicti Comunis et popuii
et prò ipso Comuni el populo, sponle promisit el scienler convenil ac stipulatus est
eidem syndico diete universilatis el castri Ambre, recipienti et stipulanti nomine et vice
diete sue universilatis, castri, et omnium et singulorum hominum dicti castri et prò
universitale vel loco et eastro el omnibus el singulis hominibus universilatis eiusdem,
quod Comune et populus Aretii et rectores et domini prò tempore existenles in civilate
predicla compellenl el conslringenl horaines universos et sioguios visconlarie Vailis Am-
bre, iurisdictioni Comuni Aretii subiectos, ad veniendum et slandum et operandum ad
refectionem ac conslructionem murorum et fossorum in diclo castro reponendo facien-
dorum et miclendorum in ea tantum provisione el modo que vel qui videbitur diclo
capitaneo et xxiiii qui nunc sunl ve! fuerinl prò tempore in civilate predicla. Item
AN. I270J CODICE DIPLOMATICO 425
dictus syndicus Ardii, noniine ul vice dicti Comunis el populi Arelii ci prò ipso Co-
muni et populo Arelii, promisil sponte et scienter convenit el slipulalns est cidem syii-
dico dicti castri Ambre, recipienti et stipulanti nomine et vice diete universitatis, castri,
vel loci el prò ipsa universilalp, castro, ve! loco, et prò omniluis el singulis Iiomiiiibus
dicli castri, universitatis vel loci, quod ipsum castrum sic reconslructuni, faclum,
reposilum et reliedifìcatum et homines oinnes el singulos dicli castri, qui fuerint vel
venerint deinceps ad liabilanduin et slandum ipsa civilas Aretina el rectores ipsius ci-
vitalis qui prò tempore erunt in civitate |)reilicta, liabebunt et tenebunt prò speciali
castro ipsius civitatis, cuni ipsius civitatis iurisdiclioni solummodo sint suppositi et
a iurisdictione cuiusque persone vel domini penitus sint exempti, sicut syndicus dicti
castri hec omnia asserebat. Salvis lamen iuribns aliorum siqua iura liabent in eisdcm
hominibus de Ambra vel in aliquo prcdictorum vel in bonis el rebus eorum vel cuius-
libet predietorum liominum vel aliqui domini ve! universilas. Pro quibus omnibus el
singulis promissionibus, pactis el convenlionibus ac stipnlalionibus bine inde faclis el
celebralis per syndicos prelibatos predicli syndicus Comunis Arelii nomine et vice sui
Comunis a dicto syndico universitatis eiusdem et syndicus diete universitatis nomine et
vice diete sue universitatis, prò ipsa universilale, vicissim el solempniter inter eos confessi
sunl alque contenti habuisse el recepisse iusluni meriluin secundum legem; rennnliantes
omni exceplioni predicli syndici ad invicem inter eos dicli meriti non liabili et non recepii
el non iusti, doli, mali, condictioni indebilis sine causa, cause ingratiludinis in factum,
actioni, benefilio fori et omni alii legum et iurisauxilio prò aliquo contea alterum f;icieuli.
Quas convenliones, pacliones, promissiones, concoidias alque paeta bine inde babilas,
promissas, stipulatas, faetas el facta, promissa el conventa inter dictos syndicos nomine
et vice diclorum Comunis et populi Arelii et diete universitatis et castri prediclus syn-
dicus Comunis (Arelii) nomine et vice lolius Comunis et populi Arelii per se et suos suc-
cessores prò parte una, et dictus syndicus ipsius universitatis vel eastri vice et nomine
ipsius universitatis et omnium el singulorum hominiim ipsius universitatis per se et
suos successores prò |)arte altera, ad invicem, inter eos cum omnibus et singulis supra-
scriplis, promiserunt et convenerunl solempni interveniente stipulatione, firma, r;.ta et
grata habere el tenere el inconcussa ac illibala servare nec in aliquo contra faceic vel
venire de iure vel de facto, sub pena Centum marcharum argenti ad invicem inter eos
promissa nomine et vice diclorum Comunis et populi Arelii et dicti castri, universitatis
vel loci in quolibel capilulo non servato, que pena loliens exigatur et peli possit et
valeal ei qui predicla neglexeiil vel in aliquo si violaverit aut viti;iveril ab eo qui [)re-
dicla lenuerit et observaverit inconcussa quotiens fueril contra ventum aut venire pre-
sumplum. Et omnia el singula damna et expeiisas, que et quas Comune et populus
Aretii ani syndicus dicti Comunis feceiit vel subslinuerit catione predietorum el cuius-
libel eorumdem in curia el extra; et omnia et singula damjìiia el expensas que et qnas
feceril dieta -universitas dicli castri vel subslinuerit aul syndicus universitatis eiusdem
simililer in curia et extra, nomine et vice cuiusque sui Comunis, per se el eorum
successores sibi invicem slipulanlibns, promiserunt totaliler el inlegraliler resareire solo
simulici iuramento syndici Comunis, cuius interoril vel allerius persone ad ca legitime
conslilule sine alia qualibel probàtione et taxatione iudicis nullatenus facienda. Pro
quibus omnibus et singulis snpradielis inviolabiliter observandis, lenendis, faciendis
iiCi DOCUMKNTl HKH I.A STOKIA o' AHKZZO [641 -(iii.
altjuo coiiipleiidis ol)lij;;ivil ilictus syndiciis castri Ambre eidum .syiulicu Arelii slipulanti
vice el nomine Corauiiis el pupilli Arelii el prò ipso Comuni el successoribus suis so
et iliil:uii iinivcM'silalem, raslriim t\\. lutniincs dii'lo nnivcrsilMlis ci eoriim l)0na el ruiiis-
(]uc eorum el bona castri predicli. El ihclus syndicns C.oniunis ci popiili Arelii obligavit
cidem syndico castri Ambre, recipienti el slipulanti nomino el vice diete sue universilatis
et omnium et sinjjulorum (liominum) dicle sue universilatis et prò ipsa universilate
et liominibus eiusdcm universilatis, se et dicium (Comune el populum Arelii el liomi-
nes dicti Comunis et eorum bona el cuius(]uo eorum, et bona dicti C.omunis et popuii;
el ea unus prò altero vicissim Inter eos precario constiluil possidere. Et pena soluta
vel non, el exacta semel el pluries, damimis et expensis in inlegrum restilulis ve!
non, rato semper manente contractu cum pena et celeris aiiis, salvis in oinniijns et
singulis supradictis mandalo, voluntate et provisione dominorum Capilanei el sxiiii",
Comunis el popuii Arelii qui nunc sunl voi prò tempore erunl in civilate Aretii, si
qua cognoscerent fore dampnosa: alia semper firma el rata permaneaiil.
Ego Ghiseilus nolarius condam Guidonis supradictis omnibus et singulis conlentis
bine inde rogatus inlerfui, sciipsi el publicavi.
642.
Il vescovo Guglielmino conferma al monaslero di s. Giovanni Evangelista di l'ra-
lovccchio la chiesa di s. Ilario in Puglia, già concessa al medesimo dal vescovo
Girolamo.
Arezzo, Palazzo episcopale - 7 aarosto 1270. [11. Ardi. Fior., Uiplom., Monast. di s. Giov.
Evang. di Pratmecchio].
nini. 2S0X'^S0. ■ Copia falla da sor Bunavenlma di Tano da Falcano per ordine del vescovo lldeiiran-
dino il 26 settembre 1308, e poi collazionala ed approvata da ser Ciuccio di ser Dardo di Gerardo e ser Clone
di Piero di Marzo di Arezzo. A questo privilegio ''appensuni erat quoddam sigilluni cere viridis cum filo
serico rubro el giallo, in quo quidam sigillo sculta erat imago cuiusdam episcopi parati cum mitra in capile
el baculo pastorali. S. Guiliclmi Aretitii epT; in circnmferenfia eiusdem sigilli predicte litlere sculte erant,,.
Segue la conferma dello stesso istrumento falla dal prefalo vescovo lldebrandino il 9 febbr. 1 305 e concepita
nei medesimi termini della presente.
In Dei nomine amen. Anno a naliviiate Domini Millesimo cclxx", indictione xiii*.
Guillielmus divina misericordia aretinus episcopus venerabili abbalisse Soffye mona-
slerii sancii lohannis evangelisle, siti in loco qui dicitur l'ratovecchio, eiusque sororibus
ibidem Deo famulanlibus salulem et benedictionem. Religiosis desideriis et piis pelilio-
nibus dignum est assensum prebere et equilalis ratio postulai, ut dieta poslulatio pium
sequatur effeclum. Unde, karissima in Domino filia, tuis postulationibus annuentes, pri-
vilegium indullum dudum domine Sufflè monasterii sancii lohannis de Praloveteri abba-
lisse ac eidem monaslerio per bone memorie antecessorem nostrum leronimum episco-
pum super ecclesia sancii Illari el sancii Sepulcri el rebus eiusdem, el concessionem
AN. 1270] CODICE DIPLOMATICO 427
per ipsum faclam, scriplum sive scripta(m manu) eximii Viviani iu(iicis(l), ex certa scientia
conlìrniamiis. Ralificaiiles quicfiiiid factum fuil per prediclum dominum leroniinum epi-
scopum areliiuim, coiiccdimus cliaiii l:mi tilii (inatn in olficio lui) in predicta ecclesia
sancti loliaiiiiis succcdeiililuis et (iredicto mofiasierio, predictam occlcsiani iuris nostri
et nostri episcopalus, piope civitalcm Aretii, iuxla viilam (|uc nuncupatur Piiilia, que
est dedicala ad lionorem sancii Illari et sancii Sepulcri {'-2), salva nimirum debita reve-
renlia omnis plehis que sub omni parrochia esse dignoscilur. Ilem coneedimus et per-
petuo confirmainus prcdiclo monasterio el eius jiro tempore abbatisse integra lenimenla
et possessiones que iiunc liabel aut in anlea iusle et canonice, Ueo propilio, liabilura
est: ordinaliones quoque et regimen lam rerum quam personarum eiusdem loci tara
in mundanis quam in bis que ad Deum et religionem pertinenl libi nostra episcopali
auctorilale permitlimus. Si quis vero coiitra hanc nostrani |)ermissionem et concessio-
neui sciens temerario ausu facere luesumserit, nisi cito lesipuerit, si laicus esset ana-
Ihemalis vinculo ferialur, si vero clericus ab omni ecclesiastico officio degradelur. Ad
cuius rei memoriam et robur in iierpetunm valilurum, presens scriptum fieri per ma-
num Pagani nolnrii infrascripli et nostro sigillo peiuiente iussimus communiri. Datura
et conlirmatum fuit in civitale Aretii, in palalio domini episcopi, die seplimo augusti,
coram donno Benediclo abbate de l'ratallia ("), donno Orlando monaco cius(dem) abba-
ile, presbitero Sai imbene de Serravalle, Iacopo notarlo de Marciano, Alberto quondam
Alberti de Civileila et Becco eius(dem) loci et presbitero Mccola reclore ecclesie sancii
Lei leslibus ad hec vocalis et rogatis.
Ego (luilli(e)lmus Dei gralia arelinus episcopus ss.
Ego Rainerius Dei gralia prepositus arelinus ss.
(1) An. 1149 aprile 3U (n. UH).
(2) Il giorno dopo che 1' abbadessn ebbe con ipiesl' allo vestovile la eumbiina ilell'antico privilegio, essa
slipiilò un islrLimenlo col quale riconobbe il dirillo di {jiuspalronato che noU'anticliissinia chiesa di Puglia ave-
vano alcuni nobili aretini; diritto riconosciuto già per un altro allo de! 13 marzo 1209. Allora i patroni erano:
"Petrus et Bertramus fìlli quondam Orlandini, Aimericus et Ebriacus et sui Olii, Gerardinus et Bonaventura,,;
e all' epoca del presente documento i patroni erano: "Uguicio l'baldini, Domiscianus eius fìlius, Bonaventura
olim Ubriaci, domina Margarita filia olim domini Bonaventurc Ubriaci,,. (.\rch. cit.; Carta del predetto nionast.
di Pratovecchio).
Poi abbiamo un altro decreto di (liiglielmino in data 1G setteudire 1269, con cui egli dà facoltà "pres-
bitero Tebaldo reclori ecclesie sancii lllarii diocesis aretino, prope civitatem Aretinam, locandi ad fictum cui
voluerit unam clusam terre diete sue ecclesie, positam circa dictam ecclesiam in planitiis ville de Pullia, iu,\ta
Rainaldum Teste ek.„. L'atto (cui segue la quietanza fatta a detto rettore da "Gheco notarlo (Ilio Uanaldi de
civiiate Aretii,, del fitto di detta chiusa pagato a ragione di "duodecim denariorum areiinorum nigrorum par-
vorum,,) ha importan7.a in quanto fu scritto e rogato per mano del nonno di Francesco Petrarca, "ser Paren-
cus iudex et noi. (ilius olim Gan.i de Ancisa et scriba publicus dicli domini episcopi,,. Il quale ser Parenzo
passò quindi ai servigi del conte Guido da Romena (ved. doc. de! 19 febbr. 1281).
Si riferiscono pure a questa chiesa due decreti del vescovo lldebrandino, uno del 27 giugno 1299, col
quale egli dà licenza all' abbadessa di Pratovecchio, perchè "in ecclesia sancii lllarii prope civitatem qua
monasterio ipsi subest, propler paupertatem ipsius ecclesie presbiter non moratur el populum nullum habet,,
di trasferire le reliquie nella chiesa urbana di s. Benedetto: "Datum Gresse,,; l'altro del 27 marzo 1305 con
cui approva e ratifica 1' avvenuta traslazione di delle reliquie: "Datum Aretii,,. (Ardi. Capii, d' Ar., Carte di
s. Malia in Gradi, n. 329; Diplom. Fioreni, Mnnast. cit.).
428 DoriJMKNTi PF.n la storia n' arp.zzo [6*2-043.
Ego Viviaiius arcliidiaconus areliims ss.
Ego Uoiius piiniiceriiis areliims ss.
Ego Boiisignore canonii'iis .ueliiius t-s.
Ego inagislcr IJeiie caiioiiiciis areliiius ss.
Ego llenianliniis caiioniciis arelinns ss.
Ego Kaiiieiiiis raiioniciis art'linus ss.
Ego l'aganus nolariiis dlìiii Dicralvi da .Molile sancii Saviiii predicle confirmalioni
iiilerliii el iil supia iiileilineavi lokannis. el ea omnia mandato prelati domini episcopi
scripsi 01 piiblicavi rogalus.
643.
Il vcscoio (ìwjlielmino, tiralo dai benefid e della decozione dei suoi canoìiici, con-
j'erma le prebende loro assegnale e gliele aumenta.
Arezzo, Palazzo episcopale • 14 settembre 1270.
min. 500X680. - l'ergameiia originale ben uoiisuivalii^ ma priva drl sigillo vescovile che pondevu nel
mezzo della larga piegatura. È nell' archivio dei conti libertini di Cliitìgnano posseduto dal sig. Torello Man-
ncschi di Faltona (Casentino) crede del conte Cesare l'bertini morto ab intestato nel 1 89S. Non ho potuto
che fiigacemonte conl'rontarc colla carta autentica il docimiento, che pulililico secondo una copia del sec. XVII
inserita in un libro di varie memorie aretine, esistente presso il sig. colonn. (iiulio De-Bacci.
(luillieimus miseratone divina episcopus arelinus venerabilibus fralribus Rainerio
preposito et Capitulo .Aretino in perpetuum. Dura merita vestra et devotionis affectum
provida deliberalione pensamus, ipsa laudabiiia merita nos compellunt ut vestris volis
favorabililer annuamus, cum mandalis nostris et volis [)er vos velut obedientes liiios
semper fuerit satisfactum. Supplicaslis quidem nobis ut episcopaiis decimas prepositure,
archidiaconatus et primiceratus ceterasque canonicis in prebendas et perpetua benefitia
assignalas, secundum canonicorum numerum quem habetis, privilegi! nostri pagina con-
cedere dignaremur; quas, sicul distincte et assiguate esse noscuntur a nobis, auctori-
tate nostra, vestre dignilalum et ordinum qualitates, in dislinclionem quoque et assi-
gdationem presentibus duximus inserendas. Prebenda sacerdotalis Rainerii prepositi la
plebatibus plebium sanate Marie de Pacina el .sancii Felicis et sancii .Marceliini in
danti; prebenda diaconaiis Viviani archidiaconi que est in plebatibus plebium sancii
Martini et sancii Ilarii de Spilino in totum et plebatu sancte Marie de .Maiano Mouloli
prò medio et plebatu sancte .Marie de Monlepolleciano prò tenia parte; prebenda Boni
prepositi sacerdotalis que est in plebatu plebis sancte Agalhe de Sciano; prebenda sa-
cerdotalis magistri Beni que est in plebatibus |)lebiiim sancii Slephani in Classe, sancii
Donnini de Maiano Cerphonis in totum et sancte Marie Maiani de .Monloto prò medio
et sancte Marie Monlepolliciani prò quarta parie; prebenda sacerdotalis Ugonis que
(•) PretalHa.
AN;. 1270] CODICR DIPLOMATICO 4-20
est in plebatibus sanr^li lohannis in Vescona in toliim el sancii Pelli de Cieli prò mn-
flio; prebenda sacerdotaiis Raineri! que est in plel)atibus sancte Marie de Salto in to-
tnm et sancii Petri de r.reli prò medio; prebenda Bonsignoris diaconali? que est in
plebatibus plebium sancii Constantii de Turrita el sancii Vaienlini de Montefelonaco;
prebenda lacobi diaconalis que est in plebatibus jilebium sancte Marie de Ciisona et sancle
Marie de Bacialla; prebenda Accursi diaconalis que est in plebalu plebis Mentis sancii
Savini; prebenda Caccie subdiaconalis que est in plebatibus plebium sancii l'anli et
sancii Stejtbani in Vico duodecimo; prebenda subdiaconalis Bernardini que est in ple-
batibus sancte Marie de Toppo el sancii Matliei de l'oiano; prebenda subdiaconalis
Donati archipresbiteri sancii Quirici que est in plebatibus [debium sancii Petri de Mon-
licello et sancte Marie de Rucavo; prebenda Bosonis acolitaiis que est in plebalu plebis
sancii Petri de Mesolis; prebenda Donati archipresbiteri que est in plebatibus ple-
bium sancte Marie de Cosona et sancii Andree de Terquanda. Quieti vestre igitur
ac proveclui intendentes, [)refalas decimas et prebendas quas scimus vos legiplime
possidere el per multa tempora possedisse et ad vos pertinere de iure et consuetudine
approbalas, sic distinclas el assignatas ut superius est expressum, vobis vestrisque
successoribus prò vobis el vestris successoi'ibus concedimus et in prebendas et bene-
neficia perpetuo confirmamus; iiis lotum quod in has liabemus in vos et successores
vestros totaliter transfundenles, concedimus vobis et condonamus decimas castri nostri
de Marcena et loci qui dicitur Compasexto in territorio Castelnovi, quas ad vos et vestram
ecclesiam novimus pertinere. Addicicntes quod de donecariis veslris elNerris que redie-
rint ad uianus vestras non teneamini decimas exhibei'c, nec do illis que redierint ad
soluliones quoque vos decernimus teneri. Promittenles prò nobis et noslris successo-
ribus vobis et vestris successoribus concessiones et donaliones huiusmodi nos liabi-
luras ratas, babere el nullo modo venire contra. lurisdicliones prelerea prepositure,
archidiaconatus et |)rimiceralus in ecclesiis, ecclesiaslicis et laicis, quas exeicuisse
personaliter videnlur infra lurisdicliones dignitalum illarum, mere liberas esse volu-
mus, prout nostrorum et prepositi el arcliidiaconi et primiceri! predecessorum tempo-
ribus extilerunt. Ad cuius rei eertitudinem et perpetuam firmilalem predicla scribi
iussimus et nostri sigilli munimine roboravimus.
Aclum Aretii, in porta Fuori, in palatio supradicli domini episcopi, anno Domini
Mcclxx, indiclione xiiii, die dominico decimoquarlo mensis septembris intranlis, pre-
sentibus fratre Tebaldo guardiano loci fratrum Minorum de Aretio, fralre Bonaventura
eiusdem ordinis, domino Petro capellano predicli domini episcopi, Patio Belmontis
senensi, Guidone Guineldi de Fighino et Pace familiare eiusdem episcopi testibus adhi-
bilis et rogatis, imperatore et sedis apostolice pastore vacantibus.
Ego Gerius imperialis auclorilale notarius fìlius olim Renaldesci omnibus prediclis
inlerfui el de mandalo supradicli domini Guillielmi e|iiscopi ut supra legilur scripsi
et in publicam formam redegi.
t Ego Guillielmus episcopus aretinus ss.
t Ego Rainerius prepositus aretinus propria manu ss.
t Ego Vivianus archidiaconus aretinus ss.
(^ Ego Bonus primicerius aretinus et presbiter manu mea ss.
t Ego magister Bene canonicus et presbiter aretinus ss.
430 DOCUMENTI PE« LA STORIA I)' AREZZO [CW-fiio.
t Kt!0 Rairierius de Grossa presbiler canonicus arelinus ss.
t Ero Boiisi{,'nore diaconus canonicus ss.
t Ego BiTiiardinus |tresl»iler diaconus ss.
t Ego Donatus de .Martineliis subdiaconus canonicus ss.
t Ego Caccia subdiaconus canonicus aretinns ss.
664.
}l vescorn duglielmino crea stw procnralure ìkiUluzzo di Taena per riscuotere la
somma di 200 once d' oro dovulegii dalla curia di Carlo I d' Angiò.
Nìi|»oli - 11 iinvcmhre l'J70. [II. Airh. di Sialo di .Napoli, Aìfi/ia Zt'tca, voi. Il,
1266-12*0, pergamena 76].
min. iOOX'^:!'»-
La caria è ocigiiiale. .Non vi si vede più il sigillo cereo del Vescovo; solo ne è rimasto un ieve segno
ove Ola applicalo.
Si/ltahuiì memhranar. ad H. Siciliai; Avchkuvi jicrtinenlium (Niiap. 1821), 1, Il (in estr.).
In nomine domini Dei eterni et saivatoris nostri lesu Christi. .Anno ab incarnalione
eiusdein millesimo ducentesimo septuagesimo, regnante domino nostro Karolo Dei gralia
ciementissimo rege Sicilie, ducatus Apulie, principatus ("-apue, alme urbis senatore,
Andegavie provincia Forcalquerii (*) cornile ac Romani Imperii per sanctam Romanam
Ecclesiam in Thuscia vicario generali, regni vero eius anno sexto, feliciler. Amen. Die
marlis, undecima mensis novembris, quarledecime indiclionis, aput Neapolim. Nos Guil-
iielmus miseralione divina aretinensis episcopus, consiliarius et familiaris iliustris regis
Sicilie, in presencia lohannis Sigie iudicis civitatis Neapolis, INicolai Camodii puplici
eiusdem civitatis notarli et testium subscriptorum literatorum ad hoc specialiter voca-
torum et rogatorum, tenore presentis scripti puplici fatemur, quod cum, tam auctori-
tate sacri pendentis mandati regii dati Panormi nono augusti, terciedecime indictionis
primo preterito quam et auctorilate alterius pendentis mandali magnificorum dominorum
capitanei et vicariorum generalium in regno Sicilie a Faro citra usque ad confìnia ter-
rarum sancle Romane Ecclesie directorum secreto Apulie debeamus recipere ab eo, de
quocumque pecunie curie, que est vel erit per manus snas, uncias auri ducentas pon-
deris generalis et non possemus ad presens ad partes ipsas personaliler nos conferre
prò ipsis unciis recipiendis ab eo propter alia servicia curie nobis emergencia, consli-
tuimus et ordinamus Balduzum filium Raynaldi de Taena nostrum familiarem. procu-
ratorem et certuni nuncium nostrum ad conferendum se in Apuliam ad secretum ipsarum
parcium, et ad assignàndum ei predicta mandala, et ad exigendum, requirendum et
recipiendum nomine et prò parte nostra ab eodem secreto predictas uncias auri du-
centas ponderis generalis, et faciendum de receptione predictarum unciarum auri ducen-
tarum eidem secreto, quas uncias ab eo nostro nomine receperit, ydoneam apodixam;
promictentes nos firmam et ratam habituros tam receptionem ipsarum ducentarum
{«) Sic.
AN. 1270- 1271] CODICE DIPLOMATICO 431
unciarum auri quas ei diclus secretus assignaverit, quam et apodixam quam eidem
secreto dictus Balduziis ooster procurator et nuncius specialis de ipsa pecunia duxerit
faciendam; ratiflcantes ipsam tamquam si nos personaliter facissemusC) eandem. linde ad
fului'am memoriarn, et tani curie quam dicti secreti caulelam, presens procuracio-
nis scriptum exinde factum est per manus predicli magistri Nicolai signo suo solilo,
sigillo et subscriplione noslris, sigillo et subscriptione predicti iudicis et subscriptorum
testium subscriptionibus roboratum. Quod scriptum scripsi ego Kicolaus Camodius
publicus notarius qui rogatus predictis interfui, ipsum meo signo signavi. Nos Guiliei-
mus Dei gratia episcopus aretinensis. (Sd.) Ego qui supra Johannes Siccia iudex Nea-
polis subscripsi. Ego Petrus Malardus testis sulìscripsi. Ego notarius lohannes
Saracta testis subscripsi.
US.
Il Comune di Arezzo e quello di Laterina vengono condannali a pagare l' ammenda
delle ruberie quivi falle a danno della società mercanlile dei Frescohaldi di
Firenze.
Arezzo, Chiostro della chiesa di s. Michele - 6 febbraio 1271. [Ardi, della Fralerniia di Miirello
di Arezzo, Pergamene, n. li].
mm. 170X300.
In nomine Dei eterni amen.
Hoc est exemphim cuiusdam senlenlie tale per arbilios Comunis Florentie et Aretit, sciipte
pei- me Pierum et Bencevennem notarics infrascriptos. ut inferius declarabititr: ctiius senlenlie
tenor talis est:
In nomine Dei eterni, amen. JNos loseppus de Martinellis iudex et l'ierus de Cam-
piiiiano notarius, arbitri et arbitratores prò Comuni civitatis Aretii et dislrictus ex una
parte, et Bernardus de Collina iudex et Bencevenne de Torre notarius arbitii et arbi-
tratores prò Comuni civitatis Florentie et districtus ex altera, positi et ordinati super
decidendis represalliarum discordiis qua verterentur et essent seu veni possent inter
Comune Florentie et singulares personas Comunis Aretii et districtus ex parte una et
Comune Arelii et singulares personas Comunis Florentie et dislrictu* ex parte altera,
cogiiitores infrascripte petitionis, cuius tenor talis est: L'bertellus qui lletorta vocatur
filius.. procurator domini Berti quondam Rainerii Frescobaldi, Ghini et Guidi de Fre-
scobaldis, et prò se ipso et procuratorio nomine prò predictis et prò sotiis et solietate
Frescobaldorum agendo contra Comune Aretii et contra Rinalduni lacobi Alberigotti sindi-
cum dicti Comunis, petit coram vobis arbitris Comunis Aretii et Florentie, quatenus con-
dempnetis Comune Aretii et sindicum antediclum dicto procuratorio (nomine) in libiis
noningentis quinqueginta florinorum (*) parvorum prò mendo et extratione pannorum et
danariorum et aliarum rerum ablatarum per vim in comilatu et districtu aretino apud
(•) Sic.
43i! DOCUMENTI PER LA STORIA D' AHEZZO |G4o-64G.
LaU'iiiiuni, el prò dumpiiis el experisis el iuleresse pelil prediclo modo agendo liliras
ceuluin dicle monete. Ilem diclus L'berlellus procuralor Formice lilii i|uondam Orlandi de
Florenlia el Beniiii el Franceschi eius liliorum agendo conlra diclam Comune et sindii^iim,
pelil corani vobis arbilris ipsum Comune el syndicnm oondempnari sibi in libris scptin-
geulis vigenti florenorum parvuruni prò exlraclione el mendo quarumdam saimarum et
armorum el rerum ahialanim per vini dictis Formice (el Benino el Francesco) silicei in
comilatu el dislriclu Aretino apud Lalerinum. El petit diclo modo prò dampnis et
expensis et interesse dictum syndicum sibi condempnari in libris cenlum dicle monete,
el dieta de causa pelil in prediclis pelilionihus sibi condempnari Comune et liomines
de Lalerino apud quos pervenil dieta rnbbaria el utrumi|ue in solidiim el syndicos,
una tamen sohilione conlentus; el predicla pelil onini iure sibi com[)etenti. Visis
diiigenter petitionibus supradictis et visis diligenler omnibus actis cause, sequenles
lenorem et formam arbitratornm ex aucloritate et poleslale nobis concessa per ulraque
Comnnia, liabilo Consilio dominorum JInnaidi el Bontesalvi iudicum quod tale est: Con-
silium dominornm Mnnaldi et Bontesalvi iudicum super queslionibus vertenlibus Inter
Ubertellnm predictum agenlem suo nomine el procuratorio nomine prò fìliis Frescobaldi
et |)ro Formica Orlandi de Florenlia et Benini et Franceschi fìlli eius contra Comune
Aretii el sindicum dicli Comunis et coijtra lacobnm Boncii siudicum Coraunis liominum
de Laterine(") el ipsum Comune el iiomines tale est: quod predicla Comunia el syndici
civilalis Aretii et Lalerine condempnenlur in solidiim in libris millequaluorcenlis quin-
queginta, una tamen solulio snfticiat facla a dictis Comunilalibus vel altera eaium, et
quod exactio ipsius condempnalionis fiat el fieri debeai hoc modo: quod Comune Aretii
solvat in pedagio libras mille, et ab inde siipra, quod est libre qualuorcenle quinqueginla,
solvat Comune de Lalerine in pecunia; et Comune Aretii tenealur et debeat precise
compellere Comune et homines et universilatem ile Laterine ad prediclam quantitalem
solvendam; salvo quod si contigerit Comune de Laleiine non solvere, solvat lolam
snnimam integraliter Comune Aretii in peda[gio], ut dicium est, el ad dictam condem-
pnalionem solvendam per Comune de Lalerine non teneantur pupilli neque vidue, re-
servalo insHper onini iure Comuni de Lalerine contra singulares personas dicli loci
que fecerunt dictam robbariam vel babnissenl de dictis rebus predaclis vel derobbatis.
Concorditer pronuntiamus, diffinimus et arbitramur el conderapnamus Comune Are-
tii et Rinaldum predictum syndicum dicli Comunis Aretii et Comune et universilatem
de Lalerino (*) el lacobum Bonci(i) sindicum dicti Comunis de Laterino (") in solidum;
una tamen solulio sufficiai diclo Uberlello agenti prò se et procuratorio nomine prò
filiis Frescobaldi et soliis et societate Frescobaldorum et agenti procuratorio nomine
prò Formica et filiis prediclis in mille quatuorcentis quinqueginla libris; quara quan-
tilatem mille librarum solvere debeat Comune Aretii in pedagio" sive malalolta, posilo
vel ponendo per nos arbilros prediclos in locis designalis vel designandis secun-
dùm dislribulionem et modum positura et ordinatum vel ordinandum; et Comune de
Laterino et diclus syndicus lacobus prò Ipso Comuni solvat el del in pecunia libras
qualuorcenlas quinqueginla diete monete Uberlello predicto procuratori Formice et
filioruni hinc ad m-^nses sex. Ilem dicimus et arbilramur el pronuntiamus quod Co-
(•> Sic.
AN. 1271-1372] CODICE DIPLOMATICO 433
mune Aretii teneatnr et debeat precise compellere Comune et hominos et uiiiversita-
lem de Laterine(') ad predictam quantitatem solvendam liinc ad mcnses sex. Salvo ta-
men qiiod si contigerit Comune de Lalerino (°) non solvere, solval Comune Aretii in
pedagio supradicto, et ad dictam condempnalionem librarum (juatuorcentarnm quin-
queginla solvendam per Comune de Lalerino non leneantur pupilli ncque vidiie, reser-
vato insuper omni iure Comuni de Laleiino contra singulares personas dicli loci de
Laterine que l'ecerunt dìclam rohhariam voi habuissent de diclis rebus predalis seu
derobbatis. Item dicimus et ariìitramur quod de predictis mille quatuorcentis quinque-
ginta libris predictus Uberlellus iiiocurator domini liberti, Chini et sotietatis Frescobal-
dorum prò se et eis habeat libras noningontas et diclus llbertellus procurator Formice
el lìliorum habeat de -tbcta qiiaotitate mille qualuorcentarura quinqueginta librarum
libras quingenlas quinqueginta. Et predicta omnia precipimus et vnlumus observari ad
penam et sub pena in compromisso adiecla; a residuo diclarum jìetitionum dictum
Comune Aretii et dicium Rinaldum syndicum dicli Comunis prò ipso Comuni et Comune
de Lalerino et dicium Lacobum sindicum de Lalerino prò ipso Comuni absoluliim et
absolutos pronuntiamus.
L'ata et pronuntiala fuit hec senlentia per uos arbitros in claustro ecclesie sancii
Michaelis de Aretio, presenlibus domino llberteloC), Rinaldo sindico Comunis Aretii et
Forense Albici Aliotti Alonis sindico Comunis Floienlie el presenlibus Cinocco Mainetti
Ponci, Ciaio Restauri del Ballione, Lullherengo Spinelli, Bono Gotlifredi, Rimbaldino
Ugolini et aliis, sub annis lesu Christi a nativitale Millesimo ducentesimo septuagesimo
primo, indictione xiiu", dominis papa et imperatore vacanlibus, die veneris sexlo men-
sis februarii intrantis.
Transumptum fuit hoc exemplum seu exemplalum dicle sententie a dicto exemplari anno
predicto. die dominice mensis martii intrantis, in civilate Aretina.
(Sn.) Ego Pierus notarius fUius quondam Paganelli de Campilliano predictum exemplum
senlentie per me exemplalum Iranscripsi a dicto exemplari fideliter, el cum viderim idem in. uno
ut in alio coidentum nicnhil addito vel immutato scienler ideo me subscripsi meunque signum
appositi.
666.
/ Casliglionesi fanno pentii di soltomùsione e di amicizia col Comune di Arezzo.
Arezzo, Pieve di s. Maria - [R. Ardi, di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 88; Arch. CoTOMn.
21 marzo 1272. di .\iezzo, Ada submissìonù Castill. Arci., Cod. •'>, e. 2'].
Il manoscriiio cartaceo dell'Archivio municipale di Arezzo è di mano di ser Lancino "quondam Andree
de Gras3is„ cancelliere del Comune (1324); manca di alcuni fogli in principio, e conteneva, a quanto pare,
tutAi gli atti stipulati ira i due Comuni dal 1198 in poi, come contengono i quaderni membranacei del
Diplomatico di Firenze provenienti dalla Comunità di Castiglione Fiorentino. V ultimo atto copiato da ser
Lancino è del 5 aprile 1324.
(*) Sic.
434 DOCUMENTI l'KR LA STORIA d' AREZZO [()4G.
In nomine Dei amen. Anno Cliiisli a nativilale MCCIxxii, domino Gregorio pajìa
residente, nemine imperante, indiclione xv», die lune xxi" marci. Gliiberlus olim Baroli!
et Lorontinns olim I.nmi syndici Comunis el linminum de Ca^liliione Aretino solompni-
ter conslitnli el ordinali ad omnia et singula inl'rascripta, proul constai per instrumen-
tum sfri|ilum manu Oddoiiis notarli do Galoro(I) ambo simul et quilibel eorum ex
certa et pura scienlia ci non per aliqucm errorcm, sponle-, deliberate el consulte,
nulla vi vel molu inlervenienle, nomine el vice dicli Comunis el hominum, ex causa
Iransactionis, linis el concordie el omni causa qua moliiis poleranl, de iure el facto
prorniserunl per solempnem et lirmam stii)ulalionem domino Bencivenni ludici condam
Pagani syndico hominum el Comunis Ardii ul patere polest de eius sindicatu manu
Rubei Acerbi nolarii et etiam per me nolariuni infrasciiplum, recipienti el sli|iulanti
nomine el vice dicli Comunis Aretii el hominum dicli Comunis, se l'acluros el curalu-
ros, el i|uod dicluni Comune de Caslillione curabit et faciet, ita el taliler quod quin-
quaginta boni homines de Caslillione Aretino eligendi ad voluntalem Comunis Aretii
seu eorum qui presunt prò Comuni vel preeruiil, efficienlur cives el habitaburil in
perpcluum et continue civilalcm Ardii, et domos et alias possessiones emenl el habe-
bunt semperin eadem civilale el prope eam in locis distribuendis per porlas et decla-
randis per prediclos, el secundum eorum dislribulionem quilibet prediclorum quinqua-
ginla t'aciet el adimplebit predicla el quodlibet prediclorum. El ipsi quinquaginta
electi el eorum successores et posteri predicla omnia facienl el adimplebunl et se obli-
gabunt et se allibrabunt et omnia alia facienl (|ue facienl alii cives.
Item submiserunt dictum Comune et reliquos homines de Caslillione in omnibus et
per omnia iurisdiclioni civilalis Aretii et in criminalibus et civilibus et omnibus aliis de
iure el de facto, universaliler universos et singulariter singulos; solempniler promic-
tentes diclo syndico Comunis Arelii recipienti et stipulanti ut dicium est, quod predic-
tum Comune et homines de Caslillione omnia honera, dalia et colleclas exsolvent,
subslinebunl el facienl el subibunt cum hominibus dicle civilalis; et quotiens per cives
et Comune Aretii lierent, fiet per eos secundum modum et libram faciendam, el librara
facienl secundum formam eis dalam a Comuni Arelii seu ab hiis qui prò Comuni pre-
essent.
Item prorniserunl solempniler prout melius poterant de iure vel facto diclo syn-
dico stipulanti et recipienti ut dictum est, quod dictum Comune et homines de Caslil-
lione im perpetuum sine licenlia Comunis Aretii circa dictum castrum Caslillionis muros
vel aliquas fortilicias vel munitiones, fossa vel valla vel aliquid aliud quod prediclorum
vel alicuius eorum instar videretur habere, non facienl nec fieri patienlur, et si aliquo
casu iìerent, demollient suis sumptibus ad requisilionem Comunis Arelii, nec muros
veteres relicienl nec refici i)alienlur.
(I) È del 19 inarco. Comincia: "Coadunato generali Consilio et parlamento Comunis Castillionis Aretini
in platea castri superioris diete terre ad vocem preconis et campane sonum ut moris est, de mandato di-
scretorum virorum Bonaiuncte et lacopi consulum terre diete et rectorum, dictum Consilium et parlamentum
totum sive universum, nemine discordante, de voluntate et mandato dictorum consulum, et ipsi consules
cum eis, eorum nomine et vice et nomine Comunis Castillionis predicti, fecerunt, constituerunt, ordinaverunt
atque creaverunt Ghibertum olim Barolfi et Lorentinum olim Lomi de ipso loco presentes et mandatum
sponte recipientes, eorum et dicti Comunis sindicos ad promictendum syndicis et Comuni Aretii etc.„ {Imtiv-
menta cit., e. I'; Capit. cit., e. 87').
AN. 1272] CODICE DIPLOMATICO 435
llem convenerunl el promiserunt soiempniler syiidico Comuuis Arelii snpradiclo,
quod dictum Comune el homines de Castillione Aretino aperient viam et apertam te-
neljuMt, qua veniebatur de Yaldei'hio versus civilatem Aretii iuxla Celotam et Bnrgum
mercati dicti castri, et eani liberam et apertam stare facienl im perpetuum omnibus
venientibus et transeuntibus per eamdem.
Item solempniter promiserunt syndico supradicto recipienti el slipuianli ul supra,
quod dictum Comune de Castillione et homines ciusdem restiluont quicquid ad ipsum
Comune ve! ad alios prò ipso Comuni pervenit indebite occasione pedagii vel mallol-
letti seu robbarie facte seu accepti ab aliqnibus personis de civitate vel comitatu Arelii
ad mandatum el dispositionem Comunis Aiclii seu illorum qui prò Comuni preesseut.
El quod ipsi syndici, nomine dicti Comunis, curabunl et facienl el quod dictum Comune
de Castillione curabit et faciet cum etieclu, quod omnia qua pervenissent ad aliquas
speciales personas de dicto castro occasionibus supradiclis vel aliqua illicita exaclione
restituentur illis a quibus forent extorta vel sallem patienlur restituì per illas spe-
liales personas nullam defensionem faciendo prò eis, set ipsos eicient el devetabunt a
se nec eos relinebunt sine expressa licentia Comunis Arelii. El hoc inleliigatur de hiis
que pervenerunl ad predictos ab initio potestarie domini Henrigoli de Senis citra.
Item absolverunl et liberaverunt ex dieta causa et causis dictum syndicura, recipienlem
nomine et vice dicti Comunis Aretii et spelialium personarum ipsius Comunis, ab omni-
bus iniuriis et excessibus que ipsum Comune el homines fecissenl vel intulissent seu
fecisse vel intulisse dicerenlur Comuni Castillionis predicto vel spetialibus personis ipsius
Comunis, et ab omnibus et singulis penis in quibus Comune Arelii incidissel usque
nunc, et spetialiter occasione pactorum antiquorum que dicerenlur non servata in ali-
quo vel corrupla per ipsum Comune Arelii; et generaliter ab omni eo quod Comune
Castillionis Aretini petere vel exigere posset a Comuni Arelii aliqua causa vel modo.
Que quidem omnia et singula supradicta prefati syndici, nomine dicti Comunis
Castillionis, ut dictum est, promiserunt el convenerunl supradicto syndico Comunis
Aretii, recipienti ut supra dictum est, Tacere, actendere el observare et observari facere
el ubique semper el in qualibel curia confileri el non negare et inslrumentis pacto-
rum antiquorum factis Inter utrum(|ue Comune in hiis quo loqucrentur contea prcdicla
non uti per se vel alios, salvo quod in hiis que non loquerentur conica predicla sint
rata el firma ipsa parta. El quod contea hec non dederunt nec fecerunt aliquid hnic
contractui nocibile, nec dabunt nec facienl nec dari vel fieri pcrmictenl per aliquam
viam vel modum. El non contra venire aliqua occasione vel esce|)lione sub pena Mille
marcharum argenti boni el puri, quam ipsi syndici, nomine el vice dicti Comunis Ca-
stillionis, per se et suos successores supradicto syndico Comunis Aretii, recipienti ut
supra, dare el solvere promiserunt quotiens fueril conica venlum vel non sic observa-
tum et in solidum prò quolibet capitulo de prediclis. El omnia dampna et expensas
ac interesse dare et reficere in totum propterea exlimanda simplici iuramento syndici
dicti Comunis Aretii; et pena soluta vel non, nichilominus predicla omnia et singula
rata et firma habere atque tenere et observare el observari facere promiserunt cum
pene obligatione et omnium predictorum. Obligantes eidem syndico, recipienti ut supra,
prò prediclis omnibus et singulis observandis inviolabiliter el faciendis dictum Comune
Caslillionis et omnia el singula bona atque iura ipsius Comunis presentia et futura.
436 DOCUMENTI l'KR I,A STORIA ìi' AllKZZO [640-047.
ol oa se pio eoilem syndico precario consliluerunt (') possidere. Omnia vero ci singiila
siipradicla predicli syndici nomine dicti C.omiinis Caslillionis fecerunl el i»romiserunt ex
rerla scioiilia ol ex diclis cansis prò insto merito (|nfMl soriiruliim Icgfim confessi siinl ab
codoni (lomnni Ardii recepisse el in verilatc lecoperniit, silicut (|nia dictus syndicus
dominus Uoncivi'iine nomine Comunis Arelii liberavil el ai)solvil syndicos supradic-
los nomine sui Comunis de Caslillione el ipsum Comune ab omnibus el singulis
penis el obligalionibus penalibns; el ab omni oo quod ab ipso domani potere voi exi-
gere posset occasione paclorum non sorvalorum ul debebanl vel alias occasione dampno-
rura ci expensarum et interesse usque in liodiernam diem, et ab omnibus condempna-
liondìus l'aclis de ipso Comuni el universilale usque nunc occasione alicuius contumacie
vel excessus. Et renuntiaverunt liicli syndici Comunis Caslillionis in premissis exce|)tioni
diete concordie ol Irausactionis non rito l'acte el sponto ol uliiilalis non comuniter in-
tervenle jiro utroque Comuni. Et quod non |)ossinl dicere so predicla non sensisse,
non cogitasse, non deliberasse, el doli, mali, in factum el sine causa ex iniusla causa,
privilegio fori el omni beneficio privilegiorum, rescriplorum, conslilutionum, ordina-
menlorum, impotratorum voi impetrandorum, faclorum vel faciendorum quo loquerenlur
sopra predicla el omnibus aliis legum, decretalium ol aliorum iurium et facli cuius-
libel auxiliis. El promiclentes supradicto syndico Comunis Arelii stipulanti ul supra
prediclis exceplionibus et bonefiliis ex pacto non uti. Volenles hanc geueralem clausu-
lam renunliationis valere et tenere somper ac si singularilor singula essent suo speliali
vocabulo declarala. Volenles etiam ipsi syndici Caslillionis quod nulius alius notarius,
nisi solus ego notarius infrascriplus, possit de prediclis vel de absolutione ipsius Co-
munis Caslillionis facero instrumentum; el si factum aliquo tempore apparerei, sii
cassum et vanum el nullum el nullius momenti; el promiserunl ipso nullo modo uli
sub dieta pena. Preterea per me nolarium infrascriptum preceplura full ipsis syndicis
Caslillionis proni mihi licebat ex capitulo Guarentigie Stalutorum Ardii, ut facianl el
observent el observari facianl omnia supradicla.
Ada sunt hec in Plebe sancte Marie civilalis Arelii, domino Simone et domino Ra-
nucio canonicis diete Plebis, presbitero lacobo capellano Plebis eiusdem, domino Gronda,
domino Thomascio legum doclore et domino Guidone Gregorii, Orlandino Achariscii
Dato notarlo, Gabriello Uguicionis, Ventura domini Albrici, Guineldo Melliorelli, Rigone
spetiali, Matheo Guarnimenti, Grifolino Orlandini, Bernardino Rusli et Ubaldino seta-
iolo ad hec leslibus adhibitis et vocalis.
Ego Guelfus fiiius Grifolini Ardemanni notarius hiis omnibus interfui el rogalus
scripsi el publicavi.
Il Comune di Arezzo prende possesso della terra dì Laterina, ove dovrà ricostruire
il castello.
Laterina • 12 ottobre 1272. [R. Arch. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 200'].
In margine: De castro Laterine.
(•) constititit.
AN. 1272] i:ODICE DIPLOMATICO 437
In nomine Dei elerrii, amen. Anno Domini Millesimo CCIxxii, indiclione xv, domino
Gregorio papa residente, imperatore vacante, die mercurii xii mensis oltubris inlrantis.
Prcsentibus Fulcerio notario, Benedicto fabro olim Mnraiis, Brendallia camerario castri
de Laterino qui fuit de Burro, Orlando Bonaguide, lohanne Burchi et Musca Martini
de Laterino teslibus. Ser Amannatns nolarius syndicus Comunis civitalis Aretii, vice
et nomine ("omunis Aretii et prò ipso Comuni, intravit in corporalem tenulam et |)0s-
sessionem, et lenutam et possessionem ipsam corporaliter et manualiter adeptus est, de
loto terreno, terris et possessionibus pertinentibus ad Comune Aietii, in ipio terreno,
terris et possessionibus caslrum de Laterino retici et rcponi debebal prò ipso Comuni
Aretii, accipiendo corporaliter et manualiter de ipsis terris et mietendo in gremium suum
prò Comuni Aretii dicens: Ego intro, et adipiscor prò Comuni Aretii et tamquam syndicus
ipsius Comunis, in cor|)(iralem tenulam et possessionem prediclorum terreni, lerrarum
et possessionum, animo possidendi ab liac bora in antea prò Comuni Aretii. Et pre-
cepit idem ser Amannalus notarius syndicus prediclo Brendallie camerario dicti castri
et Comunis de Laterino pio parte dominorum capitanei et eius vicarii et xxuii Conui-
nis et populi Aretini et ad peoam et bannum (ad) ipsorum dominorum arbitrium et volun-
tatem auferendum, quod ab liac bora in antea neque Comune de Laterino neque aliqua
spelialis persona de ipso Comuni audeat vel presummat in ipsis territorio, terris et [los-
sessionibus intrare, colere vel laborare, nec fraclum recolligere vel aliquid novi t'ucere
ullo modo. Quod territorium, terre et possessiones cum omnibus suis finibus et per-
tinentiis posita sunt in plano castri de Laterino, io loco qui dicilur Isola, cui ab uno
latere est terra Rainerii Baroncii de Laterino et ab alio latere est strala que venit a
molendino silo in llumine Arni versus Laterinum, sicul predicti lines predicto syndico
assignali fuerunt per prediclos carnerarium et aiios de Laterino ibi extantes, et strada
publica vadit et currit per medium ipsorum terreni, lerrarum et possessionum predic-
lorum. Prelerea Rimineusis nuntius et balilor dominorum capitane! et xxiiii Comunis et
populi Aretii prò parte ipsorum dominorum precepit predicto Breiidallie camerario Co-
munis de Laterino ad penara et bannum ad ipsorum dominorum voluntatem el niandalum
auferendum, quod Comune de Laterino nec aliqua spelialis persona ipsius Comunis de
Laterino audeat vel presummat in ipsis territorio, terris et possessionilius vel aliqua
parte ipsorum intrare, colere vel laborare vel in ipsis uli aliquo modo sicul idem syn-
dicus prò parte Comunis Aretii supra per se fecerit. Ada sunt predicta in diclo ter-
ritorio, predicta die, circa horam vespertinara.
Itera eodem anno et indiclione et die predicta, in castro de Laterino, in domo
ecclesie de Clandarino dicli castri. Congregato Consilio loto Comunis castri de Laterino
ad sonum campane sicul moris est iii ipso castro, prediclus ser Amannalus nolarius
syndicus aretiuus prò parte dominorum capitanei et eius vicarii et xxim Comunis et
populi Aretii, |)ublice el palam precepit Guillielmino de Monlerfone syndico Comunis de
Laterino et ipsi loto Consilio prò ipso Comuni de Laterino, sub pena el banno ad
ipsorum dominorum voluntatem et mandatum auferendo, quod ipsum Comune de Late-
rino nec aliqua spelialis persona ipsius Comunis de Laterino audeat vel presummat
aliquo modo in predictis territorio, terris vel possessionibus vel aliqua parie ipsorum
colere, laborare, intrare vel uli ab hac bora in antea.
Ilem incontinenti et in uno instanti idem preceptum quod fecit prediclus syndicus
4;jjs documenti per la storia d' Arezzo [G47-G49.
prò [larle pretlicloniin ilominoiiim caititatiei el eius vicarii et xxiiii Comiinis et jiopiili
Ardii [iredictis syndico, Consilio et Comuni de Latcrino fecil prodiclus Ariminonsis ba-
lilor populi el Comunis Arelii.
Volimi in predicto Consilio exislenle in predicta domo ecclesie de Glandarino, pre-
dicla die, de sere, jìTesenlibus prediclis Hrendallia, Benedicln, Fulcerio noCiiio, (luil-
lielmino Berardi. Macra Martinolli', llulieo do Casellis el aliis pluribus leslilius.
Ego lkniv»;nnliis nolarius filiiis olim Bonavcnlure predicto ingressiii el adcfilioiii et
introitili dicle possessionis el condiclionibiis et preceptis supradiclis interfui, el ni snpra
Icgilnr logalii dicli sindici sss. et publicavi.
US.
Messo- Itodolfmo di harlulo, riconoscinlo erelico dall' Inquisitore, giunto in punto
di morto e pentitosi, viene posto per volontà del vescovo (iugiielmino sotto la
legale custodia di due fedeli allineile non cada nelle mani degli eretici.
Arezzo, Cftsu dì detto Rodolfliio - 10 aiirilc 1273. lAich. della Fraterii. di Murollo di Ar.,
l'rotoc. (li sev Guijlielma ili lacoiin, e. 77'].
In Dei eterni nomine, amen. Anno Domini a naliviiate .Millesimo ducentesimo seplua-
gesimo tertio, imperio vacante, (iregorio x papa residente, indictione prima ("), die
xii exeunlis aprilis. Actnm in civitate Aietina, in porla Fori, in domo Redolfini Barlholi,
presenlibus Tebaldo Romei et Bene domine Aulorite Broccardine testibus. Cum domi-
nus Orlandus archipresbiter aretinus recepisset licleras in mandalis a venerabili patre
domino (ì(uillielmo~) episcopo Aretino, lenor qnarum talis erat: Giiillielmus divina mi-
soratione aretinus episcopus discreto et sapienti viro (Orlando) archipresbitero aretino
vicario suo salutem in Domino: Cum religiosus vir frater Matheus de Podiobonici ordinis
minorum, olim auctoritate apostolica in Tuscia inquisitor heretice pravitatis, Redolfino
Bartlioli aretino Givi, qui confessione sua labe pravitatis heretice t'uerat repertus infectus,
Inter alia iniunxisset quod (cum) eidem mortis arliculus imminerei, de licentia nostra
vai inquisitoris deberet sibi fìdelis custodia adhiberi ne manum impositio possit fieri
per aliquem bereticum in eumdem, sicut hec videre poleris per publicum instrumentum,
el ipse positus in extremis requirat nos de predictis, prò eo quod non est Arelii in-
quisitor, quia non possumus adesse presentialiter, scribimus libi mandanles quatenus
ad dicium Redolfinum personaliter accedas C"), videas in quo statu ex(t)itil idem('') et
si in statu reperieris supradicto, iuxta formam sententieC) centra eum late per fratrem
predictum, ad custodiam eiusdem, sumptibus suis, ponas unu-m fidelem hominem et
legalem. Data Civitelle, xvii die aprilis, prima indictione. Que quidem lictere erant mu-
nite sigillo cere viridis, in quo sigillo erat circulus (") licterarum dicentium: 5. Guil-
lielmi episcopi aretini, et erat in circulo ymago hominis similis C) episcopi cum
virga pastorali in manu et ab ulraque parte ymaginis erat stella:
(•) Nota cronologica a capo pagina. (i-) accedatis. («J eumdem. («i) late erroneamente invece
che sententie. (,') circults. (f) simile.
AN. 1272-1273] CODICE uirLoMATico i39
Volens diclus dominus Orlandiis arcliipresbiter sequi et obediie precepta dicti do-
mini episcopi aretini, accessit ad loeum in qiio erat Redolfinus prediclus cum presbitero
Be(n)venulo capellano Episcopatus apiid quem elegerat sepuiluram, sub quo erat positus
Rediiirinus (propter) curam anirae sue: audila ab ipso [)resbitero et intellecla fama de eo,
quod receperal ab eo omnia ecclesie sagramenla, ridendo quod arlicuius mortis iinmi-
nerel in eo, dominam Diviliara et Benenteiidem sarlorem presentes, iuramenlo recepto
ab eis de custodia bene et legaliter facienda, eos posuit, auctoritale qua fungebalur,
in custodiam et eis et domine Angnese uxori Orlandi filii dicti RedoKìni prerepit (ut)
bene et legaliter oustodirent; qui RedoKinus iuravit precepta ecclesie et e.
649.
Carlo I d' Angià libera i ('astiuHonesi da qualsiasi promessa e convenzione falla
col Comune di Arezzo, al quale ordina di non fare alcuna impresa contro di essi.
Firenze • 2 agosto 1273. [K. Ardi. 1-ior. Itiploni. Comunità ili Castiglionlioi:
Quaderno II, 1198-1273, e. fi'|.
Ileo est copia aive ejiemplum ciiiusdarn copie ad auteitticiim scripte liclernrttm serenissimi
domini regis Karoli. Ciiiiis quìdem tenur laìis est:
In nomine Dei eterni. Hoc est exemplum qnurnmdum originalium licterarum serenissimi do-
mini regis Karoli Dei grafia Sicilie regis ducatiis .Apulie et principatus Capue alme urbis sena-
toris, A'n.degavie provmcie Folcherii comitis. lìomaiii imperii i?i Tuscia per sanclam Romanam
Ecclesiam vicarii generalis: qne quidem lictere sigillale erant seii munite sigillo pendente de cera
rubea, in quo sigillo ex una parte inpressa erat quedam inmago {^) ipsiiis regis coronala sedens
super quadam sede cum virga in manu destra {'^) et palla cruce signata in manii sinistra: lictere
vero que erant c/rca dictnm inmaginem tules erant: Karolus Dei gratia rex Sicilie ducatus Apu-
lie et principatus Capne, cruce singnata premissa: ex altera vero parie erat imago (*) dicti regis
armata sedens super equo choperto tenens ensem in mann destra et sculnm in brachio sinistro.
Lictere vero que erant circa dictam inmaginem lales erant, cruce signata premissa: fllius regis
Francie Andagavie, provincie Folcherii cbomes. Quariim licterarum tenor talis erat:
Karolus Dei gratia rex Sicilie, ducatus Apulie et principatus Capue, alme urbis
senator, Andagavie provincie et Folcherii comes Romani imperii in Tuscia per sanctam
Romanam Ecclesiam vicarius generalis, magistro Ruberto Cohorcon clerico familiari et
fideli suo gratiam suam et bonam voluntalem. Dudum per nobilem virum Ruberlum
de Laveno iuris professorem, dileclum consiliarium, familiarem et fidelem nostrum,
potestati et ambaxiatoribus civitatis Aretii in nostra tunc presenlia constitulis nomine
Comunis civitatis ipsius, sub pena decemmilium marcharum argenti, dare fecimus C*) in
preceptis, ut omnes noviiates factas per eos contra Comune et homines castri Castil-
lionis Aretini deberent infra x dierum spatium revocare. Fecimus (■■) quoque potestati
et ambaxiatoribus predictis, eiusdem Comunis Aretini nomine, districlius inhiberi ne
(•) Sic. (i") era Slato scritto prima /"aciemus, ma una mano posteriore corresse. («) Facieinus.
HO DOCUMKNTI PER U STORIA D' AREZZO [Gi9-Ci)0.
coiiiru r.omuiu' ci homines castri predicli aliquas de celerò facerenl noviiaies. Sed ipsi
hiiiiisinodi noslra mandata et inibitioiies exequi prò sue volunlalis arbitrio conlense-
runl("); unde poteslali, capitaiieo, xxiiii. prioribus artium (;oium(|uc Consilio et Comuni
civitalis Arelii, sub pena premissa, per nostras damus iictoras in mandatis, ut novitalcs
predictas, absque alicuius ibliciiltalis liobslaculo, revocare jirocurent; omnia in>trumenta
seu scripta, unum vel plura per quemcnmque seu (jucscumque confecta a tempore quo
Guido de Monliforti noster erat in Tuscia virarius generalis, omnesque contnictus,
promissiones et conventiones inter Comune Arelii et Comune Castiliionis si'u sindicos
ipsoium Comunium j^eneraliler voi specialiler factos vel factas, iiiitos ve! initas a tem-
pore suiiradiclo, irritare sludeant prolinus et cassare, eorum iura, iurisdicliones et
consiietudines restituenles Comuni et hominilnis supradictis. Illos insuper quimpiaginta
liomiiies castri predirti, quns cives civilatis Arelii elìici mandaverunt et fidoiussores
eorum ab omiii necxu obligalionis seu oijligalionum occasione iiuinsmodi ciladinanlie
seu habitationis factarnm simlico civiiali> eiusdem per predictos i|uir)(|iiaginta vel ali-
quem ex eis libere absolventes ac totam (|uantitalem decemmilium librarum usualis
vestre monete per ipsos quinquaginta pretextu ciladinanlie seu habitationis liuiusmodi
in predilla civitate deposilam seu in en)[iliones possessiomim conversam inlegialiler
restituenles eisdem, et a quibusiibet novitalibus per Comune Arelii faciendis contra Co-
mune et homines castri prefati de celerò penitus abslinentes C"). Et ut premissa omnia
celerius executioni debite demandentur, te prò liuiusmodi negotiis ad partes ipsas de-
crevimus deslinandum, volentes ac pelenles et aliis predirtis districtius iniungenles ut
libi in liiis (|ue super premissis omnilìus et singulis ex parte nostra mandaveris pa-
teant efìicaciler et inlendant. Quocirca fidelitati tue precipiendo mandamus, quatenus
ad parles predictas te personaliter conferens, omnes noviiaies huiusmodi auctoritate nostra
sludeas revocare, faciens omnia premissa et singula executioni debile demandare. Da-
tum Florentie per lohannem venerabilem Panorticannm (^) archiepiscopum regni Sicilie
vicecancellarium, anno Domini M . CC . Ixxiii, die ii angusti, prime indiclionis, regni
nostri anno nono(l).
Leclum el excultatum fuit hoc eccemplum cum dido orriginali exemplari corani dumino Beu-
cevenne indice ordinario fdio condam Pelvi, qui huius exempti seu inslrumenli publicationi iuam
auctorilalem prestitil ac inierposuit omnibus el singulis sicpradiclis. Ada sunt hec apud civila-
(») Sii*.. (b) adstinentes.
(1) Poco appresso, cioè il gioino IO, ''congregalo Consilio generali Ix honorum viroruin Comuiiis el uni-
versilatis liominum de Castillione Aretino ad sonum campane et voce preconis, in plebe dicii Castiliionis,, si
elegge "Ghibertiim olim Darolf! de dicto castro sindicnm, procuratorem, et nimtium spetialem ad faciendum
prò Comuni et universitate dicti castri de Castillione Aretino et etiam prò quinquaginta bonis hominibiis de
Castillione predicto depuiatis et ordinalis ad habitationem et ciltadinantiam civitalis Aretii faciendam per eos
et quemlibet eorum, flueni, quelationera, refutaiiunem, liberationem et absolulionem plenam et solempnem et
paclum de non petendo ulterius Comuni Aretii eiusque sindico vel sindicis, adori vel actoribiis el cuilibet
eorum et aliis quibuscumque recipientibus prò ipso Comuni Arelii et prò hominibiis et universitate tota ipsius
Coraunis de Areiio de omnibus et singulis, de quibus tam Comune diclum de Castillione Aretino quam etiam
sindici de dicto CasUllione et dicti quinquaginta boni homines et eorum quilibet piene liberabuntur et absol-
ventur et fìnem, refutationein el paclum de non pelando el non molestando ullerius receperit Ghibertus sindicus
dictus deputalus et ordinalus ad hec per dicium Comune Castiliionis,, etc. (Quad. cit., e. 7').
AN. 1273-I277J CODICE diplomatico 4il
lem Aretiì. in ecclesia sancii Adriani, presentibns domino Maruaìdo indice condatn domini 'liai-
naldi iudìcis. Aui:elmo rondam domini Rrocnrdi, Vallin cnndam Premartini. Spina domini Bnldi-
netti et lUiiberto olim Rarol/i de dicto Casllllione Aretino ad hoc ndihilis et rnca/is testihus, sub
anno Domini a nalivitale Millesimo CClxxin, indictione prima, 'tornino papa (iregorio x" residente
et nemine Homuno imperio inperatore imperante, die nono niensis atigusti.
Ego lacopus olim \'alentini de Nigris de Castillione Aretino siimmi ponli/ìcis auctoritate no-
tarius hoc exemplum ex dicto orrigiitali exemplari trascripsi et excmplavi diligenler de verbo
ad verbtim et nil a(d)dito vel mutato quod ipsius orriginulis snbstanliam ledal rogalus scripsi et
pnblicavi meumgite singnum apos>ii{i).
l.ectum et ascultatum ac etiam visum hoc e.remplum transiimptum e.i; copia et exemplo ad
outen'ticiim scr-ipto manu {^) ser lacopi notarli per me Benceveunem notarium fuil coravi domino
Bnnerio indice et assessore Comnnis Caslillioins (Aretini! et vicarii polenti'} i^iri Vnanis (de Pe-
tramala' puteslatis dicti Castillionis etc, sub annis Domini Millesimo ccc vui,indirtione se.Tla.papa
Clemente residente, die x\ni mensis runii. presenlibiis ser Cieccho Gef?' officiali dicli Castillionis,
Lotto Fucii comitis de h'iara comitum et ser Tnldo domini lianaldi de Castillione lestihus adhi-
bitis, cocalis et rogatis (2).
Et ego Bencevenne Bruni imperiali auctoritate index ordinariìis H notarius dictiim e-rcmphim
Iransumplum per me notarium ad hec deputatum ex dieta copia et exemplo ad aulenticum scripto
manu dicli ser lacopi hic de verbo ad verbum nil addens vel minuens quod ipsius mutel vel
ledat subslaittiam transumpsi, et coram dicto domino Ranerio indice una cum diclis ser Rugerio
et ser lohanne notariis vidi, legi et ascultavi, et quia utrumque concordare inveni ideo me sub-
scripssi et publicavi mcumque singnum aposni.
650.
// vescocu tiugliclmitiu tissoke dulia scomunica il potestà e tulli quanti gli ufficiali
pubblici del Comune di Cortona.
Cortona . 17 Inglio 1277. (Anh, Coni, di Coi'lona, Regislr. Comimis Cartone, e. 146).
Alticozzi, Risposta npolog., I, 317 (in esir.).
In nomine Domini amen, (-uni ncs Guillielmas Dei gralia episcopus arelinus in po-
testatem, defensores, priores consuliim, consuies socielatum, reclores arlium, consiliarios
el omnes officiaies Comunis Coitone cum burgis et suburgis et undicitie C") per unius
spatium miliaris, ac etiam in Teijaldum (luondam Kaiualdi (luidouis Tardiiccii el in
Datum notarium domine Giiiande ex certis causis scriptis manu domini Uguicìoiiis no-
tarii vel cuinsque aiterius nolarii, monitionibus premissis, excomunicalionum el interdica
(•) Fra manu e ser è svanita una parola, ohe sembra terminasse in eia fcondaynlj. (t) nmdique.
(1) Segue la lecognizione di "Rainaldus Piemaiiini noiariiis de Castillione Arelino,, l'alia insieme con ser
Iacopo e sei- Panzolo, e poi quella de! notaro " Panfus filius lohannis de Casiillione Aret.,,.
(2) Seguono le recognizioni di "Rugerius fìlius Lomi condam Yseppi de Castcllione Aretino imperiali
auctorilate notarius ac index ordinarius,, e di "lohannes filius Forensis condam Lunardi de Castillione Aretino
inperiali aucioriiate notarius et index ordinarius,,.
44a DOCUMENTI l'I'.lt LA STORIA D' AHEZZO [650-<351 .
lorum seiileulias duxerinius iiroinul^aiidas, paci ac saluti ipsuium providure palerna
solliciludiiio iiileiidenles, ipsas nioiiiliunes omiios li seiileiilias, liuc;us(|ue per nos vel
nostro mandalo iiroialas in prediclos siili i|iiar.iini(iiii; furina, revocaimis ci relaxarniis.
l'aria l'iiil dirla revocalio vi relaxaliu pur (iicliiin diiniiiiiiin episropiim llorlonr', in
palalio dicli domini episropi, preseiilibus doniiiio Kilippo i;i)iscopo Vcnesino, iloiiiinu
Raiierio (l'iiiscupo) Viillerrano, (iomiiio (lavalraiile arcliipresbilero Cortone, domino Ko-
doilìno poli'slalu l'.orloiiu el domino Barliioiomco indice malelitioriim (lomuiiis borione
ci Uguicione nolario el duniinis Corlonense ci Savcro iudirilnis de Corlona ci Cienlile
de rifilino leslilms et aiiis pliirihiis vocalis el rogalis, sul) anno Domini Millesimo du-
ceiilesimo sepliiagesimo seplimo, indictioiie (|iiiiila, die xvii iulii intranlis. De quibus
revoralione el relaxalioiic Constant srripla l'acla marni Paninli (") nolarii et mei Frederici
iiolarii inlrascripli.
(Su.) Ego Fredericus Ugolini ini|)eiiali aucloritale index ordinarius alque nolarius
prediclis revocalioni el relaxalioni inlerfiii, el ut siipra legilur mandalo predirli domini
episcopi sss. et in pubiicam formam redegi.
651.
CfUglieimino vescovo e il Capitolo dei Canonici decretano la ricostruzione della
nuova chiesa cattedrale di Arezzo.
Arezzo ■ 9 novembre 1277. |Aich. Goni, d' Ar., Pergamene, n. 16|.
nim. .'tlOX'SOO. - Nell'angolo tlestio superiore una larga mai-chia d' iiiiiidilà ha stinto assai la scrittura.
Pas(jui a. e U., La Cattedrale Aret. e i suoi Monum., 1 62. ■ Aretina pru Capitulo Calhedralis, Suminariiini, ri I .
In uoiiuHd Dei eterni, amen. Hoc est exeinptum quarumdam licternrum bone memorie domini
Guilielmini tunc Dei (jratia episcopi aretini, et reverendi viri domini Boni lune preposili, et Capi-
tuli .{retini, sigillatarnm cum sigillis pendentibus dictorum dominorum episcopi et Capitxdi Aretini,
cum carta pecudina separatim positis, in quorum primo erat ymago episcopalis tenens in manu
sinistra qiioddam pasturale et in circulo dicli sigilli erant litere sic dicentes: S. Guilielmi epi-
scopi aretini, et dictum sigillnm erat de cera alba. In alio vero sigillo erat impressio cniusdam
ecclesie sice domus et dnorum animalium serpenlnm. el in circulo dicli sigilli erant litere que
sic dicebani. Sigilium aretine ecclesie; el erant dicli sigilli superficies de cera rubea et alia
pars de cera alba. Quarìim qnidem Uterarum non abolitarum. non cancellatarum, nec vitiosarum
in aliqua sui parte et omni vitiositate carenlium. tenor dignoscdur esse talis. videlicet:
Universis presenles literas inspecluris, Guillielmus miseralione divina episcopus,
Bonus prepositus et Capilulum Aretinum salutem in Christo.qui est omnium vera salus.
Super hediticatione calhedralis ecclesie nostre, que a tempore iranslationis facte de ec-
clesia exleriori ad interiorem permansit omnino indecens et del'ormis, sic quod erat
cunctis aliis ecclesiis et omnibus gentibus in derisum, inspiravit nobis spiritus Domini,
qui ubi vult spirai, quod ipsam interiorem ecclesiam ad cathedralem erectam, que
antea appellabatur ecclesia sancii Petri, miro a fundamentis opere construamus et con-
strui faciamus, deliberalione habita diligenti; ad cuius operis profeclum, igne devotionis
(•) In luogo di Paren:i.
AN. 1277] CODICE DIPLOMATICO 443
accensi. nos prefatus G(uillielimis) episcopus ob reverentiam Dei el beale Virgiriis ac
beati Donati palroiii nostri, oblontuque sancle recordalionis Gregorii pape decimi, ciiius
sepiiltura ecclesia ipsa meruil ilecorari, et ut ex hoc veniam pcccaloruni noslrnnim
consequannir, ad siipplicationem predictonim iiostrorum IValitiin, operis prefati mini-
sleiium, (|uoad vixeiimus, s[)onte noslris liumcris imponentes, ila qiiod nobis in hoc
ministerio qiiisquam successor noster invilis preposito et (lapiliilo non suecedal, an-
nuatim ex nnnc iisqae ad qiiinqiie annos currenlis monete ofterimiis Cenliim lihras
conseivaluii hedifilium, qiiod nunc extat, in bono stata sumptibiis 0[>eiis in ecclesia
atque claustro. Nos quO(iue prefati prepositns et Capituliim, suadefite ac volente pre-
dicto palre nostro episcopo, oblationes omnes in pecunia (^), lestamenta sive reiicta
omnia tara in pecunia (") qnam in domibus et possessionibus cura onere decime sub-
sidii Terre Saiicle eidem operi depulamus; quarum possessionum el domorum fructus
ad fabricam redeant el possessio non vendatur, salvo quod in ecclesie predicte fabrica,
ultra predicta (jiie depnlavimus expendere, pretervelle aut contribuere non cogamur.
Alia vero omnia cuiuscumque geneiis offerenda, testanda vel in volunlate ultima re-
linquenda, preposilo et Capitalo remaneanl indistincte. OhìIjus omnibus pari consensa
et unanimi voluntale, favente divina gratia, bine inde acceptatis, promissis et stabilitis,
hanc pagifìam fieii fecimus ac ad liorum omnium perpetuam fìrmitalem sigillorum no-
slrorum muniminibns roborari. Data Aretii, quinto ydus novembris, anno Domini .Mil-
lesimo CClxxvii, v° indictione, apostolica sede vacante.
Anno Domini a nalivita'.e eiusdem Millesimo trecentesimo tregesimo septimu, indictione quinta,
sanctissimo in Christo palre et domino domino lìenedicto siimmo ponti/ice duodecimo residente,
die secundo mensis decembris. Actum Aretii. in palatiu Comunis Aretii. ad disclinm porte Burgi
ubi per iiifrascriptum Marchum iudicem tura redduntur, presentibus ser l'anne 7iotario quondam
Symonis. Ciane olim ser Giuncte seltaiolo el Guadagno bicherario quondam Bentevolglie civibus
aretinis testibus ad hec. Sapiens vir dominus Marchus de l.ucha index causarum civilium Comunis
Aretii et assessor nobilis militis domini Ichanuis de Pancialichis de Pistorio honorabilis poUstalis
civitalis et districlus Aritii ad dicium dischum prò tribunali sedens ex o/litio suo. et instanti- '
bus sibi providis viris domino Ronagiuncta indice olim Guadagni. Berardo quondam Alberti et
Balducio Braccioli civibus aretinis aperariis. prò se ipsis el nomine el vice Alpinucii olim Or-
landini eorum consolii el concivis, ad fabricam maioris ecclesie aretine deputatis prò Comuni
Aretii, mandavit michi notarlo infrascripto volens indempnilati fabrice eiusdem ecclesie providere
caìitela perpetua predictas literas exemplari, ut si iuxta auliquorum patrnm laicdandam solcr--
tiam sicubi diete liclere casu vel uegligentia deperirenl illarum salte.m exempìa in alio loco
reperiantur illeso. Et ideo ego tiotarius infrascriplus a dictis operariis rogatus mandalo dicti
iudicis dictas literas fìdeliter exemplavi, nichil addendo, mutando vel minuendo quod ipsartim
substaiitiam in aliquo lederei vel mularet, et sic exemplatas ipsi iudici et coram eo, presentibus
dictis testibus ad hoc habitis et rogatis, in presentia infrascriptorum providorum notariorum qui
dictas literas originales ciim dicto exemplo, me legente, audiverunt et prospexerunt, oculata fide
ìegi et insinuavi. Et quia dictus index dictas literas originales cum dicto presenti e.remplari sive
exemplo substantialiter concordare invenil, ideo ad cantelam et ut eidem exemplo adhibeatur
tamquam pubhco et autentico piena fides, eidem suam et dicti Comunis Aretii auclorilnlem inter-
posuit et decretum, mandans infrascriptis notariis, qui presentes dictas literas originales cum
') peccunia.
44i DOLUMKNTl PER LA STORIA D' AREZZO [651-6'i;<.
dicto excmplo fideliter abschullarunl, ^ut; se snbscvibaiU et nomina ac signa appoiiant singitlariler
consueta in tcstimonium predictuntm (1).
(Sn.) IJjO duido fìlius tlumiiii lludiilfi iiule.r de Aretin imperiali aiictuiitate iwle.r ordinariiis
atque iiotanus predictiim c.remplum proni cuntineri inveiti in diclis ori<fintdibus literis, ita hie
fideliter de verbo ud verbuin transumpsi, scripsi et e.remplavi et ipsum exempium simul cnin
diclo sito originali una cnm snpruscriplis ser Tavia.no, ser Ikddo. xer Ciane, ser CÌUmenlo no-
lariis vidi, legi et uscullaci: et (juiu unum cum altero concordari inveni, ideo me subscripsi el
signum meum apposni anno, die, loco et leslibus predictis.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nativilale eiusiiem Millesimo CCC xxxvii, indiclione \^';
domino lìcnedictu pupa xii residente et domino Lodovicho romano imperatore et semper augusto,
die marlis secundo mensis decembris. Sapiens vir dominus Maixhus index de Lucha el assessor
uobilis mililis lohannis de l'anciutichis de Pisloi-io Iwnorabilis potestatis civitatis Aretii ad ban-
chum porte Bnrgi et suis pniinentiis ad iiira reddenda ad instantiam Berardi Alberti, Rulducii
Braccioli ci domini Bonaiuncte olim ser Guadagni operariornm ut dixerunt operis Episcopatus
civitatis Aretii, prò se ipsis et nomine operis supradicte prò Alpinucio Orlandini eorum consocio,
precipil et mandavit ser Cuiduni domini Bodulfì presenti el inlelligenti quod (/iiasdam lileras epi-
scopi tìmlielmini et domini Buoni preposili aretini et Capiluli diete ecclesie cum duohns sigillis. uno
silicei episcopi et altero Capiluli aretini, diclo indici obslensas deberel copiare el exemplare cum
oìnnibus solempnilatihits oppurlnnis ad hoc ut dieta copia el er-emplnm fidein ubiqne et omni tem-
pore facere possil sicut ipsum originale.
(Sn.) Kgu Vannes fdius quondam Simoms de Subiano mine civis arelinus imperiali aneto-
rilate index ordinarins acque notarius et offitialis dicti iudicis de ipsius mandato scripsi et
publicavi.
652.
Il Comune di Firenze richiede al Comune di Arezzo il prestilo di dodicimila lire
fattogli da mollo tempo.
Ai-czzo . 27 aprile 1278. [R- Ardi, di Si. di Fii-., Capitoti, voi. XXVI, e. 238',
XXIX, e. 2S9', XXXIII, e. 183'j.
m
In margine: Instrumentum requisitionis {ade Comuni Aretii per Comune Florentie iMnti libranm xn.
In Dei nomine amen. Anno incarnationis eius Millesimo ducentesimo septuagesimo
octavo, indictione sexta, die vigesimo septimo mensis apreiis. Actum Aretii, presenlihiis
teslibus domino Aldobrandino de Piscia et domino Benediclo de Silva indice et Minialo
lacobi de sancto Miniate notario domini Malpiilii de sancto Miniale potestatis Aretii fe-
liciter. Clareat omnibus evidenter quod A'exius fìlius Ugolini lunte sindicus et procuralor
Comunis Florentie et masse partis Guelforum de Florentia a domino Guidone de Cori-
gia capitaneo diete masse et xii bouis viris positis super bono slatu et custodia civitatis
et Consilio generali etiam credentie diete masse ad hec spetialiter constitutis, ut in carta
\
(I) Ad auleniicare la copia di ser Guido appongono le loro firme: "Ser Tavianus fìlius domini Uuiltonis,
ser Baldus quondam B«Idi, ser Cione quondam Gabriellis Ugucionis, ser Chimentus Nicolucii,,.
an. 1 277-1 279J CODICE diplomatico 445
(lidi sindicatus facla manu Amaloris domini Grassi parniensis nolarii dicli domini
capilanei sub prediclis anno (") et ifidiclione, silicei die sabati nono aprelis, plen;irie
continelur, tamqnam sindicns el procnialor dicli Comunis el masse, piocuralorio no-
mine et sindicaliis nomine prò ipsis Comuni Florenlie et massa, coram Berardo nolario
qui predicla logavil ci iniireviavil, el teslibus supradiclis, petiit et reqnisivii dicium
dominum Malpillium poteslatem Ardii el dominuin Ègidium de Viterbio iu iicem el
vicarium domini Corradi do Alviauis capilanei populi Aretini el xxiiii, nec non el Con-
silium generale ccc dicli Comunis Arelii, ul reddant et restiluant cum elTectu sibi pre-
dictis Comuni Florenlie el masse libras duodecim niilia a dicto Comuni Florenlie diclo
Comuni Arelii mutu2las(''), vel a diclo Comuni Aretii sive ab eius sindico diclo Comuni
Florenlie ex mutuo promissas (1), cum ipse sii paralus eas recipere, el inde linem
facere et (|uietationem seciindum iuris ordinein, rogans me Berardum nolarium de pre-
diclis facere publicum instrumentum.
Ego Giunta condam Spiliiati Bui'iiecti imperiali ('■)auctoritale index et nolarius predicla
omnia rogata el imbreviata a Berardo Renaldi Accorsi im()eriali ("') auclorilale indice
ordinario et notarlo ex commissione michi ab eo t'acla, predicla omnia hic scripsi et
in publicam l'ormam redegi, idiMKpie subscripsi et meum signum apposui.
(So.) £1^0 Benincasa index et nolufins 'y'^) filiìis Bolgarelli populi sancii Felicis in Pia^;a au-
tenticicm hiiiux exempli vidi et legi. et que in e» sc'-ipta reperì preler si{ìniim snpradicti nolarii
hic («) e.remplando trauscripsi feliciter.
653.
Convenzioni cogli affilluari del lago del Comune posto in UroUo, approvale dal
Consiglio generale.
Arezzo, Palazzo del Popolo - 3 ottobre 127!». [II. Ai eli. di Si. di l-'ii-., CupitjU,
\o\. XXIV, e. 2I2'|.
In nomine eterni Dei, amen. Anno Christi a nativilale MCCIxxviiii, domino Nicolao
papa residente, indictione vii, die martis terlio die mensis octubi'is. Cum lacnbus An-
dree publicus proco populi Aretii lune .syndicus, procuralor et actor Comunis et populi
Arelii ad liec precipue et legiptime conslitulus, ut constabal ex publico instrumento syn-
dicatus et mandati eiusdem scriplo per Orlandinum Sinibaldi notarium el per Isaccuna
nolarium lune scribas dicti populi seu per alterum eorum. cum auctoritate, licenlia
el expresso consensu el voluntate domini Ugucii de Cortona lune capilanei dicti populi,
presenlis ad omnia, syndicario nomine jiro dicto populo et Comuni, vendideril die pre-
senti alque concesserit Cioni campsori condam Detavive Onderascionis civi aretino prò
medietate integra prò indiviso el Guelfo condam domini Donati Slephani eius concivi
prò tota altera medietate, ibi pre,sentibus, ementibiis et slipulantibus prò se ipsis el
eorum lieredibus et prò omnibus et singulis aliis quibus in liiis concesserinl ima sua
(•) XXIX: annis. (>>) XXIX: mutuante. (=) XXIX: inperiali. (<') XXIX: iude^ ordinarius et >iol.
publicus. («) XXIX: hic Udellter.
(I) Vcd. allo del 27 seU. I2.>t (n. 590).
4U'i DOCUMENTI ITU I.A STOItU II' AnF.zzn [fi53.
stMi (|iios in eisdem hahcro volncrinl in soliris vfl consorlfs, omnem usum ol iisiim-
iViirliim loliiis laiMis Coninnis Ardii (jiii esl in I1i(hIo(I) el omnium t'I singulaniiii
silvaiiiMi. Icrrariim ol pn.sjspssioiinm et roinrti cxisUniIium cilra ci iiixla ipsiim liiiim,
usqiic ad termino:? immis<ns ititfr C.fimune predirlum ft personas privalas.
lliMii pltMiiim iiis et lilioram fai-ultalpm pisrandi ci pisi-ari faciendi per sis el alios
pio cis ipios voliK.'riiil in inlo lU per loltim diiMum lociini, el etiam Icnendi ri l'i iiciidi,
hnbi'iuli el iisnfiuolandi lihere el expedite lotiim ipsiim lacum el diclas silvas, Inias
el posscssinnes omnes ol .-singiilas intra diclos lerminos conslilulas, el eliam domimi ihi
prò |iarte (".oniiinis Arelii el ad expensas ol sumpliis oiiisdom Comiinis i-onslriioinJain,
nini oniniliiis ol sinj,'ulis inrilnis, u.*ihii?, fìniluis ol portinoiiliis rerum oiiiniiini pio-
(liclariim, a kaleiidis octiiliris proxime lapsis ad qiiini|uo annos proxime el coiilinue stiliso-
qnendos ol complendo'S el per tolnm lem|ms ipsuriim (|iiini|ue annornm, pio certo prolio
iiiter parlos ipsas consliliilo concordilor ol convolilo; vcriimlamen ohsorvala lolaliter
el l'ala manente forma i|iialiliei i-i leiion' l'apiluliiriim ol ordinamenloriim omnium et
singiilorum iiil'rascri|ilorum per generalo C.onsiliiim <lii'li popiili approlialorum el firma-
toriim. quo inlograliler ol ad plenum ohservari et rata liabori delioant per oosdom omp-
tores el per alios omnes prò qiiiljiis emornnt et stipulali siinl et eliam fiio [larle dicli
Comunis el popnli el siKiinni (|iioruniii!iel suhiei:toriiiii absipie aliipia diniinnlione seu
addilione vel miilaliono ulleriiis l'acicnda, quia in ipsa vendiclione el emplione el in
contrarili venditioiiis eiusdom et ante el posi sic aclum l'iiil, el conventum, positum
ol firmalum Inter partes ipsas conlrahenles concorditer el expresse, de certa scienlia
el consulte, proni predicla et alia circa ipsum negotiiim concepta, coiiveiita, piomissa
et acla, principalia et accessoria, satis solempnius el latius conlinenliir in publico in-
slrumonlo prò dictis emptorilius condito et scripto per me Gerardum nolarinm inl'ra-
scriptum. Capitulorum vero el oidinamenlorum, quorum mentio liabetur superius, lenor
el l'orma lalis est:
(1) Il Coiiuinc aveva già cotiiincialo ad acquistale i leireni in Valdicliiana per foriiiaivi il Lacus Comunis
(ìlio dal 1277: il 10 aprile "preseiuibus l'iero de Caslio Arano, lìartliolonieo (ilio domini Adami et domino
Benencasa iuris professore ad hec lialjilis et rogalis testibiis, vir nobilis dominus lacopiniis de Uodilia liono-
rabilis potcstas civitatis predicte, tanquam poteslas predicte civiiatis et prò ipsa civitate et Comnnl,, notifica
essere eniialo in possesso, insieme con Solone balilore "omnium terrarum silicei pratorum et nemorum et
lerrorum laboratoriarum et totius ledi aque el ipsius aque a loco qui dicitur Capanna Riguccii Grinte a la-
teie Casironcelli usque ad recluni Collis Cieriole, el ab alia parte aque a latere Broili in loco (jui dicitur Gorga
Gniringouri usque ad dicium Collem,,. 1 susseguenti atti di cessione fatta al Comune dai diversi proprietari
di terreni prossimi, sono trascritti nel veccliio Rcgistrum Comunis (oggi volume XXIV dei Capiloli sovente
citalo), da e. 201 a e. 214, e sono stipulati "in palatio veteri Comunis,, o "in palatio populi Arelii,,. Gli ultimi
sono del li e 17 dicembre 1289: con uno, "Ilermannus ordinis hospitalis Sancte Marie Alamannorum lerosolimilani
domini pape hosiiarius ac generalis proeurator ordinis et hospitalis predicti,, nomina in lionia "apud sanctum
Petrum,, due procuratori "(tacobum de Magisiris de Caslill. Aret. et Andream de Tuderto),, per vendere agli
Aretini sette staiora e nove tavole di terra di proprietà di esso spedale; coli' altro, i predelti due suoi pro-
curatori "in domibus lìliorum libertini Apparitii, ubi xxmi morabantur, presentibus Ugucio capitaneo civitatis
Ardii, domino Caccia eius iudice et assessore et Orlandino notarlo de Arcorariis lestilnis,, accettano dal Co-
mune il prezzo "viginli sex librarum, vui sold. el vi denar. areiinorum nigrorum et pisanorum,,.
Gli appezzamenti comprati, di terre lavoralive e boschive, erano "in Broilo iuxla aquam Clanis, iuxla
viam aque late,, o "in Caslroncello cui ab una parie via Brulleise, ab alio via de le Taxenaie et ab alio
aqua Clanis,, o "in Vado iuxla silvani Caslillioiiis el a capile sunt Clanes,,.
AN. 1279] CODICE DIPLOMATICO i47
In primis quidem statutum et ordinalum est quoti eraplor usus piscandi lacus de-
beai mauutenere lacum in bono stalu, et arginem sive clusam et sciaquatoriiim, poii-
leni et arbores dicti laouj existentes circa arginem dirti lacus et domum (|ue fieri debet
prò Comuni apud ipsum lacum, et teiieatur manulenere et servare possessiones et
lerras circa dicium lacum existenle», et in fine dicli lemporis reslituere Comuni oinnia
supradicta in eo slaUi in quo eranl hoc presenti tempore.
Ilem sii licitum diclu emptori piscaie et [ìiscari facere in diclu lacu a kalendis sep-
tembris usque ad kalendas madii lanlum; a kalendis vero madii usque ad kalendas
septembris non possit nec sibi liceat allo modo piscare seu piscari facere in dirlo lacu
sub pena xxv librarum prò qualibet vice. Ilem sii iicilum diclo emplori uli et fruì
possessionibus et lerris et silvia Comunis exislenlibus circa ipsum lacum usque ad ter-
minos inler Comune et spetiales personas immissos, non tamen possit uti dictis silvis
ni(si) solum prò suis necessitatibus et dicli lacus, neque vendere nec alienare sive donare
alieni ligna ipsarum silvarum neqiie mutare neque facere roncari (*). Si vero conlrafecerit
puniatur banno decem librarum pio quabbet vice.
Ilem lenealur empier lolum piscem quem exlraxerit seu traili l'eceril de lacu pre-
dicto a|)porlare seu apportar! f;ii-ere in civiiale Aretii et ibidem in platea Comunis Aretii
ipsum tolum vendere et vendi lacere. Et si conlrafecerit puniatur prò qualibet vice et
quolibet capilulo non servalo banno decem libiarum. Ilem oidinatum est et sUilulum
quod nulla persona piscare debeai in diclo lacu sine licentia emploris; el qui conlra-
fecerit puniatur banno xxv librarum. Cum licentia tamen piscari possit eo tempore quo
concessum est emptori, videlicela kalendis septembris usque ad kalendas madii tantum, a
kalendis vero madii usque ad kalendas septembris nullus piscare possit cnm liceiilia
ne(|ue sine licentia; el qui contrafeceril puniatur pena xxv librarum. Ilem quod super
prediclis capituiis quilibet possit denumpliare et accusare el probare lenealur talis denun-
|)liator usque ad quanlitatem decem librarum el in decem libris cum uno leste, et a decem
libris credalur sibi supra cum duobus leslibus; el liabeal denumplialor quailam partcm
banni el teneatursibi credentia et leslibus. Et [uopleiea siipiadicti emplores, videlicel dic-
tus Clone campsor prò loia medietale integia prò indiviso el diclus Gueifus domini Do-
nati prò tota altera medietate, Sfionte, de certa scienlia et consulte et non [ler errorem
aliquem el quia ea expressa inlentione et convenlione ventum est [ter parles ipsasconlra-
hentes ad venditionem el emptionem prediclam concordiler ut predicla ordinamenla et
rapitula omnia et singula rata et firma maneant et quod omnia el singula infrascripta
piene et integre observentur Comuni predicto el fiant per se el eorum heredes et suc-
cessores quoslibet, promiserunt solemniter el convenerunl supradiclo lacobo syndico et
adori Comunis et populi Aretii stipulanti et recipienti prò ipso Comuni et populo et eius
nomine, supradiclum lacum et eius arginem sive clusam, sciaquatoriura, pontem el ai-
bores dicti lacus existentes videlicel circa dictum arginem sive clusam, et insnper do-
mum ibi prò parte Comunis Aretii ut supra dicitur conslruendam, el eiiam lerras et
possessiones onnes dicti Comunis circa lacum el intra diclos lerminos exislentes manu-
lenere et conservare in bono slatu, el in fine supradictorum quinque annoruin piedic-
tas res omnes et singulas reslituere inlegraliter diclo Comuni in eo stalu in quo eranl
hoc presenti tempore. Et fiec omnia et singula confileri el non negare el contea ea
(•) rancar I.
448 nOCUMl'NTI Pili I.A STORI* I)' ARF.ZZO lOfiS-G'JC.
nirhil obicpi-e nec pretendere et icimtain et possessionom rerum (lirtaiiim non perverlero
il) losionem aliquam seii (lami)niiin ilicli Comunis et alias nullo modo contra venire in
ali(]iio sub pena iiuinf;enlarnm lilM-.iium bnnorum fjeriarioriim lìisaiiorum et aretinornm
nigrorum parvorum. <)\\:\m peiiam eiilein syniiico, ut (lii'Ium est slipnlaiili, dare et
solvere promiserunt si in totnm, ut siipia promiserunt, non fererinl et non servave-
rint ani si in aliqno cniilra veneriiil, et rpiotiens contra vontum fueril per eos in so-
lidnni prò quolihel nicniliro non servato et omnia dampna et expensas i-t interesse
relicero i-itegre, restiluerc et emendare propter iioc ad simplex inramcnliim syndici Co-
munis preilioti. El prò predictis servandis obligaveinnt dido syndico stipulanti se el
omnia sua bona et ca se |tro dirlo Comuni possidere constituerunt, et pena soluta vel
non. ralis manenlibus omnibus supradinis. i'relerea ego Cerardus notarius infrascriplus
auc.torilate capituli conslitutiis Arelii d^\ (luarenlisgia precepi diolis Cioni et r.uelfo
volenlibus sponte el conliteiitibus quod omnia su[)radii'ta observent et adimpleant Co-
muni pre'dii'to.
Ada suol iiec in palatio didi populi, presentibus dirlis domino l'guccio, Orlamlino
Sinibaldi notai'io, Boiiagionta Clarielli, ilomino Berardino de Talliabovis el Nulo de
Camaianis lestibus rogatis.
Ego derardus olim Corbed notarius predidis omnibus inlerfui el ni supia legiliir
rogatus scripsi el publicavi.
654.
7/ cardinale Latino concede al Monaslero ds s. Fiora e Lucilla di crlebrare i divini
ii/lici durante V inlcrdello generale.
Firenze - li dicembre 1279. [Arili. Capii. d'Ar.; Caite di s. Fiora e Lucilla, n. II.jG].
min. 2.'?5X2.30. - Dal mezzo della piegatura pendeva il sigillo cardinalizio ora perdutosi.
Fr.\ter L.\tinus permissione divina Osliensis et Vellelrensis episcopus aposlolice sedis
legatus diledis in Cliristo (Gnillielmo) abbati et coiiveuUii inonaslerii sande Fiore de
Aretio ordinis sancii Benedidi salutem in Domino. Devolionis veslre precibus inclinati
vobis audoritate ipia fungimur indulgemus, ut cum generale terre fueril interdictum,
liceat vobis, iiuibuslibel aliis presertira interdiclis et excommunicatis exclusis, clausis ia-
nuis, non puisatis campanis el submissa voce, divina officia celebrare, dummodo vos cau-
sam huiusmodi non dederilis interdido, nec id vobis contingat specialiler interdici,
presenlibus usque ad triennium valiluris. In cuius rei testimonio presenles lilteras fe-
cimns fieri el nostri sigilli appensione niuniii. Daluin Florentie, ii id. decembris, pon-
lificatus domini Nicolai pape tercii anno secundo.
G55.
Il vescovo Guglielinino concede diversi privilegi alla Fraiernila di ,v. Maria della
Misericordia di Arezzo.
Arezzo ■ 3 marzo 12S0. [Ardi, della Fratern. di s. Maria di Arezzo, Statutum, e. 6'].
Copia di poco posteriore.
AN. 1278-1280] CODICE diplomatico 449
live est exemplum cuhisdam privUegii venerubilis palris uostri GìtUUelmiìii episcopi aretini,
cum sigillo pendente de cera viridi, in quo quidem sigillo erat ymago cuiusdam episcopi cum
pastorali in mann:
Vilìielmus divina miseratione arelimis episcopus dilectis in CJirislo lìliis ... recto-
ribus et consiliariis Fraternilalis in civitate Aretina ad honorem beale Marie Virginis
de Misericordia constilute eonimque successoribus salutem et benediclionem. Eo fortius
ad cultum divini noniinis ampiiandiim prò viribus tenemur adsurgere, quo dignius ex
debito offilii nobis a Deo crediti leneainur populo nobis divinitus comraisso per bone
operationis studia pielatis exempla monslrare alque Christi fidelibus exequentibus cari-
talis opera in suis iuslis et [liis propositis in Domino confovere. Ut igitur circa pau-
perum verecundorum subslenlamina et misericordie opera, prout haclenus incepislis,
persistere valeatis et cotidie de bono in melius augmenlari, vestris iustis pelilionibus
annuentes auctoritate vobis presenlium indulgemus, quod quater in anno vidclicet de
tribus mensibus in quacumque ecclesiariiin civitalis Arelii vobis raagis videbitiir possitis
populum convocare ibique facere per fidelem sacerdolem celebrari divina, et proponi
populo verbum Dei. Kos ilaque omnibus Christi fidelibus qui ad diclam ecciesiam tunc
venerint vel miserint aperuerintque per elemosinarum exhibitionem viscera pietatis,
lesu Christi misericordia et beati Donali marliris patroni nostri patrociniis coofidentes,
de omnibus peccatis de quibus vere contriti fuerint et confessi, quadraginla dies cri-
minalium et quarlam partem venialium de iniuncta eis penitenlia misericordiler in
Domino relaxamus. Concedimus quoque quod precedenti die possitis per preconem vel
alium fidelem nunlium prefatam indulgentiam intra civitatem prediclam et burgos eius-
dem facere publice nuntiari. Dalum Arelii, tertio die mensis martii, viii"= indiclionis,
anno Domini a nativitate M . CC . ixxx, domino Nicolao papa in residente.
856.
il sindaco dei Castiglionesi professa fedeltà e sudditanza al Comnne di Arezzo.
Castiglionflor., Chiesa di s. Angelo [R. Arch. di St. di Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 89; Arch. Com.
- 23 ottobre 1280. di Arezzo, Instrumenta submissionis Cattili. Aretini, e. 4].
Ih nomine Dei eterni amen. Hoc est exemplum cuiusdam publtci inslrnmenli syndicatus Comu-
nis et huminum de Castillione Aretino, scripti manu Catalani noiarii. Cuius tenor et forma talis est:
In nomine eterni Dei amen. Anno eiusdem a nativitate MCCIxxx, indictione viii*,
nemine imperante ut dicitur, die xxiii mensis octubris. Convocato et congregato gene-
rali Consilio Comunis Castillionis Aretini in plebe sancii Angeli more solito ad vocem
tube et ad sonura campane, de volunlate et preceplo sapientis viri domini Ubertini
iudicis et assessoris dicti Comunis Castillionis, et auctoritate nobilis viri domini Rodul-
fini de Catenaria potestatis dicti castri Castillionis Aretini, dictus dominus Ubertinus
una cum predictis consiliariis et ipsi consiliarii, nullo contradicente, una cum predicto iu-
450 DOCUMKNTl l'IUi l.\ STOlUA li' AIIKZZO [G56-GÌJ8.
(lice, coiisliliiciunl et creaveruiil ... (*) m()(lo(?) (]u;iin inoliiis poUierunt do iure Ghiberlum
Baroli!, liiu'l ;il)sciilom, de tliclo castro, syndiciim, [ironiralorem, aclorcm, farlorem ci
iHinijiliiim .-^piiialcni coniiii ci dirli Commiis ad r('|)rcsi!iilaiidiiin se prò dirlo Coimnii
corani iioldli viro domino Ugiicio Dei gralia poteslale Coimiiiis Arelii et corani iiohili
viro domino Uiislichcllo Dei gralia capitaiieo Comunis et populi Arelii, et coram pru-
dentibus viris dominis xxnii popnii iiredicti, ad audiendiim et intelligendiim et ad fa-
ciendum et coniplcndiini et ob.servainhim mandala seu precepta dictoruni dominorurn
potestalis, capilaiiei et xxiiii'"" Comunis et populi supradicti; et ad promictendum et
salisdandum predici is domiiiis et cuilibel eorum, et ad promictendum fideiiler de con-
servamlo ipsos et (luemlibet iiuiempncs, et ad omnia et singnla facicndiim (|ue ordo iiiris
postulai et requirit. rromictenles diclus dominus Ubertinus index ci vicarius prelibalus
domini Redulfini et dicti consiliarii et (luilibet eorum liabere raliim et- firmum quic-
quid prediclus syndicus l'ecerit circa predicla sub obligalione et ypotheca honorum dicti
Comunis. Aduni in plebe sancii Angeli Caslillionis Aretini, die (predicla) et in ipso
Consilio, presentibus Baskiera condam Pepi precone dicti Comunis et Kanerio Corneti
de dicto castro et Iacopo filio Ferri eiusdem loci testibus ad hec adhibitis, vocalis et
rogatis.
Et ego Catalanus Silvestri Bcncivennis de Casldlione dicto nolarius et index ordina-
rius ex aucloritate imperiali michi concessa et lune scriba dicti Comunis interfui et ut
supra legilur sss. et publicavi, menmque signum apposui.
Ego Delesaioi fdiiis condam Fo7nascii {^) imperiali auclorilale notarius predidum exemplum
prout iìiveni in dicto inslrumento syndicatus ila scripsi et publicavi.
657.
Gli uomini di Raginopoli, Lierna, Par lina e Carezzo promellono fedeltà e suddi-
tanza al Comune Aretino per Dolere del conte Guido e Aghinolfo di Romena.
Raginopoli, Cliiesa di s. Lorenzo - 19 febbraio 1281. [H. Ardi, di St. di Fir., Capitoli,
voi. XXIV, e. 190].
In Dei eterni nomine, amen. Hoc est exemplum cuiusdam publici instrumenti scripti manu
Parenti notarii registrati per me Fantem noiarium infrascriptum mandato magnifici viri do-
mini .librici de Landò potestatis Aretii, currentibus annis MCClxxxi, indiclione vini. Cuius
tenor talis est:
In nomine Dei eterni, amen. Anno eiusdem a nativitate MCClxxxr, indiclione vini,
die xviiii mensis februarii. Pateat omnibus evidenter quod Rapus Scarlatti, Dadeus
Mencionis, Pagnus Albertini, Adattus Ingoli, lohannes Ugolini et Amatus Passarini con-
siliarii Comunis castri curie de Raginopoli, nomine diete universilatis et prò ipsa uni-
versitate; el Ardomannus Trechi el Mugnarius Bucinolli consiliarii castri curie de
(•) Lacuna nelle due trascriJioni; forse si leggeva: omni vta et. (•>) sic.
AN. 1280-1281] CODICE DIPLOMATICO /|.51
Lieiiia nomine diete universitalis el pio ipsa iiniversitalc, et Rainerius Higoliiosi et
ser Mannus notaiius filius Ristori consiiiaiii Comiinis castri et curie de Tartina nomine
ipsiiis universitalis et prò ipsa univcrsitale, et Morandiis Boiifalli et FeusC) Vivo consiiiarii
Comiinis castri et curie de Corecco nomine diete universitalis et prò i[)sa universitate,
predicti omnes consiiiarii et quilihet prediclornm prò sua universitate et nomine sui
caslri, congregali in domo ecclesie sancii Laurenci de Raginopoli, de mandato domi-
norum comilis de Romena Guidonis et Agiiinolfi Dei gratia Tuscie palatini, et vocali
per numptium curie, in presentia domini Bene iudicis et assessoris dictorum domi-
norum comitum et comitalus eorum, fecerunt (et) creaverunt Mancinum olim Manentis
de Reggenopoli (*>) licei absenlem eorum et omnium predictarum universitatum et
cuiuslibet earum et prò ipsis universitatibus et qualibet earum syndicum, procurato-
rem, actorem et certuni numptium ad eunduni ad civitatem Aretii, qui iurel observare
mandala potestalis, capilanei et ancianorum civilatis Aretii et adimplere secundnm mo-
dum et formam concordie et pactorum iniloium inter Comune Aretii ex parte una et
illuslrem virum olim bone memorie dorainnm Guidonem de Romena Dei gratia de Tu-
scia palatinum fliium olim domini comilis Aghinolfi et palrem dictorum dominorum
comitum. Promictenles ratum et firmum habere et tenere quicquid per dictum syndi-
cum factum fuerit, dummodo non excedal formam pactorum prediclorum de quibus fit
menilo superius, sub obligalione bonoiuin diclarum universitatum.
Ada sunt hec omnia in domo ecclesie de Ragginopoli (^), presenlibus presbitero
Bogna reclore ecclesie predicte, ser Iacopo notario monacho de Regenopoli C*) leslibus
el aliis pluribus ad hec adhibitis el vocatis.
Ego Parencus iudex ordinarius et notarius filius olim Garci (") de Ancisa et nunc
dictorum dominorum scriba publicus conslitutioni comuni et creationi dicti syndici
iuterfui, et ut supra legilur de mandato dictorum consiliariorum scripsi et publicavi.
Ego Fante filius divi Malhei {^) Baitdini ab imperiali maieslate nolarius sicut inveni in dieta
caria autentica ita scripsi et exemplavi, et mandato magnifici viri domini Albrici de Laudo pote-
statis Aretii registravi et nieum signum appositi.
658.
Gli olio sapienti del Comune provvedono che siano dal vescovo rispettati i diritti
che esso Comune ha sopra i castelli di Giogaltu, Caposelvoli, Galatrona, Torre
Rennola e Bucine.
— 1381. [R. Arci), di St. di Fir., Capitoti, voi. XXIV, e. 128'].
Convocatis viii sapienlibus in domo palatii Comunis Aretii sub anno MCClxxxi, (")
stabilitum full per dictos sapientes, duobus contradicentibus, quod dominus polestas
mictat illos sapientes quos voluerit ad dominum episcopum, qui dicanl sibi quod debeat
abslinere a molestia el ad ea C") que se intromictit de Giogallo, cum in veritate appareat
(•) Feo. (b) Sic. {"] erroneamente: Ganzi. (•') Mathei ripetuto. (e) ripetuto: in domo
palatii Comunis Aretii.
453 DOCUMKNTl l'EK LA STOlllA d' AUKZZO [GoS-O.'jO.
diflam lorraiii osse de iurisdiclione Comiinis Ardii, et debeaiil sii)i monslrare que
repella suiit pii) l'.omiuii Arelii, el in volitale appareat por piiblic.a iiislriiinenta quod
Comune liabiiil el liabcl possessioncm de dieta terra ante |)acla el post pacla facta
inler Comune Arelii el doininnm. Kl si predicla leceril heiie quidem, alias domiiius
poleslas el domimis eapilaiieiis el xxiiii'"' faiiiaiil circa predicla (pie vido(n)tiir cisdera.
llem slabililum fiiit per diclos sapienles. quod poleslas miclat prò syndicis terrarum
de Caposelvole, Galalrona, deTorre(') Reiinola, ut ipsi veniant cura pieno mandato ad
parendum mandalis predicle potestatis, et ad faciendnm servilia hacleniis consueta et
ea omnia (|ue lacere iene(n)tur secundiim formam paclorum.
Itera quod poleslas mictat ad caslrum de Bucino, ut miclat syndicum coram pole-
slale, qui facial ea que facerc tenetur secundum formam paclorum.
Registrata sunt hec omnia per me Fante notarium infrascriplum mandalo magnifici
viri domini Alberici de Landò ('*) potestatis Arelii. Sub anno .MCCIxxxi, indictione vini (1).
Ego Ffanle (■=) filius olim Mathei Bandini ab imperiali maiestale uotarius predicla scripsi
mandalo diete potestatix et piiblicavi et meum signum appositi.
659.
Rodolfo cancelliere e vicario del re Rodolfo, conferisce a Gtiglielmino vescovo
d'Arezzo e alla sua Chiesa un privilegio, col quale gli conferma per la sua fe-
deltà e per i suoi servigi tulle le possessioni e tutti i dirilli.
S. Miniato - (1282). [Bibliot. Angelica di Roma, Cod. Sii, e. 96].
11 manoscritto è un formulario composto, con scritture di varia provenienia, nei primi del sec. XIV.
Gami'rrini G. F., Documenti del Cod. dell' Angelica D. 8. 17 (in Ardi, della r. Società Romana di Star.
Patria, X, 192). - Uòhsier, Acla Imperli selecta, 703, n. 1002.
Rudolfus C) imperialis aule cancellarius el serenissimi domini R(udolfi)('') Romano-
rum regis semper augusti in Tuscia vicarius generalis universis sacri Romani imperii
fidelibus amicis suis salutem et sincere delectionis affectum. Etsi munificentie imperialis
gratiam libenter singulis exibemus, quos fideles imperio ab operum experimento co-
gnoscimus, quadam tamen prerogativa sollicite cogilalionis inducimur el assidua medi-
tatione pensamus, qualiter personis ecclesiaslicis gratiosius el libenlius liberalilatis
dexteram extendamus. Eapropter per presens privilegiura vobis volumus esse nolum,
quod nos attendenles fidem puram, devotionem sinceram et grata servitia que venera-
bilis pater dominus G(uilielmus) episcopus aretinus devotus et fidelis princeps imperii
exhibuit bactenus et exhibet incessanter ac exhibere poterli in fulurum ad honores et
profectus eiusdem domini Regis et imperii ampliandos, volentes quoque ipsum episco-
pum propterea amplecli benignius gratia et favore, recepto ab eo corporeo iuramento
quod ab hac bora in anlea fidelis erit eidem domino nostro Regi et imperio Romano,
(•) de Torre et. («■) de delando. (■=) Sic. C) Ro; uà rigo obliquo attraversa la o.
(I) Seguono gì' "instrumenta de focularibus castri de Galatrona et de Caposelvoli,, cioè l'elenco degli abi-
lanti. (e. 129).
AN. 1281-1282] CODICE DIPLOMATICO 453
et non erit in Consilio, consensu, facto, verbo, opere ubi ipse dominus Rex, eius filli,
nuntii vel ofliciales perdanL vilam, membrum vel suum recium honorem, aul mala
captione capia(n)lur; consili um, quod per se aut per nunlios suos seu licteras sibi credi-
turas erit, se sciente, ad eius dampnum seu preiudicium nulli pandel; si dampnum
eius traclari sciverit, prò posse suo impediet ne fiat; quod si per se impedire non po-
terit, per nunlios aut licteras ei (") significare curabit ut ad eius notitiam perducatur;
Impei'ium Uomanum et regalia eius et specialiter in Italia manuienebil propriis viiibus,
et defendet que habet ubicumque seu tenet; ad acquirendum vero adiulorio erit; of-
fìcium sibi commissum dignitali sue conveniens, in It;ilia bene et fideliler exercebit;
iura et iurisdictioues Romani imperii, ubicumque consislere sciet, revelabit et conser-
vabil, et eorum aiutor (_^) et aclor erit; nuntios predicti domini Regis recipietet fideliler
ac benigne in eundo, slando, redeundo tractabil: aucloritale nobis commissa, omnia
iura, iurisdictioues et regalia que habet, tenet et possidet ipse vel alia persona prò eo
seu predecessores sui habuerunt, lenuerunt et hactenus possederunt in feudum olim
a divis augustis, que taraen ab ipso vel predecessoribus suis alienata non essent in
civilate Aretina, eius districtu et in castris, opidisC*), burgis, villis et loci» aliis quibus-
cumque, nec non universUatibus, collegiis, personis, possessionibus, honoribus, usibus,
patronatibus ecclesiarum, terris lultis et incultis, aquis et aquarura decursibus, nio-
iendiniS, piseariis, silvis, venationibus, montibus, planis, vallibns, pascuis, iuslitiis,
pas(sagiis), pedagiis et rationibus singulis ubicumque et in quibuscumque consislant,
eidem episcopo, vice et nomine Aretine ecclesie, in perpeluum, de speciali gralia et ex
certa nostra scientia damus, concedimus et eliam confirmamus, honore et iurisdictione
imperii sem[)er salvis. Investientes eumdem episcopum sollenipniler per librum sacre
scripture iure honorifici et recti feudi de omnibus et singulis supradiclis, ita quod ipse
ea omnia habeat, teneat et possideal pacifice et quiete sine contradictione domini Regis
et Romani imperii, predictorum et alicuius persone parve vel magne, ecclesiaslice vel
secularis, Comunis, collegii et universitatis vel alterius cuiuscumque. Siquis autem
predicta vel aliquod predictorum violare, infiingere aut conlradicere |»resumpseril, pre-
ter indignationera eiusdem domini Regis et nostram, quam eum volumus incurrisse,
penam Mille marcliarum boni argenti componat; cuius pene medietas fisco, alia vero
eidem episcopo applicetur. In cuius rei teslimonium et cerliludinem plenariam, pre-
sens privilegium publicari manu (Donati) (') notarii nostri et eidera episcopo iradi fe-
cimus, nostri pendentis sigilli ac subscriptione dicti notarii roboratum. Dalum in arce
sancii Miniatis, presentibus et e, in anno Domini a oativitate et e. (1).
(•) ei'is. (») Sic. (,') ne! Cod. invece di questo nome è uno spazio bianco.
(1) Un altro privilegio dato dallo .stesso Cancelliere di re Roberto a Rogerio abbate di s. Michele in Pas-
signano e scritto in principio e in fine con identiche formole, porta questa nota cronologica: "Datum in arce
sancii Miniatis, presentibus domino Guidone de Sii(;caria legum doctore, religioso viro domino Barone abbate
monaslcrii Montis Scalarum, domino lohanne de Marconibus iudice de Sufcaria, domino Conrado indice olim
domini Ciampoli et Davi^co quondam domini Michaelis de Fracassinis teslibus ad liec vocatis et rogaiis, sub anno
dominicc incarnationis Mcclxxxii, xxviiii octobris, x indictionc, regni eiusdem domini regis vmi„. Quindi la
recognizione seguente: "Ego Donatus Benci Ricoveri de Florentia notarius publicus et familiaris dicti domini
cancellarii et vicarii predictum privilegium de mandato dicti domini cancellarii et vicarii scripsi et in publi-
cam formam redegi,,. Lami, Delidae eruditor., Ili, 263. Cfr. la carta 29 olt. 1282 del Diplom. Fior., S. Mi-
chele in Passignano.
454 DOCUMIilSTl PEH LA STORIA »' AREZZO [CC0-C61 .
660.
// poti'slà, con ardine del Capilanu e del Consiglio del l'opola, affilia la caHlellania
di )]o)Uecchio.
AreiiO, Palazzo del Popolo - 30 (rìutrno 12%2. |ll. Ardi, di Si. di Fir., Capitoli,
voi. .\X1V, e. 12.'i'l.
In mnrgine: Vendilio ususfruclus Monteccìtii.
In nomine Dei eterni amen. Cum dominus poleslas lenereliir secundum forniam
Statuti vendere iisiim et caslelianiam Monteccliii et fructus, census, reddilns et proven-
tus ad Comune Aretii speclanles in dicto castro et eiiis curia et districtu alieni plus
olTerenti, et facta subustalione per civitatem Aretii et in Consiliis voce preconia, ut moris
est, non l'uerit quisquis repertus qui plus offerret pretio infrascriplo, idcirco Berraidus
syndicus, aclor et procurator Comunis et populi Ai'etii ad hec facienda legiplime con-
stitutus, ut patet publico inslrumento inde scriplo manu mei nolarii infrascripti, de
mandato nobilis viri domini Bongianelli de Vigonca capitanei et dominorum viginti
quatuor et Consilii populi Aretii tunc firesenlis, et auctorilale dicti sui mandati et per
omnem viam et modum qua et quo nielius fieri potest de iure et facto, vice et 'nomine
dictorum Comunis et populi, vendidit, dedit, tradidit, mandavit et transtulit et concessit
Ghiscio carnifici lìlio condara Guadagni Guidonis .Monlonis, stipulanti prò se et suis
heredibus et habenti ius suum et prò omnibus quos secum habere voluerit in sotios
■vel consorles, usum et castellaniam castri Montecchii et eius curie et districtus, et omnes
et singulos fructus, census, reddilus et proventus ad Comune Aretii spectantes quali-
cumque occasione vel iure in dicto castro et eius curia et districtu, omnium domorum,
terrarum, silvarum, pasturarum, iiemorum, pratorura, Clanium et aliarum possessio-
num et rerum existentium in locis predictis que fuerunt, sunt et erunt a duodecima
die meusis iunii presentis in quo sumus ad unum annum proximum fnturum, ad ha-
bendum, lenendum, vendendum, frnendura et faciendnm exinde quicquid ei placuerit
secundum formam Statuti Comunis Aretii et consueludinem hacienus observatam.
Item ex dieta causa idem syndicus dedii, cessit, transtulit alque mandavit dicto
Ghiscio, stipulanti ut supra, omne ius et actionem utilem et direclam, realem et per-
sonalem et procuratoriam, mediam sive mixiam, et omnem aliam quod et quam habet
dictum Comune, habuit et habere posset in dictis rebus per totum dictum tempus
adversus quascumque personas et loca. Constituens eum procuralorem exinde tamquam
in rem suam et ponens eum in locum dicti Comunis, ita quod amodo suo nomine
actionibus utilibus et directis possit agere et causari, excipere et- replicare, experiri et
se tueri. Et dictos fructus, census, reddilus et proventus petere. recolligere et consequi
et dictum usum habere et castellania predicta uti pacifice et quiete, et omnia et singula
facere et libere exercere que dictum Comune et que quilibet dominus de re sua facere
potest et poluerit per totum dictum tempus, prò pretio I. libiarum pisanarum et are-
tinarum, quas diclus syndicus confessus fuit Brancham Alpinelli camerarium Comunis
Aretii, presentem et confìtentem hec omnia, habuisse et recepisse numeratas et tradilas
esse a dicto domino G(hiscio) tamquam a plus omnibus offerenti. Renuntians exceptioni
AN. I282J CODICE DIPLOMATICO 4")J>
dicli pielii non lial)iti, non nunieiati et non soluti, fori prescriplioni doli et in factum,
conditioni indebiti sine causa et ex in(i)usta causa et diete subastationi non facte et
omni alii legum auxilio prò eo facienti personaliter vel in rem. Quas res se prò eodem
empiere idem syndiciis conslitiiit possidere donec ipsarum rerum possessionem vel f|uasi
adeplus fnerit eie. Quod si ut dictum est, factum vel observatum non fuerit, aut si
fuerit in aliquo contra ventum, tunc nomine pene duplum dicti prelii supradiclus syn-
'dicus dicto emptori, ut supra stipulanti, dare et solvere promisit lotiens quoliens fnerit
contra ventum et in solidum |)ro quolibet capituio non servato. Et insuper refirere omnia
dampna eie.
Factum fuit hoc instrumentum in Consilio populi Aretii congregato in palatio po-
puli predicli, ut raoris est, sub MCCIxxxii, indiclione x, nemine imperante, die martis
ultimo iunii, presentibns Guadagnesco notario, Restauro Slrufli notarlo, Ventura et
Monte notariis xxiiii leslibus ad hec. Fuit insuper leclum per me notarium infrascrip-
tum in Consilio ccc et populi civitalis Aretii et aprobatum per nobilem virum domi-
num Ghisalberlum poleslatem el per dictos capitaneum et xxiiii et Consilia predicla
congregata in palatio Comunis ut moris est, die xxvi iunii dicli millesimi et indictionis,
f)resentibus Ventura et Monte notariis predictis lestibus ad hec.
Ego Orlandinus nolariùs filins condam Sinibaldi tunc cancellarius Comunis et custos
librorum eiusdem predictis inlerfui et de predictorum dominorum mandato et dicli
officii auclorilale predicla scripsi el [mblicavi.
661.
Il vescovo Guglielmino dà licenza all' abbate d' Agnano di alienare alcuni possessi
e contrarre dei mutui per redimere il monastero dalla giurisdizione che vi ave-
vano i Nobili del Manie s. Savino.
Arezzo, Palazzo episcopale - 23 noTcmbre 1282. [Arch. Capii, d' .Kr.. Carte di s. Maria
i(i Gradi, n. 284].
mm. ISOX300.
In nomine Domini amen. Venerabilis |taler dominus Guillielmus arelinus e[)iscopus,
exaudiens quod in Iractatu habito islo anno Inter (lohannem abbatem) sancle Marie de
Agnano aretine diocesis el aliquos cataneos et nobiles de Monte sancii Savini(l), di-
centes se palronos esse dicli monaslerii de Agnano, processum erat in tantum quod
credebantur perveniri posse ad coocordiam hanc, videlicet quod ipsi catanei donarenl,
(!) Di costoro era quel "dominus lldibrandinus olim domini Tramonti,, che il 23 ottobre 1283 stipula
un atto di concordia con "Farinata olim domini Gualtieri de Songna,, (degli libertini); e queir "Ubertinus
olim domini Tramonti,, cui il medesimo monastero d'Agnano doveva soddisfare un credito, per redimersi dal
quale e dal patronato di quei nobili, 1' abbate d' Agnano riceve facoltà da Guglielmino vescovo di alienare
dei beni per 1125 fiorini d' oro. Questo secondo decreto episcopale è del 1° aprile 128.3 e "actum Peruscii,
in hospitìo quod habitat venerabilis pater dominus Guillielmus episcopus aretinus, in curia Romana existens,
coram Spinello archidiacono aretino, donno lohanne de Capolona et Accursucio magistri Benencase Bonadote
de Aritio testibus,,. (Carte citate, nn. 286, 292).
45(j DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [661-002.
remicierenl vel venderenl palronaluni el iura si qnn ci queoiinKjue liaheiil in ipso ino-
naslerio, recepta proiiidc pecunia, quam eis ilare moiiasterium non poterai nisi ven-
derei de imniobilibus vel muluo aqnirerel ipsam: el recogiiosceiis hoc facUim, si possit
pervenire ad concordiam, esse ipsi monasteiio ai) hiis exonerando utile salis, ex certa
scienlia dedit donno lohanni priori monaslerii sancii Egidii de sancto l'ancratio et donno
Rodulfo monacliis dicli monaslerii de Agnano, recipienlibus nomine loliannis abbalis
el nomine Capiliili de Agnano, licenliam quod procedalur in eodem iraclalu el facto
et perdiicalnr ad complenienlum. El insuper dedit eis, ul supra el nomine cuiuscnmque
inleieril [recijpienlibiis, licenliam acquircndi jiecuniam muluo el cavendi per (ideius-
sores el obligandi proplerea [monajsterium et bona eius et domum, vendendi ad pro-
prium niolendina ipsins monaslerii de Agnano posila apud Montem sancii Savini et in
eius curie (I), el faciendi circa hec conlraclus solempnes, prout dicto abbati et eius
Capilulo vel malori parli eiusdem Capituli videbilur bonum el alile prò acqnirendo et
habendo iura ipsorum calaneorum, et lil)eralionem et exeniptionem ab omni patronato
el nexu ab eis omnibus vel aliquibus ex eis ad hec intendenlibus, proviso quod pecunia
de ipsis molendinis vel aliqur) eorum consequenda piocedal omnino in prediclarn cau-
sam vel in salisfaclionem debilornm isla occasione in anlea commiclendornm. El sic
placuit sibi domino episcopo quod hec fieri el expediri possint licite, suis conslilutio-
nibus de debilis non commiclendis ultra cerlas quanlilates eidem, non alienandis immo-
bilibus aul alio impedimento non obstanle, dum tamen abbalis et Capituli vel maioris
partis Capituli de Agnano sponlaneus ad eadem et quodiibel eorum consensus accedat,
et quod sic fiet in hiis ralum et firmum existat.
Actum Arelii, intra palacium dicti domini episcopi, sub anno a nativitate lesu Christi
Millesimo CCIxxxu, indictione undecima, domino Martino papa presidente, nemine im-
perante, die martis xxiii die mensis novembris, coram domino Spinello arcbidiacono
aretino, domino Petro canonico aretino et domino Guiilielmino de Ricasolis testibus
Yocatis.
(Sn.) Ego Bonaventura filius quondam Guidonis de Pullia civis arelinus ordinarius
iudex atque notarius interfui supradictis, et eadem ul supra legunlur, mandante dicto
domino episcopo, subscripsi et publicavi.
662.
Lettera di Renaldo vescovo di Siena, ai fedeli della città e diocesi, esorlandoli ad
elargire elemosine per la costruzione della Cattedrale di Arezzo.
Siena - 7 aprile 1283. [Arch. Gap. d' Ar., n. 739].
mm. 500X430. - 11 sigillo cereo episcopale non è più pendente nel mezzo della piegatura.
Pasqui a. e U. - La Cattedrale Aretina e i suoi Monumenti, 166.
(I) Quello "de Moritesele in pendiciis Mentis sancii Savini,, fu venduto per 1000 fiorini d' oro "Civee
quondam domini Udibrandini de Montebono,, con istrumento del 28 maggio 1284. (Carte cit., n. 288).
AN. 1282-1283] CODICE diplomatico 457
Renaldus divina miseralione humiiis senensis episcopus universis Chrisli fidclibus per
civitalem Senensem et'diocesim consliliilis ad quos liitcre iste perveneriiit elernam cum
benedictione salulem. Quolieris vos ad opeia [ìielalis induoimus ponlificalis ofTìcii nostri
cuitum exequimur et aniniaium vestiaruni salali iilililer providemus. Cum igilur ralhe-
dialis ecclesia Aretina, in qua beati Donali marliris et sancte recordationis Gregorii pape
decimi corpoia requiescunt, qua maxime vigel iiiler alias (°) patrie veneranda, magna
reparalioiie ac decenti conslruclione iiidigeal, et (...) Capiluliim ipsius ecclesie hoc opus
inceperiiit, cupienles eam honorabililuis in conspeclu Dei et hominum con.slruclionibus et
hedificiis decorare, nec ad tanli operis fabricam et conslriictionem cisdem proprie sup-
pelant facullales nisi vestro et aiiorum Christi fidelium suffragio adiuvetur, et opus
huiusmodi sit Deo gratissimum Inter celerà opera pietatis tum quia ibidem convenit
ad oraliones populus chrislianus, tum quia divinus cultus colidie celebralnr; nos vo-
lenles vos esse tanti boni participes, universilatem vestram monemus, inducimus et
hortamur in Domino, quatenus nunlio super hoc deputato ve! deputando cum per vos
venerit suffragium petilurus, de bonis a Deo vobis collatis grata earilalis subsidia ero-
getis, ut per hec et alia bona que Domino inspirante feceritis, ad felicitatis eterne possitis
gaudia pervenire. Nos enim de omnipotentis Dei misericordia et beate Marie semper
Virginis et sanclorum marlirum Crescentii, Ampsani, Savini atque Victoris patrociniis
confidente?, omnibus vere penitentibus et confessis qui ad prefatum opus manum por-
rexerint adiutricem, quadraginta dies de iniuncta sibi penitentia in Domino misericor-
diler relaxamns singulis diebus et vicibus quibus huiusmodi faerint sudragia imperliti.
Addicienles ut quicumque ad ipsius ecclesie fabricam nnius magistri vel manualis pre-
tium solverli una die aut xii denarios, vi aut plures secundum qualilalem persone,
quicquid de iniuncta sibi penitentia el votis, siipei' quibus dispensare possumus, lero-
solimitano dumlaxal exceplo, per negligentiam, obliviouem, ignorantiam, debililatem
aut infirmilalem corporis obmiserit, eidem propter hoc io Christi nomine misericorditer
indulgemus et talem auctorilate nostra vos, presbiteri, absoivalis; absolventes eliani sa-
cerdoles el alios ciericos qui divinum offìcium seu horas canonicas per aliquem pre-
dicturum modorum dimiserinl dummodo contriti sint el confessi ex deliclo huiusmodi
si unius diei vel duorum solverint pretium magislrorum; vos aulem omnes et singulos
in suis parrochiis ad colligendas el recipiendas helemosinas prediclas et conservandas
ad beneplacilum nostrum speciales noslros nuntios ordinanles, ac eliam cuilibet veslrum
mandanles sub pena excomunicalionis dislricle, ut omnes prediclas indulgenlias et gra-
tias populis vestris nuntielis et publicetis singulis diebus dominicis et feslivis; et quod
exinde vel propterea colligelis vel perceperitis fìdeliler conservanles, id lotum sine dimi-
nulione aliqna discreto viro domino Renaldo plebano sancte Innocenlie die kalendarum
singulorum mensium assignanles et inlegraliler exibentes, conservandum et resignandum
nobis vel operariis diete ecclesie secundum quod ipsis postmodum per nostras lilteras
iniungelur. Vobis autem ecclesiarum prelatis el recloribus dislricle precipimus el man-
damns, qualenus fratrem Gaudenlium latorem presentium et dicli operis nunlium a'd
petendum el acquirendum dictas helemosinas in ecclesiis Arelinis benigne recipienles
et honesle traclanles, populum vobis commissum ad benefaciendum eidem sollicile in-
(>) altot.
4.'JS DOCUMKNTl l'KR LA STORIA I)' A11KZ7.0 [f)fi2-G03.
iliualis, iiioiicalis cli;iiii ci iiiilucalis fUicacilcr ut illa die, liora ci loco couveniaiil, (jua
vel quo diclus IValcr pioitoiien; voluoril iiidulgciilias ci gratias de quibus dieta ec-
clesia noscilur occasiono dicli operis esse dolala el maxime a vcnerabilibus in Chrislo
fraliibns doniiiiis Rollioiiia^'e(n)se, ... Barense, ... Creleiise arcliicpisi-opis, et a ... Urulino,
... ÌSarniense, ... (ladigense, ... l'orlugallionse, ... Lunense, ... Baliieoregense, ... Cene-
tense, .... Massano, ... Cremonense, ... Parmense, ... Grossetano, ... Uli(s)bonense, ... Are-
lino, ... Urbevelano, ... Hegilanenseel Crelense episcopis cum devolione humili audituri,
cimi ipiilibet predictorum ariiru!piscopornm et episcoporum omnilìiis snfTragiiim |)re-
slanlibiis in opere supradiclo xl dics de iniiincla eis peiiilenlia misericordiler induigeat
el relaxel. Voluinns etiam et niandamus ut vos, sacerdotes, illos quos vobis idem fraler
el nunlius prediclo modo presentaveril absolvendos, si exhibuerint congruam salisfactio-
nem exinde, al snpra diximn.<, ab.^oivalis el absolulos publice nunlielis. Datum Senis,
in anno Domini iMiliesinio CClxxxiii, indictione xi", die vii° raensis apreiis.
663.
Lettera di Ranieri degli i'berlini, vescovo di Volterra, con cui esorla i fedeli della
sua cillà e diogesi affinchè concorrano con elemosine alla costruzione della nuova
Cattedrale di Arezzo.
Beri^uonc - 30 aprile 1283. [Arch. Capit. d' Ar., n. 7il, 7i2].
nim. Ì70X530. - Una larga rosicatura di sorcio ha fatto sparire nioite parole. 11 sigillo episcopale manca.
Nel tergo, di scrittura del sec. XIV: Indulgentia vulterrani episcopi fabrice ecclesie Aretine concessa.
La pergamena, recante il n. 742, è pure originale. Anche in essa manca il sigillo. È quasi identica all'altra,
ma data in "Vullerris, anno Domini Millesimo ducentesimo octuagesimo tertio, indictione undecima, die quinta
mensis maj„.
Pasqi'i a. e U., La Cattedrale Aretina e i svioi Monumenti, i69.
Ranerius miseratione divina vullerranus episcopus universis Christi fidelibus tam
clericis quara iaicis per Vulterranam civilalem et diocesim constitutis ad quos liltere
presentes pervenerinl salulem in Domino sempiternam. Quotiens universilalem vestram
ad pietatis et caritalis opera invilamus et pontificalis otfitii cultum exequimur el saluti
veslre utiliter providemus. Cum igilur Cathedralis ecclesia Aretina, in qua beali Donati
martyris et sancte recordalionis Gregorii pape decimi corpora requiescunt, que maxime
viget inter alias patrie veneranda, magna reparatione ac decenti [cons]tructione indi-
geal el... Capitulnm ipsius ecclesie hoc opus inceperint, cupientes eam honorabilibus ia
conspectu Dei et hominum conslructionibus et hedifitiis deco[rare, nec ad tanti ojperis
fabricam el consumalionem eisdem proprie suppetant facullales nisi vestro et aliorum
Christi fidelium suffragio adiiiventur, el opus huiusmodi sii Deo grali[ssimum in ter ce-
lerà opejra pietatis tum quia ibidem convenit ad oralionem populus chrisliaaus lum
quia divinus cultus cotidie celebratur; nos volenles vos esse tanti boni participe[s, uni-
versilalem vestram monem]nus, inducimus et hortamur in Domino in remissionem
peccaminum, vobis nichiiominus iniungentes, qnatenus nunlio super hoc deputato vel
deputando c[um per vos veniret ad di]ctum opus suflfragium petiturus de bonis vobis
AN. 1283] CODICE DIPLOMATICO 4o9
a Deo collatis largas elemosinas et grata caritatis subsi(l[ia] crogetis, ul per subven-
tionem veslram opus incefpluni perficialur, vo]sqne per hoc et alia bona, qiie Domino
feceritis ins[)iraiite, possilis ad eterne felicitalis gaiKh'a pervenire. Nos enim cofifisi de
misericordia Domini nostri lesu Christi et beale [Marie semper virginjis nec non sanc-
tornm Victoris et Octaviani patrononim noslroriim suffragio roborali, omnibus vere
penitenlibus et ronfessis qui ad prefatum opus manum porrexerinl adiutricem, qua[dr]a-
ginta dies criminalium et quarlam partem veniaiium de iniuncla sibi penilentia singuiis
diebus et vicibus quibus buiusmodi fuerint suffragia impartiti misericorditer iu Domino
reiaxamus. A(d)dicien).es ut quicunque unius magislri ve! unius manualis pretium solverit
una die, ant duodecim denarios ve! sex aut plus secundum qualitatem persone dederit,
quicquid de iniuncla sibi penitentia et volis super quibus dispensare possumus, lero-
solimilano dumlaxat exceplo, per negligentiam, oblivionem, ignorantiam, debilitatem vel
infirmitatem corporis pretermiserii, ei propler hoc in lesu Christi nomine misericor-
diter condonamus et buiusmodi taies aucloritate nostra vos eliam, presbiteri, absolvalis;
absolventes nicliilominus sacerdotes et alios clericos qui divinum offioium seu oras ca-
nonicas per negligentiam, oblivionem, ignorantiam, debilitatem seu inlirrailalem corporis
dimiserunt, si unius diei solveri(n)t duorum pretium magistrorum, dummodo de peccatis
suis confessi fuerint et conlrili (*). lilis autem qui usuras, rapinas ot alia male et
illicile acquisita receperunt vel habuerunl et personas et loca ignorant quibus restitulio-
nem debeant buiusmodi peccatum remitlimus si ea contulerint in opere supradicto. Vobis
aulem prelalis et ecclesiarum rectoribus districte precipimus et mandaraus, quatenus
fratiem Gaudentium latorem presentium et dicti operis nuntium ad pelendum et acqui-
rendum elemosinas in ecclesiis veslris benigne recipienles et caritative Iractanles, com-
missnm vobis populum ad benefaciendum eidem verbis favorabilibus monitis et exorta-
tionibus inducalis; moneatis eliani et inducatis effìcaciter populos vestros ut Illa die,
bora et loco conveniant. qua vel quo dictus frater proponere voluerit gralias et indul-
genlias de quibus dotata noscitur occasione dicti operis ecclesia Aretina maxime a ve-
nerabilibus in Christo palribus dominis ... Rolhomageose, ... Barense et ... Cretense
archiepiscopis, et ... Brulino, ...Narniense, ... Gadigense, ... Portugaliense, ... Lunense,
... Balneorense, ... Cenetense, ... Massano, ... Cremonense, ... Parmense, ... Grosse-
tano C"), ... Ulisbonense, ... Aretino, ... Clusino, ... Urbevetano, ... Egilanense et ... Cre-
tense episcopis cura devotione humili audituri cum quilibet predictorum archiepiscoporum
et episroporum omnibus suffragium preslantibus in opere supradicto quadraginla dies
de iniuncta eis penitentia misericorditer indulgeat et relaxet. Volumus etiam, et vobis
sub excomunicalionis pena mandamus, ut vos sacerdotes absolvatis illos quos vobis
idem fraier et nunlius prediclo modo presenlaverit absolvendos si exibuerint congruam
salisfaclionem ut supra diximus, et absolulos publice nunlietis. Et quod vos ecclesia-
rum prelati et rectores alii quilibet veslrum, tribus diebus dominicis proxime venturis
et singuiis diebus festivis existentibus intra septimanas easdem in ecclesiis vestris ele-
m(jsinas prò opere memoralo quilibet veslrum fideliter per se vel per alios colligat et
infra triduum postmodum quilibet rector ecclesie parrochialis collectas et perceptas
elemosinas suo plebano presenlet et det integre et quilibet plebanus collectas et per-
(•) confessut fuerit et contrittis. (') Grossetano.
lèO DOCUMENTI PER LA STORIA D'aiìRZZO [063-004.
ceplas ;i suo populo et clericis plebalus sui presenlcl, millal et det postea infra iriduum
aliiid fidelilcr et inte{,'re iiobis vel cui ad liec duxorimus depulaiidiim. Dalum a|)ud
Bt'iii'noiipni, ultima die monsis aprelis, sul) aunis a nativilale domini nostri lesu r.liristi
Millesimo CC.Ixxxiii, lomporilius domini Martini pape (juarti.
666.
Filippo, rcscoio di. Fiesole, esorta i fedeli drlla sua chiesa ad elargire elemosina
per la coslriizionc della nuova Cattedrale di Arezzo.
FIren/o, Chiesa di s. ìttiirìii In Cumpo - fi luglio 1288. [Aioli. Capii, d' .\i'., n. 7i3].
min. baoXJioO. • l'ai l'ori dfl meuo dello piegatura non pendono più né le cordicelle né il sigillo c«reo
vescovile.
Fraler Phylippus Dei el aposlolice sedis gratia episcopus Fesulanus universis Chrisli
fidelibus per Fesulanam diocesim couslitutis ad quos lictere iste pervenerint in salutis
actione salutem. Quoliens vos ad opera pietatis inducimus ponlificalis ofRtii nostri
cultum e.xequimur et animarum vestrarum saluti utililer providemus. Cum igitur Ca-
thedralis Ecclesia Aretina in qua beali Donati marliris el sanete recordationis r.regorii
pape X"" corpora requiescuol, que maxime viget inter alias (°) patrie veneranda, magna
reparalione ac decenti construclione indigeat et(...) Capitulum ipsius ecclesie hoc opus
inceperinl, cupientes eam honorabilius in conspeclu Dei et hominum conslruclionibus et
hediflliis decorare nec ad sancii operis fabricara et consumationem eisdem proprie sup-
petaut facullates nisi vestro et aliorum Chrisli fidelium suffragio adiuvetur, el opus
huiusmodi sit Deo gratissinium inler celerà opera pielalis tum quia ibidem convenit ad
orationes popuius chrislianus tum quia divinis cultus cotidie celebratur, nos volenles
vos esse tanti boni operis parlicipes, universitalem veslram monemus, inducimus et
horlannur in Domino, qualenus nuntio super hoc deputalo vel deputando cum per vos
venerit sulTragium pelilurus, de bonis a Deo vobis collatis grata carilatis subsidia ero-
getis, ut per hec et alia bona que Domino inspirante feceritis possilis ad eterne felici-
talis gaudia pervenire. Nos enim de omnipolenlis Dei misericordia et bealorum apo-
stolorum Pelri et Pauli ac beati Romuli patroni nostri confisi meritis, omnibus vere
penitenlibus et confessis, qui ad prefatum opus manum porrexerint adiulricem, qua-
draginta dies de iniuncta sibi penitentia in Domino misericorditer relaxamus singuiis
diebus et vicibus quibus huiusmodi fuerint suffragia imperlili. Addicientes ut quicumque
ad ipsius Ecclesie fabricam unius magistri vel manualis prelium solverli una die, aut
duodecim denarios vel sex aul plures secundum qualilalem persone, quicquid de in-
iuncta sibi penitentia et votis super quibus dispensare possumus, lerosolimitano dumtaxat
exceplo, per negligenliam, oblivionem, ignorantiam, debililalem aut infirmitatem cor-
poris obmiserit, idem propler hoc in Chrisli nomine misericorditer indulgemus, et talem
(•) aliOo.
AN. 1283] CODICE DIPLOMATICO 46 <
auctorilate nostra vos, presbiteri, absolvalis; absolventes eliam sacerdotes et alios eleri-
cos qui divinum oflitium seii lioras caiionicas per aiiquos predictorum modorum dimi-
serinl, dummodo contriti sinl et confessi ex deliclo Imiusmodi si unius diei vel dao-
rum solverint prelium magistrorum; vos autein omues et singulos in suis parrochiis
ad coiligendas et recipiendas helymosinas prcdictas et conservandas ad beucpiacitum
nostrum spetiales noslros nunlios ordinante^; ac etiam cuilibel vestrum mandanles sub
pena excomuiiicationis dislricte, ut omnes prediclas indulgentias populis veslris nun-
tietis et publicelis singuiis diebus dominicis et feslivis, et quod exinde vel prople-
rea colligeritis vel perceperitis fideliter conservantes. id intum siiie diminutione aliqua
discreto viro domino Chrisloforo priori ecclesie de Montevarchi Fesulane diocesis in
termino vobis a latore presentium prefigendo assignetis et curetis integraliter exhibere.
Vobis autem ecclesiarum prelati» el rectoribus districte precipimus et mandamus, qua-
linus fratrem Gaudenlium laloreru presentium et dicti operis nuntium ad petendum et
acquirendum dictas helymosinas in ecclesiis aretinis benigne recipientes et honeste trac-
taotes, populum vobis comraissura ad benefaciendum eidem sollicite inducalis; moneatis
etiam et inducatis efficaciter ut illa die, bora et loco conveniant, qua vel quo dictus fra-
ter proponere voluerit, indulgentias et graiias de quibus dieta Ecclesia noscitur occasione
dicti operis esse dotata et maxime a venerabilibus Christi patribus dominis ... Rotho-
mage(n)se, ...Barenseet ... Cretense archiepiscopis, età... Brutino, ... Narniense, ... Ga-
digense, ... Portugalliense, ... Cenetense, ... Massauo, ... Cremonense, ... Parmense, ...
Grossetano, ... Ulisbonense, ... Aretino, ... Urbevetauo, ... Egitanense et Cretense episco-
pis cum devotione humili audituri cum quilibet predictorum archiepiscorura et episcoporum
omnibus sutTragium preslantibus in opere supradicto quadraginta dies de iniuncta eis
penileotia misericorditer indulgeat et relaxet. Volumus eliam et mandamus, ut vos, sa-
cerdotes, illos quos vobis idem fialer et nuntius predicto modo presentaveril absolvendos
et exhibuerint coogruam satisfaclionem exinde, ut supra diximus, absolvatis et absolutos
publice nunlietis. Dalum Florenlie, apud ecclesiam sancte .Marie in Campo, sub anno
Domini ab incarnatione eiusdem Millesimo ducenlesimo octuagesimo tertio, indictiooe
undecima, die sexta iulii, tempore domini Martini pape un" anno terlio(l).
(1) 11 n. 744 del cilato Archivio Canonicale comprende sei piccole pergamene (mm. 170X130— 1.50X85)
senza datazione, scritte da mani diverse, di uguale tenore. Servirono come avvisi pubblici da divulgarsi ovun-
que, e furono emessi da vescovi ed arcivescovi d' Italia e di lontane regioni, i quali per la deferenza o ami-
cizia del vescovo Guglielmino si prestarono a facilitare la raccolta delle oblazioni per la grande opera a cui
egli e i suol Canonici si erano accinti. Ma il bello edificio non fu inalzato se non in parte, la sua costruzione
rimase sospesa per lunghi anni a causa principalmente della morte del vescovo a Campaldino (Il giugno
1289) e delle misere condizioni che gravarono la città dopo la guerra.
Di tali piccole carte il contenuto è il seguente:
"Hec sunt indulgente concesse ab infrascriplis dominis archiepiscopis et epìscopis prò hedifìcatione Ca-
thedralis Ecclesie Aretine in qua beatorum Donati et Gregorii pape x"' corpora requiescunt. In primis domini
Rolhomagensis, Barensis et Cretensis archiepiscopi, Abrotini ('), Narniensis, Guardiensis (»), Portugaliensis, Lunen-
sis, Balneorensis, Canetensis, Massani, Cremonensis, Parmensis, Ulibonensis ('), Egittanensis {'), Cretensis (*), Grosse-
(•) Cosi io tutte e sei le membr^oe. ("j in e^lcuoa: Uitsbonensls. (°) in alcune: Effiianen-
slt. C) nella più piccola pergamena fu omesso: Cremonensis. Parmensis, Ulisbonensts, Egitanensis,
Cretensis.
ÌC2 DOCUMENTI PKH LA STOBIA D' AFIKZZO [655.
665.
Gli otto sapiculi del Comune per procurare denaro e pagare debili fanno degli
ordinamenti, in virtù de' quali vengono condonati i delitti ai banditi purché
paghino in proporzione delle loro condanne.
Arezzo, Palazzo del Popolo • 9 lusrlio l'2S5. [lì. .\rcli. Fior., Diplom., Olivelani di Arezzo].
nini. UiOX^SO.
In nomine Domini amen. Hec sunl onlinamenla quedam facla per odo sapientes
viros civitatis, sciiiret diios [)er qnamliln'l portam civilalis, deputalo.^ et posilos ad in-
veniendum viam el modum quibus pecunia deveiiial in Comune pio debilis Comunis
Aretii distrihuendis, correda, revisa el emendata per dominum Meum capitaneiun,
dominum Giielfiini iudicem appellalionum et dominos xx!!!!" Comunis et populi Aretii
et dominum Angelum priorem xv"" arliuni et subpriores el eorum consiliarios [et
adiunctos] dicli populi, et firmata el approbala per generale Consilium populi civilalis
prefale ad bussolos el medaliias secundum formam statuti, proni palei [manu ser]
Bonaventure notarii infrascripti, die lune nona mensis iulii intrantis, sub anno a nati-
o e o
vitate Millesimo CClxxxv, domino Honoiio papa residente, indidione xiii*.
In primis ordinatum est et firmalum, quod quiiibet exbannilus et condempnatus
prò homicidio habens a suo adversario seu non habens inimicnm prò ipso homicidio
in civiiale ve! comilalu Aretii. si solveril ducenlas libras de snmma sue condempna-
tionis, debeat rebanniri; et si plura comraiseril homicidia, de quibus et quolibet eorum
pacem habueril seu non habens inimicum prò ipsis homicidiis in civitale et comilalu
Aretii et prò quolibet solverli ce'"' libras, rebanniri debeat el sue condempnaliones
de libris debear.t cancellar!.
taoi, Clusini, Senensis, Aretini episcopi. Quorum predictorum omnium quiiibet, qui ad ipsìus ecclesie fabricam ma-
iium porrexerint adiutricem singulis diebus et vicibus quibus aliqui subsidia contulerint, relaxat de gratia speciali.
Dominus autem nosler episcopus hoc addit quod quicumque ad ipsius ecclesie fabricam unius magistri vel
manualis sive xii denarios aut plures secundum qualitalem persone solverli, quicquid de iniuncta sibi penilentia
et votis super quibus dispensare potesl, lerosolimilano dumtaxat excepto, per negligenliam, oblivionem, igno-
rantiam, debilitatem aut infirmitatem corporis obmiserit relaxet in domino lesu Cristo, et vult quod sua auc-
toritate hos tales presbiteri sibi subiecti absolvant. Rem absolvant sacerdoles et clericos alios sibi subiectos
qui divinum olKcium seu horas canonicas per aliquem predictorum modorum dimiserunt, dum tamen de bis
contriti fuerint et confessi^ si pretiuni duorum magistrorum vel unius ad minus diixerint persolvendiim. Item illis
qui usuras et alia illicita acquisita receperunl et habuerunl ingnorantibus personas et loca quibus restituì debe-
ant si ea contulerit operi supradiclo. Item precepit sub pena excomunicationis omnibus prelatis et omnibus
ecclesiarum rectoribus, ut has omnes indulgentias populis eorum denuntient et publicent tribus dominicis
proxime venturis et aliis diebus feslivis existentibus infra ipsas dominicas eosque inducant fldeliter ad ele-
mosinas dicto operi erogandas, ac eas colliganl ac colligi faciant cum effectu. El quod quiiibet rector parro-
chialis ecclesie infra triduura post elimosinas quas ecclesia predicla perceperit singulis ebdomadis reasignel et
del suo plebano: et quiiibet plebanus omnes elimosinas quas de populo et plebatu suo perceperit per se vel
alium mittat integre sibi episcopo vel alteri quem ad hoc duxerint ordinandum.
AN. 1285] CODICE DIPLOMATICO 463
Item quod quilibet exbannilus et condernpnalus prò aliqno vel ali(|iiibiis malefitiis
persocialibus ab homiciilio vel extra usque in sexceiitis libris vel ab inde infra usq uè ad
C libris pa(cem) non habens, si solverit medielatem sue condempnationis, tolaliter debeat
rebanniri. Si vero pacem habuerit vel non habuerit inimicum prò ipso excessu solvendo
quartam partam sue condenopnationis in totum debeat rebanniri et sue condempnatio-
nes de libris Comunis Aretii debeaiit penitus cancellari.
Item quod quilibet exbannitus et condempnatus [irò aliquo maleficio, uno vel plu-
ribus ab homicidio extra in viii' lihras vel ab inde supra non habeos prò ipso excessu
specialem inimicum in civitate vel comitatu Aretii et fuerit condempnatus a xv annis retro,
si solverit I. libras, in totum debeai rebanniri, et sue condempnationes et exbannitiones
de libris Comunis debeant totaliter cancellari.
Item quod quilibet exbannitus et condempnatus prò quocumque malefitio ab homi-
cidio infra in m libris vel ab inde supra, si solverit Ires solidos prò qualibet libra sue
condempnationis penitus debeat rebanniri, et sue exbannitiones et condempnationes de
libris Comunis totaliter canceilenlur.
Ilem quod quilibet exbannilus et condempnatus in C libris et ab inde infra prò
quocumque malefìcio ab homicidio infra non habens specialem inimicum prò ipso ex-
cessu nisi Comune, si solverit duos solidos prò qualibet libra sue condempnationis
debeat totaliter rebanniri, et sue condempnationes de libris Comunis penitus cancellen-
tur. De omnibus autem aliis condempnationibus et exbannilionibus, malefiiciis et exces-
sibus in centum libris et ab inde infra nude pax facla non fuerit, semper ab homicidio
extra, si condempnatus solverit mi'"' solidos prò qualibet libra sue condempnationis in
totum debeat rebanniri. Si autem pax inde facta fuerit vel prò ipso excessu non habue-
rit inimicum, solvendo duos solidos prò qualibet libra sue condempnationis totaliter
absolvatur, et sue condempnationes totaliter debeant cancellari.
Que quidem benefilia valeant et leneant et prosint omnibus qui solveriiil Comuni
Aretii quantilales supradictas bine ad proxìmum ventarum festum sancii Angeli sep-
tembris, et ab inde in antea uullum comodum possint habere sentire exbanniti et con-
dempnati Comunis Aretii, nec possint in comitatu Aretii morari, nec aiiqua universitas
ipsos debeat tenere vel morari [)ermictere; et siqua universitas retinuerit vel stare per-
miserit in suo territorio aliquem exbannitum et hoc liquidum fuerit domino capitaneo
vel potestati, in quibus habeant ipsi domini vel quilibet eorum liberum arbitrium inqui-
rendi et puniendi debeat ipsa Comunilas cogi solvere condempnationem exbanniti taliter
retenti et morari permissi. Et idem inlelligatur et observelur in omnibus specialibus
personis et nobilibus civitatis Aretii. Qui tales exbannitos et condempnatos recepta-
verint vel slare permiserint in domibus ipsorum, qua condempnalione soluta, semper
in suo hanno exbannilus et condempnalione perpetuo perseverel. A quibus benefiliis et
ordinamenlis sinl penitus alieni et exclusi et exceptali et sine aliquo comodo et benefitio
omnes assessini et falsarii monete et omnes illi qui pacem fregerunt homicidium per-
petrando vel perpetrari faciendo et qui ob dictas causas condempnati et exbanniti sunt,
et omnes illi exbanniti qui exceptali sunt a mora episcopatus Aretii per pacta facla
inter Comune et episcopum Arelinum in Romana curia, et omnes plagiarli seu qui fu-
rantur fìlios aliorum, et omnes condempnati a iribus libris infra et in omnibus exban-
nitis el conderapnatis pacem habentibus nunc ve! qui pacem facient cum eorum adver-
46* DOCUMRNTI PK« Ik STORIA I)' AIIEZZO [0C5-CC7.
sariis hinc ad proximum vonlnrum fostum sancii Angeli de mense scplembris, locum
habeaiU Lieiielìlia siipradicla u!)i do pace aliqnid nominaliir (1).
Ada sunl predicla in palalio dicii populi, in |)leno el generali Consilio populi
Arelii, more solilo congregato, sii|ìradicla die lune, presenlibus Stefano notarlo do-
mini Ciiiidonis, Lamberlesco notario laropi, Ciurrio Bf(n)veiiuli el Manoclieru precone
teslibns.
(Sit.) Ego Bonaventura lilius Agliinolfi de Beccis tunc dominorum xxini" dicli po-
litili scriba predicta omnia coram me acta de ipsorum mandato, etiam auctoritate ttiei
offitii, scripsi el publicavi.
666.
Lettera del vescovo Gugiidmino, colla qvale esorta i fedeli a prestar caritatevole
offerta per la costruzione del monastero e della chiesa di Giuncheto presso Ca-
stiglione Aretino.
Cortona ■ 24 marzo 1286. [B. Arch. Fior., Diplom., Riformagiom].
mm. 260XÌ20. - Nel mezzo della piegatura pendeva il sigillo cereo del vescovo; rimangono tuttora i
nastri di lino a cui esso era legato.
(1) Questi ordinamenti vennero approvali colla seguenie deliberazione dell'intero Consiglio del popolo:
o e
"In nomine Domini amen. Anno eiusdem a nalivilats Millesimo CGlxxxv, domino papa Honorio residente,
indiclione lertiadecima, die sabbati xviii» monsis augusti intranlis. Convocato et congregato generali Consilio
populi civitatis Aretii in palatio populi aretini, de mandato nobilis viri domini Mei domini Guillielmi capita-
nei populi Arelii, ad sonum campane et tube et vocem preconiam ut moris est, Inter celerà que ipse domi-
nus capilaneus in diclo Consilio proposuerit de consensu et volnntate dominorum kshu" ibi presentium
proposuit hoc silicei: Cum multi exbannili Comunis dicant se non habere inimìcos prò hiis excessibus prò
quibus condempnali sunt et beneflcium querant tamquam non habentes inimicos secundum formam ordina-
mentorum faclorum super exbannitis, et dominus capilaneus facial cxbanniri in contrala illius qui dicilur
recepisse iniuriam ex l'orma ipsius condempnaiionis et per civitatem, publice, voce preconìa et sono tube,
quod siquis vull opponere seu dicere centra tales exbannitos qui sic rebanniri se peiunt et niillus inveniatur
qui dicat se inimicum illius vel illorum petenlium sese rebanniri, si placet Consilio quod illi tales exbannili,
prò quibiK ita bannilur, recipiantur et rebanniantur secundum formam diclorum ordinamentorum et intellì-
gantur non habere inimicum, el beneficinm diclorum ordinamentorum sequantur tamquam non habentes inimi-
cos; el super predictis petit esse utile Consilium prò Comuni et populo exhiberi. Cum predicta miclit ad Consi-
lium, domini xxmu»'' numero xx" stantiaverunt secundum formam statuti.
Dominus Minus domini Gronde iudex surgens in diclo Consilio arengando consuluit supra dieta propo-
sita, quod ila sit fìrmum et fiat ut in dieta proposila superius conlinelur. .
Supradicto reformato Consilio, et facto el misso partito, solempniter in ipso Consilio per dìctum Petrum
militem et solium domini Mei capitanci supradicti, de ipsius mandato supradicta proposila de sedendo ad
levandum, secundum formam statuti, placuit duobus parlibus dicli Consilii et etiam loti illi Consilio, nullo con-
tradicente, quod in dieta proposila conlinelur, et ita fiat el mandelur executioni, capitulo aliquo non obstante.
Acta sunt predicla in palatio dicli populi, presenlibus Stefano notarlo domini Guidonis, Lambertesco no-
tarlo lacopi. Fante notario, Talbrecaldo precone populi et Guidone Bernardi balilore testibus ad hec.
(Sn.) Ego Bonaventura filius Aghinolfl de Begfis iudex ordinarius atque notarius ut tunc scriba domino-
rum xxuii'"' dicli populi el Comunis Aretii predicta omnia coram me acta de mandato dictorum dominorum
capilanei et xxuu'"' etiam auctoritate mei officii scripsi et publicavi,,. (Diplom. di Fir., Olivetani di Arezzo).
AN. 1285-1286] CODICE diplomatico 465
Guiliieitnus divina miseratione episcopus arelinus unirersis Christi iidelibus tuu
clericis quam laicis per Aretinam civitalem et diocesim conslitulis ad quos liclere "pre-
senies advenerint salulem in Domino. Ad peccandam omnis elas de facili labilur et a
prime nature vitiiim mutalur vesligiis, quia non humanum, sed polius divinum existe-
rel si homo formatus ex corructa (*) materia non peccaret. Porro ut a peccalis possint
lapxi (•) resurgere qui de commissis cupiunl penitere, multa sunt eis proposila opera
pielatis, inter que construendis ecclesiis ac religiosarum personarum locis subvenire, et
tanto salubrius credilur quanto id in Christi oculis aceplabilius reputatur, quoniam
ore sacerdolis in ipsis immolalus adsumitur ut noslrorum macula deieatur. Hinc est
quod cura dilecla in Christo filia ... abbatissa et... conventus monasterii de Gioncheto,
in districtu Castiglionis(*) Aretini ad positura, edificalionem, constructionem ac reparalio-
nem ecclesie ipsius monasterii ac doraorum elaborare viribus tolis exponanl, nec posset
per easdem laborerium ipsum compleri nisi sinl aiuta (*) auxilio Christi fidelium quoniam
ad tanti operis consumationem eis proprie non suppetunt facultates, universitatem ve-
stram rogamus, monemus, et hortamur in Domino ac in remissione vobis iniungimus
peccalorum, quatenus actendentes quod inter olocausta virtutum illud Deo acceptabilius
creditur quod de pinguedine caritalis affertur ad perfectionem tanti operis pias ei ely-
mosinas de bonis vobis a Deo collatis et grata caritatis subsidia misericorditer erogetis,
ut per hec et alia bona, que Domino fecerilis inspirante, ad eterne vite gaudia merea-
mini feliciter pervenire. [Nos] enim de omnipotentis Dei misericordia et beati Donati
marliris patroni nostri suffragiis roborali, omnibus vere penitentibus et confessis, qui
tanto operi manus porrexerint caritatis auxilii vel favoris, quadraginla dies de iniu(nc)ta
sibi penitentia et devote recepla misericorditer in Domino relaxaraus. Data Cortone, anno
Domini Millesimo ducentesimo ocluagesimo sexto. indictione xiiii*, domino Honorio
papa mi"' residente, die xxiiii martii.
667.
Il vescovo Guglielmino sanziona l' istituzione e gli statuti della Fraternità di s. Ma-
ria della Misericordia di Cortona.
Cortona ■ 26 marzo 1286. [R. Arch. Fior. Diplom., S. M' detta Miserie, di Cortona].
mm. 420Xi'0. - Copia sincrona. Pergamena corrosa dai topi nelle vecchie piegature: i fori sono stati
di recente rattoppali con sottile membraDa.
Ad hec autem omnia supradicta de fraternitate sancte Marie de misericordia, Nos
Guillielmus Dei gratia episcopus arelinus, cum ex offilio nobis incumbat salubribus
semper favere insti[lutis], diiigenter perlectis singulis capitul[is] suprasGriptis(l), grato
(') Sic.
(1) S' indicano gli Statuti di questa eonfraternita di Cortona compilati nel 1286. Vedansi stampati dal
p. Lodovico da Pelago, Antica leggenda della vita e de' miracoli di s. Margherita da Cortona scìitta da (r.
Giunta Bevegnati, parte II, 150.
4G(> UOCUMKNTI PEH LA STORIA D' AREZZO [6G7-G09.
animo et affectiioso liane fraternilalem sancte [Marie de] Misericordia in omnibus et
singulis ipsius [capiUiiis ci oniiiiajlionibus i[audamus et adiirojhainus, al(|uc ex aucto-
rilate r)|ei el nostra in qna]ntum valemus robiir firmitatis eidem digiium dnximus im-
porli[riJ; omnos el singulos clericos [el iaicos, viros et muii|eres de Cortona el de suo
dislrictu el de tota nostra diocesi proxima ve! remota pie et stud[iose exliorlajntes,
ad Julius fralernilalis venire consorliiim el eius observanlias custodire prò posse ut
parlicipes esse mer[eanlur in vita] et post mortem omnium bonorum que per illos de hac
fralernilale el recipienles ciemosinas ex ead[em (ierij donaverit per suam graliam auclor
bonorum omnium de gratia lesu Christi. Volenles igitur lam laudabili [fralernijlati ef-
ficaciler l'avere el lam priores, reclores el coiisiliarios eiusdem ([ui erunl prò tempore
quam celeros qui de corpore sunl fraternit[atis] ac alios quoque benefactores ipsius
obsequii sui seu benelilii prestiti digna gaudere mercede, omnibus prioribus et consilia-
rii[s qui] singulis monsibus sui offitii et omnibus rectoribus prò singulis diebus men-
dicatiouis eorum prò fralernitate sive |)ro panibus si[ve] prò denariis et omnibus fra-
ternitatem promiclentibus tam prò die promissionis lam prò diebus convocationis ad
audiendum verbum (Dei sijngulis mensibus semel fiende el in quinque festivitatibus
supradiclis in dieta fraternitale, xl. dies el omnibus aliis ad id [intervjenientibus xx
dies atque omnibus rraternitati sive in pane sive deuariis elemosinam prebenlibus x dies
vere [|teoil]entibus et confessis de iniuncta sibi penitentia, de divina confisi misericordia,
misericorditcr in Domino relaxamus. INulli ergo liceat [huijc frateruilati a nobis appro-
bate et confirmale ausu temerario uullalenus se opponere vel eius irritationem atlem-
plare, alioquiu [indi]gnationem Dei et beati Donati et nostram se noverit incursurum.
Data Cortone, sub anno Domini a nativitate M . C[C . Ixxx]vi, indiclione xuii", domino
Honorio papa quarto residente, die [xjxvi mensis martii, presentibus domino Donato
preposilo [aretino], Palamide(sse) plebano da Press[ciano C), Pa]ren(jo n[olario], R[e-
slauro StrulB(?) noiario] et Guiduccio d[e ] teslibus ad h]ec vocatis. In cuius
rei testim[onium presentes lite]re scribi [iussimus et nostri pendenjtis sigilli mun[imine
roborarij.
(Su.) Ego Recabene notarius condam Bonacose predicta de mandato dicti domini
episcopi scripsi et publicavi rogatus.
668.
Onorio IV sospende l' interdetto promulgato sulla città dal vescovo Guglielmino e,
a richiesta del clero Aretino, anche l' interdetto inflitto, alla città di Siena dal
proprio vescovo.
Tivoli - 23 luglio 1286. [Ardi. Vatic, Regest. Honorii IV, an. II, voi. 43, e. 146', ep. 66].
Dilectis filiis ... clero civitatis Aretine.
Dudum ecclesiastici sententiam inlerdicti in civitalem Arelinam promulgatam per
venerabilem fratrem nostrum (Guillielmum) episcopum aretinum ex ceteris et rationa-
(•) Sic.
AN. 1286] CODICE DIPLOMATICO 467
bilibus caiisis usque ad rertum terminum, dictoque elapso lermiiio, volenles benignius
providere ac populo civitalis eiusdem maiisueUidinis apostolice graliam aperire, usque
ad festum Omnium Sanctorum proxime fuluriim per nostras litleras suspendimus gra-
tiose. Verum quia vcnerabilis fraler nosler Senensis episcopus civitatem eamdem aucto-
rilale venerabilis fratris nostri B(ernardi) Porluensis e()iscopi tunc in illis [larlibus
apostolice sedis legati prò eadem causa simili supposuit interdicto, iiobis humililer
supplicastis, ut providere vobis in hac parte raisericorditer curaremus. Nos igitur ve-
stris supplicationibus inclinali, interdictum huius per eundem dominum episcopum
senensem promulgatum usque ad supradictum terminum festivitatis Omnium Sanctorum
duxiraus suspendenduni. Datum Tiburis, x kl. augusti, anno ii.
669.
Trattalo di pace e concordia concluso tra Giiglielmino vescovo di Arezzo, i suoi
Canonici e il Comune e la parte Guelfa di Siena.
Siena • 26 settembre; Castello di Ciritella - 6 ottobre; [R. Ardi, di SI. di Siena, Rifonnagioni].
Arezzo, Cattedrale • 7 ottobre 1286.
mm. SIOX'^OO. - L' istrumento è scritto in due colonne. Nel tergo della membrana, a lettere grandi cor-
sive, si legge: Carta de la pace et de la concordia del vescovo daremo.
In nomine Domini. Anno Domini Millesimo ducentesimo octuagesimo sexto, indictione
quintadecima, die vigesimo sexto setembris. Ego Renaldus quondam domini Orlandi de
Maiavoltis canonicus senensis et plebanus plebis sanate Innocentie, procurator et nuntius
specialis venerabilis patris domini Guiielmiiii episcopi aretini ad infrascripta specialiter
conslitutus, ut de procuratione constai in publico instrumento facto manu ser Gualcherini
notarli prioris sancii Petri canonico in Villolis, conslitutus in presentia nobilis et sapientis
viri domini Bettolini de Madiis de Briscia Dei gratia senensis potestatis et eliam in presentia
dominorum quindecim gubernatorum et defensorum Comunis et populi Senarum, et pru-
dentum virorum quatuor provisoium dicti Comunis, in domo Mei Nastasii in qua morantur
dicti XV prò eorum otfitio, et procuratorio nomine prò ipso domino Gulielmino episcopo,
libi infrascripto (^) Gulielmo notarlo quondam lohannis sindico et procuratori Comunis
et hominum civitalis Senarum ad infrascripta spetialiter constituto, ut de sindicatu pre-
dicto constai in publico instrumento facto manu Cennis nolani infrascripti, sindicario
et procuratorio nomine prò diete Comuni et hominibus recipienti et prò polestate Sena-
rum et tota eius familia, facio et reddo veram et puram pacem et concordiam de omni-
bus et singulis guerris, iniuriis, homicidiis, offensionibus quibuscuraque realibus et
persoiiaiibus, et de omnibus et singulis robbariis, predariis, capluris hominum seu be-
stiarum, vaslis, dampnis seu arsionibus commissis, perpetralis et factis per ipsum
Comune Senarum vel aliquam civitatem comitatus Senarum vel aliquam singularem
personam civitalis et districtus Senarum vel soldalos et stipendiarios dicti Comunis vel
(•) suprascripto.
,i68 DOCUMENTI PER LA STORIA D' ARF.ZZO f6G9.
aliquem vel aliquos ex predictis conlra dictum episcopum el suos fideles, sequaces,
faulorcs et adiulores vel conlra episcopatum el fidcles et lerras episcopalus prefali. Et
fario libi, recipienti sindicario nomine, ut dictum est, generalem linem, refulalionem et
liberutiouem d«^ omnibus et singulis iniurìis, oiTensionibus, dampnis, vaslis, arsionibus,
piedariis, robhaiiis, capluris el rebus quibuscumqiie abiatis quocumque modo eidom
domiuG episcopo vel episcopatui vel suis fidelibus, aiulatoribus, sequacibus el fauctori-
bus per Comune Senaium el lerras tomilatus Senarum vel singuiarem personam civilalis
vel comilalus Senarum vel soldatos et slipendiarios dicli Comunis vel aliquem vel aliquos
ex predictis. El facio libi generalem linem, reslilulionem, absolulionem, liberalionera
el paclum de uileriils non peleudo Comuni Senarum el parli Guelforura civilalis et co-
milalus Senarum el singulis |)ersonis el liominibus diete civilalis el parlis vel alteri prò
eis, de omni eo quod ipse dominus episcopus prò se vel episcopatu prefalo petere posset
eidem Comuni Senarum et parli Guelforum et singularibus liominibus diete civilalis et
parlis ralione el occasione alicuius capitanarle vel poteslarie seu cuiuscumque oflìtii
quocumque nomine censeatur, quam el quod habuit seu habere debeat seu electus fuisset
vel fuisset promissum eidem domino episcopo a parte guelfa civilalis Senarum vel ali-
quibus diete parlis quod eligeretur ipse vel alius quem vellel in potestalem vel capitaneum
Senensera vel in aliam signoriam quamcumque civilalis Senarum et parlis predicte; et ra-
lione el occasione (|uorumcumque paclorum et conventionum, que eidem domino epi-
scopo facta fuissenl ab ipsa parte guelfa vel a singularibus hominibus diete parlis prò dieta
potestaria, capitaneria vel signoria danda et conferenda eidem domino episcopo vel cui
ipse vellet; el ralione el occasione feudorum, salariorum et denariorum promissorutn
eidem domino episcopo vel alteri prò eo ab ipsa parte guelfa vel singularibus personis
diete parlis per diclam potestariara, capilaneriam vel signoriam quam fecissel vel facere
deberet extra civilatem Senarum vel intra civilatem; el ralione et occasione expensarum,
interesse el danpni que ipse dominus episcopus fecisset vel substinuisset in predictis
vel prò eis vel eorum occasione; et ralione et occasione obligationis, promissionis et
confessionis et causa depositi vel alia quacumque causa faclorum Latino Bonacorsi de
Florentia per Comune Senarum ve! aliquos singulares homines et personas diete civilalis;
el ralione el occasione promissionis el obligationis factarum a Comuni Senarum vel a
parte guelfa vel singularibus personis diete civilalis el parlis cuicumque alii recipienti
prò se vel prò parte guelfa seu capilaneis parlis Guelforum de Florentia, vel recipienti
prò ipso domino episcopo, occasione discordie et dissensionis qne eral inter Comune
Senarum vel parlem guelfam vel singulares personas diete parlis ex una parte, et
dicium dominum episcopum ex altera parie; el occasione senlenlie seu pronuntialionis
seu laudi et arbitrii lati el dati per partem guelfam seu capitaneum partis guelfe de
Florentia vel quoslibel alios prò ipsa parte super predictis et infrascriptis, el circa ea et
eorum occasione; et generaliter de omni et quolibel eo quod idem dominus episcopns
petere posset a Comuni Senarum vel a parte Guelforum diete civilalis el comilalus
Senarum vel a quacumque alia persona singuiari civilalis vel comilalus Senarum pre-
dietis rationibus vel occasionibus seu aliqna earum, et quacumque alia ratJone, occa-
sione vel modo procedente vel descendeole ex piedicto facto signorie cuiuscumque.
El promiclo et convenio predicto nomine, ut dicium est, libi diclo sindico recipienti
sindicario nomine, ut dictum est, facere libi reslitutionem et redditionem de omnibus
AN. 1286] CODICE DIPLOMATICO 460
et singulis inslrnmenlis que ipse dominns episcopiis habet seii alins prò eo haberet
centra cliclum Comune vel parlem giielfam civitalis vel comitatus Senarum vel aliquam
singulareni personam diete civilatis vel parlis, prò vanis, cassis et cancollalis; et quod
ipsa instrumenla faciam annullari et cancellari; et presenliuliter libi reslituo prò cassis
et vanis tria instrumenla publicala manu lacobi quondam Dielisalvi notarii. Et renuntio
crani liti, cause, questioni, aclis et crani prccessui liabilis et geslis inter ipsum domi-
num episccpum aretinum et Comune Senarum et partem gnelfam civilatis Senarum vel
eorum sindicum vel singulares personas diete civitalis vel parlis vel eorum procura^
tores.
Et proraiclo et convenio libi procuratorio nomine, ut dictum est, quod idem domi-
nus episcopus faciet et curabit bona fide et sine fra-ude quod Latinus Bonacorsi dieta
instrumenla que habet restituet Comuni Senarum prò vanis, cassis et cancellatis; et
quod inbreviature, siqne apparuerint, faciet cancellari et annullari, ita tamen quod de
hoc, silicei de restitulione inslrnmenlorura et de cancellandis inbreviaturis, non cblige-
lur ad penam ipse dorainus episcopus, nec ad aliquid aliud quain ad procurandum
bona fide quod dieta instrumenla Latino resliluanlur.
Et proraiclo et convenio libi procuratorio nomine, ut dictura est, recipienti, quod
occasione alicuius prcmissicnis vel alicuius ccntraclus que et qni facli essent a Ghi-
bellinis civitalis Senarum vel ab aliquibus singularibus perscnis quacumque ralione
vel causa, ipse non inquietabit vel moleslabit Comune Senarum vel comitatum Sena-
rum vel aliquos singulares homines civitalis vel comitatus Senarum; et quod ab ipso
Comuni Senarum vel ab aliquibus aliis hcminibus et personis civitalis et comitatus
Senarum non pelei vel peli faciet aliquod de prediclis vel eorum occasione in iudicio vel
extra, de iure vel de facto; exceplis illis Ghibellinis lune qui nominalim eidem domino
episcopo se obligaveruot extra quameumque causam ab uno anno citra, de quibus
apparet publicum instrumentum, contra quos et eorum heredes et bona taiilum possit
agere dictus dominus episcopus el sibi promissas pelere, exigere et recipere ex omni
et qualibet obligationè sibi faeta ab anno citra et non contra alios. Et non inlelliganlur
bona esse diclorum Ghibellinorum illa bona que possidet Comune Senarum occasione
seotentie late contra eos.
Et promicto el convenio libi procuratorio nomine, ut dictum est, quod diclus do-
minus episcopus cassabit et cassari el cancellari faciet omnia et singula banna per
ipsum dominum episcopum vel suos officiales et terras suas et omnes eorum possessio-
nes data vel habita contra Comune Senarum vel civilatem seu aliquam lerram comitatus
et districtus aut personas speciales eiusdem civilatis et comitatus Senarum. Et promicto
procuratorio nomine exinde rebannire eosdem el quamlibet personam vel universilalem
de prediclis, et eos prò rebannilis el absolutis exinde per ipsum dominum episcopum
perpetuo habebunlur.
Et libero et absolvo procuratorio nomine, ut dictum est, omnes et singulos homi-
nes et personas civitalis et comitatus Senarum et alios qui stelerunt in terris comitatus
et districtus Senarum ad faciendum guerrara, hostem vel cavalcatam el insultus hostiles
contra ipsum episcopum vel suos fideles et familiares et terras suas el dicli episcopalus
Aretii a tempore quo caslrum Podii sancle Cecilie fuit rebelle Comuni Senarum, cur-
rente tnnc anno Domini Mcclxxxv usque in presens tempus, de omnibus et singulis
470 DOCUMKNTI PER IK STORIA I)' ABEZZO [669.
(Inmpnis, vastis, arsionibus et ìniurìis, incondiis, offensis, scu odonsionibiis, qiiibuscum-
qiit' prodariis, robbariis et quibusnuraquo iei)ns aliis cidcm domino fì|)is(0[)o voi suis
iidelibus vel terris siiis et episcopaliii Ardii voi aiicui eorum, vul suis familiaiibus voi
tetris suis et opiscopatiis Arelii vel alieni eorum, vel suis familiaiibus vel aiicui eorum
per dicium r.omune Senarum. vel personas et homines dicli Comunis vel i)or masna-
derios vel soldalos dicli Comunis vel per aliquos ex eis factis el ilialis: non tameii hec
\el aliquod de premissis exlendanlur vel exlendi aul irahi debeanl seu possinl in ali-
quo ad dominos Corailes de Casentino aul ad ipsorum dominorum Comilum terras seu
fideles.
Tieni procuralorio nomine, ut dicium esl, promicto el convenio libi sindicaiio no-
mine lecipienli, ut dicium esl, quod ipse dominus episcopus eiciet et expellet et eici
el expelli faciel de tota supradicla forila et terris suis et episcopatu Arelii omnes el
singulos dicli Comunis Senarum iiiimicos el rebelies et exbannitos presenles el fnluros,
qui sint de civilale el comilalu et iurisdiclione Senarum, qui facienl guerram Comuni
Senarum vel conlra terras comilalus Senarum; et quod eiciet el expeliel et eiri el expelli
faciel, sive facianl guerram sive non, omnes et singulos infrascriplos Ghibellinos et
rebelies Comunis Senarum, et quod eos omnes el singulos rebelies et exbannitos co-
munis Senarum presenles et fuluros cum omni eorum solietate scienler non relinebit
nec receplabit, nec permictet quod slent vel receptenlur in tota sua forila vel suis
terris el episcopatu Arelii vel in aliqua earum. El quod non relinebit et non receplabit
aliquam gentem vel masnadam vel singularem personam que facient guerram, hostem
vel cavalcatam Comuni Senarum vel terris suis vel contra terras vel comilatinos vel
districtuales civitalis Senarum.
El promicto el convenio libi procuratorio nomine, nt dictum est, quod ipse domi-
nus episcopus vel sui fideles et familiares, aut aliquis ex eis non dabit nec prestabit
prefalis inimicis, rebellibus vel exbannilis Comunis Senarum vel alieni alii facienli guer-
ram, hostem vel cavalcatam contra dicium Comune Senarum vel homines comilalus et
districtuales dicli Comunis Senarum aliquod auxilium, consilium vel favorem per se
vel per inlerpositam personam publice vel occulte.
El promicto el convenio libi procuratorio nomine, ut dictum esl, quod dictus do-
minus episcopus non offendei nec offendi faciel vel permiclet offendi in terris vel di-
strictu episcopatus Arelii aliquos Senenses vel cives vel comilatinos vel districtuales
ipsius eivitatis Senarum; de bis exceptatur terra Cortoae, prò qua nec promictitur nec
stipulatur.
Ilem promicto et convenio, procuralorio nomine, ut dictum est, libi sindicario no-
mine recipienti, ut dictum est, et etiam nomine infrascriptorum hominum, et facio libe-
rationem, absolulionem de omnibus et singulis bannis, senlenliis, condempnationibus
et quibuscumque processibus factis per ipsum dominum episcopum et eins vicecomites
seu vicarios et ofBciales eorumque curias contra eos vel aliquem ex eis occasione ali-
quorum malefìliorum vel excessuum per ipsos vel aliquem ipsorum commissorum contra
ipsum dominum episcopum vel episcopalum et terras seu fideles et in bonis eorum
vel episcopatu Arelii a tempore quo prediclum castrum Podii sancle Cecilie se, ut pre-
dicitur, rebellavit Comuni Senarum, et ab iniuriis per eos commissis, ut predicitur,
adherendo Senensibus, et occasione guerre que olim fuit inter Senenses et domiuam
AN. 128 6] CODICE DIPLOMATICO 471
episcopuDQ arelinum, vel per ipsum tempus adherendo dominis Comilibus do Casentino
coiisorli(bu)s Senensium ad faciendum guerrain.
Et coovenio et promicto tibi, recipienti ut dicium est, quod proplerea dominus
episcopus aretinus per se, suos familiares, fideles vel sequaces non offendei vel offendi
faciet ipsos vel aliquos, unum vel piures ex eis in persona et avere aul aliter occa-
sione predicla.
Nomina ipsorum hec (sunt):
Sere Baffo nolarius filius olim Cilecli Michus fiiius olim Tondi
Pago Panci Tempus filius olim Ami
Anibaldus et fratres de Bibiena Bertiuus filius olim Guillielmi
Arlinus filius olim Concedi Andreas filius olim Duccii
'B'-
(de Foiano
Dinus filius olim Boce Naidus Uguiccionelli
Slefanus eius frater Guiduccius domine Bellafantis)
Andreas frater Stefani Dorainus Farolfuccius
Andreas filius Benvenuti Albertuccius domini Farolfi i jg Monte
Maffeuccius filius olim .... (*) Boga ( s. Savini.
Marchus frater dicli Maffeuccii Micheluccius eius filius
Guiduccius de Grignano
Item procuratorio nomine ipsius domini episcopi promiciendo de rato prò eo facio
tibi dicto sindico, siudicalus nomine prò Comuni Senarum recipienti, ut dictum est, et
convenio nomine dominorum Ubertinorum de Songna et terrarum ac fidelium eorum-
dem treguam bine ad calendas ianiiarii proxime venturas et ab inde ad septem annos
de non offendendo et de non faciendo guerram uec fieri faciendo ab ipsis dominis Uber-
tinis vel alio prò eis contra Comune Senarum et homines dicli Comunis et eius districtus
ve! terras comitatus Senarum et bona eorum.
Et promicto tibi recipienti, ut dicium est, quod ipse dorainus episcopus faciet et
curabit ita quod dicti domini libertini de Songua et quilibet eorum dictam treguam
procurabuni et eam ratam et firmam habebunt, et contra eam non facieot vel venient
ullo modo; et quod ipse dorainus episcopus faciet et curabit ila quod prefati domini
Uberlini non relinebunt nec receplabunt nec stare permiclent scienter in terris eorum
seu aliqua earum aliquem inimicum et rebellera Comunis Senarum qui faciet guerram
Comuni Senarum vel contra Comune Senarum vel terras comitatus vel iurisdictionis
Senarum, nec Ghibellinos et rebelles infrascriptos vel aliquem eorum, sive faciant guer-
ram sive non.
Que omnia et singula, ut suprascripta sunt, procuratorio nomine supradiclo, domino
episcopo, ut dictum est, dicto sindico Comunis Senarum sindicario nomine recipienti,
ut dictum est, attendere et observare et adimplere in totura et nichil inde retraclare
nec aliquod pactum vel contracium ateratare, et hec eidem confileri promicto, ubicum-
que ad hec requisitus ero, et non negare nec in aliquo contra facere vel venire sub pena
et ad penam decem railia marcarum argenti boni et puri sine malitia. Quam penam
tolam in siogulis capitulis predictis in solidum et quotiens commictentur in ea libi,
ut snpra dictum est recipienti, promicto et convenio et dare promicto. Et hec idem.
(') Il nome fu omesso.
472 DOCUMKNTl PKH I.A STOKU U' AHKZZO |()09.
Ut prcscriltilur, conveiiio ol facio et libi, ut dicliim esl slipulaiili. piomiclo alque paciscor
pio eviileiili et maligna iilililale domini episcopi ol episcopalus alque lerrarum et fìde-
lium ecclesie et episcopalus Arelii et eoruui (|ui (ledcrunl eideiii domino episcopo adiu-
toiium, coiisilium el favorcm; el pieseilim pio pace, concordia, fine, (|uielalione, libe-
ralioiie, absuiulioiie aUpic paclis circa lice iiiilis, super coiiveiilis, iniuriis, olTensis.
predariis. excessibus et danipiiis quibuslibel, hodie pio parie (Guelforum) sindicario no-
mine Comunis Senarum et suorum sequacium quorum interesse michi recipienti, nomine
el vice ipsius episcopi el cpiscofialus Arelii eius(|iie lerrarum lidelium el sequacium,
faclis, reddilis el iirmatis proul in inslruiiienlo exinde per manuni Bonaionle Gua-
dagni nolarii pubiice scripto iatius et plenius conlinelur; el prò salisfaclione recepta
per me vice dicli domini episcopi el per le vice dicli Comunis Senarum et specialiura
obligaloium tradita in pecunia nninerala, vidclicel in duobus miiibus el cenlum florinis(*)
auri bnnis et bene expendibilibus ad recliim poiidus el cursum bonorum florinorum
aurcoiuni in civilale Fiorcnlie currenliiim, de quibus et numeratione quorum me pro-
curatorio nomine prediclo voco tacitum el quielum et inde conlentum slare promicto,
asseverando eam qiianlilalciii pecunie siifficientem satisfaclionem esse prò omnibus ipsi
domino episcopo debilis ex conlraclibus [irefalis el ex causis el obligalionibus ibi coiitea-
lis. Pro quibus omnibus el singulis observandis, adimplendis, ratis habendis et non relrac-
tandis et non conlra facienilo vel veniendo in aliquo ex certa scientia obligo me lam-
qnam procuralorem dicli domini episcopi el ipsum dominum episcopum el eius suc-
cessores, et diclum episcopum et bona dicli domini episcopi el episcopalus et eorum
fideles pignori libi diclo sindii'o Comunis Senarum, recipienti el stipulanti ut dictum est
sindicario nomine. Et renuntio in hiis et circa hec exceplioni convenlionum, promis-
sionum, paclorum el oblig ilionum non faclarum el non rite el ex iusta causa non
factorum, condilioni in delulum sine causa ex iusta causa el doli et in factum et iuri
omni et facti auxilio, michi vel ei cuius sum procurator, palrocinator vel palronattus (')
adversus bec vel aliquod emum in aliquo casu aut evento. Et specialiter renuntio exce-
plioni non habite el non recente, non numerale ac tradite michi pecunie debite, ex causis
supradiclis et benefitiis insnumeiilorum el aliarum prohibilionum inde apponendarum,
et paciscor de non uiendo ipsis inslrumenlis el probationibus in aliquo casu aut be-
nefitiis, exceplionibus vel .uixiliis prediclis seu aliis sub dieta pena; qua soluta vai
non, semper hec rata perdnrenl utC) aclnm esl, (el) plenam et perpetuam in singulis
membrisf") oblineant firmii item. Trelerea notarlo infrascriplo precepi nomine iuramenti
et ouarentigie secundum foimam capituli conslituli Senarum diclo domino Renaldo pro-
curatori dicli domini episci'M volenti el predicta confitenti ut hoc instrumentum obser-
vet per singula ut supra duium esl.
Nomina predictorura Gbbellinorum el rebellium sunl isla-, videlicel:
Illi de domo Incontri Fi'ii Mariscotli
Filli Henrigi lacobi P'iii Ar(jochi
Naldus de sanclo l'ielio IHi de domo Ugonis Rogerii
Filii Angiolerii Guardadei Paliarenses
Concinns Signorucoli Piro?Qus el fratres
Cervelliera domini Slerpoli Aldellus lacobi
») sic. (•>) et. (=) di pò membris si ripete: perpetuati
aN. 128G] CODICE DIPLOMATICO 473
Dominus Meo (*) domini Palmerii iiidicis Filii Cancellerii
Turchius Palili Barlaliis fornerius
Veliaccius ile .Monte sancte Marie Srolariiis Fortaguidi
llli de domo de' Belmonli (*) Socus domini Dei et fratres
Cacciaconte notariiis et lìiii Domini de Praia
Filli Ballali Pedoris Aimaleo de Montenero
llli de domo Salvani Gliinus Tgolini de Fracli (?)
Filii Bernardiicri Poppus
Eboccaccii (•) Meus / filli Manecli Honaparte
Armatellus i:orradinuset\ de Farnelella.
Filii Guisberti Ghinus
Facla fuit dieta pax et tregua Senis, in domo Mei Nastasii, roiam presbitero In-
hanne rectore ecclesie sancii Gilii, domino Spinello de Cerreto et Morighelto Ranerii,
Provenclno Ughi, ser Armini) Arniini, Rigo domino Ranerii Rustichini et ser Ionia no-
lario de Arelio quondam Guadagni leslibus presentibus, in anno Domini M . Ci'.lxxxvi,
iiidiclione xv. dif xxvi selembris suprascriplis.
Fnsnper in anno Domini Millesimo dueeMlesimo ocluagesimo sexlo, indictione ijuin-
tadecima, die sexlo octubrls. Omnibus appareat eviilenler quod venerabilis pater dominus
Gulielminus Dei gialla episcopus arelinus supradicto contraclui, promissionibus et obli-
gatlonibus et paclis factls et promissis per discrelum et sapienlem vlrum dominum Re-
naldum suprascriplum procuralorem ipsius domini episcopi, procuratorio nomine prò eo
Comuni Senarum et suprascrijilo sere (ìullelmo notarlo sindico Coraunis Senarum sindica-
rio nomine prò [uediclo Comuni Senarum recipienti, in omnibus et de omnibus et slngulis
supradictis consensit el ea omnia et singuia ratificavil, confirmavit et aprobavit, el firma
et rata promisi! habere et tenere per se et successores suos et dictum episcopatum et
(ideles et sequaces et adiutores ipsius supra<liclo sere Gullelmo notarlo sindicario no-
mine recipienti ut dictum est. Et eandem pacem leddidit el fedi diclo sindlco et rece-
pii ab eo super predlctls sub dieta pena decem milia marcarum argenti quam eidem
sindico dare promisll si commissa fueril el quotlens commissa fuerll, et ea soluta ve!
non, predicla servare promisit sub obligatione bonorum suorum et dicti episcopatus.
*Et renuntiavit exceplioni non facti consensus, ralificatlonis et confirmationis et non
facte pacis et concordie, condlclionl Indeblle el slne causa, fori privilegio et omnI lurls
et legum auxillo*(''). Actum full hoc in cassaro (*) de Civiteila dictI domini episcopi,
coram Merigheclo Ranerii, Ionia Guadagni notarlo el sere Gualcherino notarlo priore
canonice sancii Pelri in Vilioiis leslibus presentibus el rogalls.
Insuper in anno Uomini M" . CClxxxvi", indiclione xv, die vii" oclubris. Omnibus appa-
reat evidenter quod dominus Donalus preposilus arelinus, dominus Orlandus arclpresbi-
ler (*) aretinus, dominus lohannes primicerlus arelinus, dominus Ranerius de Gressa, do-
minus Ubertus, dominus Palamides, dominus Petrus, dominus Loctus, dominus Rani«;-,:
cius el dominus Orlandus canonaci (') Episcopatus Aretii, qui sunl Capitulum et con-
(»! Sic. (') aggiunto in flne con due lineette oblique di richianao. avanti le sotlogcriiioni dei notari.
Mi DnClIMF.NTl PKR I.A STOBIA D' AREZZO [669-671.
venliis dilli Episcopatns, habita iide de omnibus et singulis suprascriptis et exposita
diligcnter corani eis, pio maxima et evidenti ulilitate dicti episcopalus et [)ro guerris
et disrordiis ol lilibus sedondis et expcnsis (lieto episr.opatui tollendis et cessandis, su-
pradiclo contracliii ci omiiilms et singulis siipiasciiplis faclis et piomissis per dicium
dominum Reiialduin procuraloreni dicli domini episcopi, procuratorio nomine prò eo, et
eliani per eumdeni dominum episcopum, consenserunt et eorum auctoritateni et parabo-
lam preslilerunl supiadicto sere Oiilieimo nolario sindico Coinunis Senarilm et prò ipso
Comuni reciitienli el slipiilanti. Exceplo quod non consenserunt supradicte tregue facte
per dicium dominum Renaldum nomine dominorum Ubertinorum de Songna. Renun-
liantes excepLioni non lacti consensus el non prestile auctoritalis et parabole, condictioni
indebito et sine causa, fori privilegio et omni iuris el iegum auxilio. Aclum fuil hoc
Aretii, apud E|)iscopalum Arelinum, corarn Ionia Guadagni nolario, Merighecto Ra-
nerii, sere Incontro Incontri nolario et me Gualcherino notarlo priore canonica sancii
Petri in Villolis lestibus presenlibus et rogatis.
(Sn.) Ego Cenne notarius iilius quondam Henrigi notarli el nunc scriba dominorum
quindecim gubernalorum et defensorum Comunis el popull Senarum predlclls omnibus
interfui, et quod supra conlinelur de mandato diete poteslatis et dictorum xv el etiam
rogatus [a] supradlclo domino Renaldo procuratore dicli domini episcopi el a dicto
domino episcopo el canonacis (*) suprascriptis scripsi et publicavi.
(Sn.) Ego Bonaiuncla fìlius quondam Guadagni de Pullia clvls arellnus ordinarius
iudex alque notarius qui prescriplls omnibus, ut predicilur, actis interfui una cum
Cenne notarlo prenotalo, nunc ad hec eadem per Ipsum Cenne fidellter el rite scripta
me subscribo et ad rei gesle fidem solempniorem appono meum signum auteniicum.
670.
H sindaco dei Castiglionesi presta giuramento di fedeltà a Percivalle vicario im-
periale in Toscana, salvi i diritti che su loro tiene il Comune Aretino.
Arezzo, Camera del tcscoto • [R. Arch. Fior., Capitoli, voi. XXIV, e. 89; Arch. Corti, di Ar., n. 3,
6 noTembre 1286. Instrumenta submissionis Costili. Aret, e. 4'].
In Dei nomine amen. Anno Domini a nativilale eiusdem MCCIxxxvi, indiclione xiiii,
domino Honorio papa residente, die vi° mensis novembris inlrantis. Tarlatus oiim ,... C")
sindicus el actor Consllli et Comunis castri Castilllonis Aretini, ut apparet carta sui
sindicatus manu .... ("), sindicario el actorlo nomine prò dicto Consilio el Comuni et
hominibus diete terre, existens coram reverendo viro domino Percivallo domini pape
subdiacono et cappellano et sacri imperii in Tuscia vicario generali ante prestationem
iuramenti fidelitalis quam prò dicto Comuni Castilllonis facere el prestare incontinenti
intendebat dicto domino vicario, et In ipsa prestallone iuramenti, dixit et protestatus
full qaod nomine dicti Comunis Castlllionis prestare Intendebat fidelitatem; salvis tamea
(•) Sic. (k) spailo bianco in ambedue le copie
AN. 1286] CODICE DIPLOMATICO 475
omnibus iuribus que Comune civilalis Arelii liabel seu liabere debel in iliclo castro
Caslillionis eiiisque curie et ilislrictu (|uornmque modo; et salvis paclis iiiitis inler
dictum dominum vicarium ex parie una et dictum Comune Arelii (*) ex ailoia, ita quod
per lalem preslationem iurameiiti lidelilalis non intelligatiir derogari vel aliqnid de-
trahi dictis paclis et iuribus Comunis Ai'elii supradicli, nec intelligantur in aliquo im-
mutala vel lesa; et sub tali modo dictam fidelitalem fecit.
Facta l'uil dieta proleslalio ante preslationem iuramenli et in ipsa prestatione et post.
Facla fuil dieta proleslalio coram diclo vicario, in camera domini episcopi, presen-
tibus domino lohanne de Orlo, ÌVeriooiim Pavesarii, domino Ricciardo de Teslis, Oddo('')
olim Cesaris de Gaioro et niagislio Guallerio oiim Sancii teslibns ad liec vocalis, ha-
bitis et rogalis.
Ego Salamon filius quondam Astuldi de sancto Quirico imperiali auctorilale iudex
ordinaria? alque notarius hiis omnibus supradiclis inlerfni, et lune cancellarius Comu-
nis Arelii ad cuslodiam armarii et scripturarnm Comunis, ut legilur sss. et publicavi.
671.
Onorio IV scrive al rescoro di Arezzo in lima n do gli die faccia restituire dai Gin-
bellini di Città di Castello, unitisi alle genti sue, i quattro castelli usurpali,
liberare i prigionieri e ricompensare dei danni, e che impedisca che si commettano
simili ingiurie contro i fedeli della Chiesa.
Roma, S. Maria Masr^iore - 20 dicembre 1286. [Bibliol. Naz. di Parigi, Lat. i047
lìegestum Camerate, e. 35].
Venerabili fratri (Guillielmo) episcopo Aretino.
Xuper ad nostrum pervenit audilum, quod Gebellini Civilalis Castelli conlra pacem
inler eos et Guelfos civilalis eiusdem pridem, proni asserilur, rel'ormalam, temere ve-
nientes, associata sibi gente tua, moram Arelii contrahenle, conlra civitatem ipsam et
eius diclrictum hoslililer processerunt, quatluor castra civilalis eiusdem in eodem con-
stiluta districtu per vioientiam occupando, et nonnullos ipsorum caslrorum capiendo
nequiter incoias, eisque alias ilampna giavia et alroces iniurias inferendo, in non mo-
dicum apostolica sedis contemptum et grave scandalum circum posile regionis. Quia
igilur excessus huiusmodi displicel valde nobis ac dampna et iniurias que fidelibus ìd-
ferunlur ecclesie moleste ferimus non indigne, volumus et per apostolica libi scripta
districte precipiendo mandamus, qualinus prò nostra et apostolice sedis reverentia sol-
licite sludeas procurare, quod dieta castra civitati restiluanlur eidem, predictis captiyis
pristine redditis liberlati, quodque de dampnis et iniuriis in hac parte illatis piena satis-
factio impendatur, nullatenus permitlendo quod per genlem prediclam vel per favo-
rem ipsius contea quoscumque ecclesie predicte fideles similia commiltantur, sic le in
hoc devote ac efficaciter liabiturus, ut exinde pogsis a nobis non immerito commendari.
(•) Capii. ci(.'. Comune Arelii teu eiui tintiicum. (') sic.
476 DOCUMENTI PEB LA STORIA D" AREZZO [671-673.
ncf oporteal in hac parte remedium aliud adhiberi, et rescribas nobis quod saper
premissis duxeris faciendum.
Datnm Rnnie, apud Sanctam Mariani Maiorem, xiii kalendas ianuarii.
Ih eodi'ui modo l'arcivallu capellaiio nostro, carissimi in Chrislo fiiii ìioslri l{(o-
berli) regis Roìnanorum illuslris in parlibtts Tuscie vicario generali. Dalum ul
supra.
872.
/ Fiorenlini prendono possesso del castello i:escovile di L'ivilella consegnalo dagli
ttomini del medesimo.
Castello di Civitolla - 3 e 4 loglio 1389. [h. Ardi, di Si. di Fir., Capitoli, voi. \L, e. (].
Iti Dei nomine amen. Dominice incarnationis anno Millesimo ducentesiino octuage-
simo nono, indiclione secunda, die dominico in mane, die terlio mensis iullii. .4ctum
in cassero castri Civiielle, presenlibus testibus Palmerio Bonomi de sancto Minialo qui
hodie moratur cum jirioribus, Pino Bonamici, Bandino Bigalli nuntio Comunis Floren-
lie populi sancii Petri in Galolino, Maffeo filio lunte de Capodimonte, Nicholoso filio
Falchi Chiarissimi de la Luoda de Floreiitia de populo sancii Michaelis Vicedominorum
et Bettino Grosso (*) de Ubertinis de (iaville testibus ad hec receptis et rogatis. Pateat
omnibus evidenter quod nobiles et potentes viri Lippus de Velintis prior arlium civi-
talis Florentie et Bernardus olim domini Manfredi, olim prior, prò Comuni Florentie
acceperunl tenulam et corporalem possessionem casseri seu rocche Civitelle, ponendo
prò Comuni Florentie banderiam ipsius Comunis super palatio seu turri diete rocche,
et accipiendo claves portarum dicti casseri et rocche et palatii seu turris ab Alberto
filio .4ll)erli de castro Civitelle sindico hominum et personarum castri Civitelle, ut de
sindicatu est scriptura publica facta manu Becchi Donali notarii dicti castri Civitelle,
visa et leda a me Barlecto notano infrascriplo, in presentia etiam infrascriptorum
hominum de Civitella ibidem presentium, videlicet in primis in presentia
Ser Stephani fili! Tancredi sacerdoti(s) Guidi fili! Becchi
ecclesie Montislici Fei filli Martini
lacomuccii filli Boccaccii lohanoucii filli Bonmartini
Bandini filii Bencivenuis Mucii filli Orlandi
"Vive filii lohannis Alberici filli Guidi
Furie filii Orlandi Bonamati filii Pieri
Cieniii filii Bonaventure libertini filii Stephani
Kaldi filii lohannis Casucii filii Lungie
Tuccii filii Pecelli Laudi Ugulini
Ghe?ci filii Merghi Brocardi filii Bandi
Bentacurde filii Bonaiuti qui full de Fio- Ubertinucii filii Guardi
renila de populo sancii Romei Ugolini filii lohannis
(•) Grasso, ma io tutta le scritture aretine: Ubertinus Qrossus.
AN. 1286-1289] CODICE DIPLOMATICO 477
Venture filii lohannis Benincase filli KidoKini
Bruni filii lunte Milliani qui dicilur Grengnone filii lo-
Nichole Balestri liannis
Bruni filii Lungie • Guerrucii filii Danielis.
(Sn.) Ego Barlectus lilius olim Glierardi imperiali auctoritale notarius predicta
omnia mandalo priorum civilatis Florentie et lune in offitio residentium publice scripsi
et in publicam formam redegi, ideoque subscripsi feliciter.
In Dei nomine amen. Dominice incarnationis anno Millesimo ducentesimo ocluage-
simo nono, Indictione secunda, die quarta mensls iullil. Actum in ecclesia seu capella
episcopi aretini posila in cassero Civilelle, presentibus lestibus Ridolfo filio domini Lapi
Alamanni et Nicholoso filio Falchi Chiarissimi della Luoda de Florentia lune ad hec
vocatis et rogalis feliciter. Lippus del Velluto prior arlium civilatis Florentie et Bernar-
dus filius olim domini Manfredi de Adimaribus, olim prior, prò Comuni Florentie et
vice et nomine ipsius Comunis, dederuntC) et consignaverunl claves porlarum casseri
et rocche de Civitella in presentia mei Barlecli notarli et teslium suprascriplorum C")
Guidoni Renci filio domini Lapi de Adimaribus de Florentia et in suis manibus ponendo,
castellano et guardiano rocche et casseri de Civitella prò Comuni Florentie, mandato
priorum existentium in exercitu. Qui Guido promisi! dictis Lippo et Bernardo prò Co-
muni Florentie recipientibus ipsum casserum et ro[cchaJm bene prò Comuni Florentie
custodire et salvare et guardare et de ipso non discedere nisi ad voluntatem Comu-
nis Florentie et dominorum tunc existentium. el ipsum Comuni Florentie reassingnare
pena et banno Mille marcarum argenti et plus ad voluntatem dominorum priorum et
Comunis Florentie auferendis. Renuntians exceplioni non celebrali conlraclus et non
facte promissionis et confessionis eie. Cui Guidoni castellano sic volenti, confitenti et
giuranti (") se ita observare debere ut promisi! el ut superius conlinelur precepi ego
Barlectus notarius infrascriptus sicut michi licet ex forma Statuti Comunis Florentie
de Guarentigia, quod predicta omnia et singula observare et firma tenere deberet ut
promisit et ut superius scriptum est.
(Sn ) Ego Barlectus filius olim Gherardi imperiali auclorilate notarius predicta om-
nia mandato priorum civilatis Florentie nunc in officio residentium publice scripsi et
in publicam formam redegi, ideoque subscripsi feliciter.
673.
// ponUjice Mccolò IV conferisce il vescovado di Arezzo a lldebrandino dei Conti
Guidi di Romena.
Eieti - 26 settembre 1289. [Ardi. Vat., Reg. Nicolai IV, an. Il, voi. 44, ep. 542, e. 232'].
Venerabili fratri Ildibrandino episcopo Aretino.
In supreme dignitatis specula, licet immerili, disponente Domino, constilufi, curis
continuis augmentum et pulsam insultibus successivis, ut de prius talibus provi-
(•) dedarunl. (,») infratcriptorum. (=) Sic.
478 DOCUMENTI PEB LA STORIA D' AREZZO [tì73-674.
tlealur ecolesiis pasloribus vidiialis quorum industria el virtulc, eoileni ecclesie in suis iu-
ribus l'I liberlalibus rouservenUir, retlilalur li'aiii|uillior cleri slalus, ac comoilis salulis
et gautlii plebs letelur. Uudum siquiilem Aretina ecclesia prò morte bone memorie fiuii-
lielmi episcopi aretini pastoris solatio destituta, nos ad ecclesiam ipsam habentes de-
bite compassioiiis alTeclum ac desideranles eius statuì prospeie constili et ipsam a
dispendiis preservari, ordinatioiiem, dispositionem, provisionem eiusdeni ei;clesie ea
vice sedi apostolice du\imus reservandam; decernentes ex lune irriluni et inane scien-
ter ve! ignoranler conlra reservationem nostram huius per (juemcumque ipiavis aucto-
ritate contigercl allemptari. Voientes igitnr paterna solliciliidine precavere, ne prefata
ecclesia prolixioris dispendia vacationis incurreret, et cnpientes ut ipsa ecclesia utili
presidio fulta pasloiis, Deo propitio, relcvetnr a noxiis et optatis proficiat iricremenlis,
ad personain tuam (piam decor nobilitalis insignit, cuique nioruni honeslas, laudabilis
conversalionis industria, vile munditiact litlerarum scientia suffragantnr,direximus aciem
mentis nostre: liiis itaque digna medilalioiie pensatis, te tunc canonicum ipsius ecclesie
de fratruni nostrorum Consilio et apostolice piene poteslatis eidem ecclesie Aretine in
episcopum preficinius et |»aslorem deintle consecrationis munus libi noslris manibus
impendendo; summam spem fiduciam(|ue tenentes, quod memorata Aretina ecclesia
per tue circunispectionis industriam et providenliam in spiritualibus et lemporalibus cir-
cumspeclam, dextera Douiini libi assislenle propilia, prospere dirigatur, ac eam, auclore
Domino, salubri regimine gubernabis. lolle igilur iugum Domini tam leve collis humi-
libus quam suave et in Dei caritate pascendum, suscipe gregem eius super quem noc-
tis vigilias diligens soilicìtusque custodi ut liber non pateat aditus invasori, et Dominus
in suspicabili bora venturus si le inveneril sic agentem cursu consumato qui tuo la-
bori proponitur et eorum fide servata que tue sollicitudini committuntur, te fidelem
compertum, in medio supra multa constituat ac in dilecta sua tabernacula introducat.
Datum Reale, vi kl. oclobris, anno secundo.
In codem modo dilecUs filiis Capilulo Arclino, ac Clero el Populo civilalis:
ut, eumdem episcopum lamquam palrem et paslorem nnimarum vestrai'um sìisci-
pienles. .
674.
La Parte Guelfa prende in prestito centocinquanta fiorini d' oro per pagare gli am-
basciatori mandati a Civitella per trattar la pace coi Fiorentini.
Castisrlìonflorentino, Palazzo del Comune ■ 24 noTcmbre 1289. [R. Arch. Fior. Diplom., Oli-
vetani (t Arezzo'].
mm. 150X520.
In nomine Dei amen. Hoc est exemplum cuiusdam publici et autentici instrumenti scripti et
publicati marni Berardi quondam Giiittonis notarli et exemplali per me lacopum notarium infra-
scriptum: cuius quidem instrumenti tenor talis est:
AN. I289J CODICE DIPLOMATICO 479
In nomine Dei amen. Anno ipsius a nativitate Millesimo CC ocluagesimo nono, in-
diclione seciincla, domino Nicolao papa residente, die xxiiii novembris, presentibus
Maffeo sensale Viviani. luncla Venture, Lapuccio Melliorali, Barduccio Arrihi (*) de
Florentia et populo sancii Laurentii berevariis domini Niepi de la Tosa polestatis Ca-
stillionis Aretini testibus ad hec vocatis. Dominus Spreha (') de Teslibus, dominiis Al-
bertus de Montebono, Nerius domini Bencevennis, Cioiie (*) Rainerii domini (luidonis,
Nicoluccius domine Kiguccie, Testuccius domini Rainerii, ser lacopus notarius Vegnatis,
Rerlramus de Albergoltis, Mannus de Ardemannis, Borghese Guidonis, Gabriellus loseppi,
Federigus de Sinigardis, Amadore Amadei, Gratia Martinelli, Maffeus Guidonis Moscio-
nis, Guidottus Cittadini, Fioranus Adatti, Amanatus nolarius. Pace de Totis, Varclia
Pagani, Perinus Alberti, ser Salvi notarius, Ubertinus Godoli, ser Rugerius iudex Gui-
donis, Streliia domini Gratie, dominus Maffredus (*), Falius domini Rudulfini, Landns de
Albergottis, Landus Guidonis Moronlis, Ensus ser Braccii, Gratia calcolarius, NicolausC")
calcettarius, Clone Contis, Argumenlus de Celalo, Grigorius de sancta Fermena, Vitali(s)
Rubei, lohannes Rainerii de la Parie, Rudulfus Bonsignoris Scorcie, Rainerius sartus
domine Marie, ser Caccia nolarius, Benedictus laiiaiolus Cambii, dominus Ciucka de
Sassoli, dominus Carca, dominus Tomasius domini Pieri, dominus loseppus iudex, do-
minus Taschone domini Tasche, Gnaldus de Albergottis; cum predicti omnes superius
nominati, eorum nomine, in solidum, quilibel eorum, se obligaverint penes Sachum
Tebaldi civem aretinura stipulantem prò Gerardo fralre suo, ad dandum, solvendum,
reddendum et restiluendum eidem in termino vi mensium cenlumquinquaginta florenos
de bono et puro auro ut continetur in charta sive contraclu predìclo facto manu mei
notarli infrascripti, Andreas olim Aguslini sindicus, procurator et actor totius universi-
talis partis Guelforum civilatis et comitatus Arelii ad hec omnia specialiter ordiiiatus,
sindicario nomine prò dieta parte Guelfa, promisit et convenit omnibus et singulis su-
pradictis stipulantibus prò se et eorum heredibus, et ius eorum habenlibns, eos et quem-
libet eorum a dieta promissione et obligatione CI florenorum auri conservare indem-
pnes. Et full sponle et solempniter confessus dicium debitum esse diete partis, et dictos
florenos in utilitatem diete partis conversos esse, videlieet in solutionem ambaxiatorum
nuper missorum Civitella prò pace tractanda. Que omnia dietus sindicus, sindicario no-
mine, predietis omnibus et euilibet eorum servare et attendere promisit, sub pena dupli
diete quantilatis, quam eisdem et euilibet eorum dare promisit si fuerit contra ventura.
Et omnia dampna et expensas, que propterea suo dixerint iuramento fecisse, promisit
eis piene reficere. Et prò hiis servandis et eomplendis cum effectu obligavit dietus sin-
dicus, sindicario nomine, omnibus supradiclis et eorum euilibet se et omnia bona diete
partis presentia et futura, et ea se prò eis eonstituit possidere donec eis et euilibet
eorum de supradiclis omnibus fuerit plenarie satisfactum. Cui sindico sic volenti et
confitenti predieta precepi ego notarius infrascriptus auctorilate capituli Statutorum
civilatis Aretine de Giiarentiseia loquenlis, quod predieta omnia dictis omnibus superius
nominatis faciat et observel.
Actum in castro Castillionis Aretini, in paiatio Comunis predicti.
(») Sic. (») Nicolo.
480 UOCIIMKNTI PKH LA STORIA D' AKE2Z0 [G7 4-676,
Ego Borardus lilius (iuillonis iiotarii imperiali aucloritale nolarius hiis omnibus
supradiclis iiilerfui, ea rogatiis siibscripsi et publicavi.
(Sn.) Ego lacopus filins quondam lacopi Donati de Fontanella civis arelimts iiide.r ordina-
rins et notariiis predictnm exemplum, proitt conlineri inveni in Sìio piihlico et aiilentico originali,
ita de verbo ad verbum fideliter Iransiimpsi et esemplavi; et una cum ser Cianu quondam Mafjei
notarlo legi et asciiltavi in presenlia domini Francisci de Camarino iudicis el assessoris nobilis
et potentis viri Borgaruccii de Matelica potestalis civitatis Aretii etc. stib anno domini Millesimo
trecentesimo vigesimo primo, indidione mi", domino lohannc papa residente, die xiii' mensis au-
gusti intrantis.
675.
Olì l berti e i fuoruscili t'iurentini, adunaliai lu Arezzo, propunyonn condizioni di
pace al Comune di Firenze.
Arezzo, Paliiziio del Comniie e del Pupolo - ìi gennaio l'JOO. [K. Ardi. Fior. Diplom.,
S. M.' degli Angioli di Fir.].
11)111. 22IX2*o.
In Dei nomine amen. Anno Millesimo iJucentesimo nonagesimo, indidione lertia,
die vigesimo semindo ini-nsis ianuarii. Nos Lapus domini Farinate et Maghinardus frater
eius, Albizus olim domini Neri Boccalate et Bninus liberti de L'bertis, et Dadus quon-
dam Guidonis Otre de Fifancis, nomine nostro et omnium de domibus nostris *et om-
nium militum(*) civitatis et Comunis Florentie qui in civitate .4retii comraorati sunt nobis-
cum^C), declarainus presenti scripto omnia et singula que volumns et habere inten-
dimus a Comuni Florentie.
In primis quod omnia bannaet processus habiti et facta et promulgata *contra nos^C)
cancellentur et revocentur tali modo et forma quod nos *nec ipsi* C) non possimus *et
possint*("*) moiestari aliqua moleslalione reali ve! personali a dicto Comuni nec ab aliquo
prò dicto Comuni, set quasi de novo cives fieri intelligamur, et ratione factionum et
librarum non solutarum et non factarum non deberemus cogi et moiestari *et cogi
ve! moiestari non debeant*^ a Comuni et prò Comuni iam dicto.
Item quod dominus comes Guido Novello (^) simili modo et forma, ut dictum est
super, recipiatur ad pacem et reconciliationera cum dicto Comuni.
Item volimusC") et pelimus remicli et reponi in pacifica possessione *et quod remic-
tanlur*('^) omnium honorum et possessionumnostrorum.
I[tem] volimus et petimus a confinia non raitti nec cogi ad dandum obsides.
Item volimus et parati sumus piena voluntale facere bonani et firmam pacem ad
beneplacitum dicli Comunis et dominorum priorum Arlium civitatis Florentie omnibus
et singulis eam volentibus et perpetuo stare mandatis dicti Comunis de alto et basso
prout ipsi mandare voluerint. In cuius rei testimonium presens scriptum fieri fecimus
et publicari per notarium infrascriptura.
(•) milu (') Parole cancellate quasi per una intera riga. («) nell' interlinea. (') parole
cancellate. («) sic.
AN. 1289-1290] CODICE DIPLOMATICO )t8t
Actum in civitale Aretii, in palalio Comunis cA \\(>\\n\\ dicle civitatis, presentibus ad
hec rogalis et vocalis leslibus domino liPianlini) ilo Talliabobus iudice, Ghirlandiizzo
lohannis (lliirLuide el Piero Bonacursi de Angna et aliis pliiribus.
Ego Claius iudex el nolarius filius ohm Bonacursi iudicis et nolarii de Ricavo pre-
dicla omnia, supradicta (') ut de plana et (Sn.) bona volunlate omnium predicto-
rum processit et ab eis rogatus predicta scripsi et publicavi, ideoque subscripsi feli-
ciler.
676.
Deliberazione del Consiglio delle Capiludini e de' Sapienti della cillà di Firenze so-
pra le ambasciale dei Ghibellini d' Arezzo.
Firenze, Badia - 4, 5 marzo 1290. [R. Ardi. St. di Fir., Consulte, liber fatar., voi. Il, e. 17', 18].
Gherardi a., Le Consulte della Repubblica Fiorentina, I, 372, 373.
(MCClxxxviiii). die un" mensis martii.
In Consilio Capiludinuni xii""" niaiorum arlium et aliorura Sapientum congregato
corani potestate, capitaneo et prioribus, in domo Abbalie, occasione providendi super
hiis qiie dieta et exposita fuerunt per Pagnuni ambaxiatorem universitatis parlis Guel-
forum de Arelio, conlinentia C") quod Ghibellini de Aretio eomparuerunt coram summo
pontifice per legitimum sindicum ad parendum in omnibus mandalis domini pape super
pace terre de Arelio; et quod per aliquos cardinales amicos et dominos ipsorum Guel-
forum de Aretio scriptum est ipsis Guelfis ul mictanl legitimum sindicum cum pieno
mandato super prediciis; el ideo dieta pars mictit ad exquirendum super predictis velie
Comunis Florentie, et de hoc dominus episcopus aretinus rogai Comune Florentie, ut
sibi placeant predicta. Ilem quod scribatur domino Amalrico ul cum gente sua equitet
et dampnum facial inimicis ad requisilionem Consilii parlis Guelforum ("=) una cum ipsis
de parie predicta.
D. Bonaccursus Bellincionis consuluil, quod respondeatur dicto ambaxialori quod
illud quod de predictis vult el placet diclis Guelfis de Arelio placet Comuni Florentie.
Ilem scribatur d. Amalrico ul predicta facial secundum velie generalisC) Consilii
diete parlis.
D. Symon Donati consuluil, quod predicta deliberenlur cum minori quantitate Sa-
pientum, et valeal quicquid fecerint de predictis. Ilem quod diclus d. Amalricus rogelur
de predictis.
D. Neri del Sasso consuluil, quod de predictis nichii fiat cum voluntate Comunis
Florentie nisi intrinseci de Aretio veniant ad mandala Comunis F(iorentie), et quod re-
sislalur in quantum fieri polerit.
D. Ciprianus de Tornaquincis consuluil secundum dicium d. Sj'monis.
Nnlus Marignolli constìlnit, quod in predictis non |)rocedaiur vel respondeatur, nisi
primo exquiratur voluntas el consilium aliorum Comunium Socielalis Tuscie.
Placali omnibus secundum dictum d. Symonis in predictis.
't*) Sic. {*y cotittneitte. {'Yvuoins. (<i) tra la paroila ■!;««« e couttwii
482 DOCUMKNTI PER LA STORIA d' AREZZO [67(i-G77.
die V" incnsis inailii.
Ili Consilio (|ii()rumdam Sapioiilum coiigi'ogato coram poleslate, capilaneo et prio-
riluis ili domo Abijalie, pioiiosuil polesUis predieta lieri proposila in Consilio Capitu-
iliiiiiiii ol Sapieiilum super anibaxiala ambaxialoris exiliciorum de Aretio.
Ilom leclis iillcris d. episcopi aretini, contiiieiitil)us quod credalur ser Valore no-
lario et familiari eius, et narralo qualiter d. episc.opus petit et rogai, videiicet quod
Aretini de civilate et comitatu Arelii voleiiles exire de civitate Aretii, et venire et esse
ad servilia amicorum, securenlnr et securi venire, esse et stare possint cum ex hoc
augmentnni nbveiiial amiris et danipnuin iiiimicis.
D. Symoii de Donatis consniuit, quod respoiidealur dicto ambaxialori quod ipsi
Guelfi de Aretio sunt sapientes et habent noticiam pleniorem de prediclis quam habeat
Comune F(lorenlie), et ideo tamquara sapientes provideant et faciant de predictis quic-
quid eis videlur fore utiliiis pio eis *dummodo provideant quod faciant taliler quod
non veniant contra pacta facta cum Comuni Florenlie* ("). Item quod solum illis qui
sunt de civitate vel comictatu Arelii volenlibus exire de (civitate) Arelii possil dare se-
cunìalem d. episcopus, *cum voluntate polestatis et capitanei exiliciorum de Aretio vel
per ipsum Episcopum* ('') et iila securitas eis observetur per Comune Florentie, *capi-
taneum et priores* {').
D. ]Neri de Bardis consuluit, quod eis dicalur quod si eis placet, silicei Guelfis,
Comuni F(lorenlie) placet, dummodo providealur laliler quod pacla que fecerunl cum
Comuni F(lorentie) remaneant firma.
Maneclns Tiniocci consuluit, quod qualuor vel sex sapientes iuris liabeanUir ad pro-
videndum si preiudicaret in aliquo Comuni F(!orenlie) si de pactis non fìat meotio
vel fiat.
D. Cantinus Pultronis consuluit, quod hic firmelur et respondeatur quod Comuni
F(lorenlie) placet quod pacem faciant si placet eis et fieri potesl cum honore et bono (^)
eorum, remanendo firma pacla que fecerunl cUm Comuni F(lorentie) quando placeal (')
aliis Comunibus Societalis.
Placuil omnibus secundum dictura d. Cantini, et super securitate secundum dic-
tum d. Symonis.
677.
Provvisioni del Consiglio dei Sapienti del Comune di Firenze circa i falli di
Arezzo.
Firenze. Casa dei Priori - 8 aprile, [R. Arch. di St. di Fir., Consulte, Liber fdbarum,
6 maggio, 16 gingno 1290. voi. II, e. 25 (32 numeraz. moderna), 29', 32].
Gherardi a.. Le Consulte della Repubblica Fiorentina, 1, 394, 402, 407.
(•) quanto è racchiuso tra gli asterischi è cancellato. {•>) aggiunto nell' interlinea. («) neU' in-
terlinea; poi segue, cancellato però: "Placuit omnibus secundum dictum predictis sapientis,,. C) segue
la parola comunis tolta con un rigo. («) segue comunis F., pure tolto.
AN. 1290] CODICE DIPLOMATICO 483
(Mcclxxxx) die vili" Mpiilis.
In Consilio ciuaniplurium Sapieiilum congregalo coram poteslale, capitaneo et prio-
ribus, in domo Priorum, occasione providendi super quibusdam lilteris missis per
d. IVeppum de la Tosa poleslatem Castillionis Aretini, continenlibas aliquas novitates
orlas in dieta terra .... (I).
D. Gerardus de Tornaquincis consuluit, quod scribalur d. Neppo ut sapienter se
gerat circa cuslodiam terre Castillionis Aretini, et cum Guelfis et terraczanis; et quod
ipse scribat siqua exploravit de hiis qua gesta eranl per illos qui exiverunl de Aretio,
ut liltere ipsius d. Neppi continent...
D. Symon Donali consuluit..., quod unus sapiens ambaxiator miclatur ad Casti Mionena
Arelinum, qui ioquatur cum d. Neppo et cum potestate Guelforuni de Arelio et cum
d. Episcopo aretino, si fieri poterli, et cum Guelfis de Arelio super predictis iiovita-
tibus, secundum quod fuerit conveniens. Ilem mictantur expioralores ad ilias partes
ad quas dicilur ipsos, qui exiverunl de Aretio, ivisse, ad explorandum causam sui
itineris.
NichiI fuit reformatum.
die VI" (") mensis mali.
In Consilio quamplurium Sapientum congregato coram potestate, capitaneo et prio-
ribus proposuit poteslas: Quid videlur dicto Consilio providere super ambaxiata amba-
xiatorum exiticiorum de Arelio, continente quod paga raictatur d. Amahico et militibus
suis. Ilem quod exercitus oidinalus fiat cito *el vadat per Casenlinum* (t); et si difer-
retur, rogant quod pavesarli et balislarii eis dentur qui morenlur in exercilu...
D. Neri de Pilliis consuluit, quod motus exercitus et ad (°) quas partes iter exer-
citus esse debeat remaneant in poteslale, capitaneo et prioribus; et si contingeret exer-
citum diferri, remaneal in poteslale, capitaneo et prioribus eliam auxiliura quod pe-
titum est.
Placuit predictis Sapientibus quod auxilium pedilum, balistariorum et pavesariorum
fiat secundum *et quando* ('*) placuerit polestati, capitaneo et prioribus...
die xvi° mensis iunii.
In Consilio quamplurium Sapientum congregato coram vicario potestatis et capita-
neo et prioribus, in domo Priorum, occasione providendi saper licteris missis per d. Araal-
ricum et d. Rubeum de la Tosa per d. Geotilem Bondalmontis capilaneum peditum
ibidem existentium prò Comuni super facto Anglaris. Ilem lectis lilteris
D. Gianni Bonaguide consuluit, quod exercitus nullo modo vadat ad Anglariam, sed
moretur ad devastandum .Aretium sicul et quantum videbitur vicario potestatis, capita-
neo et prioribus. Item quod iudex rogclur ut custodial [lersonam suam, el non sub-
ponat personam ve! L'eiilem suam alieni pericuio, maxime usque ad reddilum exercitus.
(•) È probabile che il notaro dovesse scrivere A'i». poit he abbiamo gli atti del VI eppoi dell' v//I mag-
gio nella pagina precedente, e l'atto che segue subito a questo è del giorno XW. (>>) nell' interlinea.
{') sopra e un per che non sembra cancellato. (J) neir inierlinea.
(I) Viene omesso ciò che non riguarda cose aretine.
4^4 DOCUMENTI PKR LA STORIA I)' AREZZO [677-078-
D. Symoii l)on;Ui consuluil, quod vasluin fiat Aielii et exercilus vaiial ad Aiiglariam
et redeal per Caseiiliiium; et super hiis providealiir per vicarium, capilaiieum et piio-
rés, ila quod liec fiant et fieri possiiil, provideiido de pecunia habenda prò prediclis
Necessaria; ci li.iIu'anUir xlC*" SapiCnles ad providendiim ili prt'diclis.
b. Neri Bordullus coiisuluil, quod vaslDiii Ardii fiat el exercilus noti vadal ad Aiigla-
riam. Ilem quod iudex possit liaiiere iniiiles ad ipsius volunlatem, dummodo lioiletur
Ut ciistodiat se el suam peisoiiain el suatn genlem. El (|Uod lihra \d prestanlia ad
preseiis non fiat...
n. Vieri de Cerchiis ronsuluil, (pimi vaslum Ardii fial; ijuo facto, exercilus se po-
nal in podio Montis Giovi el deiiide procedalur ad vastum faciendum in quibusdam
villis in quibus leviter fieri polest. El hoc significelur potestali et capitaneis exercilus.
tieni quod scribalur d. Amalrico, quod exercilus flon'nliiius nullo modo poiesl ire ad
Anglariam.
riacuit quasi omnibus quod duo Sapieiites per sextum babeanlur super prediclis.
hem quod scribalur mililibus ut equitent et guerram faciant inimicis, ad volunlatem
indicis el Sapienlum.
m.
fì'aUalo di pace stipìtlato Ira il Comune di Arezzo e il Comune di Cillà di Ca-
stello.
Castello di Civitella- 18 Inolio 1290. [Ardi. Capii. d'Ar.: Carle di s. Fiora e Lucilla, n. 4198].
mm. 490X8oÓ. • Cnila originale. La piegatura verticale ha reciso in qualche trailo la pergamena eh' è
stata poi ricucita da cima fino a un terzo; in generale, per le lacerazioni e le erosioni, essa è in non buono stalo
di conservazione.
Precede 1' atto con cui viene nominato il sindaco aretino, e in cui si trova pure scritto il lesto del me-
desimo trattalo di pace che egli dovrà firmare; cosicché abbiamo due identiche redazioni; ma nella prima sono
omesse le solite formule finali dalla parola l'romitlentes.
In nomine Dei amen. Cum hactenus Inter Comune civiialis Ardii el Comune Civi-
tàlis Castelli dissensiones el discordie fuerinl el vigueriul et bine inde offensiones, ioiu-
rie, datìipna et mala facta, illala el recepta, que utrique Comuni non modicam lesionem
et periculum generabanl, volenles ipsas dissensiones, discordias, offensas, iniurias et
dampna et mala sedare el toilere el de ipsis ad statura pacificum, quieliim, tranquiilum
et incommulabilem slalutn utriusque Comunis ad pacem, concordiam el finera venire
perpètuo inviolabiliter obsenandain; idcirco nobilis vir Guallerottus domine Sobilie sio-
dicus el procurator Comunis Civitatis Castelli ad infrascripta omnia facienda legittime
cohstilulus, ut constai instruraento scriplo manu lohannis Cufaldeti notarli, sindicario
el procuratorio nomine dicti Comunis el ob eius ulilitalem, ex parte una, presentibus
et volentibus ac approbantibus domino Masino exgravatore et prioribus populi et decem
boB4S viris ccMistitutis ad pacem tractandam et facieodam et firmandam et complendam,
qui priores sunt: Grifus Pelri, Angelus lohannis, fiencincchius Raffanelli et Coman-
<luctius Cambii, et decem boni homines Comunis Castelli sunt bii, videlicel: dominus
AN. 1290] CODICE DIPLOMATICO 485
Rossius Stefani, dDUiinur; Gelfus doiniiii lacopi, Ugolinus Fordevollic, Conte Orecchie,
Santi Delacomandi, Comes domini l'etii, Arinengione Uguiccionis, Noscius Gianni, do-
niinus Berardus index el Rosseliiis Paganelli; el dominus Ysaccus noiaiius Boncom-
paiigni sindicus el procuiator Comunis civilatis Ardii ad infiascripla omnia legittime
conslitulus, ut patet publico inslrumento scripto nianu mei Biaiidani notarli infra-
scripti(l), sindicario et procnratorio nomine dicti C.omunis et ob eins utilitatem, ex
altera, presente (*) domino Galasso comite potestate Aretli, el piesentibus et volentdjus
et approbantibus decem bonis viris Comunis Aretii, electis et positis ad faiiendam pa-
cem, lìrmandam et complendam; qui decem boni viri sunt (liii), silicei: dominus Fran-
ciscus domini Ruiceelli, dominus lacopus magistri Uoselli, dominus Sengna domini .....
Branca Alpinelli iloniini Vignarli, sere Ysaccus notarius Boncompagni, dominus Tarlatus
Novellus, dominus Angescus domini Griffolini, Vanni domini Tarlati de l'etramala,
Petrus domini Lande, sere lanelius C') *l'ue-
runt Comes Gualterius de Montedollio, Ubertinus Bocche de Monteagulo, Baldus {")
domini Castellani de Rangulis, Mascius de Magalotlis, Pucius Fidei, Mascius domini
Tarlati de Petramala el Casuccins Vite et Minus Bonrestori notarius; domini nostri lesu
Chrisli et sue raatris Virginis sancle Marie invocalione premissa, vocis, vultus, gestus
alacritate pretensa, prò bono pacis el concordie perpetue utriusque Comunis et omnium
habitantium in eis, comunilei', [concordiler et vijciscim C) Inter se inierunt, ordinave-
runt, proposuerunl, firmaverunt, fecerunt, reddiderunt et promiserunl paceni veram et
perpetuam alque concdrdiara, pacis obsculo inlervenienle, linciji, remissionem, rel'ula-
lionem et promissionem de omnibus et siiigulis conleniis in infrascriplis capitulis et
prout in eis conlioetm' in omnibus et per opinia, ad lionum et puniin el sanum in-
tellectum. Quorum capilulorum talis est tenor:
In primis, quod lìal pax Inter utrumque Comune, el iuretiir dicla pax per sindicus
utriusque Comunis ad hec specialiler ordinandos, et lial Inter eos lemissio omnium
(*) presentibus. (>>) Diverse parole, quasi del tutto cancellate per confricazione, non sono leggibili.
(=) di questi nomi, a causa della erosione, si colgono a stento alcune tracce. (<i) sic.
(1) Questo islrunoenlo precede, come !io dello, il presente atto, e così principia:
"In nomine Dei amen. Convocato ei c(ingregato Consilio ducentorum el quadrin[gentoi'um] honorum
virorum civilatis Aretii, in palatio diete civilatis, de mandalo nobilis viri domini comitis Gelassi honorabilis
poteslatis civilatis predicte, sono campane el voce preconia ut moris esl, causa sindicum ordinandi in ipso
Consilio, predictus doiiiinu[s Ga]lassus polestas cum auctoriiate et consensii lolius Consilii supradicii ducen-
torum et quadringentorum, nemine de dictis .consiliis conlradicente; et onines de diotis conailiis cum fiucjo-
riiote el consensu ipsius <Joraini potestatis, ipsi omnes simul, de coinuni concordia el voluntaie, nomine et
vice eorum et toiius Comunis Ardii, Cliristi nooiine invocalo, feceruni, conslituerunl, ordinaverunt et crea-
verunt probum virum sere Vsaccum nolariuni olim Boncoinpangni ibi presenlem et mandatum suscipienlem
sponte ac libere, legitlimum sindicum, aclorem et nunlium specialem el veruni ad iniendam, ordinandam,
complendam, componendam, faciendam, fìrmandam, iurandam et promiltendam pacem veram et perpetuam
atque concordiam cum sindico Comunis Civilatis Costelli el sindicis caslroruni et villaruin et imiversilatum
•dislrictus Civilatis Castelli et siodici^s casiiacum, villarum ,ei univQtsilatuum districtus ^vitatis CaijjeHi,, etc.
Koga "Branda(\us Jianefii lìiccariì,, ^o(aro e .cu^ncelllere del Cpiniine d'Arezzo, "}fì palatio Copi.unis ArB(ii,
anno a nalivitate Domìni Willesi(no duceftle^ipio nonagesimo, indiciione tenia, die nono iiilii, preseniibus
testibus ad hec adliibilis et rogatis, silicei Rimbaldo spellali. Branca Alpinelli, Pinuccio Leonardi, Perino de Ra-
(uciis. Rullio plim HaspuUii et Bercaldo precone, domino Rodulfo serenissimo rege Romanorum regnante,,.
486 DOCUMENTI PER LA STORIA D' .M1EZ70 [678.
prelerilariim iniiirianim illalarum occasione guerre, sive a Tomuni allori ('omiini sive
a speciali ptMSoiia Comuni, seu speciali persone a r.omuni sou speciali persone a spe-
ciali persona, a x annis citra; de iniuriis vero iilalis a dictis (iecetn anriis retro fiat
trougna quinqne annorum, et iiat dieta reniissio per sindicos ulriusqu«3 r.omiinis et per
sindicos castrorum et villarum ntriusipie C.oinnnis qnos langit prout mrliii>; fieri po-
terli ad ahsoUilionem anime el corporis liabendam.
Ilem (piod nullus de civitate et comitalu Castelli possil ire ad civilatem et comila-
tum Aretii ahsque licentia domini potestatis Civitatis Castelli ibidem prò tempore resi-
denlis si prohi!)ere volueril.
Item quod in predictis non obslet aliipia represalia nec aliud aliquod liim- inde
commissum hucusque.
Item quod rebannianlur a predictis Comunibus omnes et singuli qui exbanniti es-
senl occasione preterilarum gnerrarnm. Salvo quod Castellani de civilale vel oomilalu
Castelli, qui essenl exbannili a tempore pacis facte inler Geli'os et Gibellinos Castellanos,
non intelliganlur rebanniti nisi a condempnationiltus in quas incnrrissent occasione
Gibellinorum civitatis et comitatus Aretii. Et idem intelligatur de omnibus hominibus
Civitatis et comitatus Castelli et de omnibus aliis qui essent exbanniti vel condempnati
in civitate Aretii causa predicla, sive qui essent condempnati Aretii occasione Cunmnis
vel partis gelfe Civitatis Castelli.
Item quod per Comune Civitatis Castelli vel aliquam universitatem san dislricium
seu specialem personam non receplelur neque relineatur aliqua persona (pie faciat guer-
ram vel molestiam de Civitale vel comilatu Castelli Comuni vel universitali Aretii vel
subiectis civitati prediate vel habitantibus in ea; et e contrario quod per Comune Aretii
vel per aliquam universitatem sui districlus non receptetur neque retinealur aliqua
persona qne faciat guerram seu molestiam de civitate seu comitalu vel dislrictu Aretii
vel. universitari Castelli vel subiectis Civitatis Castelli seu habitantibus in ea.
Ilem quod per predictum Comune Castelli vel universitatem subiectam ipsi Comuni
seu specialem personam non prestetur adiutorium aliquod vel auxilium rebellibus Co-
munis Aretii in preiudicium dicti Comunis; et intelligantur rebelles omnes et singuli
civitatis et comitatus Aretii non obedientes ipsi civilali, et non intelligatur dari consi-
lium, adiutorium vel favorem ipsis rebellibus nisi quando guerram facerent de civitate
et comitalu Castelli, et quando Castellani mitterent stipendiarios vel aliquam gentem
vel aliquod adiutorium in comilatu Aretii in preiudicium Comunis Aretii; et e contra-
rio teneantur Aretini Caslellanis. Salvo quod si Fiorentini facerent exercilum super
Aretio vel terris Aretii, quod Castellani et comitatini possint dare et ire ad portandum
mercatum exercitui fiorentino. Salvo quod si predicti portantes mercalnm extra comi-
tatum Castelli alios oflenderent se defendendo, non intelligatur propter hoc ventum fore
contra pacem.
Ilem quod Ranerius de Faggiola et eius fili! et fideles sint in pace predicla cura
Arelinis prò quibus in omnibus capitulis huius pacis; si guerram facerent Castelianis
vel comitatensibus vel alias contra pacem venirent, teneantur Aretini ut prò se ipsis,
et e contrario Castellani eis si guerram facerent vel alias contra pacem venirent.
Ilem quod omnes et singuli carcerati, capti et detenti bine inde libere sine aliquo
pretio liberentur.
Item quod omnes habentes possessiones et res in territorio et iurisdictione ulrius-
AK. 1290] CODICE DIPLOMATICO 487
que Comiinis possint illas laborare et laborari facere et usufructare sine conliadiclione
vel moleslia aliciiius, et quod omnes Castellani sive comilatensef; hahitanlos in Civitatc
Castelli vel comilalii, liabenles res vel possessiones in coinitatii vel iuiisdictione Aretii,
prò talibus possessioiiibus et rebus non teneantiir solvere datiiim, mtiltam vel pre-
stanciam Comuni Arelii. Et idem intelligalur de Aretinis sive comilalensibus habitan-
libus in civitate vel comilatu Arelii, babentibus res vel possessiones in comitaui vel
iurisdiclione Castelli.
Itera quod si dominus Almariciis vel i;ens sua vel aliqua alia gens, (|ue nnnc, dislrin-
gerelur per Comune Civilatis (-aslelli, eijuitarel eundo vel redeundo per comitatum
Castelli el daret dampnnm in cimiilatu Arelii, non leneanlur in ali(|uo Castellani;
salvo quod Aretini possint gentem ipsam tunc sequi el per comilatum Castelli lugare
et eis dampnum dare si poleruni causa prede et captivorum recuperandorum.
Item quod licilum sit Aretinis et comilalensibus et babitantibus ibidem usque ad
numerum x et ab inde infra ire ci intrare comilatum Castelli et se aproximare civi-
tati per duo miliaria, et mitlere duos ex eis ad plus prò licentia [)etenda veniendi ad
civitatem, dummodo nullain brigam et dampnum seu ofTensam faciant in comilatu Ca-
stelli alicui; et si facerenl, qiiod ad restilulionem leneanlur Aretini. Si vero essent
duo vel unus tantum possint ire ad civilatem et absque licentia venire.
Item quod licilum sit eis usque ad numerum xxv ingredi comilatum Civilatis Ca-
stelli et aproximare civitati per miliaria quinque tantum, diim lamen ibi in comilatu
Castelli nullani faciant residenliam, nec etiam dampnum vel brigam alieni; el si face-
renl, quod teneatur ad restitulionom Comune Arelii, significando etiam quando comi-
taluni ingrediunlur poteslali Castelli quod tot mililes transeunt per comilatum et vadunt
ad talem locum, et tunc sic transeundo in dicto numero et ab inde infra Iransire pos-
sint per comitatum Castelli; qui etiam eorum risgiiio vadanl et fortuna.
Item si gens domini Almerigi vel aliqua alia que non esset de iurisdiclione Castelli,
sive que non distringeretur per Comune Castelli (extra, ultra xxv numerum, el in comi-
tatù Castelli) (°) oCfenderet aliquem arelinum gibellinum vel aliquem de gente eorum,
que gens esset ultra numerum xxv, quod tunc Comune Castelli in aliquo non teneatur.
Set si essent numero xxv vel infra dictum numerum xxv et ofTenderenl aliquem de dic-
tis aretinis gibellinis vel de eorum gente in diclo comilatu, et lales ofTensi essent infra
numerum infra quem permissum est ingredi comitatum Castelli et appropincjuare civi-
tati per duo miliaria vel veniie ad civitatem, quod tunc Comune Castelli vult teneri
ad satisfactionem, et aliter non.
Item quod represalie bine inde concesse tollantur. Et idem intelligalur de repre-
saliis concessis contra Burgenses gibellinos si ipsi Burgenses finilionem et quietatio-
nem fecerint et facere voluerint per sindicum gibellinorum Comunis Burgi de omnibus
et singulis dampnis, iniuriis et offensionibus receptis a Comuni seu parte Gelforum
Comunis Castelli vel eorum sequacibus vel ab alio prò eis tempore guerre; et similis
remissio fìat eis per Comunis Castelli sindicum, alioquin quod non tollanlur set su-
spendantur quousque fuerit guerra finita Inter Gelfos et Gibellinos Arelii.
[Item quod] si aliquis vel aliqui Castellani vel comitatenses vel habitantes in ea
(•) Tulto ciò leggesi neUa redaiione precedente, ma in questa è tralasciato per inavvertenza.
48S DOCUMENTI PER I.\ STORTA D' AREZZO \61^-()19.
(civitate) iient per comitalrtm Aretii vel per ipsain civilalom Ardii ot offendanlur pò»*
Aretinos vel ab aliquo de oonim gente, quod lune Comune Ardii tenealiir ad n'siihi-
tioiKMn dampiii ois dati vel dandi.
Ilom quod lìrmeliir diola pax per Sindicum (") aiicuius civiialis àv <oniuiii conididia
eligcndnm seu speciales personas aiicuius Comunilalis, et si Comune haheri non 'pos-
se!, alioquin per xl honos viros Civiialis Castelli quos elegeril sindicns urdinus ci i)er
xl bonos viros Comunis Ardii quos elegeril sindicus caslellanus, qui ocliiagiiilii viri
iurenl didam pacem et omnia predicla observare: promillenles etiam inler se viciscim C')
ex paclo sli|Milaiione vallalo, silicei alter alteri, facere et curare sic et taliler cnm ef-
feclu liiiH- ad XV dit's proximos [vel ad] maiorem terminum si de malori fuerirrt fpsi
sindici in concordia, (quod) castra et ville comilalus et dislridiis utriusqne Comunis,
quas presons tangil m-goiium, facienl legiuimum sindicum vel sindicos (|ui facianl et le-
cipianl finilioiiem et quielalionein de dampnis, ininriis et offeiisionibus factiset l'oceplis
secundum formam ca[)iUiloruni diete |iacis et dare alter alteri ad tliclnm terminum
vel ad alium maiorem si de maioi'i ipsi sindici fnerinl concordes aliquam Comnnila-
tem seu aliqnod Comune vel aliqnas personas aiicuius Comunis seu Comunilalis si Co-
munitas liaberi non poterli in fideiussione vel promissione prò dieta pace et omnibus
et singulis supradiclis inviolabiliter observandis, complendis et manulenendis, alioquin
dare xl bonos et ydoneos viros quos alter sindicus alteri duxerit pelendos et nominan-
dos, silicei sindicus Comunis Arelii a sindico Comitnis Castelli et sindicus Comunis
Castelli a sindico aretino, qui se princijialiler in solidnm obligenl et iurenl et promittanl
ad observationem omnium prediclorum cum renunliatione, pena et obligalione bonoium
eorum. Et promillenles inler se viciscim sindici, silicei alter alteri solempni atque legit-
tima slipulalione, predictam .pacem et concordiam. finem, remissionem, refulalionem et
promissionem et capilula [predicla] et quodlibet eorum et quicquid in ipsa pace sive
refutatione et ut in capilulis predictis et qiiolibet eorum continetur perpetuo firma et
rata habere atque tenere et in nullo conlra facere vel venire per se vel alium aliquo
modo vel tempore aliquo vel ingenìo, de iure vel de facto, sub pena decemmilia mar-
carnm boni et pnr[i argenti, et] ea viciscim inler eos concordiler in singulis capilulis
huius pacis et in singulis capilulis predictis, slipulalione promissa, quoliens commit-
tatur et exigi possit quoliens fuerit conlra factum. Item reficere et resarcire omnia
dampna et expensas lilis et extra, pena vero soluta predicla vel non, rato manei\te
Dichilominus pacis conlractu predicl[o, c]um eadem pena, promissione et refeciione
dampnorum et expensarum et obligalione honorum utriusque Comunis. Pro quibus
omnibus et singulis inviolabiliter observandis obligaverunl unus sindicus alteri sin-
dico bona omnia sui Comunis et universilatis. Preterea ad robur omnium prediclo-
rum, predicti viginti [boni] viri, silicei decem ex parte ulriu^que Comunis, predici!
priores de Castello et Mascins de Magalollis, Puccius Fidei, Mascius domini Tarlati,
Casuccius Vite, Minus Bonreslauri, conies Gualtierius de Montedollio, Uberlinus Boccha
de Monteagulo, Baldus domini Castellani de Rangolis, taclo libro cor[porali]ler ad sancta
Dei evangelia, sponle iuraverunl bona fide perpetuo dictam pacem et omnia predicla'et
quodlibet prediclorum ad effectum ducere et adcesseH, observari facere inviolabiliter et
(») Comune. (>>) Sic. {') cosi è scritta chiaramente la parola: sta forse per adcersefrej, accersere.
AN. 1290] CODICE blI'LOMATia) 489
ad effectum penluci facere, et iiec conlra farere vel venire nec adiiUoriiim ilare alieni
qui ipsam pacem ullalenus ledere(t) ani contra predicla venire(t), et qiiod fideiussores
dabuntur in predicta.
Ada sunt predirla in Cilerna, in domo Gnidarelli olim Ondericii, prescntilnis Sacco
olim domini Uiiallerii, Iacopo domine Flacie, Ugetto domine l'Iacie, Guidardlo olim On-
dericii, Guiduccio domini Hanerii, Pacie Venture, Piccardo Benvenuti iudice et aliis
pluribus leslibus ad hec adhibilis et rogalis, sub annis a nativitate Domini Millesimo
CCIxxxx, indictione tertia, die decimo octavo inlii, domino Nicoiao papa mi'" residnnle.
Ego Brandanus filius olim Ranerii Ficcarii imperialis auctorilale iudex ordinariiis
atque notarius supradictis omnibus inlerfui, supradicla rogatus sss. et publicavi. (Su.).
679.
// vescovo ìldebraìidino cominelle a Zenone, monaco camaldolcnse, di esaminare ne
/' abbale di x. Fiora dece liberarsi dalla scomunica incorsa pel severo Irallamevlo
usalo verso gli abitanti del castello di Sarna.
(1290). [AiTli. Capii. d'Ar.; Carte ili s. Fiora e Lucilla, n. H99].
mm. 230X120.
Ildebrandinus Dei et apostolice sedis gralia episcopus aretinus religioso viro fratri
Zenoni monacho camaldulensi dileclo sibi in Christo salutem et sinceram in Domino
caritatem. Citavimus et requisivimus dudum (Guillielmum) abbatem sancte Flore de
Aretio adraunenles per sollempnia scripta nostra, quod caslrum suum de Sarna regeret
ac teneret ita et tajiter quod per liabitatores C) ipsius castri et alios se receptanles ìq
ilio nulla in circumpositis partibus ess(3t gnerra; quod si nostris disponeret in liiis
obedire mandatis, infra certuni terminum eidem peremptorie assignatum, nobis indicare
curarel, quia sic cum locis circumstantibus intendebamns efficaciter ordinare quod fi-
deies ipsius abbatis in dicto castro moiantes et alii cum ipsis locis secura pace gau-
derenl; si negligentiam estenderei in premissis, ad excomunicalionis senlentiam proces-
sori conlra eum aspere comminantes: ipiem prò eo quod ad predicta exeqnenda non
dedil operam etficacem nec fecit excusalionem aliquam de premissis, excomunicalionis
Tinculo ob sui contumatiam decrevimus subiacere. Nunc autem prò parte ipsius fuit
nobis assertum, quod quamvis circa executionem mandatorum, abieclo cuiuslibet ne-
gligenlie vilio, laboraveril pura fide, malitia lamen lune in ipso castro morantium re-
pugnante, mandata nostra non potuit adimplere. Quocirca libi commictimus et manda-
mus quatenus per ipsum de hiis veritale diligentius inquisita, si cognoveris ipsum in
premissis luisse insontem, illum ab excomunicatione huiusmodi reddas auctorilale no-
stra, iuxta ritum ecclesie, absolutum (1).
(•/ haliitatatores.
(4) Viene assolte con alto del 30 luglio 1290 (Carte citate, n. 1200).
*90 DOCUMKNTl l'KII I.A STOHIA II' ARF.Z7.0 080-081
680.
IxUcra d' lldcbraiuliiio vescovo d' Arezzo a suor Margherila da Cortona, n cui dà
l'acolUì di cosiruirc la cliicsa di s. ìlasilio.
ClTltcila • 27 ui^osto 1290. |Arcli. Capii. d'Ai., lùnxrpta e.c arrltiviis mriis, III, n. il;
Dibliol. Oonuin. di Cortona, Cod. 21, e. 107].
Copie della mola del sec. XVlll. Nel primo esemplare Icggesi la seguente notizia: "Nel sigillo vi è un vescovo
in piedi, mitralo, col pastorale, in atto di benedire; è in forma ovata, con lettere attorno: (-f- s.) ildebramjim dei
ORA e7i aretini. SÌ conscrva 1' originale in un piccolo archivio detto dell' Anime, clic it un luogo pio della
ciltù di Cortona,,.
(Da Pelago p. Lodov.), Antica leggenda della vita e dei miracoli di s. Alargìierita di Cortona, scritta da
frate Giunta Bccegnati, parie 11, 160.
Ildebrandiiius miscralione t]ivin;i episcopns aretiniis dilecle in Christo teligiose mu-
lieri sorori Margarite de Cortona salutem in Domino sempiternam. Laiidabiiis fame
tue sonus odorifer ad audientiam nostram laudabililer confluens, nos indncit ut devo-
tionis lue votivis afTeclibus circa divini ciillus proseculionem quain appelis, elTicaciter
annuamus. Sane prò jtarte tua fuil nobis humiliter supplicalum, ut edificandi de novo
et conslruendi ecclesiam perpetuam infra muros Cortone, in podio videlicet supra ec-
clesiam de Marzano, cum sacerdote (|ui in i[)sa ecclesia divina celebrando officia per-
petuo glorificel nomen eius, campana congruis et debitis horis pulsanda; nec non
cum cimilerio in quo ibidem corpora Deo famulantium tumulenlur dumtaxat libi li-
centiam et facultatem concedere de speciali gratia dignaremur; que quidem ecclesia
sanctorum Basiiii et Egidii confessorum ac beale Catharine virginis atque martyris, in
quorum reverentiam et honorem te principaliter asseris velie illam constrni, nomine
sit proprio nuncupata (I). Nos itaque caritative contemplationis afTectu honestis tuis
(I) Vi si stabilirono subilo i Francescani; ma non avendo essi denari per costruire il convento, lo stesso
vescovo lldebrandino non niancn di raccomandare ai fedeli della sua città e diocesi di offrire elemosine a
quello scopo. La letlera, che non sembra esister più, è del 21 giugno 1293; venne stampala in Acta cono-
nizationis b. ìlargaritae de Cortona, Summarium, n. 4 (Romae 1666), e giova riferirla:
lldebrandinus miseralione divina episcopus aretinus universis et singulis Chrisli lìdelibus per civitatem
et diocesim Aretinam consiitutis salutem in Domino sempiternam. Cum populum nobis credilum ad caritatis
operam invilamus, ofTicii nostri parte exequimur et animarum saluti eorum laudabililer providemus. Hinc est
quod, cum ecclesia sancii Basiiii de Cortona, in qua requiescit corpus beate Margarite, cuius meritis plurima
in eodem loco corruscanl miracula et in qua peniientia fratres inhabilanl, sicul testimonio fldedigno accepi-
mus, conslruatur de novo, ad cuius consiructionem proprie facullates non suppelunl velut que nihil proprii
possidet nisi per vestram et aliorum subveniionem fldelium, dictam domum et diete domus fratres, cum ad
vos diverterint elemosinam peiituri, ex parte Dei et devote virginis Marie eius matris, recommendamus vobis
devotionem vesiram affeciione paterna rogantes, quod eisdeni Iralribus cum ad vos venianl prò conslruclione
diete domus vel victuum subslenlaiione eisdem grata caritatis subsidia erogelis ut subventionis veslre presidio
domus ipsa construi possit, et dicli fratres, nil habenles proprii, possint vivere; et vos per hec et alia bona
que, Domino inspirante, fecerilis, ad eterna bealiludinis gaudia mereamini pervenire. Nos enim de omnipo-
tenti Dei misericordia ci beali Donali martiris patroni nostri aucloritale confisi^ omnibus vere penitenlibus et
confessis, qui manum porrexerint adiulricem, quadraginta dies de iniunctis sibi penilenliis misericorditer in
Domino relaxamus. In cuius rei teslimonlum presenles facimus nostri sigilli pendenlis munimine roborari.
Data Cortone, die vìgesima prima iunii, sexta indiclìone, tempore domini Clementis pape quinti.
(S.).
AN. I200J CODItE DIPLOMATICO i91
supplicationibus inclinali, ut quanto propler Dei reverenliam, cui snrvis, ronceplionis tue
purilas elTìcacius sii desiderato in liac parte affilila presidio, tanto circa divine caritalis
ossequia dirigas ardenlius nientem tuam, tihi tenore |)r('sentium licenliam et faculta-
tem liboram concedinius poslulalam; omniiins et singulis iuribus et iurisdirlioiiiiius in
ipsa ecclesia circa spiritualia nobis et ecclesie Aretine ae ai'chipresbitero et plelii (tor-
tone spetialiter et generaliter compelenlibus quoquo modo integre semper salvis, quibns
per hanc indulgentiam nostrani nolumus nec intendimus in aliquo derogar!. Et quia
eamdem ecclesiam volumus prosequi speciali favore benignitatis paterno, consequendi
gaudia eterne promotionis causam dare fidelibus cupientes, omnibus vere penitentibns
et confessis, qui ad ipsam ecclesiam in festo dictorum Sanclorum et septem diebus post
illud immediate sequentibus causa devotionis accesserint annuatim, de omnipolenlis
Dei misericordia ne, beati Donati patroni nostri et dictorum Sanctonim auctoritale con-
fisi, quadraginta dies de iniuncta eis penitentia misericorditer relaxamus. Data t'.ivitelle,
sexto kal. septeiiibris, tertie indictionis, sub anno Domini Millesimo ducenlesimo nona-
gesimo, pontifìcatus domini Nicolai pa[)e quai'ti anno tertio.
681.
Provvisione del Consiglio dei Sapienti e delle Capiiudini delle Arti del Comune di
Firenze sopra il IraUato di pace fatto Ira i Guelfi e i fuoruscili di Arezzo e le
convenzioni coi Fiorentini.
Fireuze - 13, 21 sett.; 19 ottobre 1390. [R.Arch. di il. di Fh:, Consulte, fJbei: fabar., li, e. 69,
70, 77'; antica niimeraz. e. 23, 24, 31'].
Gherardi \., Le Consulte della hepubhl. Fiorent, 1, 461, 464, 483, 484.
(Mcclxxxx) die xiii" mensis septembris.
In eodem Consilio Sapientum proposuit d. polestas:
Quid videlur dicto Consilio providere super ambaxiata ambaxiatorum partis Guelfe
Aretii super traclatu pacis babito inter intrinsecos et extrinsecos.
D. Symon Donati consuluit quod respondeatur arabaxiatoribns quod propter exer-
citum presentialiler non potest fieri lesponsio in predictis; tamen post redditum exer-
cilus in predictis providebilur.
D. Gheiardus Sgrana consuluit idem.
D. Rogeriiis de Tornaquincis consuluit, quod aliqui Sapienles liabeantur ad exami-
nandum predicta omnia secundum quod ipsi viderint convenire.
D. Rossus de la T(jsa consuluit, quod de facto Floreulinorum exbannitorum et exi-
ticiorum et de facto comitis dicalur ambasciatoribus, et etiam de restitutione castrorum,
quod nichii esse potest. De aliis respondeatur secundum dictum d. Symonis.
D. Fantone de Rossis consuluit quod cras, summo manne, presens Consilium cum
aliis Sapientibus, si videbitur Prioribus, congregetur super predictis.
Nulus Marignoli consuluit secundum dictum d. Symonis, vel quod dicatur quod
tractalus in aliqua sui parte placet.
495 nnciiMF.NTi I'Kh la stohia u' ahi7Z0 [681-683.
h. I.oclus tic Alleis coiisuliiit, (|uoil fias, manne, liabeanlur Sapientes super hiiset
habeanlur pacla inila inlcr Comune Floroiilitì d (luelfos de Arelio.
ilie \xi" niuiisis sepleuibris.
In Consilio generali ci sjH'riali il. (iel'ensoris et Capiludinum xii°"" maiorum arliuni
proposuil d. Capilaneus: Quid videlur dicto Consilio providere et firmare super pre-
diclis heri lìrnialis in Consilio Sa|tienluni super l'aclo pacis civitalis Arelii, ledo Irac-
latu liabilo super liiis el pruvisioiie dictoruni Sapienlum beri l'aclo.
Presenlibus leslibus d. Antonio indice capilanei el Daviczo Bulliecli precone et aliis.
D. Lajuis Kaynuciui coiisuluit secundum provisionem prediclorum Sapienlum heri
faclam.
Bonissimus Mellioris consuluil, ciuo(l niccliil (") respondealur per Comune Fiorenlie
super prediclis, el quod Consiliuni non fiat super predictis.
Nutus Marignoli consuluil, quod duo Sapienles per sextum habeanlur ad providen-
dum responsionem iiendam in prediclis, dummodo ipsa provisio primo providealur et
ordinetnr per presens Consiliuni el aprobelur.
Cenni Hentacorde consuluil, (piod provisio facienda per Sapientes ad hoc habendos
reducalnr ad Parlamentum.
D. Teghia de Ciprianis consuluil C)
Neri de la Callaia consuluil, (|Uod dicatur ambaxialoribus quod Iractatum non pla-
cet Comuni Fiorenlie, et ideo in ipso non piocedatur cum volunlale ve! consensu Co-
muni Fiorenlie.
Placuil duabus partibus secundum dictum predicli d. Lapi Raynucini.
(Mcclxxxx) die xviiii" mensis octobris.
In Consilio Centum virorum proposuil dominus Antonius iudex capilanei: Si vide-
lur Consilio ....
Ilem super ambaxiata ambaxialorum parlis Guelforum de Arelio peteutium, quod
soldum dari debeai per Comune Fiorenlie exiliciis aretinis in quantitate cxx" vel cxxx**
equorum el usque in quantilalem iii° pedilum, et per quantum tempus et in qua
quanlitate el quomodo el cum quibus pactis el conditionibus dari debeat (1).
Ilem super facto ambaxiale Aretinorum placuil Ivu'™ secundum propositionem et
quod omnia que circa hoc supra propesila sunt remaneant in potestale, capitaneo et
Prioribus cum ilio Consilio Sapienlum quod semel et pluries habere voluerint; volen-
tes fuerunt xx".
(') Sic.
(•i) segue uno spazio lasciato bianco.
(I) Era già stata accolta nel Consiglio dei Sapienti, tenuto due giorno avanti, la domanda del soldo
ai guelfi aretini fatta da messer Alberto dei Bostoli. Cfr. Gherardi, op. cit., 1, 484.
AN. 1290] roDir.K diplomatico 493
682.
Frale Malleo cardinak', legalo pcititenziario ponti fido, scrive ai (i'uardiano dei rrati
Miìiori d' Ai'ezzo peirchù sciolga da una semenza di scomunica, già inflilla dal
cescovo Marcellino, l' abbate di s. Fiora.
Orvieto - 22 ottobre 1290. [Ardi. Capit. d' Ar.: Carte di s. Fiora e Lucilla, n. I20IJ.
mm. 3 1 oX 1 80. • Nel tergo: Guardiano frairum minorum de Aretìo prò Guitlielmo abbate sancte Flore
aretine.
Fiviter .Malheus ruiseratione divina titillo sancii Laurentii in Damaso presbiler car-
dinalis dilecto in Chrislo filio (Rainerio) guardiano frairum minorum de Aretio salutem
in Domino. Oblala noljis ex parte diiecti in Chrislo (iuillielmi atiljatis monaslerii sancte
Flore aretine petitio continebat, quod cum olim venerabilis pater (Marcellinns) episcopus
aretinus sibi per suas mandasset litteias, ut quoddam caslrum dicli abbatis dictnm de
Sarna aretine diocesis, quod lune aretini Gebelini detinebant et hodie est deslructum,
traderet eidem episcopo custodiendum, quia castrum ipsum sibi non tradidit cum non
posset eo quod lune ab aliis tenebatur, in eum pio libilo volunlatis excomunicalionis
sententiam promulgavil; sicque postmodum abbas prediclus ex hiis que adiniplere
non poterai se teneri non credens in suis ministravil ordinibus et se alias divinis in-
gessi! otiiciis sicut prius. Unde cum |)OSliiiodum ab huiusmodi excomunicalionis sen-
tenlia rile fuerit per eundem episcopum, sicut dicitur, absolutus el propler gueriarum
discrimina et viarum pericula sedem apostolicam commode adire nequeat, super hiis
dispensationis graliam petiturus, supplicati fecit humiiiter salutari sibi super hiis re-
medio per sedem ipsam misericordiler provideri. Nos igitur auctoritale domini pape,
cuius penilentiarie curam gerimus, discretioni tue de qua plenam in Domino fiduciam
obtinemus, presentium tenore commillimus, quatenus si libi constiterit ila esse iniuncla
eidem abbati super hiis, debita absohilione previa, prò culpe modo penilenlia salutari,
coque ad tempus, prout expedire videris, a suorum ordinum execulione suspense, de-
mum suffragantibus sibi merilis alioque canonico non obslante super irregularilale ex
premissis prediclo modo contractu, dispenses aucloritate predicla misericordiler cum
eodem, prout secundnra Deura anime ipsius saluti videris expedire. Dalum apud Ur-
bemveterem, xl. k. novembris, pontiGcatus domini Nicolai pape un" anno terlio.
683.
Provvisioni del Consiglio Maggiore di Firenze circa l' ambasciata dei Guelfi are-
tini.
FireMe - 21, 22, 23 norembre 1290. [R. Ardi, di Si. di Fior., Consulte, Liber fahiir.,
voi. 11, ce. 86' -88].
Gherardi a., Le Consulte della Repubblica Fiorentina, I, 502, 504.
(MCCIxxxx) die xxi" mensis novembris.
In Consilio quamplurium Sapientum congregalo coram d. Beccadino polesiale et
capitanco et Prioribus arlium, in domo ipsorum Friorum, occasione providendi super
i!)i DOCIIMKNTl TER I.A STORIA 1)' ARIZZO |G8;}
amhaxiata el pelilione domini r.ucche et ilomiiii Freilerici ile Tesiis aniiiaxialoriim
parlis (iiielformn exilicioriim de Aieiio, jnier colera conlinenle, (jiioil caslia comita-
lus Arelii qiie leiieiitiir per Connine Florenlie el captivi ipii occasione guerre sunt
in carceril)iis r,omiinis Florenlie relaxenttir; narrantes ipiod in pace facla inter (Wielfos
el (Uiiliellinos, per (liiellos hoc proinissuni esl sul) cerlis inodis et condiclioniiius per
eos expositis; pelierunl eliam (|uod ipsis Arelinis non liat guerra per Comune Floren-
lie, el quod Aretini possinl ire *et slaro* (°) securi per civitatem et comiluluui Floren-
lie, cnm ipsi (lliibi'llini ('') do Arolio hoc velini facere Florentinis in civilalo el comi-
la tu ("ì Aielii. Ilom (|uod il. Orlaiidinus qui est in carceiihus Comunis, sicul alias slan-
lialum fnit, deheat lelaxari prò scambio Magnayni filii d. Cesie capii in Arelio.
D. Tegrimus de Macringhis (consuluil), qnod unus vel duo per sexlum (eligantur)
ad providendum in predictis el respomlenduni socundum (juod videi'int convenire.
I). Cianni Honaguide consuluil, quod responsioni alias l'ade Aretinis exililiis stelur,
el alia provisio non fial super hoc.
Ser Carradore Giraldi consuluil, quod predicla reducanlur ad Consilia populi Flo-
renlie.
Angiolinus Bernardi consuluil, qnod respondeatur ambaxiatoribus quod guerra non
flet, et illa petitio admiclalur. De slrala aperienda nichii lìal. De castris el carceratis
nihii eis fial, sed dicatur eis ipioil si pax eorum eril bona, lune Comune Florenlie
providebil secundum quod l'uerit conveniens.
U. Clericus de l'accis consuluil secundum dicUim d. Gianni.
D. Foresius d. Bonaccursi consuluil, quod dicalur ambaxiatoribus predictis quod
que l'acta sunt per eos de pace predicla non phicent, immo displicent Comuni Floren-
lie; el (|uod, super hiis que petunl. Comune Florenlie secundum quod convenire viderit
providebil suo tempore.
D. Rogerius Tornaquinci consuluil quod in hoc Consilio ad presens nichii (**) fir-
metur, quod cras, summo manne ("), hoc Consiliuin cum aliis Sapienlibus super hiis
congregelur.
D. ^'eri de Bardis consuluil, quod hic nichii firmelur, el iterum requiratur ab ipsis
ambaxiatoribus si illa circa predicla volunt exprimere.
Die xxii" mensis novembris.
In Consilio quamplurium Sapienlum, congregato coram d. Beccadino potestale et
capitaneo et Prioribus, in domo Priorum, occasione providendi super hiis que beri pro-
posila (') fuerunl in alio Consilio Sapienlum.
Ser Bindus Vernatii consuluil super facto pacis, (quod) stetur responsioni alias facle.
De guerra non facienda et de slratis securandis admiclalur -el fiat secundum eorum
petilionem donec videbilur qualiter ipsa pax el negocium diete pacis procedei. De facto
caslrorum et lerrarum, que tenentur per Comune Florenlie in comitalu Arelii, et de
facto captivorum nichii fial ad presens; lamen in processu temporis Comune Florenlie
in hiis poterli providere secundum quod viderit convenire.
(•) NeU' interlinea. (<>) segue: cetint, canceUato. {') segue: Fior.', canceUato. (^J nichel
(°) sic. C) propostta leggesi sopra la parola firmata, scritta prima ma subito cancellata.
AN. I390J CODICE Dll'LOMATlLO Wo
I). Albiccus Coiliiuelli coiisuluil, quoti slrala non aperialur vel securelur ul diclum
esl. In aliis acquievit eliclo predicli Sapieutis.
Dioiis Compagni consuluil, quod in nomine Domini dicalur diclis Guelfis, quod pro-
cedaiit ad pacem eorum. Ileni quod guerra non fiat ad presens el quod strale aperian-
tur. Jlem quod carcerali reslituanlur ad pelitionem, liaijila fine ab Arelinis de dampnis
et ratilficalis per Comune Arelii pactis factis inler Gueilbs de Arelio et Comune (*) Flo-
renlie, secundum quod poleslati et prioribus el Sapientibus videbilur convenire.
Ser Arrigiius Gralie consuluil, quod respondeatur quod pax placet Comuni Florentie
si ipsa pax placet Guelfis el est bona. Ilem quod guerra non fiat si Comune Arelii per
sindicum vull promictere et ratifiìcare pacta victualium et passagiorum. Ilem quod strale
aperiantur et securentur. Ilem quod in Consiliis proponatur de relaxandis carceratis (•")
si Aretini noslros carceratos reslituenl, salvo quod illi ex diclis carceratis qui sunl
meliores retineanlur secundum quod videbilur poleslati, capilaneo el prioribus et Sa-
pientibus. Castra eorum non reslituanlur ad presens.
D. Donatus Alberti consuluil, quod xxiiii" Sapienles inler quos sinl xii"°' de ma-
gnatibus, per potestalem, capitaneum et Priores liabeantur super predictis per iiuos
provideatur in predictis, providendo taliler quod Comune Florenlie sua iura consequa-
tur, et valeat quicquid fecerint de predictis.
D. Gioctus Boliccini consuluil, quod dicalur quod pax placet Comuni Florenlie si
placet Guelfis de Arelio. Item quod guerra non fìat, et strale sinl secure. Ilem quod
carcerali reslituanlur dummodo Aretini restituanl illos quos {') caplos habenl occasione
guerre. Castra aulem presentialiter non reslituanlur.
Girolamus Salvi consuluil, quod Capitudines xii"" maiorum artium eligant duode-
cim magnates et duodecim ex ipsis arlibus C^), videiicet unum prò arte, per quos pro-
videatur in predictis, et valeal quicquid providerinl.
D. Lapus Saltarelli consuluil, quod super predictis el circa predicla pelatur el ha-
beatur badia a solempnibus Consiliis d. capitanei et Comunis Florentie, quod d. polestas,
capilaneus et Priores cum Sapientibus provideanl in predictis.
D. Teghia de Ciprianis consuluil, quod guerra non Ifat et quod strale sinl secure
et aperte et quod carcerati reslituanlur, salvo quod si aliqui ex ipsis carceratis vide-
retur poleslati et Prioribus quod essent relinendi prò utilitale Comunis, illi tales non
reslituanlur.
Placuit quasi omnibus super facto pacis quod stetur responsioni alias facle, sine
alia responsione super hoc facienda. Itera quod guerra non fiat. Ilem quod strata et
strale aperiantur et securentur. Item quod de castris restiluendis nichii fiat. Item
quod carcerati reslituanlur et relaxentur si Aretini relaxabunt caplivos Societatis C') quos
habenl 0(1).
(•) Segue: Aretti, cancellato. C) erroneamente: carcertbus. (=) segue: ceperunt, cancellato
(^) arlit. (•) neir Interlinea. (0 segue: de societate, ma e cancellato.
(1) Si tornò a deliberare su queste medesime proposte, i giorni 2i, 26 e 28 novembre, anche dal
Consiglio dei Cento e dal Consiglio "Defensoris et Capiludinum .xn"™ maiorum arlium,, e dal Consiglio
Generale {Consulte cii., e. 88-88').
49G DOCUMKNTI ri.Il LA STdlUA 1)' AllKZZ'.i [(lS3-ri8.">.
Die XXIII" niensis noveniltiis.
In Consilio (|iiumpliiriiim Sa|iieiiliim, i'Oii},'rogalo corani d. [{(eccadino) polestale
el capitaneo el l'riorilins, in domo l'rionim, occasione providendi super prediclis lieri
proposilis in Consilio Sapientuni sii|)er ainhaxiala parlis (iiielfornm de Arelio.
IJ. Hiijiciins Tornaquinoi consnluil super facto pacis i^t j^'U(3iTe non fariende el du
slralis apeiiendis, fiat el procedalur sccuiiduni (|U0(1 lieri lirnialiim l'uil. El idem con-
suluil de capiivis relaxandis; et idem consnluil de castris non lestiluendis ad presens
sed in processa tempoiis seciindum quod videbilnr Comuni Florenlie. Super ipsis castris
resliliieiidis vel non. polerit provideri.
I). Symoii Donali consuinil, qiiod respondealur ambaxialiirilnis prediclis, (|uod Co-
mune Florenlie non vult promiclcre de pace vel de guerra facienda vel non facienda.
De carceratis consnluil secundum quod beri (ìrmalum fuit in alio Consilio Sapienlum.
De strala eliam aperienda vel non, sit *in poleslale, ca[)itaneo, Prioiihus el* (*) in Co-
muni Florenlie, ila ipiod ex hoc nulla resfìonsio vel proniissio fiat. Ilom (juod castra
bene ciislodianlur.
D. Loctus de Alleis consuluil super facto pacis facte Inter predictos (luelfos el Ghi-
bellinos (quod) slemr et respondealur sicut alias responsum fuit. Ttem super facto
guerre non faciende, dicalur eisdem et res|iondealur eisdem quod super hoc nulla fie-
ret eis respoiisio sine volimtale Comuiiium Soiielalis, et lune si per ipsa Comunia con-
sentirelur eisdem, fiat ad certuni lem[)us; el idem respondealur et fiat de aperiendo
strata. Itera de carceratis consuluil secundum quod beri firmalum fuit. Item fiat Parla-
mentum in quo predicta traclenlnr; ci si contingerif ('') predicta consenliri in Parlamento,
apponalnr hec addillo: quod .aretini non relineanl aliquem exbannilum vel rebellem
alicuius Comunis Societalis. Item quod dicalur quod Comune Florenlie non vult resti-
tuere castra prò bono slalu eorum. Item quod per predicta non derogetur in aliquo
pactis faclis inter Comune Florenlie et Guelfos Ao .4retio.
D. .\rrighus de la Tosa consuluil, quod illi qui condempnati sunl el sunt in car-
ceribus prò malleficio commisso in persona filli d. Ranaldi de Bostollis non rellaxentur
sine voluntate ipsius d. Renaldi seu filli sui.
Placuil omnibus quod super facto pacis non respondealur ultra vel aliler quam
alias responsum fuit. Item super facto guerre placuit malori parli secundum dicium d.
Lodi. Item quod castra non reslituantur eisdem ad prèsens.
Item placuit quod carcerati reslituantur et relaxenlur secundum dictum d. Henrici.
684.
// Consiglio Generale di Arezzo delibera di far venire i Frati Minori entro la città.
Arezzo, Palazzo del Comnue - 22 uovembre 1290 [Arch. Capit. d' Ar.; Carle di vaiia pro-
venienza, Sinossi Paci, n. 108].
nini. 210X360.
(*) Aggiunto neir interlinea. i') sic.
AN. 1290] CnDICF, DIPLOMATICO 497
In nomine Dei amen. Cam Inter alia que sinl et esse debeanl sive possinl iitilia
Comuni Arelii et hominibus civitatis predicte sit utilissininni, quod t'ralies minores et
locus fralrnm minorimi infia miiros civiiatis Arelii advenianl et infra civitatem Arelii
hahitent et morenlur ad hoc ut ab eis, eum expedit, possint haberi commode ronsi-
lium spirtuale ('') ac temporale siillragium, et mangna sii diUìcultas in haiicndo ipsos
fratres cum expedit, propter dislanliam loci eoriim qiie('') est extra miiros, convocato
et congregalo Consilio ce'"''"" et ecce""'''™ sono campane ac voce preconia, de mandalo
magnifici viri domini Calassi comitis Monlisferetri poteslatis Arelii, in palatio Comu-
nis Arelii, ut moris est, in ipso Consilio proposuit idem dominus poloslas si placebat
Consilio, quod diclis fralribus minoribus debeat prò parte Comunis Arelii humililer et
cum instantia supplicari, quatenus amore Comunis Arelii debeanl confeslim et sine tar-
dilate venire ad habitandum infra muros civitatis Aretii; et quod eis ofleralur prestare
auxilium, consilium et favorem prò veniendo in civitatem Arelii (I). Qua propesila
leda, dominus lacopus magislri Roselli consiliarius assurgendo consuluil, quod stalim
et sine aliqua dilatione debeat diclis dominis fralribus cnm inslantia supplicari, ni in
dieta proposila continetur.
In reformatione cuius Consilii sollempniter facto partito per ipsum dominum pole-
slalem, placuit omnibus et singulis de ipso Consilio, nemine conlradicenle, quod de-
beanl fieri que in proposila conlinenlur.
Ada sunl predicta in palatio Comunis Aretii ubi Consilia fiunt, presenlibus domi-
nis lohanne et lamie iudicibus domini poteslatis et Borccaldo et (luadangno |)reconi-
bus lestibus, sub aiinis a iiativilate Domini Millesimo cclxxxx, indictione tertia, die xxii
novembris, domino Nicolao papa quarto residente.
Ego Biandanus filius olim Ranerii Ficcarli imperiali auctorilale et index or-
dinarius alque nolarius el lune cancellarius Comunis Aretii supradicla subscripsi (Sn).
et publicavi.
685.
Provvigioni del Consiglio dei Sapienti intorno alle cose di Arezzo.
Firenze, Chiesa di s. Gioraiiui Battista - [R. Arch. di Si. di Fir., Consulte, Uber
1 dicembre 1290. fabar., II, e. i3, numer. moderna e. 90].
GHER.4RD1 A., Op. Cit. I, 509.
(•) Sic,
(I) Si cominciò a fabbricare per essi il convento e una grande chiesa con le sovvenzioni dei ciltadini e
d«l Comune. Su di una pergamena del Capilolare {Sinossi Paci, n. 873) troviamo tracciala molto esatta-
mente la pianta originale di detti edilizi. Nel tergo, rasente al margine superiore, fu così scritto" nei primi
del sec. XIV: fDescriptio (t) construjctioìus locifratrum minorìtm de Aretio ffajcta et designata per fratrem
ìohannem de Pistoiio magistntm cementarium.
La costruzione della chiesa eretta in onore di s. Francesco, la cui maggior cappella venne edificata nel
1374 con mille fiorini d'oro lasciali in testamento dal munifico Pagno di Maffeo e sulle cui pareti rifulgono
gli splendidi affreschi di Piero della Francesca, durò per lungo tempo: non fu coperta del tetto se non nel
1377, ma vi si uOìciava già nei primi del 1298 (forse era edificata la parte a sinistra), poiché "frater Mat-
Iheus Portuensis el sancle Ruflne episcopus, legatus aposlolice Sedis „ concede quaranta giorni d' indulgenza
a chi "ecclesiam fralrum Minorum frequente! in feslivilatibus beate Marie Viiginis, beati Francisci, beati
Antonii et sancte Giare,, (Ardi. Capii. Sinossi Paci, n. 119).
Ì9S DOr.UMKNTl l'I'.ll I.A STORIA n' AREZZO (OSS.
(Mcclxxxx) die veiicris primo merisis decerabris.
In Consilio qiiainpiiiriiiin Sapicntmu coiigrH},'alo roram d. B(eccadiiio) polestale et ca-
pilaiii'o et l'oiain d. (iuiiliclini) l'ulalio novo iioleslale, in ecclesia sancii loiiannis Bap-
tisle. occasione providendi super ambaxiala et pelilionibiis ambaxiatorum parlis (luelfe
de Arelio, quc alias cxposila sunt supia in |)lnribiis aliis Consiliis sui)er hoc factis.
Proseiilibiis testibus d. diampeiro milite dicti d. poleslalis et capitanei et domino l'otro
Ungarelli cius indice.
I). Symon Viiicif^'uerre consnlnil, ipiod slrate aperiantnr seciindiim pelitionem amba-
xiatorum. et (|nod captivi reiaxentur nisi essent ile civitate vid comilatu Florentie diim
relaxent nostros ca|ilivos (|uos liubent. Item (piod nuiic guerra non fiat Aretinis. Ilem
quod placet ilicto d. Symoni pax piedicla; de restitutione castrorum nichii dixit.
D. Forensis de Bonacuisii consuluil, quod super pace nicliil respondeatur. De strata
aperienda non fiat stantiamentnm, vel de guerra non facienda, sed lieo fiant sicul et
quantum placiierit oflicio Prioruni presentium et futurorum. Captivi reiaxentur dum-
modo relaxent omiies captivos quos liabent de civitate vel comilatu Florenlie et eliam
aiiunde de Societate Tuscie; et hec omnia liant si confirmaverint pacta passagiorum et
develi facta cum Guelfis, et si expellenl omnes forenses de civitate Aretii. De castris(')
restiluendis nicliil fiat.
D. Gianni Bonaguide consuluil, quod in prediclis procedalur et liat secundum vo-
luntalem Consilii Artium civitalis Florentie per se vel sua Consilia earum C") Artium.
Angiolinus Bernardi consuluil, quod nichii dicatur eisdem ambaxiatoribus de pace
que placeal Comuni Florenlie. Ilem quod guerra (■=) non fiat; et facta responsione super
hoc scribatur militibus soldatis, quod H guerram non faciant. Strata vero non ape-
riatur ad presens; lamen si Comune (") Aretii fecerit sindicum ad aprobandum pacta
cum Guelfls('), et ea aprobentur, lune aperiatur. Item quod omnes capti cuiuscumque
condictionis reiaxentur; si ipsi relaxabunt omnes iilos qui capti sunt per Arelinos, unde-
cunique sint, relaxabuntur; et si sindicus Comunis Aretii aprobabit pacta passagiorum
et develi facta cum Guellis. Item quod procuretur quod sindicus Comunis Aretii pro-
mictal de noviiate non facienda coutra aliquam terram que tenealur per Florentinos
vel in qua potestas vel dominus sii prò Comuni Florenlie.
Dinus Compagni consuluil, quod super pace respondeatur secundum responsio-
nem alias factam. Item quod guerra non fìat, et quod strata aperiatur cum condictio-
nibus que videbuntur Prioribus. Item quod captivi reiaxentur (^) omnes, capti occa-
sione guerre, si ipsi Aretini relaxabunt omnes qui {^) per ipsos vel eorum masnadam
quomodocumque capti sunt in dieta guerra. De castris nichii fiat ad presens.
D. Niccola de Acciaiuolis consuluil, quod si sindicus Q civilalis Aretii venerit ad
promictendum de passagiis non lollendis et de deveto viclualium non faciendo, ape-
riatur strata et guerra non fiat; et hoc banniatur. Et quod captivi reiaxentur, salvo
quod illi de civitate ve! comilatu Florentie non reiaxentur cum hac condiclione: quod
(•) Segue: nichii f senza essere canceUata che la sola f- C") eorum. (') segue: nichi CnichilJ non
canceUato. (d) segue: pacem non. ma fu cancellato con rigo. (•) segue: FI. CFlorentiej, ma un
rigo cancellò lo sbaglio. (f) segue: nmc aper cancellato. (e) segue: si a raretintj, ma fu cancel-
lato, i"") prima: quos; tosto il notaro cancellò e scrisse sopra: auj. (') si cominciò a scrivere: vene
fveneritj che viene dopo, ma tosto si cancellò.
AN. I290J CODICE DIPLOMATir.n 499
idem sindicus promiclat de guerra non facienda el. dn slrala aporicnda el securanda
et de novilale non facienda conlra aiiquani tenam que lenoalui' per (Comune Florenlie.
Ftem quod interim super predictis per honos ambaxialorcs prodicta iiotiHircnlui' (^omu-
nibus Societalis ut scialur eorum volunlas, et interim dicatur el mictalur soldalis no-
slris quod guerrani non faciant.
JJerlus de Nerlis consulnit super responsione pacis sernndnm dietum Dini. Item
super guerra non facienda el slrala apeiienda consuluil ([uod niciiil lìal ad pelilionem
predictorum ambaxiatoium; tamen de lesponsione facienda remaneat in poleslale, ca-
pitaneo et Prioribus. Ilem quod captivi, quos Comune Florenlie habel, relaxenlur si (")
Aretini relaxabunl illos quos ipsi ceperunl occasione diete guerre.
Lapus Saltarelli consuluil, quod responsio fiat ambaxiatoribus in hoc (Consilio vel
alio super pace, quod si pax est bona et ulilis prò eis, ipsa pax placet Comuni Flo-
renlie, et quod slrala aperielur, et quod guerra non fiel. Ilem quod captivi relaxenlnr
omnes, capti occasione guerre, si Aretini relaxabunl nostros per eos caplos. Ilem di-
catur eis, quod ipsi ambaxialores procurenl, quod slanlietur per solempnia Consilia
Comunis Aretii vel per sindicum procuialorem de ralis iiabendis |)actis inler C.ueil'os
et Comune Florenlie super |)assagio el develo.
D. Ubertinus de lo Slrocza consuluil, quod respondealnr ambaxialoi'ibus quod pla-
cet Comuni Florenlie stralas aperire, guerram non facere, caplos relaxare si Comuni
Aretii per sindicum volunl paclum facere de passagio et deveto.
D. Neri de la Calala consuluil, quod per potestalem, capitaneum el Priores el duos
per sexlum fiat responsio hoc modo, scilicet: quod pax facla est per Cuelfos non cum
voluntate Comunis Florenlie; et quod ipsa pax non placet Comuni Florenlie. De slrala
aperienda, de guerra non facienda el de relaxalione caplivorum fiat per Comune Florenlie,
si videbilur Comuni Florenlie quod dieta pax sii bona; el do hoc faciendo remaneat
in polestate, capitaneo et Prioribus et duobus per sexlum de hiis faciendis quando et
sicut videbilur eisdem, el valeal quicquid fecerinl de predictis.
Placuil quasi omnibus predictis Sapienlibus, aucloritate et vigore Consiliorum super
hoc factorum, quod sletur super facto pacis responsioni alias facle aliis ambaxiatoribus
dicendo verba similia que circa predicta alias dieta fuerunt. Ilem quod castra et terre que
tenenlur per Comune Florenlie in comilatu Aretii eisdem non restituantur ad presens,
sed teneanlur per Comune Florenlie el cuslodianlur. Ilem quod respondealur amba-
xiatoribus de guerra non facienda et de strala aperienda, quod guerra non fiel et quod
strata aperietur; et ita fiat dummodo hoc fiat sine termino, ila quod secundum condic-
tiones el staluni civilalis Aretii sii in poleslale, capitaneo et Prioribus prò tempore
exislenlibus. Ilem quod captivi relaxenlur si ipsi relaxabunl omnes quos habent occa-
sione guerre; salvo de illis de civitate et comilatu Florenlie.
(•) Segue la parola cancellata: plaeuerit.
600 DOCUMKNTI l'KK I.A STOHIA I)' AREZZO [(>H6.
686.
ProiìLnyionc del Consiglio dei Sapienti circa le ambasciale degli Aretini.
Firenzi', Casu «li^l l'riori • 17, li), [K. Arch. di St. di Fir., CuHSuUe, Liher
21 ilicciubru 1290. fabar., Il, e. 47, numerar, niod., e. 94].
GlIEnARDl A., 0|l. cìl., I, 517. .
(Mcclxxxx) die xvii" mensis decembris.
In Consilio quorundam Sapienluni rongregaloriim corain d. |)Olestate, capilaneo el
Prioribu:^, in domo Friorum, occasione providendi super ambaxiala d. Giucche aniba-
xiatoris Guelforum de Aretio, exponentis ea que facta sunt per Aretinos inlrinsecos super
hiis et occasione eorum que alias liiniala fuerunl per Comune Florentie ad pelilionem
et super ambaxiala d. Giucciie jìiedicti el d. Frederici de Teslis alias facte super facto
pacis el super capilulis alias pelilis, el |)ro hiis exequendis et observandis que alias
firmata el exposita fuerunt. Ouibus auditis, d. potestas proposuit predicta.
D. Nerius de Gattaria cousuluit, quod Priores habeant Sapientes quos et quot vo-
luerinl, per quos videantur slanliamenta et sindicatus Aretinorum intrinsecorum, et
cum ipsis Sapientibus provideanl quaiiter predicta fianl et compieantur que reslaot ad
faciendum; et valeat quicquid fecerint. Tamen si eisdem videbitur, possint predicta et
alia Consilia Sapienlum proponerc in tolum el in partem si eisdem videbitur et secun-
dum quod eisdem videbitur.
D. Simon Donati cousuluit, quod dicalur d. Giucche (*) ut faciat ita quod exban-
niti el rebelles Coraunis Florentie non morenlur in Aretio.
Placuil quasi omnibus secundum dictum d. Raynerii predicti in quolibet casu.
die xyiiii" mensis decembris.
In Consilio quampluriura Sapienlum congregato coram poteslate, capilaneo et Prio-
ribus occasione providendi super ambaxiala et hiis que petit diclus d. Giucha ambaxia-
tor Guelforum superius expressa, narratis hiis que super hoc provisa sunt per Sapientes
super hoc habitos
Neri de Pilliis cousuluit, quod si slanliamenta C') deferran tur, .facta per Comune Arelii
de observandis hiis que scripta sunt, observenlur et fiant per Comune Florentie secun-
dum quod alias ordinatum fuit, alioquin provideatur in hiis in Parlamento nuper cele-
brando. Item quod littere miclantur de facto Clusii
D. Lotleringhus de Montes[)ertoli consuluil, quod in facto Aretinorum habeatur
major quantilas Sapienlum
D. Bindus de Cavalcanlibus consuluil, quod dicalur d. Giucche, quod ipse polesl
redire, et quod de hiis que reduxit nichil placet Comuni Florentie.
(•) Per errore: Almanco. (•>) segue un non canceUato-
AN. I290J CODICE DIPLOMATICO 501
D, Lapus Saltarelli coosuluil, quoti il. Giiiccha habealur in aliquo Consilio et sibi
(licalur quod Comune Florenlie paralum est observare et Tacere que alias lirmavil si (')
ea ()ue oblala fueriint, per eum el d. Federicum et que dieta fuerunt C*) in respon-
sione alias sibi facta firmabiintur i)er Comune Aretii suo molu {") vel ad istantiam Guel-
forum.
Nutus Marignoli consuluil, quod sicut scriptum est per Sa|)ienles ita observelur.
et si usque ad quindecim dies predicla iient, observentur; alioquin ab inde in antea
Comune Florentie provideal et facial facta sua
die XX" C) mensis decembris.
In Consilio quampluriura Sapientum congregato coram poleslate, capitaneo et Prio-
ribus, in domo Priorum; occasione providendi super predictis in alio Sapientum Consilio
hodie propositis, proposuit poleslas: Quid sit in hiis lespondendum et faciendum.
D. Foresius d. Bonacursi consuluit, quod si diclus d. Giuccha non vult aliud pro-
ducere quam predictum slantiamentum et instrumentum sindicatus, respondealur sine
alio Consilio faciendo, quod ipse vadat in nomine Domini.
Bandinus de Falclioneriis consuluit, quod per polestateni, capilaneum el Priores cum
aliquibus Sapientibus quos habere voluerint, liabeatur d. Giuccha et sibi dicatur, si
ipse vult tacere et fieri facerc secnndum modum provisionis per Sapientes ad hoc habi-
tos, bene quidera; alioquin non observentur predicta.
die xxr mensis decembris.
In Consilio quamplurium popularium et artificum civitatis el Comunis Florentie
congregatorum coram potestate, capitaneo et Prioribus, in domo Priorum, occasione
providendi super ambaxiata et petitione d. Giucche ambaxiatoris Guelforum de Aretio,
super hiis que petit et super quibus alia Consilia plura facta sunt.
D. Albiczus Corbinelli consuluit, quod respondealur d. Giucche quod si Aretini vo-
lunt facere et observare que alias firmata fuerunt super alia ambaxiata cum hiis que
eisdem ambaxiatoribus facta fuerunt, scilicet de aprobando pacta develi el passagli et
de rebellibus et exbannitis Comunis Florentie de civitate et comitatu Aretii; et si con-
tingerit quod predicla non velini facere, projiterea ad presens guerra non fiat.
Ser Gianni Syminetti consuluil, quod si usque ad kallendas ianuarii alius Iractatus
qui placeat Comuni Florentie reductus fuerit per d. Giuccha vel alium, inlendatur; alio-
quin supersedealur in ipso traclatu.
Uberlus de Pulcibus consuluit, quod predicta que videntur esse in discordia super
facto caslrorum el lerrarum et rebellium et deveti provideantur per polestatem, capi-
laneum et Priores el illos Sapientes; et alia fianl secundum quod firmata sunl, provi-
dendo in predictis superius dictis secundum quod fuerit conveniens, ita quod in predictis
procedalur.
Dinus Peccora consuluit, quod nichii fiat de predictis que petuntur nisi fecerint
Aretini omnia que in responsione facta alias eisdem diclum fuit; et si non fecerint,
certo termino dando, predicla, fiat guerra.
(•) Dopo i< fu canceUato: Comune l'ior. scritto per errore. (>>) per innanzi in. (') segue: secun'
dum, ma fu cancellato. (•*) prima: xviiiio, ma tosto cancellato il numero e riscritto al di sopra: xx».
ÓOi DOCIIMKNTI l'KH I.A STOIIIA I)' ARKZZO [G80-G87.
Tassa Fiiiigueria coiisuluil, (|uo(l carcerali liiiir, indo relaxenlur siiu' aiii|ua condic-
tione. In aliis dicalur d. Giucche ul prociirel rum \ri;liiiis lacere ijiiod provideaiil et
facianl qiie convoniaiil prò C.ommii.
ISeri Ardinglielli consuliiil, (|iioil preilicla omnia liaiit seciindiim i|iuhì linualiun luil
in Consilio Sancii loliaiinis.
Ser Arriglius Gralie consiiliiil secuiidum dicium iSeri Ardinjiiielli.
I». l.oclhLMÌii|:lius de Monlesi)erloli consuluil. i|iiod si Aretini volunt firmare de guerra
non laciiMida el de slralis aperiendis el de omnibus carceralis Arelinis (°) relaxandis
et de omnibus l'orensibus expeliondis el non receplandis in civilale et coniilalu, et quod
viclualia el niercantia venianl Florenliam sine develo vel passagio, quod predicta liant.
n. Nicrola de Acciaiuolis consuluil secundnm diclnm Neri predicli Ardinglielii; hoc
addilo quod lirmenl Aretini de guerra non l'acionda alieni lerre quam leneat Comune
Florenlie, vel aiii terre Socielatis Tnscie.
Placuil quasi omnibus secnndnni dictuni d. >'ichole(l).
687.
Hdcbraiidino vescovo delega l' abbalc Guglielmo di s. Fiora ad cmminare ed ap-
provare il concambio concordalo tra la Canonica Aretina e l'guccione della
Faggiola e i sttui fratelli.
Bagruo, Torre dei Conti Gnidi -11 acrosto l'i93 [Ardi. Capit. d'Ar., n. 773;
Diploni. Fiorenl., Camaldoli].
U;i im rotolo assai voluminoso (di ni. 0.52X6.33) composto di nove grandi e lunghe membrane, con-
tenente tutti gli atti che riferisconsi al cambio concluso il 17 novembre 1293 tra i Nobili della Faggiola e
i Canonici della Cattedrale "in domo Canonice .\reiine, preseniibus domino Gualterio de Uberlinis, Masio do-
mini Tailaii, Dolio eius fraire, Uguicione Garamoniis,,.
Ildibrandinus divina miseratione episcopus arelinus, provincie Roraagniole comes et
rector generalis, discreto viro (Guillielmo) abbati abbacie sancle Flore de civitate Aretii
salutem in Domino. Innoluit nobis quod Aretina Canonica tenet ad manus suas ca-
strum Mansciani cum districtu, tenimenlis, possessionibus, affictibus et reddilibus ac
iuribus ad ipsuni castrum spectanlibus et cum residentibus in castro predicto vel extra
dicium castrum ad ius et iurisdictionem dicli castri spectanlibus, quos prò suis fide-
(•) Parola cancellata e subito riscritta di seguito.
(I) In altro Consiglio tenutosi il lo gennaio 1291 si delibera "super ambaxiata et pelitione d. Alberti de
Montebuono et d. Fi'ederici de Teslis amba.\iatorum universilatis partis Guelforum de Aretio: petentium
quod placeat Comuni Florentie quod terre et castra comitatus Aretii, exceplis Laterino, Castillione Aretino,
Montecchio et Lucignano, faciant precepta Comunis Aretii et dicto Comuni obediant; quod si liei, dicunt quod
Comune Aretii firmabit de decreto non tollendo Florentinis usque ad xxv annos.
D. Tribaldus de Giandonatis consuluil, quod videantur instrumenta concordie hominum partis Guelfe de
Afelio et dictum negocium remaneat in potestate, capiianeo et Prioribus et illis Sapientibus quos habere ve-
luerint,,. {Consulte cit., Ili, e. 55. Cfr. Gber.irdi, op. cit. Il, 111).
AN. 'I290-1293J CODICE diplomatico 503
libus possidet seii ailversiis quos ius vel iurisdiclionem habet vel habere vicleliir Ca-
nonica supradicla; ([iie longe a civilate Aretina el prefala Canonica distanl et sunt vi-
cinia lUirgo saii(c)li Sepuicri Castellane diocesis; et alia [iliira bona, jìossessiones et
ima, atlictus et redditiis liabet dieta Canonica per dictam diocesim Caslellanam penes
ecclesiam sancii Andree de Vertala (') et alibi {^) per diclani Caslellanam (') diocesim
et adiacenlia nobiliuni viionim Hugiiicionis de Fagiola el fratrum eins, ap|ietentium ('')
per commulalionem recipere ab eadem Canonica caslriim prefaUim Mansciani cum li-
delibus el districtii, tenimentis, possessionibus, afliclibus, reddilibus el iuribus ipsis,
et alia bona, possessiones, affictus, redditus (") et iiira f|ue el quas omnes el omnia
habet dieta Canonica in diocesi Castellana, et dare ipsi Canonice terras el possessiones
affictatas el alias cura suis alìictibus et reddilibus viciniores et propinquas civitali Aretii,
et castris atque possessionibus eiusdem Canonice, afferenles etiam uberiores; el licei
de commulalione ipsa facienda idem nobilis Uguicio, nomine suo el dictorum IValrum
suorum aliqua diu Iraclaveril cum dilectis in Cbrislo fialribus nostris (Spinello) pre-
posilo el canonicis, ipsi lamen confralres nostri elsi sentianl sibi el Canonice Aretine
commulalionem ipsam esse ulilem, nondum processerunl nec procedere volunt ad
dictam nisi nostia interveniat auclorilas et cousensus. JXos autem ipsorum Canonice at-
que fratrum nostrorum commoda im jìai le isla prosequi appelentes elsi de eorumdem fra-
trum nostrorum providenlia firmam spera habere possimus, noslram tauien conscienliam
puram et diligenliam confidimus osse salubrem in loto islo negolio et circa ipsum ge-
rendis. Et ideo super hiis coinmiclimus vobis plenarie vices nostras ita videlicel ut
eiusdem tolius negolii verilale diligenler C) ac provide inquisita el habila, si super com-
mulalionen huius(modi) reperirelis eidera Canonice Aretine esse ulilem, ipsosque prepo-
situra et canonicos omnes vel saitem duas partem ipsorum, computalo prefato prepo-
sito, esse concordes el ad prosequendum el complendum commutal.ionem ipsam quam
esse ulilem ipsi Canonice fatenlur, vos contractus exinde celebrandos approbelis eis et
eis consentiatis vice nostra el ìnlerfionalis noslram aucloritalem (I); decernenles con-
tractus ipsos obtinere robur perpetuum et esse inviolabililer observandos. Super biis
quidem omnibus ex certa scienlia commissis vobis vestram inlendimus conscienliam
honerare, el -ad maiorem firmilalem prediclorum predicta scribi iussimus el nostri ap-
(•) Vertiilla. (') allibi, (") Castelanain. C) apetetitimn. [") reddittus. (0 dilUgeyiter
(1) L'Abbate Guglielmo, poiché in piena coscienza " aiidivil et publice notorium est fere omnibus de
centrata quod diati dominus prepositus, archipresbiter, primicerius, canonici et eorum antecessores et Capi-
tulum et ecclesia seu Canonica Aretina passi sunt hactenus ex predicto castro Mansciani et aliis supradictis
multas et graves iniurias et niolestias el spoliationes et dira scandala (*) et danipna et susceperunt paucos et
modicos fructus „ coli' intervento ed annuenza " Ranierii de Casolis, Lotti de Vulteris (■>), Orlandi archipre-
sbiteri Plebis sancte Marie de Aretio, Ranucini Orlandini canonicorum Aretine Plebis sancte Marie, qui cano-
nici diete Plebis sunt unum corpus et unum colegium ('') cum preposilo et canonicis arelinis „ approva e
ratifica il cambio del castello di Mansciano e villa di Vertula con campi e poderi posti vicino alla città e
posseduti da Uguccione (allora potestà) e fratelli Ribaldo, Ubertinuccio e Ugo figli di messer Raìnerio da Fag-
gioia.
In un passo dell' estesissimo contratto si dice di trovare molto utile por la Canonica li cambio a causa
di danni e pericoli gravi "que frcquenter occurrerant proplerea temporibus retroactis et hodie inslanter
(•) scandella. (>>) sir..
504 DOCUMENTI PER I.A STORIA I)' AREZZO [687-690.
pensione (•) sigilli iminiri. B;ilne(i) dalum el aclum, in liirri C*) ilomiiiornm C.omilum,
die xi niensis agiisli ('). sul» anno Pomiiii Millesimo ('.(". nonagesimo leilio, indic-
lione sexta.
El ego Thodiscus de Bibiena imperiali auclorilale nolarius el index ordinarius et
nunc dicli domini episcopi scriba piiblicus predicla omnia el singula de mandalo eius-
dem domini episcopi scripsi el i)ubricavi (■").
688.
Ildebraudino rescovo concede carie facoltà alle Monache di s. Angelo in Arcallis.
('«stello ili Grossa • '2ì iiiiigrgio 1208. [Ardi. Cnpil. d'Ar., Carle ili varia provenienza,
Sinossi Paci, n. 120].
inni. 3iOX2*^U. - Qualche lacerazione nelle vecchio picgaiure. li sigillo è mancante.
Ildebrandinus miseralioiie divina episcopus aretinus dileclis in Clirislo liliabus so-
roribus Anlhonie, Lucie, lobanne, Barlholomee, Benedicle, Francisclie, lacobe, .Malhee
el Margarile co(m)niorantil)us prope ecclesiam sancii .\ngeli in Archallis de Aielio (1)
salulem in Domino lesu Clirislo. l'io parie veslia fiiil nobis hnmililer supplicatum, ut
cnm desiderelis effici unum corpus el collegii privillegio posse gaudere invicemque vi-
vere inxla regniam sancii Auguslini, vobis coslruendi ecclesiam in ipso loco et cam-
panam in ea lenendi el liabendi cimilerinm ad 0|nis sororiim el earum familiarum
inibi co(m)morantium et que im poslerum morabunlur dumlaxat, nec non et capel-
lanuni lenendi qui eidem ecclesie et vobis desei viat in divinis el aliis ecclesiaslicis sa-
cramenlis, ac e[ligejndi abbalissam in eodem loco qne vos in spiritualibus el tempo-
raiibus, favenle Deo, laudabiiiler guberuel el r[ega]t, vobis pielalis inluitu licenliara
et facultalem de spellali gratia concedere dignaremur. Nos igitur veslris iustis suppli-
calionibus inclinali, speranles quod per hec Deo valealis competentius famulari, licentiam
vobis absque alieni iuris preiudicio tenore presentiura concedimus postulatam; institn-
lionem, destitutionem, visitationem, mutalionem el ordinationem in eodem monasterio
(•) appenssione. {^) turi. {=) Sic.
et periciilosiora ut verisimiliter creditur,,. Cfr. pure la citala carta camaldolese del Diplom. di Firenze, la
quale contiene, oltre la lettera episcopale riferita, una esposizione del preposto Spinello ai canonici della Pieve
sulla convenienza del cambio coi .Nobili della Faggiola, nonché la descrizione dei possedimenti prossimi alla
città da essi ceduti.
(I) Ricordasi fino dal 1177 (I, 340): stava in prossimità delle mura della fortezza, fuori di città, nella
via che si dirige alla Godiola. S' ignora quando, a lato di essa chiesa, s* istituisse un piccolo monastero ca-
maldolense governalo da un priore. I nomi di Guido e Benzo priori e di Guglielmino monaco "sancii Angeli
de Arcallis,, o "in Archallis,, occorrono più volte in un protocollo di atti livellari da essi stipulati tra il 1 280
e il 1303 (Arch. Coni. d'Ar., Conservatorio di s. Caterina, n. 2).
Non pare che le monache edificassero un' altra chiesa. Il prossimo convento benedettino di s. Croce (fon-
dato nella metà del secolo XI), divenuto assai bisognoso, chiese al vescovo Boso !' unione delle monache di
s. Angelo in Arcallis, unione che fu approvata e sanzionata con decreto vescovile dell' 1 1 ottobre 1337.
AN. 1298-1301] CODICE DIPLOMATino !)05
nobis et noslris successoribus per|)etiio reservantes. In cuins rei teslimonium presen-
les licteras fieri iussimus el nostri sigilli rippensione muniri. Datum Gresso, die vige-
simo primo meiisis mai, undecime indirtionis, tempore samUissimi patris domini Bo-
nifacii pape odavi.
689.
Papa Honifacio Vili scrive al lìuardiano dei Frali Minori di Arezzo, dandogli fa-
coltà di sospendere per qtialche tempo la scomunica che gravava sopra il po-
polo Aretino.
Laterano • 17 marzo 1300. [Ardi. Capii. d'Ar., Cailu ili varia provenienza, SmoMf Par/, n. 12oJ.
Sbaraglia - Bull. Francisc, IV, 502, n. 182.
nim. 520X370 - Aiipiè della pergamena resta parie della cordicella di liiiu a cin .slava appesii il si-
Cilli) plumbeo.
Boiiifatius episcopus servus servorum Dei dileclo filio (Chrisloplioro) guardiano fra-
truni ordinis Minorum Aretii salutem et apostolicam benedictionem. Attendentes pri-
dem quod dilecli lìlii (Conte) polestas, Consiiium el Commune Arelinum nobis et sancte
mairi ecclesie devotionis studia duxerant ofTerenda, nos ex buiusmodi eorum obiatione
gavisi, volentes erga eos benignitatis el mans.uetudinis gratiain exercere, de discretione
quoque tua gerentes in Domino fiduciam specialem, suspendendi aucloritate nostra per
te vel alium seu alios usque ad oelabas ('') Resurrectionis dominice proxìme fuluras
quaslibel senlenlias inlerdicli in predirlum Gommane ac civilatem Arelii, nec non
excommunicalionis generaliter in officiales et singulares personas civitatis eiusdem oiim
aucloritate sedis apostolice promuigatas, liberam libi concessimus per nostras iilleras
facultatem. Cum igilur predicli potestas, Consilium el Commune in obiatione huiusmodi
persislentes gratiores devotionis effectus nobis el eidem ecclesie repromiclant, nos vo-
lentes eis buiusmodi nostrani gratiam ampliare, discrelioni tue suspendendi adhuc per te
vel alium seu alios eadem aucloritate buiusmodi senlenlias inlerdicli et excommunica-
lionis usque ad unum annum incboandum ab octabis (') predictis potestatem iiberam
aucloritate presenliuin impertimur. Dalnm Lalerani, xvi kl. aprilis, pontificatus nostri
anno sexlo.
690.
Bonifacio Vili, dopo la offerta di decozione alla S. Sede da parte del potestà e del
Comune di Arezzo, sospende novamente la scomunica.
Anagni ■ 16 settembre 1301. [Arch. Vntic, Beg. Bonif. Vlìl, an. \ir, voi. 50, e. 58, ep. 201].
Dilecto filio (Christoforo) guardiano fratrum Minorum Aretir>o.
(•) Sic.
50G DOCUMENTI l'KIt l.A STOIllA 1)' ARKZZO [()i)0-6'JI.
Duilum dileclìs tiliis (Pocalerra) polestale, Consilio et Comuni AretÌDÌs devotionis
studia iiobis et saiicte Homane ecclesie olTereiilii)us, iios ex liuius eoium obiatione
gavisi, libi per iilleras iioslras duximus coiicedeiuhim, ut per te vel aliuin seu alios
usque ad octavas Kesuircclionis domiriice lune |>roxime fuluras auctoritate nostra su-
speiideres (jualislibel senlentias interdicti in prediclum Comune et civitatem Aretii, immo
excomunicationis generaliler in oflicialos et singulares personas civilalis eiusdem auc-
toritate sedis aposlulice piomulgalas; tuqne, sicul accepinius, sententias ipsas iuxla ipsa-
rum iiltcrarum teiioiem susjìendere curavisti. Deniuin auctorictale ipsorum, l'olestalis et
Consilii et Comunis snpplicalionibus inclinati, et S|)eraiiles quod quanto benignius se
a nobis Iraclari picispicerenl tanto Deum et prefatam ecclesiam studerenl ferventius
revereri, libi suspendendi eadeni anclorilale partem vel alium seu alios ab octavis pre-
dictis nsqne ad'l'eslnm tiedicalioiiis sancii Micliaeiis iiroxime lìiliirnin iiiteidicli et excom-
municationis senliMilias supradictas liberam coiicessimus jiei' alias noslras litteras fa-
cultalem. Volenles itaque prefalis potestati, Consilio et Comuni propter eorum huius-
modi devotionis studia concessionis huius gratiani applicare, eorum sup|dicationibus
annuentes, discreliooi tue dignam fìduciani gerimus in Domino pleniorem, suspendendi
premissa auctoritate per te vel alium seu alios a predicto feslo dedicationis sancii Mi-
chaelis usque ad festum nativitatis Domini proxime futurum interdicti et excomuni-
cationis sententias prelibalas concedimiis auctoritate predicla facultatem. Dalnm Ana-
gnie, XVI kl. oclobris. anno septirao.
691.
Sottomissiune di Casliglione Areiino al Comune di Arezzo e capitoli relativi.
Presso Castìgrlion Fiorentino ■ 8 gingno 1303. [R. Ardi. Fior., Diploin., Comunità di Castìglion/ior.,
Quaderno IV, 1198-1237, e. .5'].
Guizzi, iìtoriu della terra di Castiglion Fiorentino, III, 197.
Hoc est copia sive exemplum cniusdam publici et autentici instrumeuti scripti manu ser
Pangi lohannis nutai-ii. Cnius quidem inslrumenti sive exempli tenor talis est:
In nomine Dei eterni amen. Anno a nativitate domini nostri lesu Christi Millesimo
trecentesimo tertio, indictione prima, domino Bonifacio papa viii° residente, nemine
imperante. Noverint evidenler inspecluri hanc paginam universi, quod die [viii] (*)
mensis iunii, convocatis et coadunatis viris discretis Naldo quondam domini Ciampi,
Spina olim domini Baldinocli, Caslellucio condam sere Fantis et Tucio condam Recovari
de Castillione Aretino constitulis, electis et faclis a Consilio generali Comunis Castillionis
dicti ad ordinandum, tractandum et firmandum una cum Fico olim Cencie syodico dicli
Comunis ad hec et infrascripta firmanda, exquirenda et facienda federa et pacta sive
ordinamenta pacis prò iamdicto Comuni et hominibus et personis ipsius Comunis cum
viro magoiflco et potenti Uguicione de Faciola C") potestate laudabili civitatis Aretii, ut
(*) Sotto una macchia bruna. (<>) sic.
AN. l;{0 1-13031 CODICE DIPLOMATICO o07
de prediclis omnibus el singiilis constai el constare palei aperte marni mei l'anci nolarii
infrascripti, in presenlia et adspectu dicti Ugiiicionis poleslalis, existontis in obsidinne
sive exeicitn ciim Comune el comitali! diete civilalis Ardii circiimcircha lorram sive
castrnm Castiliionis dicti, el maxime iiUer alia loca diete obsidionis sive exercitus dicti
prope dictum caslrum sive lerram Casliiionis, in vocabulo diclo (".oleccliio, in casaline
vinee Andree olim Fieris Ciampi condam Nicoletli, el quorumdam aliorum nobilium et
sapientiim virorum ibidem cum diclo Uguicione polestate exislentium, de dieta civiiate
Arelii cives nobiles et magnales, silicei: Vaniiis olim domini Tarlali de Polramala, do-
mini Pnccii olim Fedis, domini Mini olim domini Gronde, Benghi olim (Irifoli de Vic-
chis, et aliis quampluribus ibidem ad hec omnia et singula infrascri|)la presentibns de
dieta civiiate Arelii, Christi auxilio el nomine invocato, ad honorem et reverentiam
omnipotentis Dei el omnium sanctorum suorum el sanclanim, dictiis Figus syndiciis,
sindicario nomine dicti Comunis Castiliionis, cum presenlia et consensu el volunlate
expressa supradiclorum Naldi, Spine, Castelhicii el Tucii el eonim cuinslibel el prò
ipso diclo Comuni Castiliionis prefali ex una parte, el dictus Uguicio potestas pie-
fati Comunis vice el nomine dicli Comunis civilalis Arelii ex alia parte, reducentes ad
"veram memoriam el ad cor ipsorum, divino illuminati spiritu, prò uliliori el salubriori
stalu pacis et pacifico, volentes evidenler sediliones el maiam inlenlionem el animnm
quam vel quem Comune civilalis diete Arelii porlabal el habebal contea liomines, Co-
mune el singulares personas Castiliionis dicli et districlus eiusdem, ad veram pacem
perducere, ad iliam quam Deus veiax, qui cuncta bona creavil, suis dedil aposlolis,
vicissim diete partes inter se unanimiler et concorditer. expresse, slipulatione solempni
inler eos inlerveniente, ad parla sponle, consulte et deliberale talia devenerunt, silicei:
In primis dictus Figus syndicus, syndicario nomine prò i|iso Comuni Castiliionis el
homiuum el personarum omnium el singularium |trefati Comunis Castiliionis el distric-
lus lotius eiusdem, promisil et convenil diclo Uguicioni potestati, stipulanti el recipienti
prò diclo Comuni civilalis Arelii, quod liomines et persone de Caslillione diclo pare-
bunt et stabunt ad ipsius mandata et Comunis Arelii, videlicet quod slabunt, facient
et respondebunl eidem el diclo Comuni Arelii, proni consueti erant facere diclo Comuni
Arelii, el facienl el lacere debenl [secundum] pacla antiqua sive temporibus quo vel
quibus vicarius imperii aliquis non eral vel re[gebal] in Tuscia vel comitatu civilalis
Arelii.
Ilem quod pax tìibellinorum el (luellbrum generalis el spelialis de Caslillione diclo
et dislriclu eiusdem el [synjdieus ipsorum sii el renianeal in ipso Uguicione pole-
state, et quod possi! dictus Uguicio facere et fieri facere et manuteneri inler diclas
parles guelfos et gebilliuos parentados, et omne saldamenlum et firmilatem que ei
videbilur el genera lem el spetialem prò posse ad hoc ut dieta pax fiat et manulenea-
tur cum ornili firmitate que eidem videbitur, et modo, pena el condiclione el via quo
el qua melius et efficacius fieri poterli et firmari, el ea omnia medilari prò posse. Et
facere et firmare promisil viceversa dictus Uguicio potestas. bona fide, sine fraude,
absque malilia eidem domino Figo syndico, stipulanti et recipienti prò diclo Comuni
Castiliionis et omnibus et singulis hominibus el personis qiiarum interest seu intereril,
lune ad unum mensem proxime venlurum.
Item promisil el convenil dictus Uguicio potestas dicti Comunis Arelii ex paclo so-
508 DOCUMENTI l'EB LA STOlllA d' AllKZZO |(Ì91-G9Ì.
lempni, ul poleslas (.litli Comuiiis Arelii, eidem tliclo Fij,'o syndico, slipiilaiili et reci-
piuiili syiiiliraiiu iioinine dicti Cutnuiiìs (lastillioiiis et uinniiiia et sìngiiloiiiin lioiniiium
et personanim ipsiiis Coniunis et districliis eiusdem, (|uod exlracti sinl et exeriti de
hanno et condempiialione ot pena qiiam essent vel incurrisseot seu essent incinsi usque
ad liodieriium dioni Comunis Aretii sive in ipso Comuni, et ex nunc jìToriunlians ipsos
et (|nemliLitìl eoium ini|iniics, et de libiis dicli Comunis Aretii ipsos et t|ueinlil)et eo-
rum inomisit eidem dicto syndico, stipulanti et recipienti, infra supradictum spatium
unitis mensis Tacere canceiiari et aboleri cum effectu absque malitia, et in dicto Comuni
ipsos et quemlibet eoium Tacere rciianniri.
Itein quod omne datiuni, relentum, prestam vel quecunique alia pacla (|ne obser-
vata non fuisseat vel essent et de quinijuaginta libris quas dare debeat dictum Comune
Castillionis annuatim in kaiendis rnaii vel ad alium termiiium dicto Comuni Aretii usque
in liodiernuni dieni, non leneanlur, sed in tote sint a dicto Comuni Arelii liberi et ab-
soluli.
Item quod dictum Comune Castillionis debeat et possit eligere in |)otestatera Co-
munis Castillionis dicti et vocare potestatem, eligere et nominare secundum quod con-
sueti erant eligere, nominare et Tacere tempore quo Gibellini occupaverunl, inlraverunt
sive ceperunt civitalem Arelii (I). Que omnia el singula promiserunt vicissim Inter se
expresse, et pacto solempni hinc inde interveniente, silicei dictus Figus syndicus syn-
dicario nomine quo supra el dominus Uguicio ut poleslas Comunis Aretii, quod pre-
dieta omnia et singula Taciet, tenebit et observabit inlibale, cum efTectu execulioni
inandabit, et ea omnia et singula perpetuo firma et rata habere, tenere el observare
et ubique locorum semper omnia et singula supradicla et quodiibet predictorum con-
fiteri et adfirmare in solidum vera esse el non ulterius predictis aliquibus vel alieni
predictorum centra Tacere vel venire tacite vel expresse, de iure nec de Taclo. Ouod si
vero conlra Tecerit et non observaverit, ut dicium est, aliqua diclarum partium, vel si contra
in aliquo venire presumpserit, tunc alteri parti predicta servanti et stanti in fide et
predicla volenti servare, nomine pene, quatuormilia marclias boni et puri argenti pars
infidelis predicta inobservans dare in solidum promisit et convenit ad omnem [peti]-
tionem suam el requisitionem, absque aliqua dilatione, molestia vel lite. Et omnia et
singula [damjpna, expensas ac interesse que vel quas pars fidelis predicta observans
prò predictis aliquibus vel [aliquo] predictorum, vel aliquis ipsorum sive comunitas
diete partis fidelis vel aliquis ius suum habens vel [ab alijquo ipsorum dixerit se Te-
cisse vel substinuisse in curia vel extra, promisit dieta pars infidelis per se et suum
quemlibel poslerum successorem suo tamen simpliei iuramento eidem, stipulanti et re-
cipienti ul supra dictum est, in solidum refieere et resareire absque aliqua diminutione
et iudicii taxatione. Et de bis omnibus et singulis credere alter alteri promiserunt
diete parles inter se vicissim. Pro quibus omnibus et singulis supradiclis inviolabiliter
compellendis el observandis obligavil idem Figus syndicus syndicario nomine quo supra
eidem domino Uguicioni potestati, stipulanti et recipienti prò dicto Comuni Aretii, om-
nia et singula bona dicti Comunis Castillionis, et dictus Uguicio eidem bona dicti Co-
munis Aretii presenlia et Tutura. Que omnia et singula se una diclarum partium alte-
(I) Anno 125J.
AN. 1303] CODICE DIPLOMATICO 509
rius nomine constiluil possiclure quousque predicla servanti et stanti in fide vel ius
siiiini liubenli fuerit integialiler soiulum el satislactiim de pena, interesse, dampnis
al c'Xpcnsis; et pena soluta vel non si commicteretur, interesse dampnis el expensis
solulis, reslilulis et satisfaclis vel non, predicla omnia et singula lirma et inlesa per-
maneant. Quibus partibus incontinenti snpradiclis et cuilibet eorum volenti et conQ-
tenli nomine guarentigie precepi ego Pan(;us notarius infrascriptus (]uod omnia el singula
snpradicta attendere el observare inlibate ex auctoritate michi data el concessa ex forma
capituloriim Conslituti Comunis Arelii el Castillionis Aretini loquenlium de Guarentigiis.
Factum fuit hoc instrumentum, ul supra dictum est, die dieta, in supradicto casa-
lino dicti Andree vinee sue, districlus sive terrilorii Castillionis dicli, presenlibus sn-
pradiclis sapienlibus et nobilibus viris et domino Gerardo plebano plebis de Moiilecello,
Monceplo condam Nicolelti de Castillione diclo et aliis quampluribus lestibus ad liec
omnia el singula adhibitis, vocatis et rogatis a partibus supradictis.
El ego Pancus olira lohannis de Caslillione Aretino imperiali auctoritate iudex et
notarius predictis omnibus et singulis interfui el ea omnia el singula rogalus scribere
scripsi et publicavi el mea signa apposui et firmavi.
Lectum et ascultalnm fuit dictum e.remplum una ciim suo exemplavi corani domino Ciaiipu
et sev Vanne Tebaldi consulibus Comnnis Castillionis per vie Naldum notarium et ìnfrascriptos
alias nolarios: et quia ipsi consules cognoverunt hoc exemplum concordare cum orriginali ìli hnic
adhibeatur proprio piena fides, eorum et Comnnis Castillionis aucioritatem interposuerunt et
o o
decretum sub anno Domini M CCCxxiiii, indictione vii, domino lohanne papa xxii" residente et
lìemine imperante, die sexta martii, in palatio iuridico Comunis Castillionis, presentib'is sere Pe-
tra Figi, sere Davantino Tormicii lestibus vocatis et rogatis (1).
692.
Il potestà e i sedici difensori del Comune d' Arezzo ratificano il precedente contratto.
Arezzo, Palazzo del Comune • 20 giugno 1303. [K- Ardi. Fior., Diplom., R. Acquisto Ricci}.
min. 200X280.
lliiizzt, Storia della terra di Castiglionfìor., Ili, 201.
In nomine Dei eterni amen. Domini sedecim defensores Comunis Arelii, duodecim
ex eis presentibus, facto et obtento partito inter eos ad bussolos et medallias secun-
dum formam Statuti, stantiaverunl et ordinaverunt de consensu magnifici viri Ugu-
cionis de Fagiola honorabilis potestalis civilalis et comitatus Arelii, quod cum sii et
fuerit quod, existenle exercitu Comunis Arelii apud Castillione Aretinum prò ipsa terra
Caslilionis recuperanda et ad obedientiam Comunis Aretii reducenda, intrinseci ipsius
terre Caslilionis volenles ad mandata Comunis Aretii redire, in tractatu fuerunl el que-
(I) Appongono le loro recognizioni: "ser Gregorius filius olim ser lacopi de Castill. Aret., Petru.s flliiis Bro-
cardl de Caslill. Aret., Naidus filiiis condam Ysacchini de Villano,,.
510 DOCUMKNTI PER LA STORIA I)' ARKZZO [692-093.
dam palla Iraclaveruiil cum iliilo domino polestale, sic etiam dicliis poleslas el [ijures
sapieiUes l'ivilalis Arolii in eoniin exercitii cxislcnlcs cum eisilem (".nstiliononsilms in-
triiiseeis nomine (loniunis eornm ci iiominum ipsius traclav(;iinl el iriler ali;i. delibe-
ralo animo, concordaverinl, posuerinl el lirmaverint secundiim modum inferius scrip-
tum, videlicel: Quod prò speciali dono el gralia Comune el iiomines Casliliionis Are-
lini el dislriclus sinl liberi el absoluli ile omni co in quo ronlra venissent seu contra
fecissenl ledendo seu non servando formam pallorum aniicornm (") celebralorum Inter
Comune Arelii ex parie una el dicium Comune Casliliionis ex allera, seu in aliquo
u?ui panilo vel retinendo de iuribus, bonis seu reddilibus Comunis Arelii el alias modo
aliiiuo conlra l'ariendo a die seplima mensis iuiiii anni presentis reiro, el precipue ab
eo i|uod annualim solvere tenebantnr Comuni Arelii el omni i)ena in quam occasione
ipsa vel alia (]nacuni(|ue causa, ralione vel modo prò lempore supradiclo incurrissent,
seu viderelnr ohnoxium dictuni Comune Casliliionis Comuni 'Arelii.
Ilem cum iraclatnm fueril diclo modo, qiiod omnes C.aslillionenses declarandi per
dominum poleslulem civilalis Arelii, qui a dicla die seplima presentis mensis iunii
retro sinl exbannili vel condempnali in Comuni Arelii, rebannianlur et Iralianlur de
hanno dicli Comunis, el eorum condempnaliones debeant cancellari el de libris Comunis
Arelii aboleri, non obslanle quod eornm condempnaliones non solvanl Comuni Arelii et
non obslanle quod quanlitates in quibus condempnali sunt Inter inlroilus Comunis
Aretii non sint scriple, el quod prò rebannilis habeantur, nullo Statuto obslanle; hoc
quidem inlellecto, quoti predictum Iraclatnm et omnia suprascripta sint rata el firma et
oblineanl per omnia roboris iirmitatem el exequanlur |)er Comune Arelii in qualibel parte
sui, non obslanle Statuto Comunis Aietii quod loquitur, quod exbannili non debeant
rebanniri nisi eoium condempnaliones in numerala pecunia sinl solute, nec obslante
aliquo alio Statuto seu reformatione Comunis Arelii, quod vel que in contrarium lo-
querentur; que omnia Statula el ordinamenta inlerprelali sunt dicti domini sedecim
esse dubia, obscura el dampnosa prò Comuni Arelii si servarenlur in hac parie.
Ada sunt predicla in palatio Comunis Aretii, sub anno Domini a nalivilate Jlille-
simo tricenlesimo (°) tertio, indiclione prima, domino Bonifacio papa residente, die
XX mensis iunii, per ser Gerium C") notarium Pagni collegam mei nolarii subnotali.
(Sn.) Ego Baldinettus Symi de Aretio imperiali auclorilale notarius et nunc Comu-
nis Aretii cancellarius prediclis omnibus interfui, el de mandato dictorum domini po-
leslatis et dominorum sedecim scripsi el publicavi.
693.
Alcuni esiliali di Farle Bianca, venuli a slabilirsi in Arezzo, conlraggono mutui
con banchieri e prestalori aretini.
Arezzo ■ 8 gennaio; 2 marzo; [Ardi. Capii, d' Ar., n. 783*'=, Protoc. di ser Ciuccio
13 maggio; '20 agosto 1304. di ser Dardo di GerardaJ
(•' Sic. (*) Cerio.
AN. I30;J-1304] CODICK I)IPr.OMATICO 511
Il protocollo è in alcuno prime carie mollo logoro e slinto per la umidità clic vi si è inllltrala. (Contiene
alti dal 1300 al 134'. Le carte non sono state mai numerate.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nalivilate Millesimo CCC quarto, die octavo
ianuarii. Acliim in liospitio Isacchini AlJjerli, pieseiitibus Baldovino llanaidi, Hectino
olini lohannis Genaiii el aliis tnslibus. Ser Pelegrinus de Forlivio lantniani vicariiis
Scarpette de Forlivio capilanei parlis Alborum de Florentia, promictens suo nomine
projirio el privato, quod diclus Scarpetta hec omnia infrascripla rata habeliit et tenebit
perpetuo, sub infrascripla pena, conf'essus fuit et affirmavit se habuisse et recepisse prò
ipso Scarpetta a Cisclio olim domini Martini, dante el solvente per Bernardinum Casuccii
et de ipsius Bernardini pecunia, ccclxxv libras pisanas, quas dictus Bernardinus causa
mului vel alia causa lenebal et promiserat eidem vicario vel ipsi Scarpette, ut patere
dixerunt coulralienles ipsi publico inslrumenlo inde confeclo manu ser Millioris notarli
de Forlivio; quod voluit esse cassum et cancellatum, liberans et absolvens eundem Ciscum
prò dicto Bernardino el eius heredes et bona, et inde se vocavil tacilum et conten-
tum; el prò omni quod non est datum nec factum, nec dabitur neque fìet aliquid no-
civuni buie conlraclui sub pena dupli.
Die secando mensis marcii. Adam infra clauslrnm palatii domini Episcopi Are-
tini, presentibus domino Guillielmino clerico iilio Betini Gi'ossi, Cino Guillielmecli de
Puppio et Clone de Abbatibus de Florentia teslibus. Guido olim domini Gerardi de
Lamberlis de Florentia sponte et ex confessione, causa mului, per se el suos heredes
dare et solvere promisit et convenit Cisclio olim domini .\lartini iudicis de populo Epi-
scopatus, slipulanli et e, sexaginta lloienos de bono et puro àuro et e, liinc ad quin-
decim dies et e, in civitate Aretina et e. Et in speciale pignus obligavit eidem unum
suum equum pili nigri cum stella in fronte et baicanum pedibus posterioribus, quem
voluit stare ad omnem rischium, casum et forlunain dicti Guidonis tam divini qiiam
humani iudicii.
Die secundo mensis marcii, preseiilibus Guillielmino clerico Iilio Belini Grossi,
Gino Guilljelmecti de Pup|)io el Cione de Abbatibus de Florentia. Lapus domiui Acco-
1ÌDÌ de Lamberlis de Florentia sponle, ex confessione, causa mului, per se et suos he-
redes, reddere, dare et solvere promisit et convenit Cischo olim domini Martini iudicis
de populo Episcopalus, sexaginta tlorenos de auro et e, hinc ad quindecim dies el e.
Et in speciale pignus obligavit eidem unum suum equum pili bay de. Et dictam quan-
titalem Ix florenorum eidem solvere ac dare, ut dictum esl, in civilate Aretina el e. (1).
(I) Uguale alto, e per la stessa somma di (iO lìorini d'oro, stipula col medesimo banchiere aretino "Ne-
rius domine Bocche de .Vbbatibus,, dando pure in pegno il suo cavallo. E dipoi, il di 8 luglio, "Leonardus,
Bocchinus et Ilufinus fratres filli domini Abatis de Abatibus et Tuccius olim domini Nerii, et .Nerius olim
Foresini de Abatibus de Florentia,, confessano aver ricevuto 4S0 fiorini d' oro "a Giachino quondam domini
Scholai de Abatibus,, a mutuo, con promessa di restituirli "hinc ad kalendas septembris proxime ventura»
in civitate Klorcntie vel Bononie aut Arelii sive alibi ubicumque locorum et l'ori. Actum in civitale Aretii,
presentibus teslibus Cantino, Cerio et More fratribus et flliis olim Naddi de Abbatibus et aliis ad hec vocatis
et rogatis.
(Sn.J Ego Caprinus fllius Salvi de Ponlremoli imperiali auctoritale iudex ordinarius alque notarius prc-
dictis omnibus interfui, el rogalus scribere scripsi et publlcavi,,. (Diplom. Fiorent., S. Spirito di Firenze).
;)I2 nncuMENTi pkr i,\ sToniA d' ahkzzo |('>9:]-tì9ii.
Dio XIII niaii. Aduni in domi» in<;i(l) noiarii i n frasari pti, presciilihiis Tniìescho
spellale et Baklinec.to Scoironis teslihus. Fraiicisclius Aleglioiii de Florcnlia piincipa-
liter ex ronfessione, causa mutui, el l'ius precjbus el maiidaln, Caponlurrus de Lam-
berlis de FloreiUia lidciubeiido pio eo, simul ambo el ulerque in solidum, reddere,
dare el solvere proiniscrnnt Follioiii lobbi spalario et e, diiodccim llorenos de bono
et puio auro, ad omneni dicli Follioiiis voluiitalem et pelilionem, in civilale Aretina
el e, sub pena dupb el e. Kenumpliantes dam|)iiis el exceplioni el r. releclione eie,
snoruin obligatione boiiorum. Oiiibus per guaronligiam sic servar! precepi.
Die XX augusti. Actum ante doinuin mei notarli infrascripli, |)resenlibus Nardo
nolario el iNicoliicio de Tilis leslibus. Magliinardus olim domini Farenalo de Hiiberlis
spente confessus full liabuisse et ex causa mutui a Baldovino olim Kanaldi, dante et
mulnanle vice et nomine Ranerii Guidinglii de Florenlia el de ipsius Ranerii propria
et privala pecunia, vigilili florenos de bono et puro auro et e. Quo» eidem Baldovino
prò diclo Ranerio siipniaiili reddere, dare el solvere promisil bine ad unum mensem
et e, in civilale Aretii, Florentie el e, pena dupli et e, refeclione dampnonim ci expen-
sarum el suorum obligalione bononim et e.
694.
Il l'oteslù e il Consiglio di Arezzo nominano un sindaco per presentarsi ai delegati
uposlolici a fine d' informarli delle guerre che il Comune intendeva di fare nella
regione.
Arezzo, Palazzo del Coniane • 21 ottobre 1305. [Aicli. Vatic, Actit legation. in Tuscia, Umbìia el
Romandiola, an. 150S, Collect., voi. 44.3, e. o2'].
In nomine domini amen. Anno eiusdem a nativilale Millesimo CCCv, domino Cle-
o
mente papa v residente, terlia indictione, die xxi mensis oclubris inlranlis. Convocato
et congregato generali (Consilio quatuorcentorum Comunis Aretii, de mandato nobilis et
providi viri domini Ciani de Monaceschis de Castro Plebis potestalis et iudicis appel-
lalionum Comunis Aretii, in palatio Comunis eiusdem, ad sonum campane et tube et
voce preconis, ni moris est, dictus dominus Cianus potestas el iudex Aretii, consensu
et voluntate dicli Consilii una cura ipso Consilio; et ipsum Consilium consensu, volun-
tate et auctoritate dicti domini potestalis (et) iudicis, el una cum ipso domino poleslale et
iudice, nomine et vice eorum el Comunis Aretii el ipso Comuni, sponte, deliberate, con-
sulte et solepniter fecernnt, constiluerunt et ordinaverunt discretum et providum virum
ser Guadagnum olim ser lume notarium, civem Aretii, licei absentem, eorum el dicti
Comunis Aretii sindicum, procuralorem et specialem nuntium ad comparendum (coram)
reverendis palribns domino Guillielmo permissione divina Gualballensi episcopo et do-
mino Piliforti abbate Lubiensi in ecclesia Tolosana domini pape cappellano, ad pacifi-
candum el informandnm stalum provinciarum Marchie Anconitane, Romandiole, Du-
ci) Era ''in burgo Orli,, nel quale nacque il 20 luglio di quell'anno 1304 Francesco Petrarca.
AN. 1304-1305] CODICE DIPLOMATICO 513
catiis Spoletani, civitalis Bononie et aliarum lerrarum circumadiacentium per sanclis-
sìmum in Cliristo patiem dominum nostrum dominum Clemenlem divina piovidenle
clementia sacrosancle Romane ac universalis ecclesie summum pontilicem deslinatis, et
ad infoiraandum el instruendum eos de causis guerrarum (°), discordiarum et inimi-
ciliarum quas dictum Comune dicilur habere vel habet cum parte alia; et ad comparen-
dum, iuri parendum seu parendum coram ipsis, proul fuerit rationis; el ad tractandum,
ordinandum, firmandum et perficiendum el penarum addiclionibus roborandum cum
eis el cum advorsariis prediclorum consliluenlium siqui sunt, omnia que ad pacem
generalem vel specialem, treguas et alia que. predicti constituentes, si essenl presentes,
facere valerent; et generaliler ad omnia et singula facienda que lotum dicium Comune
Arelii facere posset si presens essel. el que verus sindicus facere potest et que natura
dicti negotii postulai et requirit: dantes et aclribuentes diclo sindico plenam, genera-
lem et iiberam poteslalem faciendi omnia et singula supradicta prout fueril rationis.
fromictenles suo nomine el Comunis Arelii mihi Bonavenlure notarlo infrascriplo, sti-
pulanti vice et nomine omnium quorum interest et interesse poterit, se et dictum Co-
rBane Arelii fìrmum, ralum el gratura habere et tenere quicquid dictus sindicus et
procurator de predictis seu circa predicta vel aliquid prediclorum sindicaverit et nomine
predicti Comunis duxerit faciendum, sub obligalione honorum dicti Comunis Arelii.
Ada fuerunt predicta Arelii, in malore palalio dicti Comunis Arelii, presentibus ser
Commando Gnaldi noiaFio, ser Rico nolario quondam Compagni, ser Simone nolario
Pucii Grossi, Angelo et Petro preconibus dicli Comunis el plaribus aliis teslibus ad hec.
695.
7 fuoruscili di Parie Bianca dimoratili in Arezzo, nominano il loro sindaco che
esponga ai legati pontifici le ragioni della guerra da farsi contro gli avversari
e procuri di concludere con essi la pace generale.
Arezzo, Chiesa di Mnrello; Casa di Francesco di ser [Arch. Vatic, Ada legationis in Tuscia, Umbria
Bencivenne; Palazzo del Comune - 22 ottobre 1305. et Romandiola; Collector., voi. 443, e. 56].
Davipsohn, Forschungen :ur Geschichte von Florenz, IH, 307 (in eslr.).
o
In nomine Domini amen. Anno eiusdem lialivUalis Millesimo CCC quinto, domino
Clemente papa v" residente, terlia indiclione, die xxn mensis oclubris intranlis. Con-
vocata et congregala universitale parlis Blancorum de civitate Florentie eiusque comi-
tatù existentium Arelii eorumque Consilio, de mandalo nobilis et providi viri domini
Guidini iudicis de Forlivio et vicarii egregii el potentis viri Ciappettuci de Ubertinis
capitanei generalis parlis Blancorum de Florenlia eiusque districtus, more solilo; ad
que presentes fuerunt infrascripti ut inferius declarantur. Dictus dominus Guidinus
vicarius dicli domini capitanei, consensu et volunlate dictorum doajjnorum infrascriplOf-
(') ffuerris.
51 i DOCUMENTI PER LA STORIA d' ARKZZO [C9o-G96..
rum coiisiliariorum el predicte universitatìs congregate el una cum eis et ipsa Consilia
et univcrsilas et singulares infrascripti, consensu, voluntalc ci auclorilate predicli do-
mini vicarii el una cum eo, et nomine eorum et vice totius universitatìs ac partis
Biancorum de Florcntia, et eius comitatu et prò eis, sponte, deliberate et solempniler
fecerunt, conslituerunt et ordinaverunt discretum et providum virum dominum Lapum
Recuperi de dictis Blancis oxslrinsecis, presentem el reci[)ientem eorum el diete partis
Biancorum simlicum, procuratorem et specialem nunlium ad comparendum corani reve-
rendis palrihus domino Guillielmo permissione divina Gualballensi episcopo et domino
Piloforli abbate Libbiensi (*) in ecclesia Tholosana domini pape cappellano, ad |)aci-
ficandum et reformandum statiim provinciarum Tuscie, Macchie Anconitane, Homan-
diolae, Ducati Spolelani, civilatis Bononie et aliarum terrarum circumadiacentium per
sanctissimum in Christo jìatrem dominum nostrum dominum Cleraentem summum
pontificem destinatis; et ad informandum eos de causis guerrarum, discordiarum, ini-
micitiarum quas predicli Blanci et pars Biancorum predictorum liabet cum jiarte alia;
el ad comparendum, iuri parendum seu procurandum coram ipsis dominis legatis prout
fueril rationis; et ad tractandum, ordinanduin, lìrmanduni, promulgandum et penarum
addilionibus restorandum cum eis et cum adversariis diete partis omnia que ad pacem
generalem vel specialem, treguas et alia que predicli conslilnentes si esseiit presentes
facore valerent; el generaliler ad omnia et singula facienda (jue prediali conslilnentes
et tota dieta universitas diete partis facere possenl si presentes esseut; el qiie verus
sindicus et procurator facere potest, et que natura dicli negotii postulai et requirit;
et que in licteris curalionis predictorum dominorum coutinentur. Dantes et atlribuentes
dicto sindico et procuratori plenam, generalem el liberam poteslatem faciendi omnia et
singula supra contenta, prout fuerit rationis; promiclenles suo nomine et diete univer-
silalis et parlis niihi Bonaventure notano infrascripto, stipulanti vice et nomine om-
nium et singulorum quorum interest vel interesse poterit, se et dictam partem et
universilatem firmum, ratum et gratum habere quicquid diclus sindicus et procurator
de predictis seu circa predicta vel aliquod predictorum sindicario et procuratorio no-
mine prò predictis constituentibus el dieta universitate et parte Biancorum duxerit
faciendum sub obligalione honorum dictorum constiluentium et diete universitatìs et
partis prese i.tium el fulurorum.
Nomina predictorum constituentium, qui presentes fuerunt, sunt hec:
Domini Piagellus de co- \ Todaldious de Guidaloctis
mitibus de Gangalandis ) de numero mi" f^^^^,^^ phylippi
Guidoolimdomini Uber- eTlomr'dTcTè Acerritellus de Ubertinis
t.n, dePacQ.s p^^.^^^ ^.^^. ^^ ^.-^.^^^y^^
Dominus Lapus Recuperi /
„ , ■ j , j,, .. Soldus Ranùccii
Maghinardus de Ubertis, ,
Tainus de Scolaribus ) ^^^^Z ^é^l .^f"^'^"! ^^V'?""
Recuperus de Circulis \ partis ^'^'"'^^ ^^ ^^^'^'^
Ranerius de Abbatibus) Bernardus de Paccjis
Angelus de Pa?cis ^^^ Johannes medicus
Bertuccius de Pulcis Tuccius de Abbatibus
(•) Altrove: lumberienst, lumbiensl. lumbarlensi, lumianensl.
AN. 1305] CODICE DIPLOMATICO 515
Vieri de Pacfiis (') Andreas de Abbatibus
Bertinus de Pacgiis (*) (.".ione Marioli
Ser Landus de Brolio Berlinus de Abbatibus
Ser Cinghus Giamboni Durante de Abbatibus
Dominus Lapus de Ubertis Lapus de Guidaloctis
Aldobrandus de Abbatibus Brunus de Casci
Mula de Soldaneriis Vannes de Infangatis
Chele de Scolaribus Fonfus
Cione de Abbatibus INerocQus Guidi
Bernardus de Gherardinis Magius Spinelli
Ricchus de Grifonibus Brunaccius Vivendi
Giannoctus Michelis Felt(r)uccius de Abbatibus.
Acta fuerunt predicla Aretii, in ecclesia de Morello, presentibus Ghino Galere de
Florentia, Martino Nuti de Faventia et Pelegrino Guillielmi de Linari testibus ad hec
vocatis et rogatis.
Item eodem die, in domo domini Francischi ser Bencevennis, presentibus predictis
Martino et Pelegrino testibus. Dominus Vieri de Circulis, Caparoccus de Lambertis,
Dinus de Liccio, Lambertuccius de Mugnana, lacobus lannocgi. Ventura domini Vieri,
Brunus Dini, Guercius domini Donati, Bonifalius d. Vieri, Geptiiis de Circulis, Lapus
de Scolaribus, lohànnes Mule de Soldaneriis, Melliorinus Beni, Gualterius Cionis Mac-
coli Q>) de dieta parte Blancha, audito et intellecto tenore predicti sindicatus et procu-
rationis declarato eis per me Bonaventuram notarium infrascriptum, ipsum acceptave-
runt; et simili modo per se dictum ser Lapum Recuperi et diete partis Blancorum
sindicum et procuratorem fecerunt, ut alii supra fecerunt, ad omnia et singuia supra
contenta, et eodem modo de rato proraiserunt ut predicta, sub obligatione honorum
suorum, et in omnibus et per omnia fecerunt et teneri voluerunt ut predicti supra.
Item eodem die, in malori palatio Comunis Aretii, presentibus ser Pecorario notarlo
Aquisti et ser Comando notarlo Gnaldi testibus. Castrone Clarissimi, luntinus Barfoli
de Montevarchi, Bruschia de Montevarchi, Coracgus de Osteria de dieta parte Bianco-
rum de Florentia, audilo tenore predicti sindicatus, et ipsi consenserunt et ipsum ap-
probaverunt, confirmaverunt et simili modo per se fecerunt et constituerunt dictum
dominum Lapum Recuperi eorum et diete partis sindicum et procuratorem ad omnia
et singuia predicta ad que supra factum est, et de rato proraiserunt sub obligatione
honorum suorum et in omnibus et per omnia facere ut supra alii.
696.
Dolfo di messer Tarlalo da Pielramala riceve da Cesco di Martino e Berardino di
Casiiccio, banchieri aretini, una certa somma che aveva pagata come mallevadore
del Comune di Monte s. Savino, slato condannato dal potestà di Arezzo a un'am-
menda di 2500 lire.
Arezzo, Casa del TagliabOTi - 26 novembre 1805. [Arch. Capit. d' Ar., 785*'% Protoc. di ser
Ciuccio di ser Dardo di Gerardo].
(•) Sic. (Il) probabilmente: MarxoU.
bit» DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [690-698.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nalivitate Millesimo CCC quinto, indictione
lerlia, domino Clcnienle papa quinto residente, die xxvi niensis novembris. Actum Aretii,
in domo domini Berardini de Talliabobus, presenlibus domino Pucio Feidis, domino
Berardino predicto, Dado de Fifantis et Pero Angeli de Petramala testibus. Nobilis vir
Dolfus quondam domini Tarlali de Petramala civis aretinus, asserens et affirmans se
taniquam lìdeiussor Comunis et hominum .Montis S. Savini condempnati per dominum
Soffredum de Vergiolensibus poleslalem civilatis Aretii in duobus miiibns quingentis
libris ratione certi maleficii et excessus per eos commissi, soivisse camerario et (Comuni
Aretii de sua propria et privata pecunia et animo repetendi ab ipso Comuni Monlis
Sancti Savini prò sindico et liominibus (lieti Comunis Monlis terliam partem diete con-
dempnationis, videlicet octingentas treginta tres libras, sex solidos et odo denarios
honorum denariorum pisanorum parvorum, ut de ipsa solutione apparere dixit per in-
strumentum manu ser Fei nolarii Boni vel allerius notarii, ac in ipsa quantitale viii'^xxxiii
librarum, sex soldorum et vui denariorum se veracem et legilimum eredilorem dicti
Comunis et hominum Montis Sancti Savini ante solutionem infrascriplam sibi faetam, ex
causa venditionis cessit, concessit, transluiit et mandavi! Cesco olim domini Martini de
Aretio, enienti et recipienti prò se et Berardino Casucii cive aretino eorumqiie heredibus
et qui ius eorum habuerit, debitum, nomen et causam et omnia et singula iura et aetio-
nes que et quas habet ipse Dolfus ac habere posset conlra dictum Comune et homines
de Monte Sancii Savini eorumque bona et possessores honorum in dictis vui^xxxiii li-
bris, VI soldis et oeto denariis, et dampnis et expensis et omnibus suis accessionibus;
constituens exinde dictos Cescum et Berardinum procuratores ut in rem suam et ulrun-
que ipsorum in solidum, ut admodo a die presentis cessionis in antea possint dictum
debitum petere, exigere, consequi a prefatis l^omuni et homioibus de Monte S. Savini
et in bonis eorum agere, eausari, el omnia et singula facere que poterai dietus Dolfus
ante presenlis cessionis contractum, prò prelio et nomine prelii diete venditionis, ces-
sionis viii''xxxiii librarum, sex soldorum et odo denariorum honorum denariorum pisano-
rum parvorum. Quod prelium didus Dolfus habuisse et recepisse a dicto Cesco dante
et solvente prò se el dicto Berardino et de comuni pecunia ipsorum sponle confessus
et contentus fuit. Renumptians exceptioni et e. Quod quidem iurameotum, cessionem,
confessionem el omnia el singula supradicta prefatus Dolfus promisit el conveait per
se et suos heredes rata el salva habere et tenere et conlra non parere et non venire etc.
(Sn.) Ego Ciucius fllius ser Dardi quondam Gerardi de Aretio imperiali audorilate
nolarius prediclis inlerfui rogatus ss. et puhlicavi.
G97.
Guglielmo dei Ricasoli della Parie Bianca prende a muluo 400 fiorini da Berardino
di Casuccio banchiere di Arezzo.
Arezzo, Dinanzi la Cliiesa di s. Filippo - [Arch. Capii. d'Ar.. n. 785*", Protoc. di ser
29 dicembre 1305. Ciuccio di ser Dardo di Gerardo}.
In Dei nomine amen. Anno Domini Millesimo CCC° quinto, indictione secunda, do-
mino Benedicto papa residente, die veneris xxviiii mensis decembris. Actum ante eccle-
AN. 1305-1307] CODICE DIPLOMATICO 317
Siam sancii Pliilippi, presentibus Carbone de Cerchiis de Florentia, ser Nardo Guiducii,
Mastro de sancl(a) AgathaC) et Brunello lacobi testibus. Dominus Guillielmus olim Berlen-
gerii de Ricasulis ex confessione, causa mutui, per se et suos lieredes reddere, dare et
solvere promisit et convenit Berardino quondam Casucii stipulanti et e. quadringentos
florenos de bono et puro auro et e. ad omnem eius voluntatem et e. in civitate Aretina
et e, sub pena dupli, refectione dampnorum et expensarum et suorum obligatione
bonorum et e.
698.
Alcuni di Parte Bianca, esiliati da Firenze, contraggono prestili di denaro con
banchieri aretini.
Arezzo • 14, 17 marzo; 14 maggio 1306; [Arch. Capit. d'Ar., n. 788'''', Proloc. di ser Ciuccio
11 gennaio 1307. di ser Dardo di Gerardo].
(iMcccvi), die XIV marcii. Actum Arelii, in apotecha Mini Boni, presentibus ipso Mino
Dadi et Verio de Cetona. Pieroccus lilius Rossolati de Hubertis asserens per Deum
unum se annis xxv maiorem esse, ex confessione causa mutui per se et suos heredes
reddere, dare et solvere promisit Gnaldo Raneiii Comandi (t) stipulanti el e. quadraginta
florenos de bono et puro auro bine ad unum mensem in civitate Aretii, sub pena dupli
et e. Et in speciale pignus obligavit eidem unum suura equum pili nigri cuni marchis
in coxa mancha et cum quodam signo in coxa recta, quem equum voluit ipse Pieroccus
stare penes dictum Gnaldum et pio diclo Gnaldo ad omne risgum C"), casum et fortu-
nam etc.
Die XVII mensis marcii. Actum in domo mei notarii infrascripti, presentibus Nerio
Alerisci et Petruccio domini Berardini testibus, Ranerius fìlius domini Nerii Pichini de
(•) santa gaiha f») Sic.
(1) Costui era uno dei più facoltosi Jjanchieri di Arezzo. In questo tempo ebbero bisogno di ricorrere
al suo denaro e cittadini e fuoruscili e Comuni. Il 2 giugno 1306 gli uomini del Comune di Laterina adu-
natisi "in plebe sancte Marie dicii castri,, stabilirono di contrarre con lui un debito di 600 fiorini d' oro,
"simul omnes, cum piena el comuni concordia, nemine discordante, prò utilitate ipsius Comunis et commodo,,.
11 18 gennaio 1307 fece con lui un mutuo di 732 fiorini il Comune di Subiano. Ma nel 1311 gli vennero
confiscati i beni da Uguccione della Faggiola allora capitano del popolo. Ce lo dice il notaro Ciuccio di ser
Dardo, il quale essendo stato dal medesimo Uguccione chiuso in carcere, dovette per ordine suo estrarre dal
protocollo gli atti riferenlisi a quel prestito cancellando l' imbreviatura. 11 ricordo che egli scrive per tre
volle in margine, di fronte a ciascuno dei tre alti, è il seguente: "Anno Domini Mcccxi, indictione nona, die
XXX decembris, presentibus Guidone domini Ubertini de Pacis, ser Feo Vannis, ser Nulo el Acoltucio Grechi
testibus. Ego Ciucius notarius infrascriptus caplus et compulsus in palalio populi civitalis Aretii per Ugui-
cionem de Fagiola capitaneum populi diete civitalis, dictam imbreviaturam cancellavi el revera compievi et re-
stituì completam diclo capilaneo de ipsius mandalo, ut palei manu ser Nucii Grechi, quia non potui effugere
manu eiusdem capilanei, quia dictus Naldiis condempnalus eral per eum et ipsius bona publicata Comuni
Aretii Tallone in ipsa condempnatione infrascripta,,.
518 DOCUMKNTI PER LA STOIllA D' AIlliZ/,0 [(J98-C99.
Abbatibus ile Floieiilia asserens se ab ipso patre suo emancipaltim, ut patere dixit pu-
blico instrunienlo diete eraancipalionis scripto nianu ser Fonde Delesalvi notarii de
Ancisa, confessus fuit et affirmavit se ex causa et nomine mutui habuisse et recepisse
a Manente Orlando do Aretio dante, solvente et mutuante vice et nomine Honi olim
Nelli Bifcoclii de Florentia et de pecunia dicti Boni, (|uinquaginta llorenos de bono et
puro auro et e. Qaos. quinquaginta llorenos Ranerius predictus promisil et convenit dicto
Manenti, stipulanti prò dicto Bono, reddere ac restiluere liinc ad unum annum pro-
xime veiiienlem in civitate Floienlie et e. sub pena dupli, rel'ectione dani[)norum et
expensarum et suorum obligalione honorum et e. Cui debitori prò guarentigia sic ser-
vari precepi.
Die xiiii mensis mail. Actum ante domuni infrascripli creditoris, presenlibus Gratia
Gilii, Brunello lacobi et Angelo Nicolucii teslibus. Tanus olim domini Brancaleonis de
Scolaribus de Florentia principaliter, ex confessione causa mutui et eius precibus et
mandato Carbone de Cerchiis de Florentia fideiussorio nomine, simul ambo et uterque
in solidum per se et suos heredes reddere, dare et solvere promiserunt et convenerunt
Baldovino olim Ranaldi Arengerii aretino civi stipulanti et e. treginta florenos de bono
et puro auro et e. liinc ad unum niensem proxime venturum in civitate Aretii et e. Et
in speciale pignus prò predictis obligaverunt eidem Baldovino unum equum pili brunati
ipsius Tani, quem idem Tanus penes se habere prò ipso Baldovino et eius nomine
sponte confessus fuit, dans eidem creditori liccntiam et auctoritatem plenariam quando-
cumque voluerit dictum equum sibi accipiendi et tollendi et sibi retinendi donec de
ipsa quantilate eidem creditori fueril plenarie satisfactum, ad omnem casum, rischum
et fortunam tam divini quam humani iudicii ipsorum debitorum. Ita quidem quod si
contingerpl ipsum equum quocumque modo mori vel devastari, ex tunc promiserunt
eidem simul ambo et in solidum ipsius equi capestrum recolligere et ipsam quanti-
tatem treginta florenorum solvere eidem termino supradicto sub pena dupli, refectione
dampnorum et expensarum et suorum obligatione honorum et e.
' (Mcccvii), die XI ianuarii. Actum in domo olim Petri de Talliabobus, presentibus
Delfo de Petramala, ser Donato notarlo de Lucignano, Chico Pucii de Arnaldis et aliis
testibus. Nectus de Quarata ex causa venditionis cessit et concessit Andree olim Schiat-
tini de Florentia stipulanti et e. ius et actionem quod et quam habet centra et adversus
CapontoQum de Hubertis olim domini Monaci, Brancam domini Bernardi de Scolaribus,
Guidonem domini Gerardi de Lambertis, Zaccariam domini Ceffi de Lambertis, Feltru-
cium domini Durantis et Tucium domini ÌVerii de Abbatibus- et Ildebrandinum domini
Simonis de Abbatibus et quemlibet ipsorum in solidum, in xxvi florenis auri quos pre-
dicti omnes et quilibet eorum in solidum, causa mutui, dare et solvere promiserunt
dicto Nedo recipienti prò se et Truffa et Bello fratribus suis et quolibet eorum la
solidum, ut palet manu ser Simonis notarli Huguicionis. Constituens eum exinde pro-
curatorem et e. prò pretio xxvi florenorum auri, quos confessus est et e.
AN. 1307-1310] CODICE DIPLOMATICO 549
699.
Il conte Aghinolfo di Romena, non potendo a causa delle guerre esistenti nell'aretino e
delle inimicizie capitali recarsi alla presenza degli ambasciatori di Arrigo VII
dimoranti in Arezzo, nomina un suo procuratore per intendersi con essi.
Bibbiena • 12 Inolio 1310. [B. Ardi, di St. di Pisa, Diplom., Rondoni].
mm. 243- 120X47-45-
BoNAiM, Acta Henrici VII, I, 27, n. xxi.
In Dei nomine amen. Anno eiusdem a nactivitate Millesimo tricen[lesimo decimo,
indictione] oclava, domino Clemente papa quinto [sedente, et domino] Henrico impera-
tore regnante, die xii intrantis mensis iiilii. Cura inliistris et magnificus vir dominus
Comes Aghinolfus de Romena, Tuscie Dei gratia palatinus, propter viarum discrimina
et iminentes guerras que nuper insunt in civitate Aretii et eius districtii et eliam propter
capitales inimicitias, ut asseruit, sit adeo impeditus quod coram venerabili et reverendo in
Christo patre domino Filippo Dei gratia Esstensis(') ecclesie episcopo, et magne probitatis
viro domino Bassciano de Guaciis legum professori, nuntiis et ambascialoribus serenis-
simi principis et domini domini sui Henrici Dei gratia Romanorum imperatoriset semper
augusti, non posset secundum mandatum sibi factum ab ipsis ambascialoribus in civitate
Aretii se coram eis personaliter presentare, fecit, constituit et ordinavi! discretum vi-
rum ser Andream Betti de Puppio notarium, absentera, suum procuratorera et nun-
lium spetialem ad presenlandum se |)ro eo et eius nomine coram ipsis domini impe-
ratoris ambasciatoribus; et ad ipsum dominura comitem excusandum; ac audiendum ab
eis suo nomine intentionem et voluntalem dicti domini imperatoris; et generaliter ad
omnia et singula facienda, gerenda et exercenda, que circa predicta et quodiibet pre-
dictorum fuerint oportuna. Promittens firmum et ralum babere et tenere quicquid per
dictum suum procuratorem factum fuerit in predictis vel aliquo predictorum.
Acta sunt beo omnia supradicta in castro Biblene, in camera palatii venerabilis patris
domini Ildebrandini Dei gratia episcopi aretini, in presentia ipsius domini episcopi are-
tini, presentibus nobili viro Ubaldino domini Bindi de Cerchis de Florentia, ser Ugo-
lino notarlo condam Ranuccii de Forlivio et magistro Luca fisico de Biblena, testibus
ad beo habitis et vocatis.
(Sn.) Ego Maffeus condam Bonagure de Biblena imperiali auctoritate notarius et
iudex ordinarius predictis omnibus interfiii et rogatus scribere scripsi et publicavi.
(•) Sic.
590 DOCUMENTI PEn LA STORIA D' AREZZO ["00-701,
100.
// Consiglio GenenUe di Arezzo elegge un sindacn per andare ad irrigo VII e pre-
slare in nome del Comune il giuramento di fedeltà e sudditanza.
Arezio, Palazzo del popolo - 20 gennaio 1311. [II. Ardi, di ?i. di Pisa, Diplom., Rondoni].
mm. 196-200X460.
BoNAiM, Acta Henrici VII. 1, 138.
In Dei nomine amen. Notum sit maieslati serenissimi principis domini Henrici Dei gra-
tia Romanorum regis seniper augusti et omnibus hoc instrumentum publicum inspecturis,
quod, vocatis et congregatis ... defensoribus populi, ... vexillifero iustitie, ... gonfalone-
riis socielalum al generali Consilio Comunis et populi civitalis Aretii in palatio populi
ipsius civitatis, ad sonum tubarum et' vocera preconium ipsius et ad sonum campane,
ut moris est, prò infrascriplo sindico creando et faciendo de mandato nobilis et prudentis
viri Tilis de Filipensibus de Urbeveteri potestatis et capitanei ipsius civitalis Aretii, sponte
et ex certa et pura scientia prelati... defensores, ... vexillifer iustitie,... gonfaionerii
socielalum et Consilium simul cuna diclo domino potestate et capilaneo et de ipsius
licentia, consensu et auctoritate, et idem dominus poteslas et capitaneus simui cum
eis et de ipsorum licentia, consensu et auctoritate, unanimiter et concorditer, fece-
runt, constitueruiit, ordinaverunt et creaverunl, prout de iure et facto melius et effi-
cacius potuerunt, vice et nomine totius Comunis et populi civitalis predicle, virum
providum Berludum condam Ranaldi arelinum civem, ibidem presentem et mandatum
recipientem, eorum et diclorum Comunis et populi Aretini, verum ac legitimum sindi-
cum, procuratorem, actoreni et numptium specialem ad comparendum et se presen-
landum coram maieslate prefati domini regis, et ad recognoscendum prediclura domi-
num regem eorum et dicli Comunis et populi verum, naturalem et legitimum dominum
absque medio, et ad iurandum pure et libere fidelilatem, et ad preslandum in animas
ipsorum iuramentum pure fidelitalis, et ad presentandum civitalem et cives prediclos,
Comune, populum, dislriclum et posse eorum obedientie et iurisdictioni ipsius domini
regis tanquam domini sui legilimi, et ad promitlendum omnia et singula que in forma
fidelitatis nova et voleri conlinenlur, et ad que verus subditus et vasallus suo. vero
domino tenetur; et ad iurandum et promitlendum omnia et singula mandala ipsius
domini regis in omnibus et singulis observare, et ad recognoscendum ipsum dominum
regem habere merum et mixtum imperium et iurisdictionem omnimodam io civitalem,
cives. Comune et populum supradictos et in loto posse et dislrictu eorumdem, et ad
compromittendum alte et basse in ipsum dominum regem de omnibus et singulis di-
scordiis, rancoribus, inimiciliis, iniuriis et dannis datis ipsorum civium universalibus et
particularibus; et ad dandum eidem domino regi plenam, generalem et liberam pote-
stalem et bailiam super discordiis et inimiciliis eorum universis et singulis ordinandi,
statuendi et pronumptiandi ad suam omnimodam voluntatem; et ad slatuendum et pro-
miltendum penam et bona ipsorum obligandum prò prediclis et predicta langenlibus ob-
AN. -131 Ij CODICE DIPLOMATICO 521
servandis; et generaliter ad omnia et singula facienda, iuranda et liberaliter promittenda
que de mandato prefali domini regis processerint, cum pene promissione et honorum
obligatione et aliis oportunis. Dantes et concedenles in hiis et circa hec eidem sindico
plenam, liberam et generalem auctoritatem cum pieno, libero et generali mandato; nec
non promittentes firma et rata habere perpetuo et tenere omnia et singula que per
dictum sindicum facta et promissa fuerint in predicta et circa ea; sub ipoteca et obli-
gatione omnium et singulorum honorum et iurium Comunis et populi antedicti.
[Actum] in palalio populi civitatis Aretii, sub annis Domini ab eiusdem nativitate
[Mjcccxi, indictione vini, die xxvi ianuarii, ipso domino rege regnante et domino [Cle]-
mente papa v° residente, presentibus domino lohanne Gruneo de Pisis iudice dicti do-
mini potestatis, ser Nerio Bernardi de Bolsena, ser Petro ser Guidonis de Urbeveteri
militibus et sotiis dicti domini potestatis, Bellino, Angelo et Bono preconibus Comunis
et populi Aretii teslibus ad hec vocatis et rogalis.
(Sn.) Ego Verius condam Mini Borestauri de Aretio imperiali auctoritate iudex or-
dinarius atque notarius pubiicus prediclis omnibus interfui eaque rogatus de mandato
dicti domini Potestatis et capilanei scripsi et publicavi.
701.
/ fuoruscili Guelfi, dimoranti in Foiano, 7iominano il loro sindaco per firmare la
pace coi Guelfi di Arezzo.
— (marzo) 1311.
11 protocollo di ser Federigo di Dato, in cui trovavansi gli atti riferentisi a questa solenne pace, si è
perduto da lungo tempo.
Gamurriki p. Eug., Istor. genealog. delle famiglie toscane ed umbre. 111, 306.
Convocatis et congregatis infrascriptis hominibus de parte Guelforum et Guelfis civi-
bus aretinis, modo existenlihus in Foiano, ad requisitionem et petilionem mei Federigi
notarii, amhaxiatorum et nunliorum Naldi olim Beltrami de Albergottis et Pagni Pa-
gani de Aretio tractatorum pacis generalis et specialis civitatis et Comunis Aretii, nec
non Guelforum in civitale Aretina commorantium, audito et intellecto quod ipsa pax
tractari et fieri speratur. Domino concedente, infrascripti homines Guelfi, nunc in dicto
castro morantes, desiderantes dictam pacem et concordiam fieri, et quantum in eis est
voleotes dare operam efficacem, omnes et singuli, in piena et comuni concordia et
unanimi voluntate, fecerunt, constituerunt et ordinaverunt quantum validius et plenius
potuerunt dictos Naidum de Albergottis et Pagnum Pagani de Platea cives aretinos,
licet absentes tamquam presenles et quemlibet eorum in solidum, ita taraen quod
non sit potior sive melior occupatis auditio, immo quod unus eorum inceperit alter
eorum assumere valeat et quod neque ipsorum sive cuius eorum, aiterius absentia non
obstante, valeat facere et implere eorum et cuilibet eorum (") sindìcos, procuratores,
tractatores et ordinatores pacis predicte, factores et nuntios speciales, legiptimos et suffi-
(•) sic.
522 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [701-703.
cieDtes, ad omnia et singula infrascirpla prò eis et quolibet eorum procuranda tractanda
et facienda, videlicel ad eundem conveniendum una cum aliis sindicis aliorum (luelforum
civitalis Aretii et coroilatus eiiis ol traclaloribus diete pacis ad Monlem et in Monte Sancti
Savini et alio et ubi vohierint et ordinata fuerit cum sindicis, procuratoribus et nunliis
Ghibelliuorum civitatis et comilatus Aretii et partis eorum, eie. Nomina predictorum
Guelforum aretinorum exititiorum in predicto castro Foiani sunt infrascripta videlicet
Dominus Corbizus de Corbizis iudex Lippus domini Corbizi
Balduccius Federigi de Cencis Mannuccius C*) magistri Tuccii
Biordus(*) olim Tebalduccii de Bostuiis Uberlinus Saracini
Cencius Fei de Cencis Guiduccius Argomenti (1).
702.
Pace firmata tra i Guelfi e i Ghibellini di Arezzo in presenza del vescovo lldebran-
dino.
CÌTiteUa - 26 marzo 1311. [Arezzo, Biblici, della Fratern. dei Laici, Cod. ii. 10,
Storia di Arezzo di Frane. M" Degli Azzi].
11 documento proviene da un protocollo, oggi perduto, di ser Federigo di Dato, e trovasi riferito mala-
mente nel cap. 23 del lib. II della Storia di Arezzo scritta nel 1680 da Francesco Maria Degli Azzi, della
quale si hanno diverse trascrizioni.
Gamurbini p. Euc, Istor. geneal. delle fam. tose, ed umbre, IV, 122.
In nomine eterni Dei, amen. Anno Christi a nativitate Mcccxi, die xxvi martii (2).
Ada sunt hec in castro Civiteile, in presentia venerabilis patris domini Ildebrandini
episcopi aretini, domini Gavardi de Castiiione Aretino plebani de Monticello, domini
Guilielmi olim Bettini de Ubertinis plebani piebis s. Pauli, domini Tasconis olim domini
Tasche, domini Pucci Fidei, domini Viviani de Orna, Biordi de Ubertinis, domini Fran-
cisci Signorelli iudicis, Bettini de Faela, magistri Tebaldi phisici olim ser Guidonis,
Cecchi Pucci de Marabuttinis, Naidi olim Beltrami de Albergottis testium rogatorum
et vocatorum.
{•) Gamurrini: Biondus. (t) Cosi nel ms. qui in nota citato di casa De Bacci. In Gamurrini: Mameus,
(1) In un brevissimo sunto delle imbreviature di ser Federico di Dato che trovasi presso il sig. colonn. G.
De Bacci: "Guelfi in castro Piebis constìtuerunt nobilem dominum Fumum domini Alberti de Bostuiis procura-
torem:
Tengus Serralii Pierus Franchi
Angelus et Duccius Galli
Plebanus eius filli Restaurus Berengerii
Lotlus Ceselli Pierus libertini
Cencius Naldi Gralia Nerconis
Feus Tolomei Lottarinus L(Jtti.
(2) Gli Annales Aret. hanno la data del 25 marzo: "Et pax generalis Inter Ghibellinos et Guelfoa apud
Gvitellam, tempore Aldobrandini episcopi Aretini, die sancte Marie mensis martii,,. Ma in tutte le copie ìd
fine alla citata Storia "26 marti!,,.
AN. 1311] CODICE DIPLOMATICO 523
Viri nobiles dominus Albertus quondam domini Tebaldi de Boslulis, domini Fumus,
Carluccius et Bostulus eius filii, agenles hoc omnia cum licentia domini Alberti eorum
patris, alque Guiduccius alias filiis ipsius domini Alberti et frater ipsorum domioorum
Fumi, Carluccii et Bosloii, promictentes se facturos et curaturos ita et taliler quod dic-
tus Guiduccius hanc pacem et omnia et singula infrascripla servabit perpetuo et contra
non veniet sub infrascripta pena, prò se ipsis et eorum sequacibus per dictum dorai-
num episcopum declaranda, ipsi omnes et singuli et quilibet eorum in solidum ex
parte una: et nobiles viri Angelus et Rodulfus fratres nati domini Tarlati et dominus
Guido aretine Plebis archipresbiter, Petrus et Tariatinus filii dicti domini Angeli, agentes
hec omnia cum licentia et auctorilate dicti eorum patris Angeli; et Ciuccius et Bettinus
nati quondam domini lohannis domini Tarlati, et Bertuldus filius Masgii, domini Tar-
lali predicli, et Teri filius quondam Gualterii, et Binduccius et Andreuccius eius filii,
agentes hec omnia cum auctoritate et licentia domini Terii eorum patris, nobiles de
Petramala, omnes et singuli in solidum prò se ipsis et dicto Masgio promictentes se
facturos et curaturos ila et taliler quod dictus Masgius hanc pacem et omnia et sin-
gula infrascripta perpetuo firma habebit et tenebit et contra non veniet sub infrascripta
pena et prò sequacibus per dictum dominum episcopum declaranda, ex altera parte;
exislentes diete partes et nobiles suprascripti in presenlia dicti domini episcopi, nec
non sapientis viri domini Marini de Spoleto iudicis Comuais Aretii et assessoris nobilis
et potentis viri Thilis de Philippensibus honorabilis potestalis et capitane! Comunis et
populi civitatis Aretii, ad laudem et reverentiam Dei omnipolentis et gloriose Marie
semper virginis et beati Donati patroni civitatis et comitatus Aretii, predicte partes et
nobiles prò se ipsis et sequacibus, in conspectu venerabilis patris domini episcopi are-
tini et multitudinis gentium et hominum ibi adstantium, in piena concordia, pacifica-
verunt se ad invicem et firmaverunt veram, perpetuam, flrmam et inviolabilem pacem,
concordiam et remissionem et liberationem in omnibus et de omnibus et super omni-
bus universis et singulis guerris Centra venientes sub pena mille marcarum
auri puri et e.
Ego Federigus notarius filius Dati scripsi rogatus.
703.
Arrigo VII scrive a Piero da Pielramala, vicario in Castiglionfiorentino, e a quel
Comune di confermare ai Castiglionesi i diriUi e le giurisdizioni territoriali.
Genova • 9 dicembre 1311. [Arch. Diplom. Fior., Comunità di Castiglionfiorent.
Qiiad. IV, 1223-1311, e. 4'].
BoNAiNi, Acta Heniici VII, I, 208, n. cxxxi.
In nomine Domini amen. Hec est copia sive exemplum quarumdarum ticterarum roboratarum
adque sigillatarum (cum) quodam sigitto cere virginis (»), in quo erat quedam figura maiestatis
(») vtrgine.
{,24 DOCUMENTI PER L\ STORIA D" AREZZO [703-704
regalis diademate coronate, super trono sedenlis, habenlis in viann dextra crucem et in sinistra
povinm cum qiiadam cruce parva super pomum; el erant hec lictere circumstanles: Heinricus Dei
gratia Romanorum rex semper augusti»». Quorum Uclerarum lenor talis est:
Heiiirigus Dei gialia Romanorum rex seinper augustus nobilibiis el potenlibus viris...
vicario, Consilio el Comuni civitatis Ardii fidelilnis suis diieclis graliam suam ci omne
bouum. Habenles ad prudenles viros Perum de l'clramala vicarium nostrum, homines
et Comune de Casliiiione sincere dilcctionis alTectum, el cupicnles ipsos in suis iuribus
per nostre prudenlie studium de quibuslibet in solerliis conservari, fìdelilali veslre pre-
seolium tenore (') mandamus, quatenus in eosdem vicarium, homines el Comune in
suis iuribus, iurisdilionibus et privilegiis et specialiler in illis super quibus confirma-
tionem a nobis se asserunt impetrasse manulenentes, et ut manuleneantur, prestantes
eisdem nostrum auxilium et favorem, ipsos super dictis iuribus, iurisdictionibus et
privilegiis non presumatis indebite molestare sicul quietalionera nostram cupitis evi-
tare. Dalum lanue, v idus decenibris, anno Domini Millesimo ccc . xi, regni vero nostri
anno terlio (1).
Lectum et ascultatum fuit hoc exemplum sumptum ex Utteris dicti sigilli munimine roboratis
per me Bencevennem notarium infrascriptum et coram domino Pagno de Sassolis indice ei as-
sessore civitatis Aretii ad civilia deputato, prò tribunali sedente in palatio iuridicn civitatis Aretii
ad discum camere, infirmatum per me Bencevennem notarium, sei Verium, ser Vannem et ser
Tavianum notaiios infrascriptos cum ipsis originalibus licteris diligenter in ipsius presentia ascul-
tatum; et cum idem index prò tribunali sedens cognoverat hoc exemplum cum ipsis licteris per
omnia concordare et huic exemplo hadtbeatur (b) decreto piena fides, suam et civitatis Aretine
auctoritatem interposuit et decreLum stcb anno Domini nativitatis eiusdem Millesimo CCC . xii,
indictio/ie x*, dicto excellentissimo imperatile, die xxvii mensis ianuarii, presentibns Chico de Ar-
naldis, ser Fazio Fucii de civitate Aretii et magistro Gerardo Venture de Casliiiione testibus
adibilis el vocalis ad hec (2).
706.
Clemente V nomina a vescovo della città di Arezzo Guido Tarlati da Pietramala.
Monasterio di Gransello presso Malancéne [Arch. Valic. Regest. Clementis V, an. VII,
- 7 luglio 1312. voi. S9, e. 186, ep. 900].
(De Giudici), Lettere ctiUc.-istor., 6. • Cappelletti, Le Chiese d' Ital., XVIII, \ 41 .
Clemens episcopus servus servorum Dei dilecto filio Guidoni electo aretino salutem
et aposlolicam benediclionem. Onerosa pastoralis officii summi dispositione pastoris
nobis licei immerilis cura commissa soliicilius nos pulsai instanlia ut ad provisionem
ecclesiarum vacantium illarum precipue que immediate apostolice sedis subsunt solli-
(•) Aggiunto neU' interlinea, ('') sic.
(1) Arrigo aveva concesso da Brescia il 17 agosto 13H un ampio privilegio ai Gastiglionesì. (Vedasi
citato nel presente volume, pag. 113, nota).
(2) Seguono le recogniiioni dei predetti notari.
AN. 1311-1312] CODICE DIPLOMATICO 525
citius intendamus ne ipsis pastoris presidio destitutis ambulanlis in circuilu lupi rapacis
astulia oves earum rapiat et disperga! et ne manus avida illarum bona diripiat vai
usurpai. Nuper siquidam ecclesia Aretina romane acclasie immediate subiacta per obi-
tum bone memorie Ildebrandini episcopi aretini pastoris solatio destituta dilaclus filius
Buosus prepositus et capitulum ipsius ecclesie vocatis omnibus qui voluerunt, debue-
runt et potuerunt commode interasse certa die ad hoc prefixa, prout moris est coiive-
nientes in unum prò futuri facienda substitutione pastoris, ac daiiberanles ad id per
viam procedere compromissi in dilectum filium Loclum Ciaffaronis at Clone Tegrini
ipsius ecclesie canonicos compromitlere curaverunt providendi ea vice diete ecclesie de
pastore, potestatem eis unanimiter concedeutes al promittentes illum in eorura al diete
ecclesie apiscopum et pastorem recipere ac habere; de quo iidem compromissarii eidem
ecclasie providarent. Predicti varo compromissarii huiusmodi potestate recepta secedentes
in partem post diversos tractatus super hoc invicem habilos, deiiberationa infra se ha-
bita diligenti in te archipresbiterum Plebis sancte Marie aretine in sacris ordinibus
constitutum direxerunt unanimiter et concorditer vota sua, ac deinde prefatus Giona
ex potestate sibi et college suo predicto concessa de mandato collega ipsius nomina suo
et college ac praposili et Capituli predictorum in arelinum episcopum te elegit, elec-
tionem huiusmodi coram eis solemniler publicando. Tuque deinde predicte electioni
illius libi presentato decreto ax parte dictorura prepositi at Capituli ad instantiam ao-
rum consentiens propter hoc ad sedem apostolicam accessisti; et demum tam tu per te
ipsum qnam iidem propositus et capitulum per eorum certos procuratores specialiter
dastinatos, presentato nobis eodem decreto, a nobis suppliciter poslulaslis ut confirmare
electionem huiusmodi dignaremur in premissis omnibus statutis a iure temporibus ob-
sarvatis. Nos igitur alactiouem eamdem tuamque personam per venerabilem fratrem
Berengarium episcopum Tusculanum et dilectos fìlios nostros Arnaldum tituli sancii
Marcelli prasbitarum et Petrum de Columpna sancte Romane ecclesie diaconum cardi-
nales examinari fecimus diligentar et facla nobis ab eisdem episcopo et cardinalibus
saper hoc ralatione fidali quia diclam elaclionam invenimus de te persona idonea ca-
Donice celebratam, illam da ipsorum episcopi et cardinalium et aliorum fralrum nostro-
rum Consilio auctoritala apostolica conflrmamus, teque ipsi ecclesie aretine in episco-
pum prefìcimus et pastorem, curam et administrationem ipsius libi in spiritualibus et
temporalibus commiltendo in ilio qui dat gratias at largitur premia confìdantes, quod
cum sis vir sufficiente lilterarum scientia preditus, vite laudabilis et conversalionis
honeste, generis et morum nobilitate conspicuus, in spiritualibus providus et temporali-
bus circumspeclus, eadem ecclesia sub tuo felici regimine dextera Domini tam leve Collis
hnmilibus quam suave et in dilectione diu tecum faciente virlute conservabitur a noxiis
et adversis et conservata feliciter sub umbra lui nominis exullabit ac tu inibi velut
fidelis villicus fidelilar villicabis et tamquam pastor idoneus verbo protìcies pariter et
exeraplo. ToUe igitur iugum Domini, pascendum suscipe gregem eius super quam notas
vigilias diligans sollicitusque custodi, ut liber non pateal aditus invasori et Dominus
insuspicabili bora venturus si te invenarit sic agenteni cursu consumato qui tuo labori
preponitur at horum fida servata qua tue solliciludini commitluntur, te fidelem com-
pertum in modico super multa conslituat et in dilecta gaudiorum suorum tabernacula
inlroducat. Datum in prioratu (de Grausello propa Malausannam Vasionansis diocesis),
Qonis iulìi, ponlifìcatus nostri anno septimo.
526 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [704-706.
In codem modo fìoso preponilo el Cupiliilo Aretino, in eodem modo Clero civi-
talis el diucesis, Populo cinlulis et diocesis Aretine et omnibus vassallis Ecclesie
Aretine.
705.
Lellera che il vescovo Guido da l'ietramala dirige a Mccolò vescovo d' Ostia e Vel-
lelri per confermargli l' innocenza di frate Bernardino da Montepulciano incol-
pato di avere avvelenato Arrigo 177.
Arezzo • 14 settembre 1313. [Biblioi. dell' Istit. Granduc. di Lussemburgo,
Fasti fratrum Luxenibiirgensiiim].
Copia che Domenico Ranckendall trasse nel 1673 da un esemplare del I iOS proveniente dn altra copia
fatta nel 1314 suH' originalo da Giovanni vescovo d' Argenteau.
EcKARD, Corpus hìstoi: mediì Aevi, 11, 986. - Bonaim, Acta Henrici \H, 1, . . - ì'aliotti G., La morte di Ar-
rigo VII di Lussemburgo si'condo la storia e secondo la tradizione (Montepulciano 1894), 128.
Venerabili patri suo domino spirituali domino iNicolao Ostiensi episcopo (*) Guido
miseratione divina episcopus aretinus cum recomendatione seipsum ad vota paratum('').
Noverit veslra reverenlia per presentes quod post perturbationem quam fideles imperii
maxime per Italiam inceperunt (<■) de morte serenissimi principis Romanorum impera-
torisC) Henricii, in quo spes omnis nostre saliitis et pacis (^) quasi certa et infaiiibi-
lis quiescebat, alia surrexit ab ipsis lldelibus non utique contemnenda (0, eo quod
tqlius Italie redundet in- notam nec non (^) ordinis sancii predicatorum, quem ob
Dei et vestram reverentiam precipue diligo et amplector. INam cum solus italicus reii-
giosus vir frater Bernardinus de Montepoliliano ordinis memorati eidem domino C") la
camera ministraret, eum (') infamaverunt quod in sacra hostia, quod audilu horren-
dum est, prefatum dominum venenaverit. Ego autem et celeri fideles imperii qui fidem
et sinceritatem novimus dicti fratris, certa fide C') teoemus dictum (') fratrem nequa-
quam tantum facinus admisisse; nec quisquam sani capitis inquam potest fidem cre-
dulam adhibere quod ; homo tam prudens et religiosus sacerdos (") de darò genere
natus cum proprio damno suo et ordinis sui iniuria, sui generis dedecore et patrie
infamia tantum facinus perpetrasse! (°) et illum perimere voluisset (") a quo honor, vita
et salus sua suorumque pendebat; qui eo vivente in honore etiam principibus equa-
batur, cui camere patebaut hostia, cui accessus ad principem sine cuiuscumque prohi-
bitione patebat (p). Nunc autem post domini sui necem necesse habet prò victu et
vestitu ex more cum aliis fratribus mendicare. Kon enim tanti sceleris conscius fugit
(•) Eckard; Venerabili patri suo et domino singulart domino Nicolao episcopo Ostiensi. (") NeU'Eckard
manca: ad vota paratum. {') Id.: receperunt. (^) Id.: de morte serenissimi imperatoris Hen-
rici. Ci Id.: spes salxitls et pacis omnium nostrum. (f) Id.: utique permittenda oriri, sed omniseve-
ritate perseguendo. (e) Id.: nec non in sancii ordinis predicatorum. (i") Id : domino imperatori.
(') Id.: ipsum. ('^) Id.: fide certa. (i) Id.: ipsum. (">) Il cod. Lussemburgense ha la lezione meno
esatta: guod homo prudens, religiosus sacerdos (■■) Eckard: tantum scelus perpetraverit. (o) Id.: pe-
rimere non formidaverit. (p) Id.: patebat liber.
AN. 1312-1313] CODICE DIPLOMATICO 527
ad C) inimicos, sed cum amicis et devotis imperio trahit moram C") et perseverai pa-
ratus prò ventale sua (*=) et sinceritale luenda cum spe magna (■*) parere iuslilie. Et
inter lales se reputai esse tutura qui si ad credulitalem huius sceieris (") ex modica
circumslantia ducerentur (0 eum dentibus suis dilaniarent. Faveat igitur (s), supplico,
vestra prudentia ad abolendam maculam tam iDiustam(''), ut paternitatis vestre favore
atque industria et patria et ordo et fratris persona de tanta infamia liberati, venerande
dominalioni vestre uberes gratiarum referant actiones. Datura Aretii, decimaquarta die
septembris.
706.
Il conte Guido da Montefeltro potestà d' Arezzo, il Consiglio e il Comune scrivono
al vescovo d' Ostia e Velletri per discolpare frate Bernardino da Montepulciano
dell' accusa d' avere avvelenato Arrigo VII.
Arezzo • 14 settembre 1313. [Bibliot. dell' Ist. Grand, di Lussemburgo,
Fasti fratnim Luxemburgensium'].
EcKARD, Corpus histor. medii Aeii, 11, 987. • Bonaim, Ada Heniici VII, II. - Paliotti, La morte di Ar-
rigo VII di Lussemburgo secondo la storia e secondo la tradizione, 130.
Venerabili in Christo patri domino fratri Nicolai Hosliensi et Velletrensi episcopo
eorum domino et benefaclori (') Fridericus eomes Montisferetri, poteslas, Consili am et
Comune (') civitatis Aretii cnm recommendatione seipsos. Nuper audivimus quod in ple-
risque locis religiosus vir frater Bernardinus('') de Montepolitiano ordinis predica'orum
de morte inclite recordationis Henrici olim Romanorum imperatoris domini nostii con-
tra verilatem est mullipliciler diffamatus ('); et quod eius occasione tam ultramon-
tani quam italici fratres dicti ordinis et religiosos celeros et eorum ecciesias crudeliter
persecuuntur ("). Verum si nobilitatem generis ipsius fratris nec non scientiam, lione-
statem et fìdem (°) quam ad dominum nostrum habebat diligenler attenderent de dicto
fralre tam horrendura facinus non proferrent (°). Nam vita sua et suorum a domini
nostri vita multum dependebat, et sua mors ipsum et suos continue cruciai et tormen-
tai (p). Non enim fuisset religiosus sed diabolicus, qui sacratissiinum dominum no-
strum in perniciem tolius christianitàtis sic inhumaniterC) occidisset. Vestre igiturC) ve-
nerande paternilali supplicamus ut Dei intuitu non sinatis dictum fratrem de tanto sce-
lere diffamari ('). Ipse enim frater est in civitafe Aretii (') et severissime puniremus
eundem si ipsum culpabilem aliqualiler putaremus. Scitis enim quod error cui non
(•) Segue in Eckard: imperatoris. (*) Eckard: nunc inde proventum recipiat, sed cum amicis et de-
votis imperii moram trahit. (=) Id.: sua veritate. (^) ìd.:spe magna et fiducia. («) Id.; tlagitii.
(') Id.: cotnmoverentur. (s) Id.: ergo. C") Id.: vestra prudentia vero insanii et collaboret ad abo! endam
maculam tam iniustam et perniciosam. (•) tutto ciò manca in Eckard. (k) Eckard: Bernardus. (i) Id.
e Bonalni: horribiliter inramatus. (■") Id.: et religiosos ceteros persequvntur. (»; Id.: ipsius fratris
et /Idem. (») Id.: cogitarent. (?) Id.: perturbai. (i) Id.: qui dilectissimum dominum nostrum in sul
et totlus ohristianttatis perniciem sic occidisset. c) Id.: ergo. ») Id : infamart. (') Id : civitale nostra
Aretii.
598 DOCUMENTI PER I.A STORIA D' AREZZO [706-707.
resisliliir approhalur et verilas opprimiliir cum minime (') defensalur (1). Datum Arelii,
(ile XIV seplembris C").
707.
// rescovo Guido da l'clrnmala pronunzia la scomunica contro alcuni frali Minori
dichiarati eretici e ribelli.
Arezzo, Cattedrale ■ 2!) ^lii^no 1314. [R. Ardi. Fior. Diplom., S. Croce di Firenze].
nini. I80XÌ40. • Nel secolo XV fu sscriiio nel lergo della pergamena: lìutrumentum denuntiationis facte
Arelii.
In Dei nomine amen. Anno Domini eiusdem a nativitate Millesimo Trecentesimo
Quartodecirao, indictioiie iluociecimu, Romana ecclesia pastore vacante, die vigesimonono
mensis innii. Notum sii omnibus hoc instrumentum pubiicum inspecturis quod in pre-
sentia venerabilis patris domini Guidonis Dei grafia episcopi Aretini, et de speciali eius
precepto volentis executioni mandare mandalum litlerarum domini Bernardi subdelegati
domini liberti Bononiensis episcopi iudicis et executoris supra infrascripto negotio per
Sedem apostolicam deputati, que quidem littore presentate fuerunt beri die vigesimo-
octavo dicti mensis domino Ghigo de Biblena canonico aretino, eiusdem venerabilis
patris vicario generali, in maiori ecclesia Aretina, et dislincte lede, presente et intel-
ligente clericorum multiludine copiosa, providus ser Bettus de Montemarciano capellanus
ecclesie Cathedralis civitatis Arelii, predicto die in quo full solempne festum beatorum
apostolorum Petri et Pauli, de mane, ante horam ipsius diei tertiam, non tamen ut diete
littore mandabant intra missarura solempnia propter generale interdictum quod in dieta
(•) Id.: non. C") Id.: die XV mensis octobris.
(I) Una terza lettera sullo stesso argomento e allo slesso vescovo scrivono i fuoruscili di Firenze, sem-
pre in difesa del frale calunniato. Fu trascritta insieme colle due riferite nel citato codice dell' Istituto Gran-
ducale di Lussemburgo, e stampata nell' opuscolo del prof. Palloni (pag. 1 30):
"Venerabili patri domino Nicolao da Prato Hostiensi et Velletrensi episcopo cardinali capitanei partis im-
pei-ialis, que est extra Florenliam, et eorum Consilium cum debita revereniia seipsos ad vola paralos.
Quanta siraus turbatione contriti el damnis expositi propler mortem serenissimi domini nostri domini
Henrici sàncte memorie Romanorum imperatoris, quia calamus non sulTiceret explicalioni, veslre discretioni
relinquimus extimandum. Licei aulem verilas se ipsam sua aliquando forliludine manifestai, decet tamen bonos
dare operam efììcacem ut verilas producatur in lucem, et falsitas destrualur. Quia igilur vir religiosus frater
Bernardus de Monte Poliliano, ordinis fratrum predicalorum, instigante Immani generis inimico, ab aliquibus
invidis el facinorosis de venenalione serenissimi domini nostri quondam Romanorum imperatoris predicti extitit
infamalus, que fama apud mullos fuil et est mendaciler divulgala, veslram dominalionem reddimus cerlio-
reni, quod diclus frater nuUani culpam habuil in prediclis, sed eidem domino semper devolus exlilil el fìdelis.
Est enim diclus frater in Aretio paratus prò sua innocentia et ventate purganda omni homini respondere et
nos suam sincerilalem el fidem semper fulcire ac defensare teslimoniis verilatis. Hec enim veslra paternitas
piene novit, quod si eum culpabilem in hoc facinore possemus ex quacumque circumstantia suspicari eun-
dem tamquam nostri nostrorumque deslructorem et hoslem atrocissime puniremus. Bene semper valeal veslra
dominano veneranda. Dalum Arelii, decimaquarta die seplembris.
AN. 1313-1314] CODICE DIPLOMATICO 529
civilate servatili-, presente, audiente et videnle clericorum, laycorum et multorum multitu-
dine(") publice ac solempniter, caudelis acceiisis et extintis, et piilsatis campanis, ma-
lediclos et excomunicatos denumptiavit oranes et singulos iiifrascriptos in ordine fra-
trum ininoriim, ut dicitur, olim professos, tanquani vcros aposlatas, ypocritas, fugitivos
ac scismaiicos et divisore» pessimos dicti ordinis et rebelles et inventores et persocutores
superslitiose secte et seminatores doctrine pestifere et non sane, ac mandati sancte
matris ecclesie manifestos et notorios adversarios ac eliara contemptores, eum omnibus
et singulis aliis qui sunt ve! fuerint eiusdem conditionis aut status vel secte ac etiam
cura omnibus et singulis aliis cuiuscumque sexus, ordinis, preheminenlie, dignitatis,
condiclionis aut status qui eis ve! alicui eorum darenl aliquod auxiliura aul consilium
vei favorem rebus, dictis, scriptis vel factis vel alio quovis modo, directe vel indirecte,.
publice vel oculte aut qui io huius rei dampnate iniuriam vel preiudicium aliquod tiolabile
scienter vel deliberate fecerint aut scripserint vel dogmaticaveriut quoquomodo. Nomina
autem illorum qui tali modo excomunicati denuntiali fuernnt ista sunt: lacobus de sancto
Geminiano tamquam principale capud et auctor et inventor et prosecutor dictornm ma-
lorum, Michael Grossus de Seuis, Guiliielmucius Rartlioli de Senis, Nicliolucius Restauri
de Senis, Tadeus olim domini Neri Servi de Senis tam(|uam alia principalia capita, in-
ventores et prosecutores dictorum malorum; Ugo et Fraacischus oMm domini Naddi
de Senis, Tomas olim Phylippi de Ciambollariis de Florentia, Symon et lohannes de
Nerlis de Florentia, Johannes ser Dini de Petrognano, Petrus olim Gatti de Peneta,
Nicholaus de Caslroflorentino, Francischus Rubens de Prato, Bartolomeus de Prato,
Symon et Francischus Aldibrandi de Prato, Rustichellus et Gualardus de Luca, Ray-
nuccius de Asciano, Nicolucius Anibaldi de Cortona, Anitus de Gargonsa, Petrus Grani
de Sancto Miniate, Guillielmus de Asti Lombardie, Fredericus ser Foreise de Mugiello,
Bindus ser Campyni de Senis, Bonacursus Bertuccii de Mucello laycus^ lohannes de
Maggiano laycus, Orlandus de Cluso laycus. Viva de Pacina laycus, Clarus de Susinaria
laycus, Lapus de Prato laycus, Antonius de Villabasillica laycus, Ambrosius de Luca
laycus et Ubertinellus de Provincia lanuensi laycus.
Facta fuit dieta excomunicatorum et aliorum supradictorum denumptiatio in dieta
cathedrali ecclesia die et bora |)redictis, coram dicto domino Guidone episcopo Aretino,
presentibus nobiiibus et sapientibus viris domino Ghigo de Bibiena canonico diete ma-
ioris ecclesie ac eiusdem domini episcopi vicario generali, domino Alberico iudice de
Albergottis, ser Hugolino notarlo Ranucii de Forlivio, ser Donato Miranci, dominis
Palamidesse, Lodo et Gerio canonicis arelinis et Serrallio Guidonis de Aretio et aliis
multis testibus.
(Sn.) Ego Tavianus filius domini Guittonis iudicis de Aretio, imperiali auctoritate
iudex ordinarius et notarius et tunc scriba et offitialis publicus curie dicti domini
episcopi, predictis interfui et ea mandato speciali ipsius et ex vigore mei officii scripsi
et publicavi.
(•) miiltltudlne aggiuuto nell' interlinea.
530 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [708.
708.
Capitoli della pace e alleanza firmali Ira Arezzo e Firenze.
Firenze, casa del Mozzi • 21» settembre 1314. [U. Aicli. Fior., Capitoli, voi. XXX e. 78';
XXXU, e. 42; XXXIII, e. 183].
In nomine patris el iiliì el spirilus sancii amen. Anno dominice incarnalionis
secnnduni tlorenlinam civilalem millesimo quatuordecinio, iiidiclione terliadecima, die
vigesinio nono mensis seplomhiis. Ad honorem el laiidom omnipotentis Dei et gloriose
virginis Marie omiiiumque sanclorum el sanctaruin Dei, el ad laudera et revereiiliam
sacrosancle Romane ecclesie, el ad honorem et laudem serenissimi principis domini
Roberti Dei gratia illustris lerusalem et Sicilie regis, et ad honorem incliti domini
domini l'elr.i fralris eiusdem domini regis comilis Epoli (') vicari! dicti domini regis
in Tuscia, Lombardia, Romandiola, comitatu Bretlinorum et in civitate Ferrarle ac
totius guelfe parlis legionis Ytalie capitanei generalis, et ad bonum el tranquillum
statum civilalis et Comunium infrascriptorum el singulorum homnium et personarum
Coiiiuiiium eoruiidein.
Ouoniam orane rengnum, civitatem et populum et singularem personam decel Iran-
quii lilatis et paci5 bencfitiura exoplare in quo residel animarum salubritas, vigel iocun-
dilas corporum, prolìciunl populi el utililas gentium custoditur, ideo sapiens et discrelus
■vir dominus Rainerius del Forese iurisperitus civis honorabilis florentinns syndicus
Coniunis et populi civilalis Florenlie, ut de ipsius syndicaiu patet per publicum in-
slnimenium manu ser Gratioli domini Corradi de Mulina notarli et scribe reformatio-
num et syndicatus dicli populi el comunis, factum sub anno Domini ab incarnatione
eiuseni Millesimo CCC quartodecimo, secundum cursuni fiorentine civilalis, indictione yih,
die vigesimoseptimo mensis septembris, syndicatus nomine prò ipso populo et Comunis
civilalis Florenlie ex parte una, et discrelus vir ser Verius nolarius quondam Mini
civis arelinus syndicus Comunis civilalis Arelii, ut de syndicaiu eius constai publico
instrumenlo facto per ser Geronimum de Castronovo comilalus Monlisfeltri nolarinm et
cancellarium dicli Comunis Aretii sub anno Domini a nativitale eiusdem millesimo tre-
centesimo quarlodecimo, indictione xii" secundum cursum civilalis Aretii, die decimo-
clavo mensis septembris sydicatus nomine et prò ipso Comuni civilalis Arelii prò altera
parte conslilulus, in civitate Florenlie, in presentia dicti domini Petri fratris regis Ro-
berti, cuius domini regis Consilio, providentia el direclione ac mediante ministerio
reformata et reintegrata est pax, asistente gratia Dei patris, fecerunl et reddiderunt
sibi ad invicem veram et puram pacem el concordiam el bonam volunlatem perpetuo
duraturam, osculo pacis interveniente inter eos, de omnibus el singulis guerris, iniuriis,
offensionibus, dampnis, violentiis et rapinis hinc inde commissis seu faclis usque ad
hodiernam diem. Qna.m quidem pacem fecerunl cum paclis inferius declaratis:
(•) Sic.
AN. I3I4J CODICE DIPLOMATICO 531
In primis videlicel, quocl omnes et singiiii exilitii el exbanniti Comunis Aretii cu-
iusciimque sinl status, conditionis aul vie rebaniiianlur et rebanniri debeanl in Comuni
Aretii, et eorum banna et condempnationes tolli debeaiit et cancellari et restituì in
eorum bonis et iuribus summarie et de facto et gaudere ofTìlio et benefilio Comunis
Aretii ut aiii cives aretini.
Item quod omnes et singuli cives, districtuales el comitatint civitatis Aretii possint
libere el sine contradiclione vel molestia cum eorum personis et bonis ire et slare et
morari per supradictam civilatem Florentie eiusque forliam et districtualem et de ipsa
redire non obstantibus aliquibus represalliis alieni persone hactenns concessis contra
aliquem civem et districtualem seu comitatinura civitatis Arelii seu contra Comune
Aretii quibus non possit lalis civis seu districlualis seu comitaliuus Aritii impedir!
modo aliquo; et idem possint fiorentini el eorum comitalini et districtuales per civi-
latem el districlnm Aretii supradiclum.
Item qnod omnibus et singulis civibus el districlualibus aretinis in dieta eivitate
Florentie el eius euria fiat ius summarium et graliosum centra omnes (el) singulos
debitores eorum el ìpsornm bona et delentores bonorum ipsorum prout fierel el fit
civibus diete civitalis Florentie, omnibus eavillalionibus el sublerfugiis prelcrmissis. Et
idem fiat et servelur florentinis el districlualibus Florenlie in eivitate Aretii et in curia
diete civitalis Arelii. Salvo quod ipsum Comune Arelii vel aliqua persona. Comune vel
universitas civitalis Aretii vel eius dislriclus seu comitatus non possit nec debeat uti
contra Comune Florenlie vel aliquas universitates vel'Comunia comitatus vel distrielus
Florentie vel singulares personas ipsius Comunis Florentie et eius comitatus vel distrielus
aliquo vel aliquibus privilegio vel privilegiis seu gratia vel quavis alia concessione eis
vel alicui eorum faeta vel factis, datis vel concessis seu confirraalis per proximum
preteritum dominum Henricum imperalorem, nec de ipsis ius reddi vel servari debeat
eisdem in ipsa eivitate Florentie.
Item quod omnes et singuli veri cives, comitalini et districtuales civitalis Aretii
exbanniti et condenpnali de eivitate Florentie rebanniantur et prò rebannilis habeantur
per Comune Florenlie de ipsa eivitate Florentie. Salvo quod predictum benefitium non
extendalur nec extendi debeat vel trahatur ad aliquos cives, comitatinos vel districtu-
ales civitalis Florenlie licei reperiantur esse cives, comitalini vel districtuales civitalis
Aretii; et idem fiat per Comune Arelii de civibus, districlualibus et comitatinis civitatis
Florentie qui lamen non sinl exbanniti, condenpnali, rebelles et inimici Comunis Flo-
rentie.
Item quod Comune Arelii non receptabit nec receplare palielur in eivitate Aretii
vel ipsius eomilalu el districlu alios exbannitos, condenpnatos et rebelles vel inimieos
Comunis Florentie, nec ipse comitatus vel distrielus Aretii patietur ipsos esse vel mo-
rari qui guerram vero facianl ipsi populo et Comuni civitalis Florenlie vel in eius
comitatu publice vel occulte vel alio modo quocumque, qui possit modo aliquo exeo-
gitari, sed ipsis in toto resistet et obslabit. Et e converso facere et observare teneatur
popularis el Comunis Florentie de exbannilis et condenpnalis rebellibus vel inimicis
civitatis Aretii eodem modo et forma superius annotatis.
Item quod Comune Aretii non del nec dare debeai vel prestare publice vel occulte
per se vel alium nec dari vel prestari permictat vel patialur per suos cives vel dislric-
532 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [708-709.
luales aliqaod auxilium vel favorem alicui inimico vel iuimicis vel rebellibus Comnnis
Florenlie; el (|uoiJ Comune Florenlie idem fac.ial (Comuni Arelii eodem modo et l'orma
sii|ieriiis deckiralis et specificalis.
Item quod Comune el iioiversilas terre et castri de Focognano el singulares homi-
iies el persone ipsius castri el universitatis gralia et amore Comunis Florenlie sint
liberi et absoluti et liberali et absoluti esse inlelliganlur el sint ab omnibus el singulis
datiis, iniposilis, colleclis, condenpnalionibus vel quibuscumque aliis oneribus realibus
et personalibus et mistis ad quem quomodolibel teneanlur in Comuni Arelii usque in
hodiernam dieni.
Quam quidcm paccm el omnia el singula supra dieta el infra scripta predicle partes ad
iovicem nominibus el modis quibus supra, solempni slipulalione interposita, promise-
runt et convenerunl sibi ad invicem aclendere, observare et adiraplere el firma et rata
bona fide habere et tenere perpetuo, et conlra predicta ve! aliquod predictorum non
facere vel venire per se vel alium aliqua occasione vel modo. Quod si conlra jiredicla
vel aliquod predictorum facluni aul ventum fueril, vel si predicta omnia et singula
non fuerint observata, promiserunt et convenerunl ioler se ad invicem diete partes,
solempni slipulalione interposita, dare et solvere pars silicei non observans aul conlra
predicta laciens observanli parli el in fide stanti prò pena el nomine pene decem milia
marcarnm argenti solenpni slipulalione promissa, el dampna omnia et expensas el
inleresse ea de causa conliugentia resarcire. Que pena loliens commiclalur el peti et
ex.igi possit cum efieclu quotiens conlra predicta vel aliquod predictorum factum aul
ventura fueril el quotiens predicta omnia non fuerint observata, el ipsa pena seme! et
pluries commissa pelila el exacla vel non, nichilominus presens conlraclus el omnia
et. singula in eo contenta in qualibel sui parie in sua firmitate permaneant. l'ro qui-
bus quidem pace et omnibus el singulis actendendis et observandis et firmis el ralis
habendis, el prò pena solvenda el prò danpnis et espensis et inleresse reslituendis et
emendandis prediclus syndicus Comunis Florenlie syndicario nomine prò ipso Comuni
Florenlie ex una parte, et prediclus syndicus Comunis Aretii sindicario nomine prò
ipso Comuni Arelii ex altera, obligaverunt Inter se ad invicem ipsa comunia el ipso-
rum bona et, taclis corporaliler sacrosanclis evangeliis, omnia et singula supra dieta
iuraverunl in auimam diclorum Comunium i)erpetuo et inviolabiliter observare. Re-
nunptiantes ad invicem exceplioni huius pacis non facle el non sic celebrali conlraclus,
condictioni sine causa vel ex iniusla causa, in factum, doli, mali forique privilegio etc.
Ada fuerunl predicta omnia el singula in civitate Florenlie in domo de Moccis, in
qua idem dominus Petrus moram irahit, presenlibus ad hec vocalis et rogatis testi-
bus venerabili palre domino Antonio Dei gralia episcopo Fiorentino et domino Tedi-
tio Dei gralia episcopo fesulano et domino Rogerio abbate abbaile Vallisumbrose el
domino comite Rocgerio de Dovadula Dei gralia in Tuscia palatino, el dominis Gerio
domiiiis Manelti de Spinis, lacobo de Rubeis, Lapo de Bardis, lohanne de Herardinis
et Raynerio de Bondemonlibus mililibus florentinis.
Ego Rusticus imperiali aucloritate iudex ordinarius publicus notarius Moranducci
Bondonis de Florentia olim filius prediclis omnibus dum agerentur inlerfui et ea om-
nia, ut dictum est, rogatus publice scripsi.
AM. '13I4-1315J CODICE DIPLOMATICO 533
709.
Trattalo di pace stipulalo tra il Comune di Siena e il Comune di Arezzo.
Firenze, Casa del Mozzi - 26 gennaio 1816. [Regio Arch. di St. di Siena, Riformagionì].
mm. 470X600. N' è copia nel Caleffo Bianco o dell' Assunta, e. 86.
In nomine palris et filli et spirilus sancii amen. Anno Domini nostri lesu Christi
a nativitale eiusdem Millesimo trecentesimo quintodecimo, indiclione terliadecima, die
vigesimo sexto mensis ianuaril. Ad honorem et laudem omnlpotentis Dei et gloriose
YJrginis Marie omniumque saoctorum et sanctarum Dei, et ad laudem et reverentiam
sacrosancte Romane ecclesie, et ad honorem et laudem serenissimi principls domini
Ruberti Dei gratia illustris lerusalem et Vìalie regis, et ad horem incliti domini domini
Petri fratris eiusdem domini Regis, comitis Eboli, vicarli dicti domini Regis in Tuscia,
Lombardia, Romandiola, comitatu Rretlonio et In civitate Ferrarle ac totius guelfe par-
tis regionis Italie capitanei generalis; et ad bonum et tranquillum slalum civitatum
et Comunium infrascriptorum et singularium hominura et personarum Comunium eo-
rumdem. Quoniam orane regnum, civitatem, populum, et singularem personam decet
tranquillitatis et pacis beneficium exoptare in quo resldet animarum salubritas, vlget
iocunditas corporum, proficiunt popull et utllltas gentium custodltur, Idcirco vir nobils
et sapiens Symon quondam domini lacobi hooorabilis civis Senensls sindicus Comunis
civitatis Senensis, ut de ipsiiis sindicatu patet publico instrumento scripto manu ser
Gralie quondam lacopi de Civitate Castelli notarli et offìclalls reformalorum dlctl Coma-
nis Senarum, facto sub anno Domini Millesimo CCCxiiii, indlctione xui*, die vigeslmo-
primo mensis ianuarii secundum cursum Senensls clvltatls, slndicario nomine |ii-o pre-
dicto Comuni civitatis Senarum, ex parte una; et discretus vir ser Verlus notarius
quondam Mini civis aretinus sindicus Comunis civitatis Arelll, ut de sindicatu ipsius
constai publlco inslrumenlo facto per Glronlmum de Caslronovo comitatus Montlsferetri
notarium et cancellarium dici! Comunis Arelli sub anno Domini a nativilate eiusdem Mil-
lesimo trecentesimo quartodeclmo, indlctione xii^ secundum cursum civitatis Aretii, die
decima oclava mensis septembris, slndicario nomine prò ipso Comuni civitatis Aretii,
ex altera parte, constltuli in civitate Florentie, in presentla dicti domini Petrl fratris
domini regis Roberti, cuius domini regis Consilio, providentia et diretllone ac mediante
ministerio, reformata et reintegrata est infrascripta pax. Adsistente gratia Dei patris
fecerunt et reddiderunt sibi ad invicem veram et puram pacem, concordiam et bonam
volumtatem perpetuo duraluram, osculo pacis interveniente Inter eos, de omnibus et
singulis guerris, iniuriis, olTensionibus, dampnis, vlolentiis et rapinis commissis seu
factis hinc inde usque ad hodiernam dlem; quam quidem pacem fecerunt cum paclis
inferius declaratis:
In primis videllcet quod omnes et slngnll exitltii et exbanniti Comunis Aretii cuius-
cumque slnt status, condltlonis aut vie rebanniantur et rebannlri debeanl in Comune
Aretii, et eorum banna et condempnallones lolli debeant et cancellari et restituì in eo-
.'liti DOCUMENTI PKIt LA STORIA 1)' AREZZO [709.
nini honis el iiiribus summarie et ile facto et gaudere olliciis et beiieficiis dicli Comu-
nis Ardii al alii oives Aretini.
Ilem (|uocl oiniies et singuli cives, dislrictuales et comitatiiii civitalis Arctii possint
libere siiie conlradiclioiic vel molestia cimi eoriim persoiiis et botiis ire, staro et mo-
rari per siipraJiclam civilatem Seiianiin ('ius(|ue forliain (;l dislrictum el de ipsa redire,
non obslanlibiis aii(iuibus represalliis alieni persone aclenus concessis centra aliquem
civem dislriclnalem seu comitatiimm civitatis Aretii seu contra Comune Arelii, qnibus
non possit talis civis seu dislricliialis seu coniitatinns Arelii modo aliquo impediri. Et
idem possinl Senenses el eorum comilalini el dislricluales per civiiatem, comitalum
et dislriclum Arelii supradictum.
Ilem quod omnibus el sinf:;iilis civibus el districtualibus Arelinis in dieta civilate
Senarum el eius curiis fiat ius siimmarium el gratiosnm contra omnes el singulos
debilores eorum, et ipsorum bona el dclenlores boiiorum ipsorum proni fìeret el fit
civibus diete civitatis Senarum, omnibus cavillationibns et subterfugiis pretermissis; et
idem fiat et servelur Senensibus el dislriclualibus civitatis Senensis in civilate Aretii
et in curiis dicle civilalis Aretii. Salvo qiiod ipsum Comune Arelii vel aliqua persona,
Comune vel universitas civitatis Arelii voi eius dislrictus seu comitatns non possit nec
debeat uti contra Comune Senense vel aliquam universitalera vel Comunia comitatus
vel dislrictus Senensis vel singulares personas ipsius Comunis Senensis el eius comi-
tatus vel dislrictus, aliquo vel aliquibus privilegio vel privilegiis seu gratia vel quavis
alia concessione eis vel alieni eorum facla vel faclis, dalis vel concessis seu confir-
niatis per proximum pr^ilerilum dominum Henricum imperatorem, nec de ipsis ius
reddi vel servari debeat eisdem in dieta civitale Senensi.
Ilem quod omnes el singuli veri cives comitatini et districtuales civitatis Arelii re-
bannianlur el prò rebannilis habeantur per Comune Senense de ipsa civilate Senensi,
salvo quod predietum beneficium non exlendatur nec exlendi possit vel trahalur ad
aliquos cives, comilalinos seu dislricluales civitatis Senarum, licei reperirenlur esse
cives comitatini seu dislricluales civitatis Arelii; et idem fiat per Comune Aretii de
civibus, dislriclualibus et comitatinis civitatis Senarum, qui tamen non sint exbanniti,
condempnali, rebelles vel inimici Comunis Senensis.
Ilem quod Comune Arelii non receptabit nec receptari palielur in civitale Arelii vel
ipsius comilatu el dislriclu aliquos exbannitos, condempnalos, rebelles vel inimicos
Comunis Senensis nec in ipsa civitale, comitatu vel dislriclu Arelii patietur ipsos esse
vel morari qui guerram facianl ipsi Comuni et comitalui Senensi, vel in eius comitatu
publice vel occulte vel alio modo quocumque qui possit modo aliquo excogitari, set
ipsi ia totum resistei et obslabil. El e converso facere el observare tenealur Comune
Senarum de exbannitis, condempnatis, el rebellibus el inimicis Comunis Aretii eodem
modo el forma superius enarralìs.
Ilem quod dicium Comune Arelii non del nec dare debeat vel prestare publice vel
occulte per se vel alium nec dari vel prestari permictat seu patiatur per suos cives
vel districtuales aliquod auxilium vel favorem alieni inimico vel inimicis vel rebellibus
Comunis Senarum. Et Comune Senarum idem faciat Comuni Arelii eodem modo el forma
superius declaratis el specificatis.
Ouam quidem pacem et omnia el singula supra dieta et infra scripta partes predicle
AN. 13 lo) CODICE DIPLOMATICO 535
ad invicem nominibus et modis quibiis supra, solempni slipiilatione inlerposila, pro-
miserunt et coiiveiieiiint sibi ad invicem adtetidere, observare et adimplere et lirma et
rata bona fide habere et tenere peipetuo, et centra predicta vel aliquod predictorum
non facere vel venire per se vel alium. Quod si centra predicta vel aliquod predicto-
rum factum vel ventura fuerit vel si predicta omnia et singula non fiierint observala,
promiserunt et convenerunt intor se ad invicem diete partes, solem[ini stipulatione
interposila, dare et solvere pars non solvens aut centra predicta faciens observanti
parti et in fide stanti prò pena et nomine pene decemmilia marcarum argenti solempni
stipulatione promissa et dampna omnia et interesse ea de causa contingentia resarcire.
Que pena commictatur et peti et esigi possit cum efTeclu quoliens centra predicta vel
aliquod predictorum factum aut ventuni fuerit, et quoliens predicta omnia et singula
non fuerint observata. Et ipsa pena semel et pluries cemmissa, pelita et exacta vel non,
nichilominus presens contractus et omnia et singula in co contenta in qualibet sui
parte in sua firmitate permaneant. Pro quibus quidem pace et omnibus et singulis
supradictis adtendendis et ebservandis et fìrmis et ratis habendis et prò pena solvenda
et prò dampois, expensis et interesse restituendis et emendandis prediclus sindicus Co-
muois Senurum sindicario nomine prò ipso Comuni Senarum ex parte una et predictus
sindicus Comunis Arelii sindicario nomine prò ipso Comuiii Aielii ex parte altera obli-
gaverunt se ad invicem ipsa Cemunia et eorum bona. Et tactis corporaliter sacrosanctis
evaiigeliis omnia et singula iuraverniit in anima dictorum Comunium perpetuo inviola-
biliter observare. Hoc tamen acte per pactum inler partes piedictas voluntarie iiiter
eos nomine quo supra, quod dieta pax et omnia et singula predicta habeanl roboris
firmilatem et debeant inlegialiter observari prò eo tempore solum que Comune Aretii
supra dicium se in amieitia et devolione dicti domini regis Roberti censervabit. Cui
paci et omnibus et singulis supradictis diclus dominus Petrus suam aucloritatem inter-
posuit et sic observare precepit. Quibus solempniler sic pactis ego notarius subnotalus
una cum ser Rustico Moranducii notario fiorentino precepi per guarentisgiam et nomine
iuramenti prout michi licebat ex forma capituli constituti (Comunium Fiorenlie et
Aretii dictorum sindicis nomine quo supra, quatenus omnia et singula supra dicla fa-
ciaul et observent ad invicem ut superius eentinetur.
Acta fuerunt omnia et singula su[)ra dicla in civilate Fiorenlie, in domibus de Moq-
fiis, in quibus idem dominus Petrus moram traliit, presentibus ad hec vocalis et ro-
gatis lestibus venerabili patre domino Theditio episcopo Fesulano, domino Ricciardo
Gambatesa et domino Tebaldo consiliario dicti domini Petri et dominis Gerio Spina,
Ceffo de Alliis et Francisco de Pacis mililibus florentinis et domino Luto de Obecis
de Luca.
Ego Rosellus fllius quondam Petri de Grassis de Aretio imperiali aucloritate iudex
et notarius et scriba Comunis Aretii super contraetu pacis predicte omnibus et singulis
supradictis interfui, et ea omnia et singula una cum ser Rustico Morandueeii nolario
florenline scripsi et publieavi rogatus.
(Sn.) Ego lìistorus notarius olim lacobi de Senis suprascriplum sumplum et lolum quod su-
perius continetur in autentico instrumento sc>-ipto et publicato per suprascriptiim Rosellum no-
tarium /ilium quondam Petri de Grassis, vidi, legi, et prout in eo coidincbatitr exinde sumens,
nichil addendo vel minuendo quod senstim viutet vel varici intellectum etc; et hoc sunptum cum
ttSe DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [709-710.
originali una ciim ser Gino Paltnen(ccii uotario diligaiUer abscuUavi, utrumque concordare in-
vcni, et de mandalo viichi faclo et liceiUia michi concessa Senis, in palatio Comunis Seuarum
a domine^ Antolino de Parma indice collaterali nobilis militis domini Berlulini de Sala de ìiono-
nia houoraUlis polestatis civitaLis SenuKum et Conxiinis Seuanim prò tribuutili sedente Senta in
palatio dicli Comunis ad banchiim ad ius reddendum, huic insintuUiuni fiende, suam et Comunis
Senaritm aitcloritatem et decretum prestantis et imponentis coram ser Cino predicto, ser \ello
lohannis et ser Ceccho Corbinelli et ser Succio Pieri et ser Pino Henencase nulariis testibus
prediclii in publicam formavi redegi, et meo signo signavi sub anno Domini Millesimo CCCxy",
indictione xiii*, die tertio iunii.
7ia
Il vescovo lìuido approva la istituzione della Compagnia de Disciplinali di s. Tri-
nità, permellendole di nominare i suoi sindaci.
Arezzo, Palazzo Episcopale - -5 asrosto 1315.
Docuineiiio pci'diiio, chu conviene loglieie dal privilegio di conferma, pur esso disperso, dato da Boso
degli Iberiini il di 8 dicembre 1338 "in nostro castro Civitelle, in platea abbatie sanctorum iacobi al Cri-
slofori de ipso castro,,.
(De GiiDici), Lettere critico-istor.. II.
Guido miseralione divina episcopus aretinus dileclis in Christo... priori ...coosilia-
riis et omnibus aliis maioris discipline civitatis Arelii ad reverentiani beatissime et in-
dividue Trinitatis saiulem in Domino sempiternam. Vestra nobis exibita petitio conti-
nebat quod, cum constare debeant ecclesie dei status ex auctoritate et cura pastorum,
vestro expediret statui corpus societatis sive congregationis eadem esse auctoritate legi-
timum, nec non quia vitam ab aliis sub silentio agitis et necesse habetis frequenter
sindicos ordinare, in quorum constitutione non deceat, secundum consuetam iuris for-
mam propter prebabitum vestrum silentium, prioris seu consiliariorum aut aliorum
singulorura in instrumentis publicis nomina nominare, ut auctoritate prehabita vobis
concedere dignaremur, et corpus esse societatis sive congregationis legilimum et pre-
dictos posse, cum vobis expediret, sine expressione nominum predictorum prioris, con-
siliariorum aut aliorum singulorum de societate predicta facere sindicatus de gralia
speciali. Igitur pervigilis pastoris cura sanctum et salubre intentionis vestre proposi-
tum et laudabilis vite meritum, quod pio spetialiter amore amplectimur et benigno
precipue favore prosequimur, ex inlimo atlendentes, petita per vos omni auctoritate
eiusdem quo possumus pleniore vigore esse et fieri debere posse concedimus. Et in-
super quod non solum sitis corpus sotietatis sive congregationis legitimum, sed nobis
intime commendatum, et iam sub protectione nostra susceptum, et prehabitos sindica-
tus, et non expressis et expressis nominibus prioris et consiliariorum omnium et sin-
gulorura de sotietate sive congregatione vestra facere libere liceat. Nulli ergo hominum
nostre diocesis sub obscuratione eiusdem beatissime Trinitatis et domini nostri lesa
Christi et reverendissime matris eius et beati Donati patroni nostri liceat hanc nostrani
AN. i;M5-1316] codice diplomatico 537
graliam el concessionem infringeie vcl ci aiisu temerario contraire. [ii quorum leslimo-
iiiuni preseiites licleras per manum luride nostri notarli infrascripli scribi et pnl)licari
mandavinius, castine nostri sigilli miinimine rolìorari. Aduni et datum Aretii, in epi-
scopali palatio, die xxv mensis augusti, anno Domini a nativilat(! Millesimo trecentesimo
quintodecimo, indictione xiii*, presentibus domino Bico de Albergottis vicario, ser Bindo
et ser Donato clericis dicli domini episcopi testibus ad hec liabitis et vocatis.
Ego luiida quondam Mencii de Monlelucci civis aretinus impeiialis auctoritale index
ordinarius et iiolarius el dicli domini episcopi notarius prediclis omnibus presens fui,
et ea de mandato suo scripsi.
711.
// cescovo livido approva la coslru^ionc della chiesa di s. Maria del l'onle delle
Gagliarde, presso il monaslero di moìiachc benedeltine.
Arezzo • 20 aprile 1310. [Arili. Capii. il'.\r., Caile ili v.iria provenienza, Sinossi Paci, n. IS7J.
mm. 540X300. . Mania il sigillo episcopale, oli' era pendenlc nel mezzo ilei margine inferiore. Quando
il documento venne Irascrillo nel voi. I degli Excerpta ex arckivis i'«nVò' f 1 757) il sigillo esisteva: eravi la
Vergine tra s. Donato e s. Pietro; in basso il vescovo genuflesso e pregante e attorno la leggenda: s. Gui-
dotiis miseralione ilivinu episcopi aret.
Guido miseralione divina episcopus aretinus universis preseiites litteras inspecturis
tam presentibus quain fuluris salulem in Cluislo. Ad peccandiim oninis elas de facili
labitur el vilium a prime nature vestigiis imitatur, quia non liuinanum sed potius
diviiuun existerel, si liomo ex corrupla foiraalus materia non peccaret. Porro ut a
peccalis possinl lapsi resurgere qui et commissis cupiunt penilere, multa sunt eis pro-
pesila opera pieialis: inler que oratoriis construendis intendere et manutenere con-
slructa tanto salubrius credilur quanto id in Christi oculis acceptabilius reputalur.
Exposila sane nobis Andree Maffei Giiidonis civis et mercatoris aretini procuratoris, ut
asseruit . . . liliorum et lieredum olim Nichole Nerconis de Arelio, petilio continebat,
quod idem Nichola in sua ultima voluntale quoddam oralorium fieri et edificari man-
davil, in quo prò salute anime sue suorumque remedio peccalorum misse possent ia-
terdum el alia divina officia ceìebrari, quodque idem Andreas procuialor procura-
Iorio nomine prò eisdem volens dicli Nichole defuncti iuxla testamenti sui tenorem
exequi voluntalem, oralorium sive locum qui dicitur iocus Muratarura sancte Marie de
Ponte in burgo el parrocliia ecclesie sancii luslini et infra cerchias civilalis Aretii edi-
ficari fecil et coiistrui rum altare et aliis oportunis, in quo certe Murale ad Dei ser-
vilium sunt incluse. Quare procuratorio nomine quo supra idem Andreas in nostra
presenlia conslitutus humililer supplicavil, ut nostrum preberemus assensum quod
oralorium sic constrnctum ibi possit de licentia nostra esse, et quod per congruum
sacerdotem ipsis Muralis possinl divina offilia in eodem, ut decuerit, celebrar!. Nos
igitur altendenles quod divini cullus episcopali solicitudine sunt augendi, votis suis
benigne inclinati, iuxla petilionis sue tenorem, sine iuris preiudicio alieni, licentiam
338 DOCUMENTI PER l.\ STORIA d' AREZZO [7I1-"K{.
sibi (luxinms conce(len(lam(1). In quorum loslimonium pieseiis piivilegium (iftri ius-
sìinus et sigilli nostri inanimine roboraii. Datum Ardii, die xx° mensis aprilis, xiiii'
indictionc, unno Domini a nativilale millesimo trecentesimo sextodecimo.
712.
Il vescovo Guido Tarlali conferisce indulgenze a coloro che aderissero alla Com-
pagnia dei Disciplinali del Crocifisso.
Arezzo - 1 nOTCìnhrc 1316. f Arch. Capii. A' Ar.: Carte di varia provenienza
Sinossi Pacinelli, n. b2].
La caria originale è perdtila, ma il privilegio episcopale irovasi inserilo nel decrclo del vescovo Boso
Ubcrlini, dell' 8 dicembre 133S, documento che ho dello sopra essere oggi disperso. L'ho rintracciato in-
vece ira un gruppo di pergamene raccolte dal can. archivista Cosimo Pacinelli e da lui donate nel 1798
all' Arcliivio del Capitolo di Arc7.zo.
(De Giudici), Lettere critico-istor., 12.
Guido miseratioue divina episcopus aretinus universis Christi lidelibus t.im clericis
quam laicis per arelinam civilalem et diocesim conslitulis ad quos presentes advenerint
salulem in Domino. Devotos ecclesie et sectalores fidei ortliodoxe in penilentie propo-
sito landabiliter consislentes, digna nos convenit gialla prosequi et favore, ut ipsi de
sincerilalis sue letentur affeclu, et alii eorum exemplo ad devolionem carilatis ferven-
tius accendantur. Cum itaque pio parte ... piioris et ... consiliariorum sotietalis discipline
redemptoiis et patiis nostri domini lesu Christi crucifixi de civitate Aretii et aliarum
sotietatuin eiusdem discipline de caslris et locis coinitatus civiialis prefate que subsi-
stunt et adherent ut membra sotielati civiialis prescripte, cuius auctor fuimus et fir-
inator, et ad laudem Dei et individue Trinitalis disposuinius esse protector, fuerit nobis
humiliter supplicatum quod quando et quotiens sotietates prescriptas congregari conti-
gerit ubicumque pio exeijuiis niortuoruni et alias prò devotionibus, disciplinis, laudibus,
lectionibus passionis eiusdem Crucitixi, seu quibuscumque processionibus universis et
singulis de sotietatibus ipsis et omnibus aliis tara maribus quam feminis qui vel que
aderunt ad premissa vel aliquod premissorum, seu qui prò conservando et augendo
locum quem sotietas ipsa conslrui fecit et pio elemosinis faciendis benefactores fuerint,
(I) Due altre lettere emanò lo slesso vescovo Guido in favore di questo nuovo monastero: una i: o novem-
bre 1319 per fare appello ai fedeli affinchè elargissero oblationi "abbatisse el monialibus que, sprelis mun-
danis illecebris, eligerunt famulari domino lesu Christo volumiaria paupertate,(») non habenl unde vivant nisi a
Christi fidelibus subvenialur eisdern,,; colla seconda lettera del 10 luglio 1320 il vescovo concede alle mo-
nache di s. Maria del Ponte il "velum professionis . . .. Datum el aclum in civitate Aretii, intra domum epi-
scopalem que dicilur guardarobba, sub anno Domini a nativilale Millesimo trecentesimo vigesimo, indictione
tenia, sancto patre domino lohanne papa XXll residente, die .x'' mensis iulii,,. Arch. Capii, d' Ar., Carle di
varia provenienza Sinossi Paci, nn. 165, 168; Spicilegium Benedictin. 1, 22,23.
Il piccolo monastero fu fondato nel 1306 da Niccolò di Nercone "ad honorem Dei, sancle Trinitalis et
beate Margarite,, al ponte dello delle Gagliarde sul torrente Castro, entro la città, in via di s. Giustino. Delle
pie persone fecero legati a quelle monache, che si dissero pure le Murale del Ponte, ma vissero miseramente.
Nel '.357 circa si riunirono alle monache di s. Croce.
(•) Nell'originale sta scritto invece: votuntarie paupertatis.
AN. 13 IG- 1318] CODICE DIPLOMATICO 539
indulgenli.'im concedere dignaremiir, iios qui lelamur ul pluiimum, diim L,'regem
noslram conspicimus in fervorem fidai et operibus carilalis acceiisam, allendentes
quod per congregaliones ipsaium solielaluin mullipliciler cessalur a malis, liomines
ipsarum exciescunt colidie et proniovenlar ad bonuin, laiules refeninlur allissimo de
benefitiis nobis datis, suffragia prò morluis ministrantur et alia malia Unni saliibriler,
per que sperandum esl quod ipse lesu Chrislus nobis eril propilius ad parcendum,
et civitas aietina giierraium diulius oppressa discrimine, Iranquillilale concordie et pacis
duicedine perl'ruelui'; rnpienles bomines dietarum solielaluin in lam laudabili opere
confovere et ipsorum volis annuere in hac parte, omnibus et singulis utriusque sexus
qui premissis aderunt maxime qnando et ubi predicabitur verbum Dei vai fiet confessio
per aliquem sacerdfilem, quadraginta dies de iniuncla sibi penitenlia de omnipotentis
Dei misericordia et beali Donali niartiris palroni nostri atictorilate confisi misericordiler
in Domino relaxamus; commiltentes predicatoribus et sacerdotibus qui confessionem
fecerint quod diclis solietalibus et hominibus earumdem ac populo universo qui lune
aderint ad premissa possint indulgentiam huiusmodi nunliare. In cuius rei teslimonium
presentes fieri l'ecimus nnstio sigillo munilas. Datum Arelii sub anno Domini a nati-
vitate i[)sius Millesimo Irecenlesimo sostodecimo, indiclione xiui", die kaleedarum men-
sis novem!)ris.
713.
Giovanni XXÌÌ dà facollà ai Frali Minori di vendere il luogo primitivo da essi ab-
bandonalo e col denaro relrallo compire la nuova chiesa già cominciala a co-
slruire entro la città.
ÀTJg'none ■ 2 nuiggio 1318. [Ardi. Capii, d' Ai., Carte di varia provenienza, Sinossi Paci,
n- 160: Ardi. Vatic. Reg. Ioan. XXII, aii. Il, voi. 68, ep. 1788].
min. 320X390.
Bidlar. Francisc, V, 1.51, n. 323.
lohannes episcopus servus servorum Dei dilectis fiiiis ... guardiano et fratribus or-
dinis fralrum ininorum aretinorum salulem et apostolicara benedictionem. Meritis vestre
rebgionis inducimur, ul Illa vos gralia prosequaraur quam vestris necessitatibus fora
conspicimus oporlunam. Sane oblala nobis vestra petilio conlinebat quod vos olim vestra
comodilale et animarum utilitate pensalis, dimisso loco quem primitus habebatis, alium
intra civitalem Arelinam de licentia sedis apostolica recepistis (1) et in eo edificare ec-
clasiam incapistis. Verum quia ad consumationem incepti operis vobis non suppetunt
facultales, suppiicastis nobis humiliter, ut vandendi predictum locum veslrum dimis-
sum concedere vobis licentiam dignaremur. Nos igitur, vestris supplicationibus inclinati,
vendendi et alienandi locum predictum dimissum et recipiendi inde pratium prò edi-
ficalione dicti operis iam incepli, liberam vobis auctoritate presantium concadimus fa-
cullatem. Datum Avinione, vi non. maii, pontificatus nostri anno secando.
(i) Ved. docum. nn. 513, 555, 684.
5iO DOCUMENTI PKB LA STORIA d' AREZZO ['H.
714.
// vescuro (ìuidu apijrocu la fondazione del monastero di s. Maria di Monte Oli-
relo, istituito da Hcrnardo Tolomei e l'utrizio dei Patrizi nobili senesi.
Arezzo, Palazzo Episcopale- 26 marzo 1319. |li. Ardi, di Si. di Siena, Monte Oliveta maggiore,
voi. 1, pergamena n. 3|.
min. 520X480. - II sigillo episcopale manca.
Lancellqtti, Hislor. Olivetanae, II. - Uciielli, /te/, sacra, II, 423.
Guido iniseralione divina episcopus arelinu.>< iiobilibus el discretis viris Bernardo
quondam domini iMini de l'iolonieis el Patrilio (|uoii(lam Francisci de Patriciis de Senis
dileclis nobis salulem in Domino sempiteniam. Polonlia Dei ex allo progrediens eorum
corda iilnslral qnos elegit, el mciilcs eoiuin gralia superna inducens ad opera chari-
talis fxlollil eas rotidie in virlules el, ul possint elecli qnielius in illius conlempla-
lione persistere, qui elegit Deo se dedicanl et sua exponunl et exhibont servitia lesu
Christi, ut in illis sic exposilis et coilalis odificenlur ecclesie, divina relebrentur my-
sieiia et ipsum corpus Chrisli prò redemplione Immani generis liadiluni passioni ora-
tionibus inslilutis in altari per sacerdotes cathoiicos ymmoletur. Sane precepimus, Ber-
narde ac Patritii dilecti nostri, quod in operibus charilatis sic liactenus insudastis, sic in
penitentiae proposilo laudabiiiler peisiilislis quod divina gralia infiammali poderia vestra
de Acona el iMelanino in i)resenlia Capiluli ecclesie catiiedi-aiis Areliiie Deo conlulistis
et Virgini gloriose, ad cuius reverentiam monasterium in Acona conslrualur sub regi-
mine beali Benedicli et observantia monacliali el divina in ilio celebrentur mysleria
ad iaudem ipsornm, aiiiniarnm vestrarum el chiisliaiioium salulem fìdelium ac pro-
fecliim: posluianles linmiiiter ul ali()uibus discretis viris super dedicalione personarum
vestrarum et sotii, quam hodie Deo el beate Marie mairi eius sub prescripla re-
gala disposuislis facere in monasterio supradiclo et super benedicendis veslibus albis
quas geslare inlendilis el super induendis ipsis iuxla morem solilura monachornm,
nec non super videndo in Acona et ordinando locum ibidem construendo monasterium
magis aptum, et super infigendo in ilio crucem, benediclionem sive oralionem profe-
rendo, ac per nos benedicendo lapidem primarium imponendo vices nostras committere
deberemus; insuper exemptiones ipsius monaslerii el alia in petilione veslra conlenta
per privilegium nostrum de assensu Capiluli nostri concedere dignaremur. Nos autem •
coDsideranles veslre merita probitalis el quod ex transactis operibus digne laudis insignia
reporlalis; cousideraiites etiam quod ex dedicalione veslra et erectione monaslerii sepedicti
ecclesia Dei extollilur, augebitur cullus divmus ipseque Chrislus el eius mater lauda-
bilur mullipliciler in cordis el organis plurimorum, pelilionem vestram ex cerla scientia
duxiraus admillendam et contenta in petitione ipsa de consensu prescripli Capiluli ad
hec presenlis quanto plenius valeal approbamus, el per presens privilegium concedi-
mus et largimur; el ut pelila per vos el in petitione veslra contenta conlinue fìdelibus
plenius palefìanl, et concessio nostra et laigitio petitorum omnibus clarius innolescat,
oiandamus ipsa preseuli privilegio describenda. Commiltimus enim vicem et auctori-
AN. 1319] CODICE DIPLOMATICO 54i
talem nostrani religioso el discreto viro domino lohanni monaclio alibalie de Saxo
nostre diocesis mine in cathedrali ecclesia nostra residenti ad altare in ecclesia ipsa
conslructum per Cionem Detavive quod dedicalionem, qnam vullis facere vos supra-
scripli Bernardus, Palritius el ... solius Deo et beale Marie de Oliveloin Acona in mo-
nasterio constrnendo ibidem sub regula beati Benedirti et habilu ac observantia mona-
cali, reci[)iat vice nostra et albas vesles quas gestari' vullis benedical el indual illas
vobis. llem committimns vicem et aactoritatem nostrani discreto viro presbitero Restauro
capellano ecclesie de Morello et nunc apud donium Fraternitalis sancle Trinilalis
de Aretio commoranti, quod vadal ad podere de Acona et locum magis aptum mona-
slerio conslruendo in ilio designel, crucein figat ibidem, benedical illum cum oralione
solita in hiis el per nos benedicendum lafiidem primarium ibi ponat. Concedimus insuper
auclorilale liuius privilegii et largimur de assensu Capitali supradicti, quod in prediclo
loco de Acona nostre diocesis, silo in comitalu senensi, in parrochia sancii Angeli de
Luco plebalus plebis de Sallu diocesis supradicte, monaslerium erigalur cum campanili
et campanis ad honorem Virginis gioiiose sub regula beali Benedicli el observantia
monacali et vocelui' monasterium sancte Marie de Olivelo in Acona, proni extitil postu-
latum. llem quod locus sive monaslerium ipsuni per abbalem dumtaxal regalai' et gu-
bernetur imperpeluum, et numquam per laycos seu clericos seculares, sed semper
per abbates el monachos permansuros ibidem, regula beati Benedicli servelur el obser-
vantia monacalis vigeal in eodem. llem ut abbas et monachi conversi et alii familia-
res qui prò tempore fuerint in inoiiasterio ipso liberius et quielius valeant Domino
famulari, monasterium ipsum liberum facinuH el exempluni al) onini solutione deci-
marum, iui'e cathedralico, daliis, collectis, imposilis, et aliis occurrenlibus oneribus
et factionibus quibuscumque el ab onini lege iurisdilionis el diocesani; decernenles
el mandanles ipsos seu monaslerium ipsum in |»rediclis vel aliquo piediclorum nullo
tempore aliqualiter molestandos, confiimalione abbalum dicli monasterii, visitatione
ac conlìrmalione ipsius cundegenliuni in eodeni vobis dunilaxat nostiisque calholicis
successoribus. reservalis. llem quod apud ipsum monasteiium sii et esse [lossit ceme-
terium ubi et in quo se[)elliàntur abbates, monachi, convei'si el familiares omiies mo-
nasterii supradicti. llem prò amplianda ipsius monasterii liberiate, quod abbas nane
eligendus in ipso et qui fuerit ibidem prò tempore per se vel alium cui commiserit vices
suas, |)0ssit et liceal sibi confessiones monachorum, conversorum el familiarium om-
nium dicli monasterii audire et eis prò commi^sis imponere jìenitentiam salutarem,
corrigere et absolvere ipsos omnes et singulos prout visum fuerit decens esse. llem quod
abbas et monachi monasterii prefali possint in ipso monasterio constilutiones facere
in'his que spectarent ad ipsum monasterium quas utiles et decentes providerint prò
eodem, llem quod abbas (pii |)ro tempore fuerit in monasterio supradicto possit et
liceat sibi confileri sacerdoti cui volueril et cuncta sacramenta el absolulionem per-
cipere ab eodem, et ordines ab episcopo catholico (|uem ad hoc duxeril eligendum,
hoc eliam licilum sii el possint monachi conversi et familiares qui prò tempore fiierint
in eodem de licentia tamen abbalis monasterii supradicti. Premissa vero concessa et
largita per nos et unumquemque ipsorum valere volunius et tenere sine iuris preiu-
dicio alieni: non enim per ipsa volumus nec inlendimus alieni preiudicium generari.
Addentes quod abbas, monachi, conversi et familiares monasterii prefati non |)ossint nec
debeant parrochianos aliarum ecclesiarum recipere ad divina vel eis ecclesiastica sacra-
542 UOCUMl'.NTI PEIl LA STOlllA U' AltIvZZO |714-7I0.
melila coiiferre siiie liceiilia rccloiis expressa illìiis ecclesie ile (]ua csseiil |Kiirocliiani
qui veileiil andiic preilicla vel ipsa reci[)ere al) eisdem. In ctiiiis rei leslimoiiiiim [)re-
seiis privilegiiim scrihi inaiidavimus per (lu;ulagiium camere nostre scrib.im el noslri
peiiiierilis sigilli inimimine iiisigiiiri. Daliim el acliim in civilale Arelii, in sala episco-
palis palalii, sub anno Domini a naiivilale eiusdem Mcccxviiii. indiclione secunda, tem-
pore sancii palris domini loliannis pape xxii, die lune xxvi mensis marcii, preseiilibiis
Berluldo Mascii de Pielramala domino Viviano de Doma, domino Bicho quondam do-
mini Orlandi de AlhorgoUis, sere Donato Menaci priore sancii Andree de Serris are-
tine diocesis, domino Giano quondam domini Verii de (^erchis, Naido de Glierardinis,
Mino quondaui Concialconis de Hadda el ser Giuntino quondam Mencii teslibns ad hec
vocalis ol rogatis.
Ego Guadagnus quondam ser Giunte index ordinarius atque nolarìus arelinus civis
et nunc prefali domini episcopi scriba publiciis prescriptis inlerfui eaque mandante
diclo venerabile domino scripsi el in publicain formam redegi signum apponendo jiro-
prium consiielum.
715.
Giovanni XXll rivolge ammonizioni al vescovo Guido Tarlali che favoriva i Ghi-
bellini in ìiomagna, nella Marca Anconelanu e nel Ducato di Spoleto e si era
adoperalo per la ribellione di Assisi e di Spoleto.
Avignone - 5 aprile 1320. [Arch. Conuin. di Perugia].
nini. o.SOX^iS- • Pergamena jjene conservala, col bollo plumbeo tuttora appeso.
Fimi L., Eretici e ribelli netl' Umbria dal 1320 ni 1530 ecc. (in Bollett. d. li. Deputas. di Star. Patr. per
V Umbria, III, 469).
lohannes episropus servus servorum Dei venerabili fralri (Guidoni) episcopo aretino
salulem el aposlolicam benedictionem.
Non possumus nec debemus de te iilterius silenlio preterire, quin libi, qne veritas
habet et nobis de aclibus tuis detexil relalio fìdedigna, noslris lilteris exprimamus.
Habet enim frequens multorum ex processibns tuis nata et prò ipsorum continuatione
successive continuala relalio, quod in quibiislibet novitatibus, quas in Romaniole,
Mar^hie Anconitane el Ducatus Spolelani provinciis frequenler pariunt el faciunl Ge-
belini, ponendo sediliones in terris et dissidiosa scandala in diclis provinciis suscitando,
manum tenes ila quod nulla suscilatur ibi dissensio, cuius ordinamenti tu non exti-
teris conscius, minisler et aclor vel ex post l'acla non fueris fullor solicitus el diligens
prosecutor, gentem tuam in favorera eorum el devotorum ecclesie dispendium destinando.
Super quo quanta status tuus respergatur infamia, quanta labe deteslabilium exces-
suura involvatur per temelipsum tu ipse dispicies si hec consideres diligenler. Refert
eliam (ide digna relalio, quod licei prudenliain tuam non lateat civitalem Assisinatium,
terram foie peculiarem Romane Ecclesie, utpote in eiusdem Ducatus provincia con-
slitulam, el mulationem pacifici status ipsius, loti diete provinole divisionem et scaa-
daluui comminar!, el dampna gravia iuribus Romane ecclesie irrogare, ad cuius fìdeli-
tatem et obedientiam el iurium defensionem est ascrictus per proprium iuramentum,
AN. 131 9-1 320] CODICE DIPLOMATICO 543
tu lameii Mutio quondam Francisci mililis de Assisio, eiusque complicilms in porver-
lendo civiiatem eandem, saos expellerrdo, el etiam trucidando concives, diclanique
civitalem in perversione huiusmodi centra nos et Romanam Ecclesiam delinendo, presti-
tisli et prestas consilium, auxilium et favorem in tantum, ut nulla fuisset in eadera
civitate mutalio, nulla expulsio civium, nulla etiam alia iiovitas atlemptala, nisi tu!
favoris precessisset auxilium, sive in ipsius faclionis |irintipio preslilum sive [loslmo-
dum subseculum illud idem referlur de facto novitatis que subsequenler in civitate con-
tigit Spoletana. Suntne hii fructusquos debet oliva fructifera fruclificare in domo domini
et proferre? Suntne hii fructus boni, quo?, tu tanquam arbor bona sperabaris in Are-
tina ecclesia productura? Estne ex tuis aclibus commeiidabilis lalis odor, in cuius fra-
granlia possit mater ecclesia delectari? Sunt profeeto liiis omnino contrarli, ex quibus
suscitantur odia, germinantur dissidia, vaslitates provinciis ingerunlur et eidem ecclesie
dampiia gravia irrogantur. Licei igitur ex premissis conlra te iustis deberet et posset
prò tanta ingratitudine sedes apostolica commoveri, volenles tainen adhuc paterne
lenitatis cophinum arboris tue radici bus adhibere si forte deinceps proferat bonos
fructus, fraternilatem tuam monemus, rogamus et iiortamur attente, libi dislricle pre-
cipiendo maiidanles ac sano Consilio suadente?, qualinus benefiriorum que a predicta
ecclesia recepisti non iramemor, nec ingratiludinis reus, sed gralus potius relribulor
exibeas te virura oranimodis volis eiusdem ecclesie uiiiformem et dimissa vetustate vite
prioris, in meiioris vite transeas novitatem' el ad l'equisitionem dilecli filli ... rectoris eiu-
sdem Ducalus prediclis intrinsoois Assisinatibus non solum omnem favorem el auxilium
sublrahas, sed adversus eos quamliu inceple inobedientie rebellione perslilerint, eidem
reclori assistas auxiliis oportunis, ut culpas preteritas ex laudabilibus sequentibus acti-
bus valeas expiare. Alioquin aperte libi predicimus quod nec possumus nec inlendimus
ulterius similia de tuis actibus conniventibus oculis pertransire, quin conlra te debile
procedamus, proul iuslitia suadebil.
Data Avinionie, Donis aprilis, Poiiliflcalus nostri anno qnarto.
716.
Lellera del vescovo Guido colla quale esorta i fedeli a prestare aiuto per com-
pire gli edifizi annessi alla chiesa di s. Margherita in Cortona.
Civitella ■ 10 niaggrio 1320. [Ardi. Capii, d' Ar., Memorie diverse, HI, n. 20].
Copia del sec. XVIII. L' originale si è perduto. Alla carta, inferiormente, era appeso un sigillo di cera
"cordulis serids rubris et croceis, in quo adest imiago Mariae virginis et subtus adsunt duae aliae imagines
et in pede est imago episcopi, cum litteris: s • clidoms • divina • miseratione • ti>i ■ aretini, ,.
P. LoDov. da Pelago, Leggenda della vita e de' miracoli di s. Marglterila da Cortona scrilta da fr.
Giunta Bevegnaii, parte li, 108, n. xiii.
Guido miseratione divina episcopus aretinus universis Christi fidelibus tam clericis
quam laicis per civitalem et diocesim Arelinam constitutis salutem. Cum apostolico
doceamini eloquio peccala nostra eleemosinis redimenda decel ut nos qui ad curam
expositi sumus subditorum ad ipsa diluenda eosdem subdilos solerti studio inducamus.
r)4t DOCUMENTI PKR 1,A STOHIA I)' AllKZZO [716-718.
Cum itaqiie in terre Corlone prescriple noslre diocesis conslriicla sii ecclesia sub vo-
calmlo satii'li Basilii l'I perfei'lionfì indigeal {iamornm hiiliilalìilimn, in quiiìiis residere
possiiil tjui doservire tiabeiit ibidem, ubi bone memorie soioiis Maig^iiile coipiis (iiiie-
scil, fuit prò parie recloris eiiisdem ecclesie nobis humililer supplicaliim quod cidem
iiihil propriiim obliiienli ad ipsarum domorum tonstiuclioiiem subvenire de oporluno
remedio dignaremiir. Nos veio ad liiiiiisniodi jiia opera libeiiti animo conciirrentos et
piis siipplicaiiliiim precibus cii|iieiiles aiiiuiere, de omnipoleiilis Dei misericordia et
beali Donali marliris patroni nostri suffragio roborali, omnibus vere penitenlibus et
confessis qui ad hoc matium porrexerint qnomodolibel adiutiicom quadraginta dies
de iniiinria pcnitentia misericnrdiler in Domino relaxamiis, omnes gratias et indulgen-
tias per cumdem rectorem ipsi ecclesie samii Basilii vel alinm ipsius nomine aquistlas
vel quas inposterum oblineri conligeril ex nunc auclorilate presentium approbanles.
Datum (livilelie, die x maii, in indictione, snli aniKi Domini mcccxx.
Il conte Guido de Porciano rende a lìerloldo, Cguccione, Manfredino e Barlolom-
meo da Peiramala la ottava parte a lui spettante del castello di Cortona e delle
appartenenze di esso.
Castello (li Bucine ■ 13 giugno 1320. [lì. Ardi. Fior., Diploiii., lì. Acquisto Strozzi-Uguccioni}.
min. I70X49O-
In Dei nomine amen. .4nno Domini a naiivilate .Millesimo CCCxx", indiclione ter-
tia, die decimaterlia mei:sis giunii. Appareat manifeste quod vir nobiiis et egregius
dominus comes Ciuido condam domini comitis Guidonis de Porciano, prò Dei gratia
in Tuscia palatiniis, ex certa et sana et pura scientia et non per aliquem errorem dedit,
vendidit et tradidit per se et suos heredes iuie proprio et in perpetuum nobilibus et
discretis viris Bertoldo, et Uguiccione et Manfredii:o el Bartolomeo condam .Masii de Pie-
traniala de civitale Aretii, emenlibus et recipientibiis et slipulantibus prò se el eorum
heredibus vel qiiibusvis eorum concesserinl, oclavam partem quam babet in castro de
Ghalatrona (') de comilalu dominorum comilum Vallis Ambre, et generaliter omnia
alia et singula sua iura et acliones reales et personales, utiles el directas, medias sive
mixtas, lacitas et expressas el generaliter omnes alias el singullas iura el actiones
que et quas nunc habel vel in fulurum habere posset vel ad dicium dominum comitem
Guidonem spectarent aliqua catione, modo vel iure ex quacunque causa vel iure ad
eum ab odie in anlea vel in fulurum ao eum spectarent et qnacumque causa essent,
scilicet in fidelibus et ficlibus et censibus el pensionibus et -pedagiis el in domibus
el in Uirribus et muribus castrorum et sleccatis et fossibus et claudendis et caslella-
n'ariis hominibus, homagiis, familiis, fieribus et raddilibus, prestationibus, iuribus,
iurisdilionibus, honoribus, maggiurantiis, reverentiis, segmenlis, terris cultis et incultis,
poderibus, tenemenlis, silvis, piatis, pascuis, fontibus, aquibolis, nenioribus, stirpelis,
sepibus, aiboribus, el aliis quibuscumque locis et rebus etc, prò pretio et nomine
pretii cenlum vigintiquatuor florenorum de bono et puro auro ad rectum pondus Co-
(•) Sic, in luogo di Oalatrona.
AN. 1320] , CODICE DIPLOMATICO 545
munis Florenlie ponderalornm, quod prelium lotum dictus dominiis comes Giiido ven-
ditor confessns et contenlus fuit se habuisse et recepisse a dictis eroptoribus et ad eins.
ulilitatem converstim osse. Et si diete res vendite sive possessiories plus valerent a"nt
maioris pielii etc.
Ada sunt omnia hec in domo curie dominorum de castro de Bucino, presentibTis
lestibus ser Gboro notario filio Giovagnoli d« civilate Aretii et Baro Tendi de Linde-
gnano et Tarlato Pagno de civitate Aretii et Migro Guiglielmi de €appano1Ie et aliis
piuribns testibns ad hec vocalis.
(Sn.) Ego Angelus condam Lachi de Bucino index ordinarius et imperiali ancto-
ritate nolarius omnibus snpradictis inlerfui et rogatus scripsi et publicavi.
718.
Il vescovo Guido approva l' isliluzione del monastero Agostiniano di s. Croce, nel
suo castello di Civitella.
Arezzo, Palazzo Episcopale - 3 dicembre 1320. [R. Ardi. Fior., Diplom., Bonifazio].
■ mm. 365X345. • -Nel mezzo della piegatura restano i fili serici ai quali era appeso il sigillo episcopale
che ora è distaccato e posto tra gli altri conservati nel medesimo Archivio Diplomatico.
In nomine Dei amen. Nos Guido miseratione divina episcopus aretinus per presens
inslrumentnm notum facimus universis et singulis tam presentibus quam fuluris inspi-
cienlibiis illud, quod, supplicatione audita religiosarum et discretarum sororum in castro
nostro de Civitella moranlium, prope abbaliam que fuit in Sumraa, quod ad reveren-
tiam Christi patris et beale Crucis de domibus quas habenl in dicto castro intendunt
monaslerium facere, ibique in pauperlale famulari Altissimo sub reguia beati Agustini
quam volunt servare ibidem, et in dictis domibus, que sunt iuxta cimiterium abbatie
prefate, viam que est iuxta muros, domum hospitalis de Misericordia et plateam ante,
construere oratorium et altare, et quod ad premissa nostrum dignaremur prebere assen-
sum, benefactoribus ipsarnm et dicti loci indulgentiam largiendo, letali sumus habunde;
et considoranles quod decens et insta est petitio ipsarum, luaxime cum asserant ad
hec accedere asseiisuni prioris abbaile prefate in cuius panochia sile sunt domus prò
ipso monasterio erigendo, supplicationem ipsarum duximus adniictendam. Unde ipsis
sororibus, auctorilate huius inslrumenti sen privilegii, duximus concedendum: quod
in domibus suprasciiplis possint ad Christi laudem et beate Crucis monasterium eri-
gere; quod monasterium sanete Crucis debeat nuncupari deince(»s; in quo monasterio,
si predici! prioris accedat assensus, construendi oratorium et altare pienam concedi-
mus facultatem: in quo monasterio beati Agustini regulam sorores ipse in pauperlale
debeant observare; in quo altari per abbatie prescripte priorem dumtiixat sen illum
cui concesseril licentiam specialem, divina misleria ceiebrentur. Cui priori commicti-
mus, auctorilate presentium, designalionem monasterii prelibati, et quod vice nostra
primarium lapidem ibi penai tara benedictione in|hatusmodi impositione lapidis can-
tari solita sive legi. Et quia decet quod religiosam vitam servare voientes in eorum
pio proposilo suffragentur, omnes et singulos tam clericos quam laycos Aretine civi-
tatis et diocesis exhorlamur in Domino et precamur, qualinus presentis laudabilis operis
546 DOCUMKNTl PER LA 8T0IUA D' AHEZZO [7 18-" 11).
velini osso pai liii|tos ad ipsius opeiis coiislriKlioiHjni ci eicclioiKMii ailiulrict!s ipsornm
iiiaiius ullicai;ilur poirigendo, ila ijuod per lieo ul alia hoiia que receiiiil, Domino in-
spirarne, ad eterna possinl gaudia pervenire. Ut antem benefaclorcs huiusmodi ad liec
libenlius se coliaplcnl ciim exinde cognoverint se premia percepisse, nos, confisi de
auclorilale omnipolenlis Dei ol beali Donal[i marli]ris patroni nostri, omnibii|s vjere
penilenlibus et conl'essis qui ad lioc opus et subslonlalionem ijìsaium sororum inanus
porrexerint carilalis, quadraginta dies de iniuucta illis penitentia misericorditer in Do-
mino relaxamus. Ad horum autem leslimonium, corroboralionem et Hdem prcsens
instrumoiilum s(Mi priviicgium per Guadagnum sere (linnle camere nostre scribam in
publicam lormam mandaviraus redigi et insigniri nostri appensione sigilli. Dalum et
actum Arelii, in sala malori paialii episcopalis, sub anno a Daliviiale lesu Cristi mil-
lesimo trecentesimo vigesimo, indiclione tenia, sancto palre domino lohanne papa xxii"
residente, die mercurii tenia mensis decembris, presentibus domino Raynerio priore
sancii Angeli in Archaltis, domino Bicho quondam domini Orlandi de Albergottis, sere
Mignano de Radda mansionario Canonice aretine et sere Feo Bonagure de Biblena no-
tarlo lestibus ad hec habilis et rogatis.
(Sn.) Ego Guadagnus quondam domini Giunte imperiali auctoritaté iudex ordina-
rius atqne notarius, arelinus civis, et nunc prefati domini episcopi scriba publicus,
predictis intèrfui, eaque mandalo prefati venerabilis patris domini episcopi scripsi et
in publicam formam redegi rogalus, signum apponendo proprium consuetum.
719.
Sciano di Pagno Camaiani mercanle e banchiere aretino presta ai cilladini di Cor-
tona seimila seicento fiorini d' oro da restituirsi in sei rate.
Cortoua, Chiesa di s. Andrea ■ 16 aprile 1321. [R. Ardi, di St. di Fir., Proloc. di ser Astoldo
di Baldinuccio da Vitiano, A 967, an. 1320-21].
In nomine Domini amen. Anno Christi a nalivitate Millesimo CCC.xxi, indictione mi",
tempore domini lohannis pape(l).
Die sexladecima mensis aprilis. Actum in terra Cortone, in ecclesia sancii Andree,
piesenlibus presbitero Ranaldo reclore diete ecclesie, domino Oddone, domino Simone,
ser Amadeo Hermanni et sere Cesco Tuli terrigenis de terra Cortone, domino Bicho
de Albergottis, Brandano Fucii de Albergottis, Berluldo condam Ranaldi Arengerii,
Pagno filio condam Guascucii de Guaschonibus et Guascho condam domini Benciven-
nis de Guaschonibus eie. Dorainus Guilielmus condam Ugucii, -dominus Homodeus Ni-
cole (*), Gorus Fucii Griffolini, Gorus Cristofori, Bernardus frater eius, Guiducius Ranal-
ducii, dominus Johannes domini Guidonis, Ranaldus Bencivennis, Guiducius Guidonis
notarli, Bertuldiis Meli, Michele Amadei, Capellonchius merciarius, Cecchus Nicole,
Cecchus Coradini, sere Nucius Guidonis Boccie, Martinus Tartari, Guiducius Dette-
fecis, Boccholus domini Caccie, Danieli Venuti, Tofus Zacagnini, Stefanus Bencivennis,
(•) Aggiunto neU' iDterlinea.
(1) Nola cronologica a capo pagina.
AN. 1320-1321] CODICE DIPLOMATICO 547
Bucius Venuti, Reslorus Beni, Silvestrus Venture, Paulus Bencivennis, Barlholus Ri-
cordi lanaiolus, Tofanus Angeilerii, Vannes (ìuillelmi, Peruscinus speliarius Ranucii,
Prode Raneroii Prode, Capanna Naidi, Vannes Meli, Pucciareilus domini lohannis,
dominus Paulus iudex, Rigo Falli, omnes et singuli suprascripli homines(') terrigene
terre Corlone, sponte, solemniler, scienler el deliberale, coram me Astuldo notarlo et
teslibus suprascriplis, fuerunt confessi et contenti se habuisse el recepisse a Sciano
condam Pagni de Camaianis cive el mercatore aretino sex milia sexcentos florenos de
bono el puro auro, de liga el pondere civitatis Florentie, nomine et ex causa mutui de
vera specie et de puro capitali ac de gralia speciali, *el ipsam quanlitalem fore con-
versam in eoruni utililatem* ('')• Promillenles ipsi terrigene omnes et singuli, simul et
quilibet ipsorum in sollidum per se et eorum heredes, diclo Sciano stipulanti el reci-
pienti prò se et suis heredibus et cui ius suum concesserint, lotam el inlegrain diclam
summam et quanlitatem florenorum dare, solvere el restituere cum effeclu in lerininis
iolrascriplis videlicet: Mille cenluni florenos auri per lotum mensem mail pro.xime
venlurum, el reliquam quanlitatem el summam quinquemilium quingentorum florenos
auri in quinque annis pioxime venturis, solvendo singulis ipsis quinque annis in medio
mense mali Mille centum florenos de dieta summa et conliiinahdo(l) ipsis solulio-
nibus ita quod, finilis ipsis terminis, dieta quantilas sit soluta el numerata ut dictum
est eie. Renumptiantes exceplioni eie. Qui debitores omnes et singuli confilentes et
recognosceotes se et eorum quemlibet in sollidum vere teneri ad dicium debilum
creditori prefalo, promiserunt et convenerunt omnes simul et quilibet ipsorum in solli-
dum dicto creditori slipuianli uL dietum est, ipsius debili confessionem et solutionem
facere in terra Cortone, in civitate Aretii, Florentie, Perusie, Castelli, Senarum, Pisarum
et in omni alia terra, loco et foro et coram quocumque et sub quocumque eie. Quod
si, ut dictum est, factum et observalum non fueril aut si erit in aliquo conira ventum,
tunc promiserunt dicto creditori stipulanti solvere plus nomine pene duplum dictorum
florenorum etc. cum refectione dampni eie. et obligalione honorum eie. que omnia se
prò eo constiluerunt possidere eie.
(•) Neil' interlinea. (•>) parole aggiunte nell' interlinea.
(I) Il 24 maggio susseguente il sindaco del Comune di Corlona pagò al suddeUo Sciano Camaiani la
prima quota di 1100 (ìorini, "in domo filiorum Guascudi de Guasconibus,,.
"Eodeni die et loco. Pagnus olim Guascucii de Guasconibus sponie per se et suos heredes, donandi animo
et ex mera lihcralitale, fecit dicto Paulo (cioè "condam Bencivennis de Cortona,,) stipulanti et recipienti prò
sindico, Comuni et hominibus terre Cortone, et presertim prò illis quorum nomina continentur in instrumento,
de quo infra lit mentio, finem et absoliitioneni de non pclendo de mille florenis auri de summa vi»' lloreno-
rum auri; quani quantilatem sexmiliuin florenorum auri prefatus Paulus syndicus tunc dicli Comunis ordina-
tam manu sere Francischi de Tutti de Cortona et ut procurator specialium hominum eontentorum in ipso
syndicatu dicto Pagno dare promisit, ut patet manu mei Astuldi die xvi mensis aprelis,,, (Protoc. dt).
I Guasconi, che credo oriundi della citlJi di Firenze e che al finire del XV secolo più non sussistevano
in Arezzo, ebbero quivi un floridissimo banco di cambio, mentre esercitavano un attivo commercio di panni.
Posseggo una pergamena, in cui sta scritto un atto che stipula il 20 marzo 1328 Luto di Guascuccio di mes-
ser Pagno Guasconi cogli uomini componenti 1' università del castello di Foiano, i quali (se ne nominano
oltre duecentocinquanta) ricevono da lui in prestito "vigintitria centenaria florenorum de bono et puro auro
et undecim centenaria stariorum grani et quinqueginta starla cum cuppis seu giunUs,,; debito contraUo per
"utilitatem Comunis et hominum dirti castri videlicet in solvendis debitis usurariis. Actum in castro Foiani, ante
domum dicti Comunis, in loco qui diciiur Platea Comunis,,.
548 DOCUMENTI PKIl LA STORIA II' AREZZO [720-721.
720.
Tarlalino dei Tarlali di Peiramala proviene rivendere ai figliuoli del conte Guido
di liandino di Modigliaita la oliava parie del Vescovado d'Ambra a lui ceduta
da (illido, liandino, Guglielmo e Alberto del conte Tancredi.
Arezzo, Casa di Baldovino e Bertoldo [H. Ardi, di St. di l'ir., Protoc. di scr Astuldo
di Kaimldo ■ 20 aprile 1323. di Baldinuccio da Vitiano, A 969.].
In nomine Domini amen. Anno Chrisli a nalivitate Millesimo trecenlesimo vigesimo
terlio, indiclione sexla, tempore domini .lohannis pape.
Die XX mensis aprilis. Aetum in domo Baidovini et Bertuidi Ranaldi, presentibus
ipso Baldovino, Borardino Casucii, Pucoino Cassini de .Moi.levarchi, .Wucio coregiario
Riccomanni, duadagiio Vive, Ali[»rando et ser Bonaventura Guidoni de Controne teslibus
rogalis. Apparet ex publico instrumenlo scripto manu mei Astuldi, quod ser Pierns
notarius lannis de Turre sancte Reparale procurator virorum illuslriam dominorum
comitum fiuidonis, Bandini et riuillielmi fìliorum condam domini comilis Tancredi de
Mutilliaiia vendidit viro nobili Tarlalino nato condam Angeli olim domini Tarlati de
Peiramala tolam et integram octavam partem pertinentem ad prefatos dominos comiles
et comitem Albertum eorum fratrem, in caslris Bucini, Pogi, Turrts et afiorum castro-
rum, terrarura, et villarum de quibus habetur mentio in diclo instrumento, prò pretio
viii'= florenorum auri.
Item apparet, ut dicitur, ex publico instrumento scripto manu ....(') notarli
quod Pierus fraler dicli Tarlatini promisit diclo ser Piero stipulanti prò diclis domi-
nis comitibus se facturum qnod dictus Tarlatinus inde ad cerlum tempus Tacerei car-
tam revenditionis ipsins viii' parlis prò diclo pretio et se obligaret ad defensionem
solum de suo dato et facto. Item apparet ex publico instrumento scri[)to manu Bona-
venture Guidoni de Controne, quod [irefatus dominus comes Guido prò se i[)SO et
fratribus suis dominis comitibus Guilleirao et Alberto constituil et ordinavit Guillelmum
olim Corsi de Adimaribus de Florenlia et Barlolinum Cennis de Sanclo Gaudenlio et
quemlibet in solidum suos procuralores ad comparendum coram diclis Piero et Tar-
lalino et ad petendum revenditionem ipsius oclave parlis fieri diclo Barlolino curatori
lohannis et Guidi Francisci filiorum condam dicli domini comilis Guidonis Bandini
vice et nomine ipsorum lohannis et Guidi Francisci, et ad prediclum prelium persol-
vendum ipsi Tarlalino et ad liberandum et absolvendum ipsum. Pierum a dieta promis-
sione facta per eum de revendendo.
Item apparet ex publico instrumento scripto manu dicli ser Bonaventure, quod
dictus Tarlatinus vendidit diclo Barlolino curatori dictorum lohannis et Guidi Fran-
cisci recipienti prò eis predictam oclavam partem et omnia iuia sibi quesila vigore
diete vendilionis sibi facle prò pretio viii"^ florenorum auri et defensai'e promisil so-
luui de suo dato et facto ipso Tarlalino semper dicente el protestante quod in presen-
te» venditionero non vanii turris nova quara fecit fieri in castro Galalrone suis expensis
(•) Spazio bianco.
AN. i'.tì'ò] CODICE DIPLOMATICO IjJ»
el super suo proprio terreno, pi'oiit hoc omnia in ipsis rnstrumeiutis latius expri-
mualur. iN'oniì aulem prefatus Guilleimus Corsi piocuralor prefali domini comilis Gui-
doflis ordinatus, nt supra fit mentio, procuratorio nomine consensit snpradicle vcmii-
tioni facle per ipsum Tarlatinum eamque ratificavit et approbavil, et insujìer eiindem
Tarlalinuni stipulantem prò dicto Piero absolvit et liberavit (*) ab omni jiromissione
que facta reperirelur per ipsum Pierum de revendilione fieri Cacituida per ipsum Tar-
latinum manu cuiuscuraque notarii, et instrumentum ipsius promissionis voluit esse
cassuTTi et cancellatum; et promisil ipsum dominum comitem Guidonem lacluruui
et curaturum quod dicti domini comites Guilleimus et Alberlivs de ipsa vendiliune sla-
bunt taciti el contenti et ipsum Pierum dieta occasione nullo tempore moleslabunt
aut inquietabunt ctc. Que omnia dictus procuralor, nomine quo supra, proraisit rata
et firma habere el tenere et nullo modo conlra venire sub pena Mille ilorenorum de
auro commictenda et exigenda in sollidum prò quolibet ca|Hlnlo non servalo rum re-
fectiou« dampaorum et obligatione honorum etc. et pena soluta eie.
72J.
Tarlatiìio dei nobili di l'ielramala vende i' aitava parie della visconlevia di. Valle
d' Ambra ai conti Giovanni e- Guido Francesco del conte lìandino da Modig.liaiia.
— 21 aprite 1333. [R. Ardi, di Si. di Fir., Cnpiioli vii. XXII, (. 122].
Iq Christi nomine amen. Anno Domini ab incarnalione Millesimo trecentesimo vige-
simo tertio, indictione sexta, die vigesimo primo raensis aprilis. Nobiliis vir Tarlatinus
oILm Agnoli domini Tarlati de Pelramala de Arilio titulo vendilionis et per baiu' cartam
iure proprio et in perpetuum dedit, vendidit, Iradidit, cessit alque mandavii Karlolino
Ceunis de Sanclo Gaudentio ad pedem Alpis curatori magnificorum el poltóiiluin virorum
lohannis et Guidi Francischi fralium et filiorum magnifici olim viri domini comilis
Bandini de Mutilgliana Dei gralia Tuscie comilis palatini, ementi el recipienti cnratono
nomine prò dictis lohanne et Guidone Francisco et eorum el cuiusque eorum licredihus
et cui ve! quibus concesserint, totam et inlegram oclavam parlem prò indiviso viceco-
mitatus videlicet castri Bucini, castri Pogi, castri Ghalatronis, castri Turris, castri Capo-
selvole, castri Renoie, Mercatalis et Fori della Torre, ville de Tentenano, ville Venatole,
ville Rigonis, ville de Scesa et hospitalis de Sieprona curie Bucini el omnium alioriim
castrorum et lerrarum et villarum, que el quas olim dominus conies Tancredus vel iilii
eiusdem vel alius quicumque prò eis olim habebant in loia Valle Arni seu in viceco-
mitatu Valiis Ambre; et totum et quidquid habebant in ipsis locis ultra ipsain oclavam
parlem tam iure heredilario dicti condam domini comilis Tancredi quam alio qiio-
cumque modo, iure, causa vel titulo, et omnia iuta, nomina et actiones et loca su-
pradicla que nane dictus Tarlatinus tenebat a dictis filiis olim domini comilis Tancredi
in tota Valle Arni seu in vicecomilatu Valiis Ambre et maxime in dieta orlava parie.
(•) et liberavit ripetuto.
550 DOCUMENTI l'KK I.A STOIllA 1)' ARKZZO _ [721-722.
Ci in omiiilìus aliis que dieta celava pars compreliendit. llem oclavam parlcm lurrium,
palaliorum, domorum, miiroium, forliliciariim, fossorum, iurium, iuiisdiclioiium, mon-
tiiim, valliiim, fluminum, inoloiuliiionim, atiiiftdueluuni el lolum ut quidcpiid ipsa
octava pars cuinpicliciuiil speli;ililer et geiieralilcr in viiicis, oilis, tetris cullis el ineullis,
silvis, pralis, paseliuis, inrisdiclioniljus diclornm caslioriini, locorum et viilarum existen-
lium in curia Hiicini et in loia Valle Arni el in vicecoinitatu Vallis Amlire, el in lidelibus,
fainulis, angariis el perangariis, servitiis realibns et personalilnis, lienseniis, lionori-
bus, rcverentiis, maggiorantiis, fiiiibus, redililibus, jìrovenlibMS, censibns, pensionibus,
pedagiis, preslanliis, conductionihus, ascripliis el in (Hiibiiscnm(|ue iuribus corporali-
bus el incorporalihiis, visibilibus et invisibiiibus, denionsliativis ad ocnium seii ad
intellecliiin, et maxime in t|uibnscnmr|ue iuribus, que cum universilale transire possunt,
et aliis quibusfumque ad babendum, tenendum, possidendum et quid(|uid sibi diclo
nom'ine placueril proprio faciendum in inlegrum una cuni inferioribus et superioribus,
et cum agressibus, egressibuset ingressibus suis, el una cum omni iure, actione, ralione,
usu, dericlu, requisitione, dominio, proprielate, poleslale, possessione exinde eidem
Tarlalino venditori competenti vel competituro, rogando exinde ab eo possessionem et
constituendo se precario possidere predicla prò dictis emptoribus doiiec aucloritate sua
ingredianlur in corporalem possessionem, quam inlrandi et possessionem percipiendi
sua aucloritate quandocumque sibi dicto nomine placueril licentiam et parabolam
omnimodam dedil el concessil; que omnia castra, villas, loca, iurisdicliones et iura
omnia suprascripla idem Tarlatinus vendilor se dicti Barlolini, nomine quo supra sti-
pulanlis el recipienlis, emptoris nomine constituit ul dictum est precario possidere.
Pro qua vero venditione et omnibus et singulis suprascriplis prefatus Tarlatinus
full confessus el publice guarenlavit prediclo Bartolino curatori diclorum comitum
loliannis el Guidi Francischi se ab eo dicto nomine dante et solvente prò dictis
comilibus lohanne et Guidone Francisco el de ipsorum propria pecunia habuisse et
recipisse florenos oclingentos de auro bonos et iusti ponderis, quos omnes habuit
et recepii coram me nolario et testibus infrascriplis. Quare .prediclus Tarlatinus per
se suosque heredes promisit et convenil dicto Bartolino curatori nomine quo supra
recipienli el stipulanti prò dictis comilibus lohanne et Guidone Francisco el eorum et
cuiusque eorum heredibus el cui vel quibus concesserinl litem vel controversiam eis
vel alieni eorum aut eoram vel alicuius eorum heredibus de dictis honis ani rebus
aut aliqua parte ipsorum ullo tempore non inferre nec infereri(°) consentire, sed ipsam
oclavam partem castrorum, viilarum el locorum omnium existentium in tota Valle
Arni seu in vicecomilalu Vallis Ambre el lolum et quidquid diclus condam comes Tan-
credus vel filli eiusdem habebanl ultra ipsam oclavam partem lam iure hereditario quam
alio quocumque iure, modo, causa vel titulo, el omnia et singùla suprascripla eidem
Bartolino, ut dicium est recipienti el stipulanti, ab omni homine et universilale le-
giptime delendere et aucloriccare et disbrigare de suo dato el facto tantum et non de
alio el vacuam possessionem Iradere et ipsum Bartolinum curatorem prediclorum pu-
pillorum emptorem diclo nomine el ipsos quorum nomine emit et eorum heredes el
successores in possessionem facere poliores. El si quo lemjiore lix vel queslio aut con-
(•) Sic.
AN. 1333] CODICE DIPLOMATICO 551
troversia tam per oblacliotiPin libelli quamaliof]nocunir|uc niodoriiiovcrelnreisdcin lohaniii
et Guidoni Francisco aut eorum vel alicuius eorum heredibiis vel cui sen quibus ipsi
coDcesserint de diclis rebus aut aliqua earum vel parie ipsarum, ipsaui litem, i|Ui!Slionem,
controversiam et libellum et omnem causam quandocumqne et quotienscumque eisdem
nuntialum fuerit in se recipere et in eadem causa et ipsarum rerum defensinni se of-
ferre et in causa vel causis tam principalibus quam appelkilis sislere iisque ad finem
omnibus suis expensis: quod si non feceril et propterea idem Barlolinus curaior [)redi-
ctorum lohannis et Guidi Francischi, vel ipsi lohannes et Guido Franciscns, vel eorum
aut alicuius eorum heredes dampnum aliquod paterentur vel expensas aliqiias lecerint
in iudicio vel extra, ipsum dampnum vel expensas ad inlegrum ei diclo nomine vel eis re-
ficere tam si res forel evicla quam non, quia sic inler ipsos actum exlilil et convenlum,
remissa ex nane dicto emptori dicto nomine recipienti appellandi necessiiale et aclo inler
eos expressim ut non possit dicere dictus vendilor quod eidem emplori nomine quo sii|)ra
facla fuerit iniuria vel iniustitia, si res ipse aut aliqua ipsarum evincerentur, aut quod
culpa eius vel eorum seu negligenlia sint evicte. Quam vendiclionem et omnia et sin-
gula suprascripta promisit dictus Tarlatinus venditor ipsi Baitolino curatori prediclo-
ram pupillorum emptori recipienti et stipulanti, ut supra, firma et rata liabere, et
tenere et observare et adim[dere et non contra facere vel venire, fecisse vel venisse per
se vel alium aliqua causa vel ingenio, de iure vel de facto sub pena dupli cxliniahonis
dictarum rerum insuper ad penam librarum mille llorenorum parvorum, quam pe-
nam dictus Tarlatinus dare et solvere promisit dicto Barlolino curatori dicto nomine
recipienti et stipulanti quotiens contra factum fuerit eie. Cui Tarlalino presenti, volenti
et confitenti precepi ego Bonaventura notarius infrascriptus per capilulum guarentigie Flo-
rentie et Aritii qnatenus predicta omnia et singula faciat et observet ut supra promisit
et scriptum est, salvo quod in predicta vendilione non includalui- nec inlelligatur ve-
nisse tnrris que facla dicitur nuper in castro Galatronis per dictum Tarlaliniini vel
alium eius nomine. Aclum Arilii presentibns testibus Giiillelmo o!im Corsi et Mari
olim domini lannis de Adimaribus et Lodo Guccii de FLoienlia et ser Asluido Baldi-
nuccii et JJernardino Casuccii de Aritio ad hec vocatis et n)gatis(r).
722.
i Conti della Faggiola renunziano al vescovo Guido il possesso di Borgo s. Sepolcro
concesso a Ugvccione della Faggiola per privilegio di Lodovico il Baravo.
Castello di Elei - 23 loglio — 7 settembre 1323. [Arch. Vatic, Adiersanonim lom. I, e. 264':
Ex aichivo Biirgi S. Sepiilcri].
(I) Seguono gli alti d' inmissione in possesso dei prediali castelli (premessa una "piocuralio qnaiii fe-
cit Tarlalinus ad inmiclendum in lenulam curatorem diclorum comitum,,) per 1' oliava parie: "limmissio ci
adprehensio lenule casini Pogi; temila Bucini; tenuta Galatronis; tenuta Mercalalis et Fori della Turre: tenuta
castri Turris; tenuta Renule,,; ed in fine leggesi: (Sn.) "Ego Bonaventura Guidocti de Coninone imperiali auclo-
rilate iudex ordinanius et notarius publicus pnediclis omnibus intenfui el ea omnia et singula scrissi et pu-
i>Iicavi el meum signum apposui consuetum,,.
362 DOCUMKNTI PER LA STORIA D' AREZZO [722-733.
In Dei nomine amen. Anno ab ipsius nativilate 1323 indiclione vi, domino lohanne
papa XXII resiliente, dio 23 raensis iulii.
(lonslare dicebanliir qiiedam privile;,'ÌH in quibus conlinebalur inler celerà serenis-
simum principem dominum Ludovicura Hoinanorum regein concessisse seu dedisse in
feudum nobili viro Uguicioni de Faggiola fiiio condam Raineri! de Faggiola recipienti
prò se et siiis filiis el lieredibns et prò Paulozo lìlio condam Ribaldi Hainerii de
l''agt,'ioia condam fratris dicli Uguiccionis sive eliain sibi adiecla persona dicli Paulozi,
Burgum sancii Sepulcri, cum territorio posilo Provincie Tuscie in diocesi Civilalis Ca-
stelli, in loco qui quondam vocabatur Nucletus sive Noccalum, iuxta sive prope «loo-
lem qui vulgariter a()pellalur Monte Vicchi ab una parte et pedes dicli monlis et prope
llunien Tiberis ab alia parte.
Tredicli Coniites remiUunl Burgensibus omne èoruni ius et aclionem, qua eis com-
peleret ralione dictorum privilegiorum in Burgo, et obligant se reslituere eadem privi-
legia origiiialia in termino declaraodo per dominum (luidonem divina providenliaepi-
scopum et dominum aretinum.
Actum in castro Ylcis, in domo predicti Pauloti et Nerii.
Die 7 septembris sequentis dominus Guido pronuntiavit dieta privilegia restituenda
episcopo in termino usque in kalendas martii proxime futuras.
Predicli Comites declararunt se recogiioscere predicta privilegia, in quantum raentio-
nem t'aciunt Burgi Sancii Sepulcri, esse vana, nulla el irrita ex raultis et variis causis.
723.
Il Consiglio Generale dei Quaranla e i consoli e i difensori di Castiglione Aretino
nominano il loro sindaco per sottomettersi novamente al Comune di Arezzo.
Castiglione Aretino. Palazzo [R. Arch. di St. rli Fir., Capitoli, voi. XXIV, e. 86'; Arch. Comun.
del CoDinite - 2 aprile 1324. d'Ar., Cod. 3, Inslnimenta submissionis Castell. Aret, e. 1].
In Cliristi nomine amen. Anno eiusdem a nativilate MCCCxxiin", indiclione vii*,
tempore domini lohannis pape xxn^\ die ii. mensis aprelis. Convocalo el coadunato Con-
silio Generali el Consilio Quadraginta hominum maioris libre Comunilalis, universitatis
et hominum castri Caslillionis Aretini ad vocem preoonis et sonum campane in palatio
Comunis dicli castri, ut moris est, de mandalo domini Ciampi iudicis condam domini
Bonaventure el ser lohannis notarli condam Tebuldi consuinra el offiiialium dicti
Comunis Caslillionis, el de volunlale et cpnsensu dominorum defensoruni dicti Comu-
nis Caslillionis, videlicel ser lohannis notaiii Tebuldi, ser Davanzini notarli Tornucii,
Nabli olim Venture Scalili, ser Cecchi notarli Guisloll, Guiducii olim Compiuti el Pie-
cardi olim Pagani; in quo quidem Consilio fuerunt due parles diclorum consiliario-
rum el ultra, facto prius el misso partilo Inter eos per me nolarium infrascriptum
de sedendo ad levandum, sedendo del sic, levando vero del non, omnes simul una-
nimilei' et concordlter dicti consules et defensores, una cum diclo generali Consilio et
dictis quadraginta hominibus maioris libre et dicti Consiliari el quadraginta homines
raaioris libre simul cum dictis consulibus et diclis defensoribus eorum nemine discor-
AN. 1323-1324] CODICE diplomatico 553
dante, vice et nomine elicli Comunis, universitalis et hominum dirti Castiliionis Aretini,
recognoscentes se esse de iurisdiclione, comilatu et dislrictu civilalis Aielii, s[)onte,
proni de iure et facto melins poliicrunl fecerunl, cnnslitiieriint et onlinavenint discretnm
virum ser lohannem nolarium filiiim Giucche condain Raiierii de dicto castro, ai)sen-
lem tamqiiam presentem eorum et dicti Comunis, universitalis et hominnm dicti castri
verum et legiplimum syndicum et procuratorem, actorem, factorem et numptium spe-
cialem ad comparendnm et se presentandiim coram nobili et potenti viro Ughello de
Sassoniijus de Forlivio civilalis, comitalus et dislrictus Arelii iionorabiii poleslale et
suis et dicti Comunis Arelii iudicibus, militibus, nolariis et offilialibus quibuscumque
presentibus et fiituris, ad iurandum sequi mandata dicti domini poteslalis et suorum
successornin et (lomunis Arelii; et ad promiclendiim et iurandum de parendo mandalis
dicti domini poleslatis et Comunis el curie Aretine et suorum successorum; et ad pro-
mictendum quod observabunt et facienl omnia el singula que facere et observare tenen-
tur et debenl et prout tenentur et debenl et faeiunt alia Comunilates, universilates et
homines dislriclus et Comitalus Aretii el secundum formam Stalulorum dicti Comunis.
Ilem ad salisdanduni ci tidem preslandum el dandum diclo domino poleslali, Co-
muni et offilialibus de oliservandis et adimpiendis omnibus el singulis supradiclis et
que eis mandabuntur et imponentur per dicluni Comune, polestalem et offitiales pre-
dictos vei allerum ipsorum. Et ad promictendem fideiiissoies quos dederinl conservare
indempnes et generaliter ad omnia alia et singula faciendum et exercendum que in pre-
missis et circa premissa et qiiolibet promissoruni et secundum formam stalulorum dicti
Comunis fuerint oportuna etiam si mandalum exigant spellale cum obligatioiie hono-
rum et promissione penarum et ceteris aliis clausuiis' el promissionibus consuelis et
opportunis. Dantes el concedentes eidem syndico et procuratori plenum, liberum et
generale mandalum cum piena, libera et generali administralione; promictenles firmum,
gratum et ratum habere et tenere el invioiabiliter observare et adimplere perpetuo
quicquid per dictum syndicum et procuratorem factum, gestum seu promissum fue-
rit sub ypotecha et obligalione bonorum suorum el dicti Comunis, universitalis et
hominum dicti Castiliionis Aretini. Dicentes semper et prolestantes quod per predicla
eis non preiudicetur quin possinl eligere consules' et potestatem el alios offitiales tan-
tum de suis vel pelerò alium reclorem a Comuni Aretii; qui consules, poteslas seu ali!
offitiales habeant iiirisdiclioncm in civilibus el cohertionem modicam el castigalionem
in levibns ciiminibus el aucloritateni in predictis et prò prediclis imponendi banna si-
licei modicas mulclas pioni et sicut licei magistralibns Municipalibus; et pio predictis
salaria exigendi, et in^erponendi auctoritatem emancipalinnibus et aliis legiptiniis adi-
bus, tutores et curalores dando et alia omnia faciendo qiie competunt magislralibus
municipalibus et non ullia vel aliter.
Actum in Caslillione Aretino, in palatio Comunis dicti castri, presentibus ser Pelro
nolario condam Brocardi de dicto Caslillione, Venluruccio trombecta olira Venture et
Franciscbino olim Lodi comitis de dicto Castellione lestibus ad tiee habilis et vocatis.
Et ego Rugerius condam Lomi Yseppi de Caslillione Aretino imperiali auclorilate
nolarius ae iudex ordinarius predictis omnibus interfui et ut supra legitur rogatus
subscripsi fldeliter publicando. ,
554 DOCUMENTI l'KR LA STORIA II' AREZZO [7^'4.
724.
Alti eseguili per volere di Guido Tarlali vescovo e signore di Arezzo e del l'olcslà
sopra la giurisdizione della terra di Castiglione Aretino.
Arezzo, l'nliizzo del Comune • 2S marzo; .), 7 eUl iiprile: |ll. Aicli. St. Imi., Cajuloli, voi. X.MV,
Giardino dei Voseovo ■ 7 aprile 1S24. e. 89' e segg.].
In Dei nomine amen. Hoc est exemplnm cuiusdam pnblicc et uìictenlice scriptnre, scripte et
piiblicale nianu ser I.ancini nolarii condam Andree de Grussis civis aretini olim cancellarti
Comunis Aretii,el lune reperte inler alias suas publicas et aulenticas scripluras in quodam libro
cartarum pecudinanim ligato in assidibus, scripto et publicalo per dietimi ser Lancinum lune
cancelUuium dicti Cutnunis Aretii, et etiam reperto inler alios Uhros iurittm Comunis Arelii in
domibus dominonim Prioriim dicti Comunis Arelii, et exemplato per me Guidonem nolarium
infrascriplnm de mandato diclorum (lominoìum Priorum. Cuius quidem publice scripture lenor
et forma talis est videlicel:
In Dei nomine amen. Hic est liber sive quateinns continens in se iuramenta et
promissiones infrascriplorum syndicorum et spelialiler Caslillionis Aretini et aliarum
comunitatum, teirarum, locorum atque universitatum eorumdem districtus et comitatus
Arelii, atque instrumenta eorum syndicatuum et instrumenla promissionis, et pacla et
alias scripluras, prout inferius per ordinem deiiolatur, ac fìdeinssores dalos per infra-
scriplos syndicos de tiobedientia prestanda domino potestati Arelii et sue curie et Co-
muni Aretii et suis rectoribuset officiaiibiis tam presenlibus quam futuris, sccundum
iufrascripta capitula |)er tempus inferius declaratum, faelus et compositus tempore vene-
rabili* patris domini Guidonis miseratione divina episcopi et domini aretini, et reginii-
nis iiobilis et polentis viri Uglielti de Saxonibus de Forlivio civitatis et districtus Aretii
honorabilis potestalis, et scriptus per me Lancinum condam Andree de Grassis civem
aretinum et nunc caucellarium dicti domini et Comunis Aretii, sub anno Domini a
nativitate Millesimo CCCxxiiii, indictione vii, tempore lohannis pape xxii, diebus et
mensibus infrascriptis.
Venerabilis pater doniinus Guido, Dei gratia episcopus et dominus aretinus, circa
recuperationem iurium et iurisdictionum Comunis intendens cura vigili providere et
maxime circa iura que Comune Aretii habet in castro Caslillionis Aretini et pertinentiis
suis, et super hiis solempniLer indagandis, consulte ac mature procedens, liabere de-
crevil infrascriplorum consilium sapientura; qui sapienles in presenlia dicti domini
consliluli, per eundem venerabilem palrem et dorninum, prius delato eis corporaliler
sacramento, corporaliler iuraverunl ad sancta Dei evangelia, lactis sacris scri|)lnris, de
bene el legaiilei' in premissis fìdeliter consniendo. Et super hiis diligenti delibeiatione
prehabila, visis et leclis pactis inler Comune Arelii et Castillionem Aretinum variis tem-
poribus celebratis, et omnibus et singulis que in predictis el circa predicla videnda,
consideranda el deliberanda fuerinl solempniler et mature discussis, tandem, Dei no-
mine, Consilio et auxilio invocatis, eidein venerabili patri per iniunctionem iurameiili
et vinculo iuramenli infrascripti lenoris consilium optulerunt.
AN. I324J CODICE DIPLOMATICO 555
In Dei nomine amen. Super eo quod queritur que, quaiia et quanta iura iiaheat
civilas et Comune Arelii et rectores ipsius in terra, nniversitate et liominibus Castil-
iionis Aretini et perlinentiis eius tam de iure comuni quam ex forma paclorum inhi-
torum variis teinpoiibus inter ipsnm Comune Aretii seu alium ve! alios prò ipso Co-
muni ex una parte, et Comunitatem et universitatem et iiomines ipsius de Caslillione
predicto ex altera, consilium nostrum Faggioli de Casulis, Bichi de Aibergottis. Fastelli
Guilielmini, Berlranii de Accitantibus, Ranaldi de Go^cariis et Fini de Porticu datum
per nos de comuni concordia venerabili patri et domino domino Guidoni Dei gratia
episcopo et generali domino aretino, sub virlute iuramenti per nos ipsi venerabili patri
et domino spetialiler et corporaliter prestiti, tale est, Chrisli nomine invocalo, videlicet:
Ouod ipsa terra, comunitas, universitas et homines de Castellione Aretino cuni eius
pertinentiis cum notorie siti et sila sint infra limiles, fines et metas lerritorii, comitatus
et districtus Aretii, subsunt et subesse debeant civitati Arilii et eius recloribus in omni-
bus et per omnia, sicut reterà castra, terre et universitates et ville comitatus et di-
strictus Aretii et homines ipsorum; et quod ipsa civitas Aretina et rectores ipsius in
ipsam terram, comunitatem et universitatem et perlinentias Castillinnis Aretini predicti
et homines ipsorum possunl cxercere merum et mixtum imperium et omnom iiirisdi-
ctionem, sicut in alias terra>, comunilates et universitates dicti comitatus et homines
ipsorum; et quod per Comune Aretii et rectores ipsius possunt diete terre, comunitati
et uuiversitati et hominibus de Castillione Aretino predicto et pertinentiis eius indici
datia et collecte et alia munera personalia, patriraonialia, realia et mixta et quecum-
que alia cuiuscumque maineriei et condictionis existant, sicut ceteris castris, terris,
comunilatibus, viliis et uriiversilatibus et hominibus comitatus et districtus Arelii. Et
quod ultra predicla tenelur dieta terra, comunitas, universitas, homines Castillionis
Aretini predicti in recognitionem et signum subieclionis vigore paclorum tenentur dare
et solvere Comuni Aretii annuatim de mense marlii quinquaginla libras in ea bonitate
et valore monete que eiat tempore paclorum inilorum inter Comune Aretii et alium
seu alios prò eo ex una parte, et diclam terram et comunitatem de Castillione Are-
tino, seu alium, vel alios prò ea ex altera, tempore domini Rustechi potestatis Aretii (1):
item non farere muros ve! rarhonaiias circa castrum Castillionis predicti, nec destru-
ctos reficere nec pali rofici sine licentia civilalis Arelii, et si facerent destruere ad re-
quisilionem signorie diete civilalis Arelii sub pena mille iibrarum argenti, et non melio-
rare muros gironis dicti castri do eo quod crani tempore diclorum paclorum, et domos
et lurres dicti gironis non meliorare in alium elevando, nisi ad modum turris que lune
plus erat alla, nec ipsam lurrim altius elevare sine dieta licenlia, salvo quod possunt
ìlli de Caslillione predicto, secundum formam dictorum paclorum, eligere consules et
poteslatem et alios oifìliales lanlum de suis, et banna lollere et ponere et salaria exi-
gere sicut primo faciebanl vel |)elere alium reclorem a Comuni Aretii. Quod intelligimus
de poleslate et ofiitialibus qui in criminibus levibus et queslionibus civilibus habeant
iilam iurisdictionem et poteslatem quam habere debent iura magislralus municipalis,
et non ultra: prò causis etiam salaria exigendo et banna imponendo idesl mullas indi-
cendo, non secundum modum legis et statuti "de modo multe,,, sed medìocriter sive
(I) An. 1214, Docc. n. Ì6G o itì:.
o'òii DOCL'MKNTI PKR U STORIA D' AHE/ZO [724.
p;uv;is in Icvioiibijs ri'iiiiiiiihtis j^astifjalioiiein cnm|)el('iili'ni l;iiei(! iiossint. Kt lice, que
tliximus diclis Caslillioiieiisibus competere sive licere vigore diclurum paclorum intel-
ligimus cos amisisse sive perdidisse si Comune Ariiii viili cum manifeste et notorie
venerinl centra pacla predicta eligendo polestatem non de snis, nec petendo a Comuni
Ardii, et meriim et mixliim imperium exercondo. Et oliam dicimus (|uod diclnm Co-
mune Aretii potest al) eis ponain, rato manente conlractn, appositam in dictis pactis
peiereel exigere i|uam commiserunl in pluribus articulis centra predicta venienles.
Ego Faxeius de Casulis consiliarius suprascriptus in concordia cum infrascriptis
sapientibus proni snpra scriptum el consultuni est, consulo et me propria manu sub-
scribo.
Ego Bichus de Albergollis consiliarius suprascriptus in concordia cum suprascripto
domino Fagiolo et aliis supra et infra scriptis sapientibus prout scriptum et consultum
supra est consulo et nio propiia manu subscribo.
Ego Fastellus (luilielmini consiliarius eie.
Ego Bertramiis de Acceptanlibus consiliarius eie.
Ego Ranakius de Gocijariis suprascriptus legura doctor una cum suprascriplis etc.
Ego Fiiius (le Porlicu suprascriptus advocatorum minimus supra prediclis consullus
a venerabili palre et domina simui cum eie.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nativitate MCCCxxiiii, indictione vii, lohanne
papa xxii residente, die vii mensis aprelis. Sa[)ienies viri dominus Bichus de Albergoctis,
dominus Fastellus Guilielmiiii, dominus Bertramus de Acceplantibus el dominus Ra-
naldus de Gogcariis iudites conslituLi coram venerabili palre et domino domino Guidone
Dei gratia episcopo el domino aretino, in suo viridario novo posilo extra Portam Stufi,
dixeruiit et asseruerunt se consuluisse et consulere in omnibus et per omnia prout
supra in diete Consilio conlinelur. El ad maiorem roboris firmilalem dicli iudices et
consiliarii el (juilibet eoruni sua propria manu in fine dicli consilii in presenti qua-
terne se subscripsit ut in fine ipsius consilii conlinelur. Et [)redicta dixerunt et asse-
ruerunt dicli iudices et tensiliarii et quilibet eerum, in presenlia dicli domini, in diete
viridario, presenlibus domino Giano de Goixhiis, fratre Orlando Bonelli de Lucignano
comilatus Aretii de ordine fratrum predicalorum et fratre Gerardo de Roma dicli ordi-
nis el lune lecloie, Finuccio Alerisgii et ser Cambio For^orini de Anglare testibus et
se subscripserunl in certa parte ipsius viridarii in clauslro palei presenlibus ser Gore
notarlo, ser Ranuccii el ser Cesso Magislri Fini medici de Arilio testibus adhibitis et
me Lancino notarlo et cancellario infrascriplo.
Ilem eodem die, anno et indictione prediclis existens in palalio Comunis Aretii pre-
senlibus ser Latino Ranaldi de Gualdo et ser Angelo notarle Mannuccii Magistri Tucii
testibus ad hec habitis et rogatis, et me Lancino notarle et cancellarlo infrascriplo,
dominus Faxolus de Casulis index et consiliarius prediclus dixil et asseruit et se pro-
pria maini in fine dicli Consilii subscripsit ut in omnibus et per omnia alii iudices
dixerunt et fecerunt et se subscripserunl et ut in dicto Consilio conlinelur. Et insuper
ego Lancinus cendam Andree de Grassis cives aretinus eie.
In Dei nomine amen. Anno Demini millesimo CCCxxiiii, indictione vii, domino lo-
hanne papa XXII residente, die xxi mensis aprelis, vir sapiens dominus Finus de Por-
ticu iudex in palatio Comunis Aretii eie. eie. Quo quidem Consilio aperto, ledo et pub-
AN. I324| CODICK DIPLOMATICO Oo7
licali) per ciiuìilem veiierabilem palrciu et dominum sii|)iadicliiiii, idem veiieiabilis
pater et dominus statuii et decievil de suo et suoium Consilio coiisuilorum Comune,
universitatem et liomines Casliliionis Aretini predicti reqniri per lileras mamlatorias
polestatis civilalis, comitalus et dislrictus Arelii, ut infra certuni lerminuni conipa-
reant coram eo iuraluri, piomissuri et satisdaturi ydonee, piout et sirul l'acinnt
et tacere tenenlur alie comunitates, universilates et homines coniilatus et districtus
Arilii.
Die xxvin inensis inartii anno et indiclione predictis vir nobilis Uglieclus de Sasso-
nibus de Forlivio poteslas civilatis, comitatus et dislrictus Arelii, existens in saia
palalii Comunis Arelii commisit, imposuil et mandavit Mino Bencivennis et Tucio Nardi
numptiis et baiiloribus pubiicis dicli domini polestatis et Comunis Arelii (pialenus va-
dant et portenl lilleras infrascripti tenoris ad dictam lerram Castilionis Aretini, et diclas
infrascriptas lilleras presentent syndico, universilali et liomiiiibus seu oliicialibus diete
terre Casliliionis Aretini, et eis precipiant ul in ipsis continelnr. Lillere vero stint iste:
"Ugheclus de Sassonibus de Forlivio poteslas civilatis et dislrictus Arilii dileciis sibi
syndico, universilali et hominibus terre Casliliionis Aretini disliicUis et coniilatus Aiilii
salutem et mandalis noslris firmiler obedire. Volentes proul de iure et iuiamento lene-
mur, slatula, ordinamenla et ordines Comunis Arilii exequi inxla Iradilam nobis forniani
vos et veslrum qnemlibel requirimus el mnnemus et nicliilominus vobis el vestrum
cuilibel ad penam decem milia librarum denariorum pisanormu slrute preci|)ien(lo
mandamus, qualenas per syndicuni vestrum legifilimum cuin pieno et sufficienli man-
dato iuraluruni sequimenlum nostrum et Comunis Arelii ac salisdalnrum yilonee de
parendo mandatis noslris et curie Comunis Arelii, ac proniissurum el observaUirnni
omnia et singula que facere et observare tenemini et debeiis et proni iciieulur el
debent alie comunilales, universilates et liomines dislrictus el comilaiiis Arilii seciiii-
dum formam Statuii dicli Comunis coram nobis el nostra curia, «iiilra teimiinun quinqiie
dierum effeclualiler comparere curetis a die receptionis preseiilinm compuiaiuloi inn;
quem terminum vobis et veslrum cuilibel peremplorie assignanius, alioipiin coniia vos
et vestrum quemlibet ad exaclionem pene predicle et aliler ul iiisUiiii Inerii el nobis
videbitur procedenius. Has autem lileras ad caulelam l'ecimus regislrari de iiuarum pre-
sentibus predictis Mino et Pucio numptiis noslris el baiiloribus pubiicis Comunis Arelii
dabimus plenam fidem. Data Arilii xxviii mensis marcii, vii indiclione,,.
Die xxviiii dicli mensis maicii. Qui balitores et numplii su|iradicli ledienles die
predicla relulerunt diclo domino poteslali el miclii cancellarlo dicli Comunis se die xxviii
djcti men'sis marcii presentasse diclas lilleras consulibus seu offìlialibus diete terre Ca-
sliliionis in terra predicla et precepisse secundum formam diete comissionis et jiionl
in dictis licleris conlinelur.
In Dei nomine amen. Anno Domini Millesimo CCCxxiiii, indiclione vii, domino lo-
hanne papa xxii residente, die v mensis aprilis(l). Convocalo et congregalo generali
Consilio ecce"''''" virorum civilalis Arilii ad sonum campane el vocem preconuni in pa-
(1) Qucst' allo viene pure riportalo nel codicelto cil. liell' Ardi. Coniiin. arelino (e. H), ma è un po' va-
rialo: in principio e in fine sono slati omessi, dopo il primo, i nomi dfi loslimoni. In maiginc si Icgye:
Secunda submmio nova facla de Comuni Casliliionis et lieo videlicet revocata jwr ser loluinnem Gurche.
008 DOCUMENTI PER LA STOIIIA d' AREZZO [724-726.
latio ("omiinis Aritii, ut moris est, de mniidalo iiohiiis viri l'gliclli de Sassonibus de
Foiiivio civiialis, comilaliis et distiictus Aritii honorabilis potestatis. In quo quidem
Consilio compariiit ser loliannes notarius filius Giucche coiidam Rainerii de Castillione
Aretino et se presentavi! corani diclo domino potestate et diclo Consilio existente et
consiliariis ipsius Consilii tamqnam syndicus Comnnis, univeisitatis et liominnm de
Castillione Aretino eie, et dixit et obtiilil se jiaralum obedire mandatis dicti domini
potestatis et siiorum successoriim et Comnnis Aritii, et promictere et iurare et satis-
dare et omnia facere que tenetnr et potest secundnra formam instrumenti syndicatus
et procuralionis de. Qui stipra loliannes notarius lìlius diucche Rainerii de Castillione
Aretino prodicto tamqnam syndicus et procurator castri, Comunis, univcrsitatis et homi-
num Castillionis Aretini predici! syndicario et procuratorio nomine etc. eie, inravit,
nomine quo supra, ad sajicta Dei evangelia, corporaliter tactis scripturis, omnia et sin-
gula capilnla infrascripta, promissiones ot inrann'nla et quoilliluH ipsornm bona fide
sine fraude perpetuo semper et ubiqne locorum sub quocumque indice vel rectore
delegato vel subdelegato et quolibet alio offitiali cuiuscumque civitatis, castri, terre vel
loci et in qualibet curia seu foro facere, actendere et observare, sub pena et ad penara
decem milia lihrarum bonornm denariorum pisanorum parvoium etc. eie.
Promissiones vero et capitula ad que promisil et se obligavit dictus syndicus syn-
dicario nomine dicti sui Comunis et hominum sunt hec:
lo primis promisit et convenit dictus syndicus, syndicario et procuratorio nomine
quo supra et quolibet modo in solidum, diclo domino potestali et michi notarlo et
cancellario infiascripto, slipulantibus el recipienlibus nomiuibus quibus supra, slare,
parere et obedire omnibus et singulis mandatis dicti domini potestatis et suorum suc-
cessorum et Comunis Aretii et quorumcumque offìlialium dicti Comunis presentium et
futurorum el, se coram domino potestate et suis ofììtialibus dicti Comunis presentibus
et fuluris presentare totieus et quotiens eis mandabilur el fuerint requisiti.
Ilem rebelles et exbannitos Comunis Aretii in eoruni castro, uuiversitate et terra
seu in eorum territorio non tenere vel receplare.
Item vias et slratas in eorum territorio exislenles et ipsorum territorium et distri-
ctum tenere et custodire securum et servare et custodire develum.
Item denumpliare domino poteslati et sue curie et iudici mallefiliorum et sue curie
infra lerrainura in Statuto civiialis Aretii contentum omnia et singula mallefitia que
commicterentur in eorum territorio el districtu, ac contra nialefactores et ipsos male-
faclores capere tolo posse et sub lida custodia presentare in fortia dicti domini pote-
statis et sue curie et dicti Comunis et curie malifiorum dicti Comunis, exceptis levibus
mallefiliis de quibus offitiales dicti Comunis agnoscere possunl el ea competenti casti-
gatione coirigere.
Item solvere dalia et colieclas, condenpnaliones, facliones et ceteras alias factioaes
reales et personales et omnia et singula facere et e.xercere que facere et exercere te-
nentur el debent Comuni Arilii per formam Stalulorum ipsius Comunis et prout tenentur,
debenl et faciunt alie comunitates et universitates et homines districlus et comilatus
Aretii secundum formam Statuti dicti Comunis posilam in secundo libro ipsius Statuti
sub rubrica: "De salisdatione fienda a syndicis et nobilibus comilatus Aretii,,.
Item quod non tenebunt eligere(°) vel habebunl aliquem potestatem, rectorem vel
,) Scritto: eligerit.
AN. I324| CODICR DIPLOMATICO o59
oflìlialem seu capilaneiim sub (ni()ciimi|iii'. nomine vcl lilulo iinmidari |)o^sit in sua uni-
versitate, dominio, palatio vel loco ipsius univeisilalis, ultra vel prcUMi|uaiii in (;oruin
syndicalu in line reservatur et inferius continelur. Dicens sempei'iet [iiolcstans diitus
syndicus syndicario nomine quo snpra eligere consules et poleslaleni et alios olTiliales
tantum de suis vel petere alium reclorem a Comuni Arelii. 0"' consides, poteslas seu
ali! ofiìtiales habeant iurisdictiones in civilibus queslionibus et colierlionem niodicam
et castigationem in levibus criminibus et auctoritatem in predictis et pio |)rediclis im-
ponendi banna, silicei modicas multas prout et sicut licet magislialibus muiiici|ialibus
et salaria exigendi prò predictis et inlerponendi auctoritatem emanciiiationibns ci aliis
legiplimis aclibus, curatores et lutores dandi et alia omnia faciendi quo i'(impuUinl ma-
gislratibus municipalibus et non ultra vel preter.
Ada sunt hec omnia et singula supradicta in civilate Aritii, in palatio Comunis Arilii,
in Consilio generali ecce"™™ virorum civilalis Aritii, de mandalo dicli domini poicslaiis
ibidem ad sonum campane vocemque preconum more solito congregalo, presentibiis
sapienlibus viris domino Antelmo de Giancanis de Mulina, domino Fi-ancischo de Kafa-
neilis, domino Andrea de Carpenleriis, domino Uguiccione de Orsellis de Forlivio iudi-
cibus dicli domini potestatis, Cincio de'Guilliarinis de Luco, ser Tomasso de Ariniino
sotiis dicli domini potestatis, ser Francischino ser Dellaiuli de Maldentibus nolario.
Godi Pacis, ser Chimento Nicholuccii, Goro domini Frederigi et Andreolo domini To-
mascii lune de otfitio dominorura odo diete civilalis et pluribns aliis, et dido Consilio
et consiliariis civibus aretinis, qui fuerunl ultra ducenlos presenlus, teslibus ad pre-
dieta habitis et rogatis.
Ego Lancinus condam Andree de Grassis civis aretinus nolariiis et iudcx ordinarius
et Dunc cancellarius et scriba publicus Comunis Aretii predidis omnibus inlerfui et
ea omnia ut superius continelur scripsi et publicavi.
725.
Giovanni XKII inlima al vescovo Guido Tarlali di desistere dalle osiiUlà coìdro la
Chiesa Romana e di rilasciare Cillà di Castello prodiloriamenle occupala, mi-
nacciandogli la scomunica, ordinando che lasci la signoria di questa cillà e di
Arezzo.
Avignone - 12 .-iprile 1324. [Arch. Valic, Varia lohannis XXII, Cod. sec. XIV, voi. 42,
e. 1 3; Rcg. lohannis XXII, voi. 1 1 2, ep. t8j.
Johannes episcopus servus servorum Dei. Ad futuram rei inemoriam. Crescit im-
mense impunita lemeritas et reproborum audacia, que si conigenlis censura non pre-
mitur non absque mullorum dispendio ac nonnullorum contagio ad deleiiora palranda
licenlius relaxatur. Quante autem audacie quanlcque temeiitalis efTrenata pelulanlia
fueril Guidonis episcopi aretini de multis pauea sermone sucrincto series infVascripla
percurret. Ipse namque a sui ordinis modestia sé prorsus exhibens alienum ac malu-
rilalis pontificalis experlera receplique beneficii a sanda Romana ecclesia l'adus inune-
mor et ingratus, sibi commissum gregem nec verbo nec exemplo curavit pascere, sed
potius utroque inficiens et corrumpens, velut abhorrens pastoiis olficinin ei deserens
500 DOCUMENTI PER LA STORIA D' ARE770 [725.
exercere ac ail leoiiis et drachonis maliliam se coiiverleiis, ut in ipsam ecclesiam fì-
delesque ac devotos eiusdein posset desevire liberiiis suamque in eosiltìm lyiannidem
|irom|)lins exercere Aretine civitatis eiusque dislrictus (Inminiiim et regimen ad vilam
suam sihi conferri siil)dole siciit eiiis exiMcilinm declaravil evidentius procuravit, sic-
que in eadem civitate eiiisqiie diocesi utrai|iie poluslate snITiiltus sub colore dominii
seu rcgiminis prelibati sicut liabet insinuatio claniosa fìdeiium Tuscie, Romandiole,
Marcliie Anconitane ac Ducalus Spoletani et parlium vicinaruni ac pul)lica fama noto-
rial et facli evidentKa clarins manifestat, multos nobiles et tionnuilas comunitalcs illa-
nim parlium castris et terris qiie pos.sidebanl omni iuris ordine prelerniisso aliquos
prodiloriis insidiis, alios congressibus bellicis non absque mulloriim strage liominum,
depredalione bonorum et dirutione ecclesiarum et aiiorum iocorum religiosornm in
terris consistenliuni non erul)uit danpnahiliter spoliare; nec hiis conlentiis velili sancle
Romane ecclesie liostiiim et rehelliuni elTectus princeps parlium earumdem eisdem ho-
slibus et rebellibus conlia prefatam ecclesiam, fideles ac devotos eiusdem iuramenti
fidelilatis quod eidem ecclesie post muiius consecralionis sue preslilerat temerarius
violator imperliri Consilia, auxilia et favores multiplicia, ac fideles ecclesie et devotos
persei|ui non expavit. Rursus prefalus episcopus velul in reprobum sensum datus he-
reticis ac ydolalris de heresi et ydolalria condenpnalis favere non est verilus, ipsos in
domo sua recipiendo publice ipsi-:que contra prefatam ecclesiam et fideles eiusdem
auxilia multipliciter ministrando. Idem namque episcopus dampnale memorie Frederi-
cum ac Speranliam de Monteferetro nec non Burgarescum de Racaneto hereticos et de
heresi publice condempnatos ac rebelles sancte Romane ecclesie publicos et notorios
publice in episcopali palalio non est verilus receptare eisdem centra prefatam eccle-
siam ministrando auxilium et favorem. Super quibus et aliis mulliplicibus excessibus
et offensis, per quos idem episcopus dictara ecclesiam, fideles et devotos ecclesie mul-
tipliciter impugnabat, iidem fideles ad nos et eandem ecclesiam crebris claraoribus cla-
maverunt ac cum importuna instantia supplicarunl ut contra tam graves eiusdem
episcopi perniciosos excessus providere opportuno remedio curaremus. Sed nos oplan-
tes eùndem per mansuetudinis lenitatem a tam perniciosis excessibus ad viam revocare
sniutis, eidem episcopo freqiiente'r scripsimus et per alios qui salutem zelabnnlur ipsius
scribi fecimus ut a premissis que in offensionem Dei et eiusdem ecclesie subversionem
quoque pailinm earumdem snamqne ignominiam et confusionem porpeluam redunda-
bant abstineret omnino; verum idem episcopus requisiliones, monitiones et indutiones
nostras huiusmodi non amplexus nec super diclis iniquitatibus correctionis cuiuspiam
recipiens disci|)linam, sed patienlia nostra et apostolice sedis abulens veiud in profun-
dum malorum deinersus, longe delerior est effectus adeoque licentiavit nequilie sue
ausus in malura, quod boc presenti anno Civitalem Castelli fidelem et devotam ecclesie
memorate procuravit et fecit per lacconum germanum suum aliosque consanguiueos
suos cum miliiibu.> et peditibus suis aimatis prodiiionaliler occupare, multis ex fidelibus
Civitatis eiusdem peremptis gladio et multis aliis, quos a nece gladius preservaverat,
post spolialionem de Civitate predicla'exulare compulit. Amplius autem prefalus episco-
pus premissis adiciens quasi sibi impune peccandi libera facultale concessa de proximo
preterito mense februarii cum nonnullis civibus civitatis Urbini intrinsecis et extrin-
secis \i&c non cum Firmanis et Fabrianensibus aliisque Romane ecclesie rebellibus
aN. I32i] CODICE DIPLOMATICO 361
diversis Iraclalibiis iiabili?, ordiiiavit nini eis qiialiter dicUaiii civilalem Uibiiii iure
proprielalis plenique dominii ad Romanam orclesiam perlincnlem posset sue tyrannidi
applicare, el iisijue adt^o Iractaliis huiiisniodi io [larliiiiii n(H|uilin scelerate ptodiixil,
quod gentes suo (H dirtoiura relipllium die cerla niPiisis pi-cdicli pei" diias porlas civi-
talem oamdem cum miiiliUidine oquiliini et peditiim iiitiavciinl. Sed divina favente
clemeiilia que cum vull superbos liumiliat et fideies suns ab inimicoruni suorum pre-
servat insidiis et defendit, gentes einsdem episcopi et alii rebelles ecclesie de civilate
predicla deiecti snnl et fugali Inrpiter, civitato eadem in devotiono et fidelitate einsdem
Romane ecclesie remanente. Pretor hoc, sicut noia ciusdem episcopi opera manifeslant,
ipse veUid inrbalor pacis et concordie, emuliis rehelliones in torris ecclesie suscitai,
fideies per nuntios et lilteras ac piomissiones varias ad rebellionem sollicitat et invitai,
rebelles in rebelliono fovot et nutrii et ut in illa conslanter permaneant, sicut per
ipsius lilteras li(|uel el nunplios, roboral et conlirmal, alia innumera enormia, perniciosa
et gravia adversus Deum, eandem ecclesiam fidelesque et devolos eiusdeni nequiler
committendo, que seriem prolixe narrationis exigerent si singulariter omnia referrenlur.
Cum ilaque prefatus episcopns excessns iiuiusmodi roniniillendo penas varias incurrisse
noscatur eaque adeo sinl notoria, (|noil nulla ftossinl Icrgivcrsatione celaci, ne si pre-
inissa impunita remaneanl aliis audaciam preboanl similia pei'pelrandi, nosque ex
ulteriori dissimulatiom^ parlicipcs eflicianl excessuuni eorumdem, eundem episcoftum
liac presente multiludine copiosa (Idelium per presentis publicam propositionem edicli
auctoritale apostolica requirimus et monemus nicliiioniinus in virlule sancte obedienlie
et sub excomunicationis et depositionis penis, quas ipsum ipso facto incurrere volumus,
si in monitionibus nostris el mandatis adimplendis negligens fuerit vel reraissus, dislri-
clius iniungentes quatenns cum Inlia dominia seu regimina dedeceant omnino pontificem,
velud illa que pastorali cure gregis dominici nimium obviare noscunlur, diete aretine
el Castelli civilatum earumque districtuuni dominium seu regimen seu exercilium
eorundem infra duos menses a data presentium compulandos, quos igilur de fi'alrum
nostrorum Consilio prò perem[)torio termino assignamus, omnino dimillat, illisque rea-
liter prorsus renunliet, nec se de illis per se vel alium vel alios ulterius inlroraittat,
ea per se vel alium quocumque quesito colore nullo -umquam tempore resumpturus.
Monemus insuper prefalum episcopum, eidem in virlule sancte obedienlie el sub pre-
dictariim inlerminalione penarum, quas ipsum eliam incurrere volumus nisi monilioni
huiusmodi paruerit ipso facto, dislriclius iniungentes ut a fauloiia et defensione pre-
dictorum liereticorum el lioslium et rebellium einsdem Romane ecclesie publica et
occulla infra diclum lerminum prorsus abslineat et desistal ipsas ulterius eisdem mi-
nime impensurus. Rursus auctorilale predirla monemus eundem episcopum sibi nichilo-
minus sub penis prediclis dislriclius iniungentes, ut infra tres menses a data presentium
compulandos eieclos per ipsum ex ipsa Civilate Castelli ad eandem cum bonis ablalis,
bona fide et absque simulatione aliqua quantum in eo fnerit et quantum per se et
alios poterli dictamque Civitaiem Castelli ad prislinum slatum el regimen in quo erat
tempore occupationis et spolialionis prediclarum reducere ac etiam revocare procure!,
nec deinceps fideies sancle malris ecclesie ad rebellionem scripto vel verbo vel alio
quocumque modo |)rovocet nec rebelles ne ad devotionem eiusdem ecclesie redeant
inducat, sollicitet vel perturbel. Quod si forsan idem episcopus contra monitiones vel
562 DOCUMKNTI l'ER 1.A STORIA D' M1177.0 |7ÌO-126
■iussiones noslras liuiusmodi in preiiiclis comiiluntiis vul oxe(iiieiidis t'IIicacilur seu oorum
aliqiio, ul ex|iressiini esl siipeiiiis, iicgligeiis luerit vcl icmissus, i|)Siim poiias preilirlas
iiiciiiicre volmmis ipsi) l'actu. Vvv iiresfiitis quoipir- piil)lic,i |)ioposilioiiem t'dicli iini-
versis et siii,milis comiinitatihns, nniveisilaliliiis (|uiitiisciiimpiu et |)ers()nis siiigularihiis,
occlesiaslicis ol niuinlanis ciiiiisi iiiiu|iil' loiulilionis ani slaliis exislaiit, oliamsi poiililiiali
vel arcliiopiscopali seti superiori vel regali aul alia (|uaciimfpie cligiiilale profulgeant,
auclorilale predicla liislricliiis iiiiiiiigimiis et maudamus, ut nulhi singularis persona
nullaque universilas eideni episcofìo tauquarn domino seu reclori eiusdem civitalis
Aretine ve! predicte Civilalis Castelli seu ipsariiui dislriclnum vel circa rogimen earum-
dem vel in fautoria ac defonsionc hcreticorum ci rcbcllium piedictorum paieal, faveat
vel inlendat vel eidem super liiis preslet auxiliuni voi favorem, et si secus scienter
presumptum fuerit post duornm mensium spatium a data presentium numerandum,
quos cis et oorum singulis i)ro jìcremplorio termino assignamus, omnes singuiares
personas conlrarium piesumentes non obstante qualibel indulgentia ipsis sub quacum-
que forma vel expressioue vorborum ab apostolica sede concessa quam quoad hoc
viribus volumus omnino carere, senlenliam excomunicationis quam ex nunc in ipsos
de fralrupi eorumdeni Consilio ferimus incurrere volumus ipso facto, llniversilates
quo(iue nec non civitates et loca que secus facere forte presumpserint ecclesiastico
subiacere simili modo decernimus inlerdicto. A supradictis autem excomunicationis et
interdicti sententiis nullus absolvi valeat et preterquara in mortis articulo absque sedis
apostolico licentia speciali. Ceterum cum prefatus episcopus in predictorum persecu-
tione lidelium ac fautoria et defensioiie quas preslilit liereticis et rebellibus prelibatis
et aliis excessibus supradictis graves iniurias, conturnelias, offensas et danpna eidem
Romane ecclesie per detestabilis ingralitudinis vitium irrogasse noscatur, per presentis
publici |)ropositionem edicti apostolica auctoritate ei in viriate obedienlie sub penis
predictis districtius iniungimus et mandanuis quatenus infra trium mensium spatium a
data presentium numerandum, quos sibi prò peremptorio termino de eorumdem fra-
trum Consilio assignamus, personaliter corapareat coram nobis eidem ecclesie super
premissis iniurii^, offensis et aliis prcmissis et ea langentibus salisfaclionem debitam
impensurus ac nostris mandatis el beneplacilis pariturus. Alioquin sive venerit sive
non contra eum, prout iustum fuerit et expedire viderimus, procedemus, eius absentia
seu contumacia non obstante. Huiusmodi autem moniliones seu iussiones per presens
ediclum publicum solemniter habitas sic eundem episcopum artare volumus ac si facte
in eius presentia exlililissent, constitutioiie quacumque contraria non obstante, et ut
contra processum mouitionum, iniunctionum seu iussionum huiusmodi omnis calumnie
tollalur occasio cartas sive membranas processum continentes eundem in maiori eeclesie
Avinionensi appendi vel affigi hostiis faciemus, que processum ipsum suo quasi sono
preconio et patulo indillo publicabunt, ita quod idem episcopus nullam possit excusa-
tionem pretendere vel ignorantiam allegare quod ad eum processus huiusmodi non
pervenerit vel quod ignorarli eundem, cum non sii verisimile quoad ipsum remanere
incognitum vel occullum quod tara patenler omnibus fuerit publicatum. Datum Avi-
nione, ii idus aprilis, pontifìcalus nostri anno oclavo.
I
AN. 1324]
CODICE DIPLOMATICO
o63
726.
Il vescovo Guido approva la donazione della chiesa e dell' ospedale di s. Maria
dell' Oriente, costruito da Andrea di Maffeo mercante aretino, alla Fraternità
dei Cherici.
Arezzo, Palazzo Episcopale - 10 loglio 1324. [Arch. della Fiatern. di Murello di Arezzo, n. 77].
mm. 700X180. - Il sigillo vescovile manca. La carta ì- consunta e stracciata un poco lungo le antiche
piegature.
Guido miseralione divina Arelinus episcopus universis Chrisli fideliijus tani clericis
quam layscis per civiiatem et diocesim Aretinam conslitulis ad quorum nolitia presen-
tium advenerit salnlera in domino lesu Chrislo. Diim civitatem et diocesim Aretinam,
quam pastorali offitio licei inmerili gubernamus, noscimus in operibus caritatis excresci,
novis decorari ecclesiis et in hospilaliiim constrnctione mnniri et in aliis piis operibus
cotidie coauctari, succedit nobis, et succedere debel cunrtis liabitantibus in eisdem,
gaudii et exultationis materia, quia sperandum est ac prò certo credendum, quod per
huiusmodi acliones gratia Dei, que exuberat omnem sensum, corda talium iilustravit
auctorum et eorum fauctorum omnium illuslrabit. Per hec enim rancores odii amo-
ventur a mentibus, toiluntur discordie atque lites. Dei ^elus crescit, in cordibus homi-
num accenditur iuslus ardor ad proximos, et Dei mandala feliciler adimplenlur. Scimus
etenim et per famam in contrata diffusam credimus vos sentire, quod in civitate Aretii
prope portain sancii Blasii in bnrgo Poccoii, ad honorem Virginis gloriose constructa est
quedam ecclesia, que sancta Maria de Oriente suo proprio vocabulo nuncupatur, et
prope ipsam ecclesiam hospitale, quod hospilale sancte Marie de Oriente vocatum, per
probum virum Andream Maffei Guidonis arelinum civem de nostra licentia et consensu
construclum (I),. qui Andreas lam ecclesiam quam hospilale predictum cum perlinenliis
suis priori et sancte Fralernitali (^lericorum civiiatis et diocesis Aretine in quorum numero
vos fecimus iam ascribi et certe diocesis Civiiatis Castelli, prò anime sue salute et suo-
rum remissione peccatorùm, solempniter in presentia nostra donavi! (2). In qua quidem
(1) Con altra lettera data il IO luglio dell'anno stesso 1324, il vescovo Guido elargisce indulgenze a chi
offra elemosine all'ospedale in parola "silo prope portani sancii Blaxii in burgo Pozzoli,, (Arch.-Capit., n. 21).
(2) Nella parete della chiesa di Murello sede della abolita Fraternità dei Cherici, la quale chiesa ora è
distrutta ed incorporata nella fabbrica del Seminario Vescovile, si conserva questo ricordo (che vi fu trasportalo
dalla chiesa di s. M' dell' Oriente), scritto in pietra, in lettera gotica:
Mille trecentenis hoc
a.nnis et quaterdems
TEMPLUM FlNDATCn PAH
PERIBUS ET FABRICATLR
MENSIS APREUS ERAT VI
GESIMA QUARTA FLUEBAT
CflDO DECEBAT PRESIL
POPVLU.MQ. REGEBAT
Ave
Maria
NOMEN SCITO DIA
INN ORIENTE MARIA
nUlUS FUNDATOR ANDREAS
ET REPARATOR
lOHANNES RECTOR DOPNUS
FIT PRIML'S AUEPTOR .
PER TERRAM ET MARIA FO
VEAT QUOS VIRGO MARIA
ANUREE SICMM ET SUORUM CERNITE SIGNUM
564 DUCUMKNTl l'EU LA STORIA D' AREZZO |72C.
ecclesia colidie cclcbraiilur divina, oslia salularis olTertiir, reve(re)iiduin i-oi|ioiis Chri-
sll et saiii'iiinis coiificiliir saciamentiiin pio vivis ol inorluis, maxime- pio benefaclo-
riltus siiis ut illis ci omnihus prosit, <\\unì est prò salute omnium, instiliitum. In lio-
spilali vero ioci|)iiintiir, recrptaiitiir et iiiilriunliir infirmi, paiiperes et ogeni (;t in ma-
xima raritato Iraclanliir (Uiiictis tam medelis (|uam aliis necessariis minislratis eisdem,
sacerdote ci mcdicn ibidi-m adslanlibus, qui ad saiulem aiiimarum et corporum sine
dillicultatc cotidie salutarla remedia et Consilia exhibenl oporluiia. in tantis igilur o|ie-
ribus confovendis decet assurgere civilalem et diocesim Arctinani et diocesim Castella-
nam, et ut talia manutenoii vaieaiit et excrcsci, afierire manus ac porrigere cai'ilalis;;
nam per elemosinarum erogationem, sacra scriplura testatile, extinguuntur peccata et a
peccatis anime liberantur. Ipsa quidem ecclesia et hospitaie sancte Marie de Oriente est
ipsi Fraternitati Clericorum cuiii suis pertinentiis inluitu Dei palris et prò remedio
peccalorum donatum, et per nos donatio et gesta omnia conlìrmata, ut patet publico in-
strumento manu ser luncte camere nostre notarli; et dieta Fraternitas Clericorura indul-
gentias babeat magnas, immo maximas alque largas (et maxime, sicul asscritur, liabet
iiidulgentiam septem annorum per Alexandrum papam concessam, indulgentias etiam a
raultis [iiedecessoribus nostris e|)iscopis Arelinis concessas), quod omnes et singuli qui
favent Fraternitati predicte et qui in Fraternitate ipsa scripti sunt omnium bonorum
operum Camaldulensium ordinis ex privilegio eidem concesso elìiciuntur participes,
bona quidem et indulgentie multe sunt, [verujm etiara eleemosinaium et cuntonim bo-
norum que dieta facit Fraternitas et missarum et officioium omnium totius congrega-
tioiiis, que extenditur per totum episcopatum Aretinum et partem episcopatus Castelli,
Senarum et Florentie, participes sunt et consortes: que omnia et singula conceduntur
illis qui in Fraternitate ipsius Fraternilatis Clericortim scripli sunt aut in antea scripti
erunt et eiusdem Fraternilatis slatuerint se coliegas et beneficia illis presliterint annua-
tim. Et cum Andreas predictus dictam ecclesiam et hospitaie donaverit Fraternitati Cle-
ricorum predicte cura iuribus et pertinentiis suis, prò anime sue et suorum salute et
prò suorum remedio peccatorura et ad clericorura omnium coramodum et quielem, et
nos confirmaverimus omnia que sunt gesta, generale capitulum Clericorura Fraternilatis
predicte, prefata recipiens et receptans, statuii, ordinavil atque decrevit quod dieta
ecclesia et hospitaie sancte Marie de Oriente et dieta Fraternitas Clericorura sint unum
el idem corpus, et eodem iure, modo et ordine, gratia et privilegiis, benefitiis et in-
dulgentiis traclentur el gaudeanl, et omnia que prosunl Fraternitati prefale el prò
ipsa faciant el etiam prò ecclesia et hospilali prefatis; nos etiara in civitate ac diocesi
Aretina oranes gralias, omnes indulgentias et privilegia, omnia bona et omnia benefitia
dicle Fraternilatis sub simili forma data tara a predecessoribus nostris quam ab aliis
quibuscumque et omnia eius statuta, provisiones et ordinamenta, in quantum de iure
possumus confirraamus, statuenles et decernenles quod sicul prò ipsa Fraternitate
faciunt atque prosunt, sic prò eadem ecclesia et hospilali faciant alque prosint. Et ut
tanto el tali operi faveamus et subveniamus, ut possimus, confisi de auctoritate omni-
potentis Dei el beali Donali martiris patroni nostri, omnibus vere penitentibus el con-
fessis qui. die anniversarii qua fundata full ecclesia et factum hospitaie jirefatum, ad
ipsam ecclesiam vel ipsum hospitaie accesserint vel raiserinl el raanum porrexeriat
adiutricem, annum unum prò quolibet; illis vero qui aliis diebus et oris eisdem ecclesie
AN. I324J ■ CODICE DIPLOMATICO 56o
vel hospilali seu veris nunliis et coiifratribus earumdem manum ponexerint adiulri-
cem vel ad ecclesiam predictam vei hospitale accesserinl, quadraginta dies de iniiincla
eis penitenlia misericordiler in Domino relaxamus. Exorlanles vos prelalos el universos
reclores ecclesiarum civitalis el diocesis Aretine ac vices nostras gerenles, quod fratres
et nuntios loci predicti de Oriente cum ad ecclesias vestras prò questu ipsius domus
et degentium in eodem contigerit declinare benigne recipientes et honeste tractantes
ob reverentiam lesu Christi et nostrani populos commissos vobis ad ipsorum inslan tiara
convocetis, ipsosque fideles monilis et exorlalionibus inducatis ad audienduni ipsos in
laudandis operibus qne fiunt ibidem et induigentiis et gratiis el bonis ipsi loco con-
cessis, silentio decenti servato el ad subveniendum iliis in tara laudabili opere affluenler
et ad conferendum illis quecumque ipsi loco relieta snnt pie, tara ex forma leslamenti
codicillorum quam donatione causa mortis el alia qualibel ultima volunlale seu alia
causa quacumque. Preterea quia multa et varia eidera ecclesie el hospilali occurrunt
honera expensarum, expedit ut ipsis et in loco ipso degentibus validius succurratur;
quapropter vobis prelatis, ecclesiarum recloribus vicesqiie veslras gerentibiis iniungimus
in remissione veslrorum peccatorum ac in virlule saiicle obedienlie sub excomunica-
tionis pena raandamus, quatenus de manibus nuntiorum legiltimorum diete ecclesie et
hospitalis de Oriente casettinas clausas quas adducent recipiatis in decenti et luto loco
ecclesiarum vestrarum collocandas, in quibus miltanlur denarii quos fuleles Christi
parrochiani veslri et alii prebere voluerinl inmictere prò subslentalione paupeium
et infirmorum qui degunl ibidem et prò magnis induigentiis obtinendis quas meren-
tur qui bene faciunt ipsi loco vel nunptiis ipsius. Ad que diclos vestros parrochianos
inducatis sollicile saliera bis in [menjse diebus doraiiiicis el festivis cum aderinl populi
et. mulliludo, et tunc unum vel duos de parrochianis veslris surgere faciatis ad colli-
gendum ab afferro volentibus elimosinam et immictendum ipsam publice in case[ttis]
predictis quod per predictos fideles fuerit contributnra. Et quia plerumque spiritus
iniquitatis m[entem] occupai nuntiorum qui mictuntur ad capsas ipsas aperiendas vel
in asportando quod ex ipsis extraunt vel minuendo de quantitatibus que reperiunlur
in iliis, ne id contingat de celerò, et ut per evidentiam Dei paleant vobis opera cari-
tatis que fiunt ibidem, volumus et mandamus quatenus bis in anno ad minus per vos
seu nuntios veslros ydoneos de sex in sex mensibus, quando aptius obtulit se facultas,
casettinas ipsas adducatis seu miclatis ad ecclesiam et hospitale prediclum aperiendas,
et que in illis erunt relinquenda ipsi loco prò substentatione pauperum infirmorum qui
ibi erunt et contigerit prò tempore ibi esse: et tum vos ipsi poteritis parochianis vestris
aperte ostendere opera dicti loci per veslram propriam corpoream visionem vel aperire
casettinas ipsas permictenles eiusdem hospitalis el ecclesie nuntio, si vobis procuratio-
nis ad hoc legiptimum ostenderit instrumentum vel ipsius hospilalarii licteras suo pa-
tenti sigillo munitas. Et quia, sicut audivimus, quidam tara clerici quam layci spirita
diabolico obeecati casettinas ipsas resecare presumunt vel alias ingeniose pecuniam in
ipsis inmissam extrahere non verentur et ipsos infirmos et pauperes taliter defraudare,
non altendentes quod qui pauperem et egenum decipit el defraudai, decepit dorainum
lesam Christum, monemus omnes et singulos cuiuscumque condictionis exislant primo,
secando et tertio peremptorie, quatenus a tali fraude desistant, alioquin in omnes et
singulos fraudem ipsam commiclenles ex nunc excomnnicationis sententiam promulga-
iiOG
DOCUMENTI ri;it LA STORIA D AFIEZZO
[726-727.
nius. Concedimus iiisupei; loco prefalo quod per suos legiplimos nuntios possit aiiclo-
rilale nostra dispensare ciim clericis nostre civilatis et diocesis; et quod dum questiiarii
in loco conveiiiunl sii)i iniiirianlur ad invicem, volumns et mandanuis quod fralres et
niinlii dicli loci, die (jiia perveiieiitil, alios in ecclesiis et parrocliiis veslris ab aiiis non
siiialis aliquaiiler imiiediri. donec plenum perfocerint queslum suum. Super ponilenliis
aulein inposilis et prò debililatc, ignoranlia seu negligenlia ve! alia prepedienle causa
non inpielis, in siiigulis casihus (jui nobis permictuDtur a iure et oliam super omnibus
casibus quos nobis reservavimus (bsrrelioiii viri providi ser Cerchi capcilani hospilalis
et ecclesie memorale et eius hospilaiarii et recloris cura benefacloribus dicli loci et
in omnibus casibus nobis a iure permissis absolu[tionem] et dispensationem auctoritate
presenlium duximns commiUerulam. In (juorum lestimonium presentes licleras fieri
iu(s)simus ci nostri sigilli a(p)pensione miiniii. Data Aielii, in episcopali palalio, sub an-
nis Domini iMi:i',(; . xxiu, indiclione vii, die x" nieiisis iulii, ponlificalus sanclissinii pa-
tris domini loliannis pape xxiii'^' [anno vin"].
727.
7/ vescovo Guido da Pietramala fa grazia ai Lucignanesi della gabella dovuta al
Comune di Arezzo, ma impone loro una tassa di 3000 fiorini da vagarsi in
sci rate scmeslrali, di fiorini 500 ciascuna.
Arezzo, Palazzo Vescovile -28 agosto 1324. [Bibl. Naz-ion. di Fir., Cod. Misceli. Il, 11 202, pag. 211].
Copia, in un piccolo riuadorno cartaceo, falla dal nolaro Giovanbattista Caiani, di cui abbiamo i rogiti
all'Ardi, di St.ato di Fir., dal I53i al 1569.
In Dei nomine amen. Anno Domini a nativitate ipsius Millesimo trecentesimo vige-
simo quarto, die xxviii augusti, vii indictione, Arelii, in sala Episcopaiis palalii, presen-
tibus dominis Giano de Cerchis milile florentino, Alberico de AlbergoUis et Morello de
Arelio iudicibus, Vannuccio Ghezzi de Arelio et Guiduccio ser Stephani diclo Cayfasso
testibus habilis.
Coram venerabili palre domino Guidone Dei gratia episcopo et domino aretino ve-
niens discretus vir ser Cinccius Salvucci de Lucignano comilatus Arelii sindicus et
procuralor defensorum consiliariorum Consilii el Comunis de Lucignano, ad infrascripta
omnia manu ser Petri Ranerìi de Lucignano specialiler ordinalus, exposuit diclo do-
mino quod ipsi homines et Comune Lucignani se volunt et intendunt componere
cum prefalo domino et Communi Arelii per tempus Irium annorum incipiendorum in
chalendis seplembris proxime fnluris de omnibus el singuiis dalìis, gabellis, impositio-
uibus et aliis quibuscumque factionibus realibus. que et quas ipsi homines et Comune
Lucignani diclo Domino et Comuni Arelii per dicium tempus trium annorum solvere
tenerenlur, el solvere illam quantitalem pecunie et in illis terminis qnam et quos ipse
dominus Episcopus declarabit. Et eidem venerabili patri dictus sindicus suppbcavit
qualenus summam solvendam per eos singuiis dictorum Irium annorum considerala pau-
pertate, devolione ac fide Lucignanensium dignelur taxare decenlem et quam possint
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO 367
commode supportare et solvere et in civililnis et criminalihus speciales et largas eis
gralias indulgere, ut sibi et Comuni Aretii possint sicut desiderant ohedire.
Idem vero venerabiiis pater et dominiis diclorum Lucignanensium necessitatem,
devotionem et fidem considerans, quos nulli procellarum fluctus a sua et dicli Co-
munis liactenus .... (*) retraxerunt, volensque propterea votis satisfacere prodiclorum,
deiiberavit se cum eis componere et quas honesle potueril criniinaliter et civililer gratias
imperliri. Et licet Comune et homines Lucignani de solutione mille florenorum de auro
in anno quolibel, consideratis aliis multis servitiis que impendunt, gravati sinl, tainen
quia ob conditiones concurrentes Comuni Aretii multa incumbunt onera et expense,
prefatus dominus, auctoritate, arbitrio et balia sibi a Communi Aretii attributis, et sicut
melius potuit de concordia et piena voluntate sindici prelibali, ipsos Comune et homi-
nes Lucignani laxavit in tribus millibus florenis de auro in dictis Iribus annis, vide-
licet in mille florenis de bono et puro aui'O quolibet diclorum trium annorum solvendis
Comuni Aretii seu camerario masnade dicti Q') Communis in duobus terminis, primo qui-
dem per totum mensem octobris et alio per lolum mensem martii, solvendo medie-
tatem in singulis dictis terminis. Et hanc laxationem fecit prò omnibus et singulis da-
tiis, gabellis, impositionibus, faclionibus et omnibus quibuscunque realibus contingen-
tibus vel que possent conlingere infra dicium lempus trium annorum dictos Comune
vel homines Lucignani; de quibus realibus ultra dictos mille florenos singulis diclorum
trium annorum solvendos, nichii aliud Comuni Aretii solvere teneantur; excepto pedagio
guati quod trahitur de Lucignano et comilalu Aretii quod in hanc taxationem non ve-
nit, sed illud Lucignanenses sicut alii comitatini Comuni Aretii solvere teneantur, vide-
licet ut tracia guati tantum secundum quod per aliam taxationem trium annorum pre-
teritorum scriptam per me lunctara lenebantur solvere et solvebant. Prelerea volens
idem dominus dictis Lucignanensibus, quos ex debito benevolenlia speciali prosequitur,
compiacere, concessit dicto sindico recipienti prò eis quod vicarius qui nunc est vel qui
prò tempore fuerit Lucignani, ut Lucignanenses delinquere timeant, possit punire et
condemnare omnes delinquentes ip castro vel curia Lucignani, exceplis civibus et aliis
comitatinis Aretii, usque in quinquaginla libras de illis excessibus et delictis de quibus
maiorem penam statuta Comunis Aretii non imponant, et condemnationes esigere Co-
muni Lucignani applicandis, excepto tamen deveto, quod in hanc concessionem non
veniat, quodqae domino et Comuni Aretii specialiter reservatur.
Item indulxil quod diclus vicarius possit ius reddere in civilibus Inter Lucignanen-
ses statutis temporibus usque in centum libras que a malori non dependeant qnantitate
•vel summa. Et contra forenses qui non sint de civitate vel coraitatu Aretii in ornai
quantitale et in bavere et persona facere rationem.
Item concedit prefatus dominus quod ipse vicarius qui prò tempore fuerit Lucignani
etiam contra cives et comitatinos Aretii possit ius reddere de omnibus et singulis mer-
caotiis die mercati vel fori Lucignanensium et alia omni die qua fecerint et contraxe-
rint mercantiam et de mercantiis tantum.
Item concessit quando aliquis balitor Comunis iverit Lucigoanum ad requirendum
aliquam singularem personam, quod non possit ipse balitor prò suo salario aliquid pe-
(•) Lacuna nella copia. C) nella copia: ttictts.
568 nOCUMENTI PER U STOBIA d' AREZZO [727-728.
lore vel exigere sindico vel r.oniiiiii Lucigiiani, sed soium persone leqiiisile vel in bouis
siiis.
Ilein concessil diclus (louiiiiiis (|iioil gabeliarii Comunis Ardii non possint vel de-
beanl exigere gabellani voi passagium vonienlibns vel rcdeuntihns a l'oro Lucignani et
non vondenìibiis ea que duxerint vel portaveiinl ad niercalum quicuaique sint el un-
decunquo.
Quibus omnibus graliis audilis per dicium sindicum, ipse de illis prefato domino
gralìas agens se, nomine Coinunis Lucignani asseruil inde fore conlenlum. Qaas gratias
diclus dominus el taxalionein diclorum Irium miliium florenorum videlicet mille nore-
norum prò (]iiolibet ijisornm annoriim manulenere el servare promisil eisdem Comuni et
liuminibus Liu'igiiaiii per ipsum leinpus, ol centra eas non lacere vel venire sub -pena
el ad penam mille librarum usualiuin nionelarnin ("), el sub obligalione bonoium ipsius
domini el Coinunis Aretii. Idem vero ser Ciuccius procuralor el sindicus procuratorio et
sindicario nomine dictorum Comunis el hominum do Lucignano el suo proprio el quo-
libol modo in solidiini, promisil soleniriler el convonil ipsi domino stipulanti prò se
el Comuni Arelii dare, solvere el pagare camerario masnade (pii prò tempore fuerit
dieta iria niillia llorenorum videlicet mille llorenos quolibel diclorum Irium annorum
solvendos singulis annis in duobus terminis, modietatem videlicet per lotnni mensem
oclobris ol aliam medielalem per lolum mensem marlii, sub dieta pena el obligalione
bonoruin ol iurium suorum et Comunis Lucignani presenliuui ol futurornm el cel. (1).
Ego lancia olim Mencii de Monlelucci civis arelinus imperiali auclorilale iudex or-
dinarius et nolarius ac dicti domini nolarius prediclis inlerfui, eaque suo mandato
scripsi et publicavi rogatus (2).
728.
Processo ordiìialo da llincanni AA7/ conlro il vescovo Guido Tarlali, accusalo di
rapina del tesoro apostolico che era nella sagrestia di s. Francesco di Assisi, di
eccessi quid commessi e della ribellione promossa e sostenuta in Spoleto e nel
Ducato a danno della Chiesa Romana.
Moutefalco, Pieve di s. Fortunato - 6 settembre; [Ardi. Vatic. Castel s. Angelo, C,
Spoleto, Chiesa di s. Trinità - 11, 13 settembre, fase. 49 ■ A. A. Arni. C, (560'].
8, 9 ottobre 1324.
(■) rminitari'.m.
(1) II notaro Caiani nella sua copia fa seguire: "Post vero siipradictum insti-umcnliim subsequitur et ap-
pare! nonwn tabellionis rogati, videlicet e. 30„.
(2) Qui segue nella ricordata copia: "Constai vero siii)oriiis in dicto libro in l'olio 13 iiititulationem sic
esse positam el scriplam, videlicet: In Dei nomine amen. Anno Domini a nalivilate ipsius millesimo trecen-
lesimo vigesimo quarto, indiclione septima, tempore domini loaniiis pape XXII eie.
Et ego lohannes Baptisla Catanius nolarius publicus, imperiali auclorilale iudex ordinarius atque civis
Arelinus suprascripta omnia el singula cxtraxi, sumpsi el fideliler copiavi de verbo ad verbum ex quodara
libro seu protliocollo rogituum el abreviaturarum ser luncle Mencii de Monlelucci nolani publici .Aretini ete.
singula singulis ut supra congrue referendo nil addens vel minuens, el in fìdem me subscripsi,,.
I
AN. 132i] CODICE DIPLOMATICO 569
Questo lungo processo fu trascrilto ilal notaio Simone di maestro Giacomo in Foligno, in undici porga-
mene che, cucile insieme formano una striscia lunga otto metri i; larga 1 9 cent, circa. Kiferisco il docu-
mento quasi per intero, secondo la trascrizione trasmessami per somma cortesia dal ch.'"° d.'" B. Nogara
della Biblioteca Vaticana.
Sul rovescio del primo foglio pergamene si leggono, oltre le segnature, due intestazioni; la più antica,
molto svanita, ò questa: Informatio spiritualis Reclwis nuper eccessibtis Episcopi Aretini; 1' altra più recente
è: Informatio Rectoris Duculu.i Spoletani cantra Guidoiiem episcopum Aretinum.
In iwmiìie Domini amen. Hoc est exempium quoricndam aclorum repertorum in actis curie
generalis Spoletani Duoatus, in quodam libro seu qnalerno cum inlitulatione ipsitis. Quoì-um libri
seu qualerni tilulus et aclorum tenor talis est:
In nomine Domini amen. Hic est quidam processus ol examinalio quoiuntlam le-
slium examinatoriim super infrascripta inquisitione el capiluiis faclis el t'acta fonica
episcopum Aretinum per venerabiiem virum dominum lobannem de Amelio foroiulien-
sem archidiaconnm, leclorem ducalis provincie per sanctam Romanam Ecclesiam in
spiritualibus et temporalibus generaleni, scriptus per me lohaunem Gilii de Tuderto
imperiali aucloritate notarium et officiaiem ipsius venerabilis viri domini loliannis re-
cloris et diete ducali,'^ provincie generalis, snh anno Domini ab eiiis nativitate Millesimo
trecentesimo vicesimo quarto, indielioiie septima, lempore sanctissimi palris et domini
lohannis pape vicessimisecundi, diebus et mensibus infrascriptis.
In nomine Domini amen. Nos Johannes de Amelio archidiaconus Forumiuliensis, re-
ctor ducalis provincie per sanctam Romanam Ecclesiam in spiritualibus et temporalibus
generalis, requisiti a venerabili in Cristo patre et domino domino Amelio permissione
divina abbate monasterii sancii Saturnini Tholesani in Anconitana Marchia per sanctam
Romanam Ecclesiam in spiritualibus generali rectore ut inquisitiones, indagationem et
investigaliones super excessibus Aretini episcopi in memorata ducali commissis provincia
facere deberemus, ob reverentiam apostolice sedis, et ut sanctissimo patri domino nostro
summo pontifici super infrascriptis articulis puram et meram veritatem rescribere va-
ieamus, et quod, si ea, que exislens ad regimen provincie predicte et terrarum in pri-
mis prò domino nostro summo pontitìce et sancta Romana Ecclesia perpendimus fieri
seu comicli per quemcumque centra ipsum dominum nostrum et Ecclesiam ipsam et ad
subversionem status diete provincie et aliarum provinciarum et terrarum predictarum,
obmicteremus ipsi domino nostro intimare, dubilamus ne displiceret id eidem domino
et nobis idem dominus ad negligentie culpam merito imputaret; idcirco sentientes ope-
rationes pravas et nepharias, quas episcopus Aretinus nimis excessive continue commisi!
et commictit in predictis adeo quod dictorum regimiiium officia per ea graviter impe-
diuntur, et subditi ac fideles Ecclesie in dictis provinciis et terris degentes intollera-
bililer offenduntur, ac sancte Romane Ecclesie detrimenta quamplurima gravia inferun-
tur, illa domino nostro significare intendentes ea in scriplis cum dictis testium seu acle-
stationibus, (pie inde et de predictis breviter haberi et recipi poterunt, redigi facere
disponimus, ut sicut et eo modo et gradu, quo in partibus ducalis provincie supra-
dicte sunt nota vel notoria, ita possint prelibato domino nostro per seriem inlimari.
Propterea precipimus et mandamus homines iofrascriplos ad nostram presentiam evo-
cari, ut dicant seu deponant que sciunt de hiis que commisit et commictit dictus epi-
scopus in predictis.
Forma vero articulorum super quibus nos Johannes prediclus inquirimus et inqui-
rere intendimus est talis:
570 DOCUMKNTI PER LA STORIA d" AREZZO [728.
Iiifiascripta suiil quedam coramissa per prefalum opiscopum Arelinum in provincia
(iiicatus Spoleli ad sanclam inalreiu Ecclesiaiii iinmediale spedante:
i) In primis prefatns episcopus Arelinus sub anno Domini M .ccc.xviiii, de mense... (*),
(juando civilas Asisii fuit occupata et invasa per Muccium domini Francisci de dieta
civiialo et reducta et |)nsita ad rebellionem contra sanclam Romanam Ecclesiam, ad re-
quisilionom et petilionem dicli Mucci misil ser Vanneui de Poppio lamiliarem et solium
suum ad regimen potestarie diete civitalis, sub cuius regimine fuit derobbatus et raptus
thesaurus Ecclesie Romane, qui erat in sacristia et loco fralrum minorum ordinis s. Fran-
cisci de Asisio, et quampUirimi alii thesauri diversorum prelalorum et aliarnm per-
sonarum; quorum lliesaurorum partem sibi relinuil et de alia parte slipendiarios
conduxit et tenuit. Qui thesauri vel sailim prò maiori parte fuerunt raissi Aretium ad
conducendum slipendiarios equites, qui venerunt ad diclam civilatem Asisii et ibi ste-
terunt facienles et commiclenles iniurias, occisioncs, concrenialioues domorum et de-
predationes et multa alia enormia centra fideles Ecclesie in obprobrium et dedecus
Ecclesie predicte; quem ser Vannem. redeuntem ab oHicio predicto prefatus episcopus
recepii gratiosius solito, et de prediclis et singulis fuit et est publica vox et fama in
dieta civitate Asisii et in aliis lerris circumvicinis eidem.
Il) Item prefatus episcopus Arelinus sub anno .M . eoe . xx, de mense martii, exislente
civitate Spoleli in hostinata rebeliione conlra sanclam Romanam Ecclesiam, ad requi-
sitionem et instantiam quorumdam rebellium diete civilalis Spoleli misil Petrum Sac-
conem, fralrem earnalem i|)sius episcopi, ad regimen capilanealus guerre Spoleli sotia-
tum mulliludine equilum, quibirs idem episcopus stipendia ministrabat et dabal; qui
Petrus Sacconus loto tempore sui regiminis cum auxilio et Consilio dicli episcopi Aretini
diclam civilatem Spoleli retinuit in rebeliione prefata et de predictis omnibus fuit et est etc.
ni) Item prediclus episcopus Arelinus sub anno Domini M . ccc" . xx", de mense iunii ad
diclam civitalem Spoleli misil multiludinem gentium equilum in subsidium et fayorem
rebellium de Spoleto, cuius gentis conestabilis extitil Lele ser Maffei famifiaris predicti
episcopi aretini etc.
mi) item mullis vicibus dictorum teraporum misil eis mullas pecunias et subvenliones
plures fecil, ul se in rebeliione tenerent, et ambaxiatores suos iransmisil ad confor-
tandum prediclos rebelles de Spoleto ul in rebeliione persislerent etc.
v) Item quod sub anno M . ccc . xxiii, de mensibus seplembris, oclubris, novembris et
decembris, ac de anno presenti de mensibus ianuarii, februarii atque marlii, prefatus
Arelinus episcopus, in reprobum sensum dalus, fecit conspirationem et coniuralionem
cum olim intrinsecis Spolelanis gebbellinis, notorie manifeslis rebellibus et hostibus sacro-
sancle Romane Ecclesie et sanctissimi patris domini lohannis eie. conlra memoratam Ec-
clesiam et dicium summum pontiflcem et conlra bellatores, adiutòres et valitores adversus
Spolelanos prediclos prò Romana Ecclesia, ad hoc ul dicli Spolelani perseverareut in
rebeliione predicta, et ad mandata Romane Ecclesie et dicti summi ponlifìcis non redi-
reni, ac tideles supradicte Ecclesie de ducalu diclosque bellatores eie. viriliter, et pro-
pensius offenderenl ac eliam exspugnarent.
vi) Item quod diclis temporibus prefatus episcopus Arelinus Spolelanis predictis ut in
rebeliione durarent predicta ac fideles ecclesie propugnarent et civiliter offenderenl con-
I
(•) Lacuna.
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO 571
tra mandata apostolice sedis minislravit et ministrali lecit mullas et varias pecunie
quantilales multasque premunitiones atc|ue aiixilia eie. et cum dictis Spoletanis partici-
pavil.
vii) Iiem quod prefalus Arelinus episcopns verbis, rebus el faclis assumpsit prolecionem
et defensionem diclorum Spolelanornm rebellium ul civitas prelibata in rebellionis
predicte contagio proclivius perduraret.
vili) Ilem quod dictis temporibus opere, mandalo, exorlatione, Consilio, ausilio et favore
prefali Arelini episcopi iionnulle civilales atque castra prefalis rebellibus Spoletanis
victualia, pecunias et premunitiones plurimas dederunl, preslaverunt, ministraverunt
et transraiserunt ac eisdem rebellibus prestiterunt auxilia conlra mandata apostolica et
ut in dieta rebellione firmius perdurarent et ul fideips Ecclesie supradiclos valeront
severius offendere ac etiam impugnare.
vini) Ilem quod propter auxilia, Consilia, adiutoria, lavores et premunitiones prestila et
preslilos per prefalum Aretinum episcopum et per diclas civilales el castra adlierentes
el àdherentia diclo episcopo ac dictis rebellibus, prefala civitas Spolelana mente bo-
slinala in rebellione predicta induravit diclis temporibus, ac dicti rebelles plurima
homicidia, sacrilegi;!, rnbbarias, combustiones el concremaliones monaslerioium, domo-
rum et aliorum locorum ac ecclesiarum ruinas fecerunt de.
x) Item quod sub anno Domini M . eco . xxii prefatus Arelinus episcopus misil num-
plios el licteras Frederico de Monleferetro, lune moranti in civilale Spoleti prò capita-
neo generali diete civilalis, lune rebelles (^) Ecclesie supradicte, herelico el ydolalre el
de heresi et ydolalria publice et notorie condempnato, et eidem Frederico prestitit au-
xilium el favorem.
xi) Ilem sub anno Domini M . ecc. xx prefalus episcopus misit equos et arma in subsi-
dium diclorum rebellium in exercitu.supra castrum Campelli, quod lune detinebalur per
fideles Ecclesie, faclo per diclos rebelles ad expugnandum caslrum prediclum.
xii) Item quod prefalus Arelinus episcopus de dictis mensibus, seu altero eorum, promisi!
el convenit dictis rebellibus Spoletanis seu alle persone recipienti pio eis et cum eis
pacta, conspirationem et coniuralionem, fecit offendere fideles de ducatu, et ipsos pro-
gressibus bellicis prosequi diclosque bellalores adiutores el valilores et battifolla que
erant conlra dictos Spolelanos rebelles constructa ad eorum rebellionera domandam
agredi, expungnare et invadere ac per diclam provinciam progressus bellicos tacere, pro-
pter que predicti rebelles in rebellione predicla per dieta tempora induraverunt el plu-
rima delestanda mallefìtia commiserunt.
xin) Ilem quod prefatus Arelinus episcopus supradiclis temporibus concitavit, induxit
et exorlalus fuil plurimas civilales et plura castra in adiutorium et premonitiones dicto-
rum rebellium conlra Ecclesiam memoratam, et in dictis civitatibus etjcastris seditionem
ponere et ordinare studuit ad nutriendum, confovendum et adiuvandum predictos Spo-
lelanos rebelles, el in offeiisam enormem et confuxionem diclorum bellalorum eie.
xiiii) Item quod de premissis omnibus et singulis in ducali provincia et Inter personas
diete Provincie fuit et est pubiica vox el fama, dietusque Arelinus episcopus fuil et est
publice infamatus.
(•) Sic.
572 nOCllMKNTI PKR LA STOBIA I)' AHEZZO [728.
Die sexto mcnsis seplembris.
Rcvereniiiis vir doniinus lohamies reclor prediclus, pio liilìlmiiali sedens in eccle-
sia plebis sancii Forlunali de Monlel'alcone ad iura reddenda, coramisil, imposuit et
mandavil l'uczaiono tic castro Litardi puhiico baiulo Curie, presenti et intelligenti quod
vada!, citet et requirat infrascriplos testes et eis precipiat quod hodie ante vesperas
conipareanl corani diclo domino rectore ad iurandum et perliybendum lestimonium
verilatis super dictis articulis; quorum leslium nomina sunt liec:
Dominus Bartholus domini lacchi lanuarius Pucii \
Nardus Seccapopuli Lorenlius Contis 1
Cola Salvi Angeluctius Thomassicti àc Spoleto
Lncarellus domini Iaconi
Andreictus Zocclii Falerlius Francesconi
Gittus Bonaventure Petrus Andree.
Nec non citari et requiri mandavit aiios quoscunque testes lam personas ecclesia-
slicas quam etiam seculares, que super suprascriptis capitulis veritatem sciant et pe-
rybeant teslimonium veritatis.
Eodem die, diclus Puczaronus, baiulus, iens et rediens, rettulit diclo domino lohanni
et mihi notarlo se hodie citasse predictos omnes personaliler inventos et eis precepisse
secundum formam diete commissionis.
Eodem die supradicti testes omnes coram diclo venerabili viro domino lohanoe
conslituti in dieta ecclesia sancii Fortunati, ubi ipse vir venerabilis dominus lohaimes
sedebal ad iura reddenda, iuraverunt ad sancta Dei evangelia, tactis corporaliter scri-
pturis, ferre et perhybere teslimonium veritatis super dieta inquisitione et capitulis,
remotis hodio, amore, timore, pretio et precibùs, lucro et dampno et qualibet alia
spetialilale, bona fide et sine fraude'.
1) Cola Salvi teslis iuratus ut supra interrogatus et examinatus super dictis articulis,
eidem primo vulgariler lectis et diligenler expositis, interrogatus super primo capitalo
diete inquisitionis suo iuramento testificando" dixit se nichil scire de contentis in diclo
capitulo visu, andito vel fama prò eo quod lune temporis non erat in contrata, quod
eral Pisis.
Ilem interrogatus super secundo capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit
se tantum scire de contentis in diclo capitulo, videlicet quod audivit dici in civitate
Spoleti, quod diclus Petrus Saceonus frater carnalis dieti episcopi fuit potestas civita-
tis Spoleti, et quod ad ipsam civilatem venit ad regimen diete civitatis cum multitu-
dine equitnm; nescit tamen si cum ausilio et Consilio dieti episcopi, et si eum misit
dictus episcopus, immo audivit dici in dieta civitate Spoleti, qiiod fuit electus potestas
ipse Petrus Saceonus |)er Commune Spoleti, et dixit quod ut audivit dici in ipsa civi-
tate ipse Petrus Saceonus tempore in diclo capitulo contento fuit potestas et dominus
generalis diete civitatis Spoleti, aliud de contentis in dicto capitulo dixit se nescire
visu, auditu vel fama, quod tempore sui officii et ante et post per aliquod tempus fuit
absens ab ipsa civitate Spoleti.
2) JSardus Secchapopuli de Spoleto testis iuratus ut supra dicere veritatem super di-
ctis capitulis eidem primo vulgariter lectis et diligenter expositis, interrogatus super
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO 573
primo capilulo ipsius inquisitionis suo iuramento dixit se nichii scire de conlenlu in
in diclo capitulo.
Inlerrogatus super secundo capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit se tan-
tum scire de contentis in ipso capitulo, videlicet quod ipse testis vidit queradam cone-
stabiiem militum et stipendiarium, videlicet nomine Gilectum Vasconem seu ultramon-
tanum cum militibus sotiis venire et stare in civitate Spoleti, et dicebatur quod eos ad
dictam civitatem transmiserat Aretinus episcopus et Castruccius de Luca; de tempore
dixit se non recordari, sed tunc erat guerra, et erat positura battifolle in scoplo sancti
Hiccolai supra Spoietum. Et iam erant mortui captivi de Spoleto, et de predietis in
dieta civitate fuit tunc et erat publica vox et fama, et publice dicebatur per raaiorem
partem gentium in dieta civitate Spoleti.
Interrogatus super quarto capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit se tan-
tum scire de contentis in diete capilulo, videlicet quod audivit dici et publice diceba-
tur in dieta civitate Spoleti quod episcopus Aretinus mictebat Spolelanis intrinsecis
certam quantitatem pecunie prò foderando (*) ipsam civitatem Spoleti; et etiam dixit
quod vidit quendam numptium redeuntem ab ipso domino episcopo cum lieteris ipsius
domini episcopi, quas mictebat ipsis Spoletanis rebellibus et audivit dici ab ipso num-
ptio quod episcopus Aretinus iuvabat ipsos Spoletanos, et quod mictebat multos equites
iu subscidium ipsorum confortando eos ad posse; et quod audivit dici et publice dice-
batur in ipsa civitate Spoleti quod ipse episcopus iuraverat ad saneta dei evangelia
iuvare ipsos Spoletanos rebelles, et de predietis omnibus et singulis fuit et est in ci-
vitate Spoleti et provincia ducatus pnblica vox et fama.
Interrogatus super quinto capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit se niehil
aliud scire de contentis in dieto capitulo, nisi quod in proximo precedenti capitulo dixit.
Interrogatus super vi capitulo diete inquisitionis dixit se niehil scire nisi quod
supra dixit in aliis capitulis.
Interrogatus super septimo capilulo diete inquisitionis dixit se nichii scire eie.
Interrogatus super viii capitulo diete inquisitionis, suo iuramento dixit se tantum
scire de contentis in dieto capitulo videlicet, quod audivit dici in dieta civitate Spo-
leti, quod ipse episcopus Arelinus miserat ad Castruecium de Luca et ad civitatem Tu-
derti, ut iuvarent ipsos Spoletanos gebellinos, et quod eorum defensionem assumerent;
et dicit quod audivit dici quod Narnienses miserant ipsis Spoletanis gebellinis intrinse-
cis certam quantitatem pecunie in adiutorium et subsidium ipsorum.
Interrogatus super vini capitulo dixit se tantum scire de contentis in diclo capi-
tulo, quod durante ipsa guerra multa homicidia et saerilegia, multeque robbarie, con-
bustiones, concremationes monialium domorum et ecelesiarum facle et commisse fue-
runt per ipsos Spoletanos intrinseeos, set nescit si ope, ordinatione et Consilio et favore
dicti episcopi.
Interrogatus super x capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit se nichii scire
de contentis in diclo capitulo.
Interrogatus super xi capitulo diete inquisitionis suo iuramento dixit se tantum
scire de contentis in dieto capitulo videlicet quod eo tempore quo dictum castrum Cam-
(•) Sic.
574 DOCUMENTI PER LA STOKIA D" AREZZO [728.
pelli filli |ii'r ipsos Spolelauos inlrinsecos gebellinos obsessum el expugnatum Petrus
Sacconus erat poieslas et capitaneus diete civiialis Spolcti; et lune audivit dici quod
ipse Petrus Sacconus fecerat venire de Aretio, de slipendiaiiis (\n\ erant Arelii, certam
quantitaiem, set nescil si episcopus Aretinus eos transmisit.
Inlerrogalus super xn capituio diete iiiquisitionis dixit se nicliil aliud scire de con-
tentis in diclo capitalo, nisi quod supra dixit in dictis capitulis.
Inlerrogalus super xiii capiliilo diete inqiiisitionis dicit se nicliil aliud scire nisi ut
supra dixit in dictis aliis capitulis.
Inlerrogatus super ultimo capituio diete inquisilioiiis dixit quod de tiiis que supra
testilìcalus est, est publiea vox et fama, de aliis nescit.
Die xi" mensis septembris.
Ego Johannes de Tuderlo notarius curie generalis ducatus Spoleti ac diete ducalis
Provincie in spiritualibus et lemporalibus generalis, existens in civilate Spoleti, in ec-
clesia sancte Trinitatis, etiam commissarius supradicli domini lohannis rectoris et num-
ptius iuralus diete eurie, commisi, imposui et mandavi Berardo Gualterii de Spoleto pu-
blico baiulo (|uod eitel et requirat infrascriptos testes, et eis preeipiat quod die era-
stina proxima secutura compareant eoram me iohanne notarlo et commissario predieto
ad iurandum et perhybendum testimonium veritatis super dieta inquisitone et articulis
seu capitulis, et perhentorie eie.
Quorum testium nomina suiit liec:
Vannes Cariannis
Marti nus Pai un e
Matthiolus Pecuri
Guardus \ .
... f Liaroni
Andreiclus )
Magister lohannes Solacii
Magister lohannis lacobicti
Francia lohannicli
Dominus Paulus Gualterii
Vannillus Palieti
Bernardus Gelati
Mieus Gregorieti
Luchictus Massaroni
Tucius domini Gerardi
Raynerius Cristalde
Dominus Bertholus Merlini
Petruceius Giliicti
Magister Angelus Nicolure
Petruceius Munaldicti
Dominus lacobus de Anchagiano
Angelonus Cischi
' omnes de
^ Spoleto
Bertholdus lacobicti
Magister Bartholus Baldovini
Magister Masscius domini Lancerii
Magister Masseus Henrigeeti
Blaxius lacobicti j
Berardictus Bartholicti '
Blaxius Andreoni
Qui baiulus die predieta iens et rediens retulit raihi lohanni notarlo et commissario
suprascripto se dictos testes omnes citasse particulariler et eis omnibus precepisse se-
cundum formam supradicte commissionis.
Die xu° mensis septembris. Suprascripti testes omnes constituti eoram me lohanne
notario el commissario predieto in dieta ecclesia sancte Trinitatis iuraverunt ad sancta
Dei evangelia, laetis scripturis, ferre testimonium veritatis super dieta inquisitione et
capitulis, bona fide et sine fraude, remotis hodio, amore, timore, pretio et precibus et
speciali lucro et dampno etc.
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO 575
Die xn mensis septembris.
3) Magisler Masscins domini Lancerii, teslis iuratus ut supra, interrogalus et exami-
natus super diclis apilulis eidem primo lectis et diligenler exposilis, suo iuramenlo dixit
se tantum scire super primo capilulo, videlicet quod de contenlis in diclo capitulo
fuit diete tempore in dicto capitulo contento et nunc est publica vox et t'ama et pu-
blice et notorie dicebatnr et nunc dicitur in dieta eivilate Asisii, in eivilate Spoleti, in
castris Aspelli, et Trevii et aliis terris ubi ipse testis sletit, et in dietis terris, et ab
hominibus ipsarum terrarum et locorum audivit predicta publice et notorie dici.
Interrogalus super secundo capitulo diete inquisitionis, dixit se tantum scire quod
de contentis in dicto capitulo fuit dicto tempore et nunc est publica vox et fama in
civilatibus Spoleti, Asisii, et in castris Trevii, Aspelli, Mevanie et aliis terris ducatus,
et publice et notorie audivit predicta omnia et singula dici in dietis terris et locis et
ab hominibus ipsorum locorum, et etiam vidit plures lieteras direetas per ipsum Pe-
trum Sacconem diclo tempore, in quibus se nominabat et nominari faciebat potesta-
tem et capitaneum generalem eivitatis Spoleti contra fideles sanete matris Ecclesie et
in favorem rebellium ipsius.
Ilem interrogalus super tertio capitulo inquisitilionis suo sacramento dixit se tan-
tum scire, quod de contentis in dicto capilulo diclo tempore fuit et nunc est in dieta
eivilate Spoleti et in aliis terris circumstantibus et vicinis publica vox et fama etc.
Ilem interrogalus super mi capitulo diete inquisitionis suo iuramenlo dixit se tan-
tam scire quod predicta in dicto capitulo contenta audivit publice et notorie dici in
civilatibus et castris et terris ducalis provineie, in quibus ipse teslis fuit et sletit etc.
Interrogalus super v, vi, vii, viii, vini, x, xi, xii, xiii et xiiii eapilulis suprascri-
ptis eidem singulariter et parlieulariter et dislincle lectis et vulgarizzalis, dixit se tan-
tum scire quod predieta in dietis eapilulis et quolibet eorum contenta contra prefatum
Aretinum episcopum, audivit publice dici per ducalem provinciam et per terras et in
terris ducalis provineie etc.
4) Dominus Bartholus Merlini Raynerii teslis iuratus ut supra, interrogalus et exami-
natus super dietis eapilulis suo iuramenlo dixit se tantum scire quod ipse tanquam
provineialis audivit predicta omnia publice et notorie dici. Interrogalus ubi et Inter
quos est de predictis publica vox et fama et publieum et notorium, dixit: In eivilate
Fulginei et iu castris Aspelli, Trevii, Mevanie, Montisfalconis et aliis terris de ducali
provincia etc; et etiam dixit quod ipse testis vidit lieteras quas dietus episcopus Aretinus
mictebat ipsis Spolelanis lune intrinsecis ad confortandum eos, in quibus promictebat et
pollieebatur eis suum auxilium, consilium et favorem.
5) Luchietus Massaroni testis iuratus ut supra dixit suo iuramenlo se nichii scire de
contenlis in primo capitulo.
Interrogalus super secundo, tertio, mi, v, vi, vii, viii et vmi eapilulis supraseriptis
dixit se tantum scire quod predicta omnia et singula audivit phblice dici et publica et
notoria sunt. Interrogalus ubi et inler quos est publica vox et fama dixit: In terra
Aquile et in batthifollis et in civìtate Spoleti.
Interrogalus super x capitulo dixit se nichii scire.
Interrogalus super xi, xii, xiii et xiiii capitulis supradietis dixit se tantum scire
quod omnia sunt publica et notoria etc.
576 DOniIMKNTI PER LA STORIA u' AREZZO [738.
6) Dominus l'aiiliis GiKillerii loslis iuralus ut supra et inlerrogalus suo iuramenlo dixil
super primo capitulo se nicliil scire.
Inlonogalus super secunclo capilulo dixit se nichil scire etc.
Inlorrogaliis super terlio capitulo dixit se nichil scire.
Inlcrrogalus super mi capitulo dixit se nichil scire.
Iiitorrogalus super v, vi, vii, viii, vini, x, xi, xii, xiii, xiiii capilulis dixit se ni-
chil scire.
7) A'annes Cariannis teslis iuratas dixit super primo capitulo se nichil scire.
Inierrogalus super secundo capitulo dixit quod ipse vidit Petrum Saccoriem venire
cum multitudiiie equitum ad regimen diete civilatis Spoleti dicto tempore et stare ad
dictum regimen in auxilium et favorem ipsorum gebellinorum de Spoleto contra Roma-
nam Ecciesiam et contra bellatores, valilores et adiutores ipsius; et lune publice dice-
batur in dieta civitate Spoleti, quod episcopus Aretinus miserat ipsum Petrum Sacco-
nem in adiiilorium et favorem ipsorum Spoletanorum.
Interrogatus super terlio capilulo dixit se tantum scire de contentis in dicto capitulo,
quod, dum Spolelani intrinseci obsiderent castrum Campelli, quod lune detinebatur per
guelfos extrinsccos de Spoleto, ipse lestis vidit ad ipsani civilalem Spoleti venire quan-
dam inasnatam equitum, que dieobalur publice et palam quod veniebal de Aretio, et
quod episcopus Aretinus eos miclebat in auxilium, consilium et favorem Spolelanorum
gebellinorum contra exlrinsecos et adiutores et valitores eorum; et vidit postmodum
ipsos equites stare in ipso exercitu facto per intrinsecos snpra castrum Campelli con-
tra ipsos extrinsecos.
Interrogatus super mi capitulo dixit quod ipse pluries audivit dici ab ipsis Spole-
tanis intrinsecis quod episcopus Aretinus iuvabat eos, aliud dixit se nescire.
Interrogatus super v capitulo dixit quod predicta audivit publice dici in civitate
Spoleti.
Interrogatus super vi capitulo diete inquisicionis dixit se nichil scire.
Interrogatus super vii capitulo diete inquisitionis dixit se tantum scire quod epi-
scopus Aretinus misit in subxidium ipsorum Spoletanorum unam masnadam equitum
contra Romanam Ecciesiam et bellatores; interrogatus quomodo scit, dixit quod vidit
eos et cum eis stetit et fuit.
Interrogatus super viii capitulo dixit se nichil scire.
Interrogatus super vini capitulo dixit suo iuramento vera esse contenta in eo. In-
terrogatus quomodo scit, dixit quod publice dicitur, et de hoc est publica vox et
fama etc.
Interrogatus super x dixit vera esse contenta in eo. Interrogatus quomodo scit di-
cit quod vidit ut supra dixit in tertio capitulo.
Interrogatus super xi capitulo dixit quod publice et notorie audivit dici predicta etc.
Interrogatus super xn capitulo dixit se nichil scire.
Interrogatus super xni capitulo dixit quod contenta in dicto capitulo audivit pu-
blice dici eie.
Interrogatus super xini capitulo dixil quod de hiis que supra dixit est publica vox etc.
8) Matlhiolus Pecuri teslis iuralus ut supra, interrogatus et examinatus dixit se tan-
tum scire de contenlis in primo capitulo quod audivit dici quod dictus ser Vannes
fuit dicto tempore potestas Asisii, aliud dixit se nescire etc.
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO 577
Interi'ogalus super seciinilo cnpitulo dixit se larilnm scire quod in Millosimo ccc . xx
vidìt dictiim Petruni Sacconem fralrem dicti episcopi Aretini venire ciim niiillis cqiiitibus
ad regimen diete civitatis et stare in dieta civitale, et facere guerram Guelfis extrinsecis et
adherentibus eis; ncscit tamen si dictus episcopns Aretinns iMim transmiserat, immo
tunr andivit diri et dicebalur in dieta civitali; Spoieli, qnod ipsi Spoletani elegerant
ipsnm in polestalem.
Interrogatus super iii, mi, v, vi, vii, viiì, vini, x, xi, xii, xiii et xiiii capiltilis
dixit se nirliil scire (1).
9) Angeionus Ceselli testis iuralus dixit se lanlum scire de contentis in diclo primo
capituio quod andivit dici quod dictus ser Vannes fuit poteslas Asisii, et quod diclus
Mutius accepit thesauros Romane Ecclesie, et quod conduxit ex eis stipendiarios. set
nescit si episcopns Aretinns eum transmisit ad ipsum regimen, nec andivit dici quod
episcopus Aielinus eura miserit.
Interrogatus super secando capituio dixit se tantum scire (|uod ipse vidit dicium
Petrum Sacconem fratrem dicti episcopi venire ad ipsam civitatem Spoleti ad regimen
diete civitatis cum I. miiitibus teolhonicis, quorum stipendiarioium erat conestabilis qui-
dam nomine dictus Ardimannus, et in ipsa rivitate ipse Petrus Sacconus stetit etc.
Interrogatus super terlio capituio dixit se lanlum scire quod ipse vidit venire di-
ctum Lele ad dictam civitatem Spoleti cum paucis equitibus et slare ad stipendia dicti
Comunis Spoleti.
Interrogatus super quarto capituio dixit quod ipse audivit dici quod episcopus Are-
tinns dederat confalonerio de Spoleto pecuniam ad hoc ut guerram faceret et in re-
bellione persisterei, et quod pluries misit licteras ipsis Spoletanis ad confortandum ipsos
Spoletanos.
Interrogatus super v capituio dixil se nichii scire eie.
Interrogatus super vi capituio dixit se tantum scire quod ipse audivit dici publice
in civitate Tuderti et in civitate interampnis et in castro sancii Gemini, quod episco-
pus Aretinus dederat pecuniam confalonerio de Spoleto et Berardo de Arrono et (leii-
lilono de Trevis prò ipsis Spolelanis rebeilibus ut in rebellione persisterenl.
Interrogatus super vii capituio dixit se nichii scire.
Interrogatus super Yiii capituio dixit se tantum scire quod audivit dici publice in
civitatibus Tuderti et Interampnis et in castro sancii Gemini quod plures terre fere-
bant adiutorium Spolelanis, set non recordalur de quibus.
Interrogatus super vini capituio dixit se tantum scire quod audivit dici quod ipsi
Spoletani intrinseci propter auxilia, Consilia et favores prestila et prestitos per ipsum
episcopum AreliniiiTi et alias terras induraverunt, et quod de pecunia eis data per
ipsum episcopum et alios conduxerunt stipendiarios pediles ad custodiam civitatis et
emerunt viclualia et foderuin.
Interrogatus super x capituio dixit se nichii scire etc.
Interrogatus super xi capituio dixil se tantum scire qaod in ipso exercitu fuit Petrus
Sacconus frater dicti episcopi Aretini cum quadam masnada equilum, quam secum
(I) Si presenta poi; "Peirutcius Miinaldicti,, che ripete quanto ha diBtto il precedente testimone.
!i78 DOCUMENTI PKR l\ STORIA D' AREZZO [728,
ciiixeral; el lune alii|iii ex ìpsis Spoletanis iiilrinsccis dicehant (juod ìpsos slìpeniliarios
solvebal episcopus Arelinus, et aliqui ilicobant quoti eos solverai Comune Spoleti.
Inlcnogalus super xii lapilulo dixit se tantum scire quod, ipso leste existente in
c'ivitate Tuderli et (|iiaiidoque in civitate Inlorarapnis dum i|)sa civilas Spoletana in
rebellione |)ersislcbat el Ijatliloliia crani super i|)sam civilalem, ()uod episcopus Are-
linus miclebal mulliludinem equilum in siibsidium ipsorum Spolelaiiorum ad elevaii-
dum ipsa battil'ollia, el diccbatur in dictis civilalibus publice quod episcopus Arelinus
ipsis Spolelanis inlrinsccis promiserai ac eliam iuraveral predicta.
Inlerrogalus super xiii capilulo dixit se nichii scire de.
Inlerrogalus super ultimo capilulo dixit quod de hiis que supra dixit est publica
vox el fama.
10) Magister loliannes lacobicti Golii inlerrogalus et examinatus super dictis capitulis
dixil super primo capilulo se nichii scire.
Inlerrogalus super secundo capilulo dixit se tantum scire quod vidil Petrum Sac-
conem assoliatum mullitudine equilum venire ad civilalem Spoleti ad regimen diete
civilalis prò poleslale et domino generali diete civilalis. ipsa civitate Spoleti exislente
in guerra propler expulsionem Guelforum de dieta civitate, cum dictis equilibus per sex
menses in adiutorium et favorem ipsorum Spolctanorum Gebellinorum conlra ipsos Guel-
fos exlrinsecos et fauctores et adiutores eorum; nescil tamen si episcopus Arelinus eum
miseril, nec de stipendiariis quos secum duxit quis eis de eorum stipendio salisfecerit.
Inlerrogalus super iii, ini, v, vi, vii, viii, vini, x, xi, xii, xiii capitulis dixil se ni-
chii scire.
Inlerrogalus super xiiii capilulo dixit se tantum scire quod in M . eoe . xxiiii de
mense marlii in civitate Spoleti full et erat publica vox et fama quod episcopus Are-
linus promiserat Spolelanis intrinsecis lune Gebellinis cos iuvare et eis mietere multos
mililes, et publice dieebalur quod episcopus Arelinus mictebat in subscidium ipsorum
Spoletanorum Gebellinorum mulliludinem militum ad elevandum baltifolla que eranl
construcla super Spoletum et conlra eos qui eranl in dictis baltifollis.
H) Angelus ISicolure testis dixil super primo, secundo, lertio, quarto, quinto, sexlo,
seplimo. octavo, et nono capitulis se tantum scire quod ipse teslis audivit predicta in
dictis capitulis et quolibel eorum contenta publice el notorie dici eie; et quod vidit dictum
Petrum Sacconem fratrem dicli episcopi Aretini, sociatum mullitudine equilum, venire
ad ipsam civilalem Spoleti ad regimen diete civilalis, quem, ut publice dicebatur, mi-
serai idem episcopus Arelinus centra Spolelanos exlrinsecos el conlra lìdeles Romane
Ecclesie, et etiam vidil eundem Petrum Sacconem slare hostililer supra castrum Cam-
pelli, quod lune delinebalur per lìdeles Ecclesie et ipsum espugnare. Inlerrogalus ubi et
inler quos est publica vox dixil: In provincia ducalus et intér homines diete provincie
el in civitate Interampnis el in comitatu Tuderli et inler homines ipsorum locorum.
Inlerrogalus super x capilulo dixil se nichii scire.
Inlerrogalus super xi capilulo dixil vera esse contenta in eo. Inlerrogalus quomodo
scil, respondit quod ipse testis vidil dominum Ardimannum cum xl. vel I. equilibus ve-
nire in diclo esercilu supra castrum Campelii, quem dominum Ardimannum cum dictis
equilibus ipse episcopus Arelinus ut publice diccbatur miserai in auxilium etc.
Inlerrogalus super xii, xiii e xiiii capitulis dixit se tantum scire quod publice audi-
vit dici predicta.
AN. 1324] CODICF, DIPLOMATICO 579
12) Blaxius Aiiilfioli teslis iuraliis dixit se nicliil scire de conlonlis in primo capilulo.
Interrngatus super secundo capitalo dixit se tantum scire quod vidit Petnim Sac-
conem sociatum multitudine equitum venire ad ipsam civitalcm Spoleli tiiric rehellem
Guelforum exilitiorum de dieta civitate in favorem (lebeliinorum et equitare in districtu
civitatis Fulginei, et in districtu castri Trevii centra fideies Ecclesie Romane eie.
Fnterrogalus super tertio (") capitalo dixit se tantum scire quod ipso vidit venire
cum dicto Petro Saccono mullos equites, set nescit de nominibus ipsorum, nec centra
quos eos miserit.
Interrogatus super quarto Q') capitulo dixit se nichil scire.
Interrogatus super quinto (=) capitalo dixit quod tunc in dieta civitate Spoleli dicebatur
quod episcopus Aretinus fecerat cum ipsis Spoletanis rebellibus coniurationom et con-
spirationem, et quod eorum protectionem et defensionem assumpserat; et quod promiserat
mietere tot equites quod elevaret battifolla que erant super civitatem Spoleti, et dixrt
quod predicla audivitdici publicein civitate Interampnis et ab ipsis vSpoletanis rebellibus.
Interrogatus super vi capitalo dixit se nichil scire.
Interrogatus super vii capitalo dixit se tantum scire quod ipse tunc publice audi-
vit dici quod ipsi (Gebellini) dictam civitatem Spoleti dederant episcopo Aretino et se
posueranl sub protectione et defensione ipsius episcopi eie, et cum aliquid cum ipsis
Spoletanis Gebollinis tractabatur de pace fienda respondebant: Eatis ad dictum episco-
pum Aretinum quod civitatem et nos et nostra posuimus in manibus ipsius.
Interrogatus super viii capitulo dixit se nichil scire eie.
Interrogatus super vini capitalo dixit se tantum scire quod propter adiutorium eis
prestitum per episcopum Aretinum et propter promissiooes quas eis fecerat et propter
spam quam habebant et habuerunt de subscidio episcopi Aretini ipsi Spoletani rebel-
les in rebellione magis et per maius tempus duraverunt, et plura homicidia, sacrilegia,
robarias et depredationes et alia neplianda fecerunt et commiserunt.
Interrogatus super x capitulo dixit se nichil scire.
Interrogatus super xi capitulo dixit vera esse contenta in eo. Interrogatus quomodo
scit, dixit quod, ipso teste existente in ipso exercitu supra castrum Campelli tempore
in dicio capitulo contento, vidit quandam masnatam equitum venire in dicto exercitu,
et dicebatur publice in dictu esercitu: Hii sunt equites quos episcopus Aretinus mictit
in subsidium Spoletanorum Gebbellinorum eie.
Interrogatus super xii capitulo dixit se tantum scire quod audivit publice dici quod
episcopus Aretinus promiserat Spoletanis rebellibus mietere in subsidium ipsorum ma-
ximam multitudinem equitum et elevare battifolla, et quod faciebat maximum appara-
tum miclendi, et de hoc erat publica vox et fama in civitate Interampnis ubi ipse testis
morabatur, et predicta etiam dicebant Spoletani intrinseci qui veniebant ad ipsam
civitatem Interampnis.
Interrogatus super xiii capilulo dixit se nichil scire.
Interrogatus super xiiii capitulo dixit quod de hiis que supra teslifìcatus est fuit
et est publica vox et fama eie. (I).
(•) secundo. ('•) tertio. («) quarto.
(1) "Bartliolus Baldovini,, depone le medesime cose del precedente testimone.
580 DOCUMKNTI l'ER U STORIA D' AREZZO |7iS.
13) Uavnciius loliaiiiiisC) teslis tlixil super inimo (:;i|iiliilo se iiicliil scire.
liilenoj^alus super secuiulo cupilulo ilixil quod vidil dicliiiii l'clrum Saccoiiera eie,
quoil episcopus Arolinus eiim miserai in subsidiiim eie, et lune Petrus Sacconus fecil
ipsuni Icstem et qucmlam cius lìlium cajii et in carcereiQ mieti; et dixil quod quidam
lamiiiaris et l'amulus ipsius opi-^copi, et (|ui cial iiidulus de paniiis de (juihus erat
induta l'amilia dicli opisiupi, l'uit ad capieiidum ipsum lestem ul ipsum cuslodivit iu
ipso carcore; et audivil dici al) ipso famulo (|uod ipso erat famulus et familiaris dicti
episcopi, et quod episcoiins induebat cum tanqnam familiarcm suum.
Iiiterrogatus super tertio capituio dixit se nicliil scire.
liilorrogatus super nu, v, vi, vii, vni, ix, x, xi, xii, xni el xini cajiitulis dixit quod
de prcdictis omnibus et singulis in diclis capilulis contontis fuit et anno est publica vox et
l'ama, et predicla omnia et singula audivit dici publicc et notorie dici. Interrogatus ubi
el inler quos est publica vox et fama dixit in civilale Fulginei, Spoleli, in castro Trevii
ei in battifollis el |)er ducalem provinciam et ab hominibus ipsarum lerraium et diete
Provincie, et dixit quod ipsa publica vox et fama cepit inilium ab ipsis Gebellinis de
Spoleto eie.
14) Francia lohannis testis dixil super primo capituio se nichil scire de.
Interrogatus super secnndo dixit quod vidit ipsum Petrum Sacconera etc.
Interrogatus super tedio capituio dixil se tantum scire quod in dicto Millesimo, de
mense augusti, dictus Petrus Sacconus cum diclis Spolelanis rebellibus fecil exercilum
supra castrum ('ampelli, el lune vidit venire ad ipsam civitatem el in diclo exercitu
unam masnadam equilnm, el, ut publice dicebatur per eos et per Gebellinos de Spoleto,
eos miclebal episcopus Arelinus eie
luterrogalHS super mi capituio dixit se tantum scire quod audivil dici predicla ab
ipsis Spolelanis rebellibus eie.
Interrogatus super v capituio dixil quod audivil dici quod episcopus AreliiAs promisit
Herrigutio domini Adbrnnamantis confalonerio dictorum Spolelanorum iuvare el defen-
dere ipsos Spolelanos et eidera dare auxilium el favorem contea fìdeles Ecclesie, et quod
eliam dederal pecuniam Genliloni de Trevio recipiendam prò ipsis Spolelanis rebellibus eie.
Interrogatus super vi capituio dixit nt supra in proximo precedente capituio.
Interrogatus super vii capituio dixit ut in v capituio.
Interrogatus super viii capituio dixit se nichil scire.
Interrogatus super viiii capituio dixit quod credit contenta in dicto capituio eie.
Interrogatus super x capituio dixil se nichil scire.
Interrogatus super xi capituio dixit ut supra in tertio capituio.
Interrogatus super xii capituio dixit se tantum scire quod .episcopus Arelinus pro-
miserai Spolelanis mutuare pecuniam necessariam prò conducendis tot equitibus quol
sufficerent ad elevandum baltifolla supra diclam civitatem Spoleli, et quod volebat quod
ipsi non lenerentur reddere nisi primo essent ipsa baltifolla elevata, et de hoc Spole-
tani, proul lune audivit dici et publice dicebatur in ipsa civilale Spoleli, fecerunt in-
strumentum syndicatus et syndicum ad hec constiluerunt.
Interrogatus super xiii capituio dixit se tantum scire quod ipso lune existente in
civilale Spoleli audivil dici ab ipsis Spolelanis et publice dicebatur quod episcopus
(•) .\ltrove (p. 574): Raynerius Cristalde.
AN. 13Ì4J CODICE DIPLOMATICO ."iSI
Aretinus miserai quemduin siium cappellanum in ambaxiatorem ad civilalem Tuderli et
ad civilalem Narnie in suhscidium el favorem ipsonim rebelliiim et ad inducendum
ipsos de diclis civitatibus in auxiiium ipsorum Spoletanorum.
Item super xiiii capilulo dixil (juod in dieta civilaie Spoloti de hiis que supra dixit
arai publica vox el fama eie.
Io) Biaxius Palicli (*) lestis dixit super lìrimo capilulo se niciiil scire eie. (I).
16) Guardus Liaroui teslis inlerrogatus super primo capilulo dixit se nielli! seire de
conlenlis in diete capilulo.
Inlerrogatus super secundo capilulo dixil se tantum scire quod vidit venire ipsum
l'etrum Sacconem eie, el vidit lune dominum Ardimannutn leolonicum el quosdam
alios slipeudiarios cum ipso Pietro Saccone, de quibus dicebalur quod eos miserai epi-
scopus Aretinus.
Inlerrogatus super tertio capilulo dixit se tantum scire quoti pluries vidit venire
slipeudiarios in dieta civitate Spoleti dum erat in rebellione, de quibus dicebalur quod
veniebant de Aretio et quod eos mictebat episcopus Aretinus.
Inlerrogatus super iiii capilulo dixit se tantum scire quod Mascius Fraucesconi de
Spoleto dixit ipsi testi quod domiuus Syraon domini loliannis de Spoleto dixerat ei
quod quidam eappellanus episcopi Aretini portaverat ipsis Spolelanis rebellibus dena-
rios quos eis mielebal episcopus Aretinus prò stipendiariis conducendis, et cliam audi-
vit dici predicla a pluribus personis; et etiam dixil quod ipse lestis vidit iiumptium
qui veuiebat ab ipso episcopo cum licleris ipsius episcopi quas trasmictebat ipsis
Spolelanis, et numplius dicebat horetenus quod episcopus Aretinus receperal licleras ab
imperatore, quod ipse im[ieralor mictebat vicarium suum et quantitalem equilum in
subscidiura Gebellinorum de Marchia et in Trevi, et ipsa nova ipse episcopus Aretinus
scribebat ipsis Spolelanis rebellibus et alia multum bona.
Inlerrogatus super v, ve et vii capitulis dixit se niehil aliud scire iiisi quod supra
dixil eie.
Inlerrogatus super viii capilulo dixit se tantum scire quod audivil dici publice quod
episcopus Aretinus miserai ambaxialores suos Narniam ad rogandum Narnienses quod
auxiiium preberent Spolelanis rebellibus et quod sibi muluarent quandam pecunie
quantitalem ipsis Spolelanis rebellibus et ipse episcopus promiclebat eis restiluere et
quod ipsi Narnienses rogamiuibus et exorlationibus dicti episcopi dederunl Spolelanis
rebellibus cerlam quantitalem denariorura.
Inlerrogatus super vini dixit vera esse contenta in eo. Inlerrogatus quomodo scit
dixit quod nisi fuissent auxilia, Consilia, premuniliones et favores prestili et prestila
per ipsum episcopum et alias tcrras, Spolelani predieli venissent per multum lempus
ante ad mandata nee poluissenl tantum lempus subslinere brigam nisi fiabuissenl au-
xiiium ab aliis.
Inlerrogatus super x capilulo dixit se niehil scire.
Inlerrogatus super xi capitalo dixit ut supra super tertio capilulo.
(•) Neil' elenco dei testimoni (p. ó74) é chìumuto: Biaxius lacobicti.
(I) Vengono dipoi interrogali "Tulius donnini (iurardi, dominus lacobus de Ancliagiano, Peliuccius Giliicii,
Mìcus Grcgoricli, Massiolus (Masseus) llcrrigicti,, , i quali non aggiungono nulla alle deposizioni dei tesli an-
tecedenti.
•"'82 DOCUMENTI l'Kll LA STOniA II' AREZZO [728.
Inlcrrogalus super xii et xiii capitulis dixit se nicliil alimi scire ctc. nisi quoti supra
tlixil in aliis capitulis suprascriplis.
Inlerrogatiis super ultimo capilulo ilixit quod de liiis, qne supra dixit, est publica
vox et fama de. (I).
Die vili mensis oclubris. Ego loliannes de Tuderlo nolarius et commissarius pre-
dictus commisi lacoliono de Spoleto publico b[aiulo] diete curie quod citel et requi-
rat infrascriplos testes et eis precipial quod die crastina, ante torliam, comparcant coram
me loliaiine notario et commissario predicto in civitate Spoloti, in ecclesia sancle Tri-
nilalis ad iuraiuliim et perliibeiuhim; leslimoniuin veritatis super dieta in(|uisilione et
capitulis et perlientorie; quorum nomina sunt liec:
Henrigiitins Lodi prior s. Gregorii de Doinpnus Angelus Petroni de dicto
Spoleto. loco.
Dompnns Francisscus .\ndrioni do diclo loliannes Stephanoni canonicus ecclesie
loco. s. Petri de dicto loco.
Dompnus Leonardus de sancto Gregorio Dompnus Angelus Francessconi de dicto
de diclo loco. loco.
Frater Symon Angelioti monacus mona- Dompnus Angelus Cliovanelli de Spo-
sterii s. luliani. lelo.
Eodem die dictus baiulus iens et rediens reltulit milii notario et commissario pre-
dicto se dictos testes personaliter citasse et eisdem precepisse secundum formam diete
commissionis.
Die villi mensis octubris. Conslituti supradicti testes omnes coram me lohanne no-
tario et commissario iuraverunt etc.
17) Dompnus Francisscus testis inratus super primo capitulo dixit se tantum scire quod
audivit dici quod episcopus Aretinus misit dictum ser Vannem de Poppio ad regimea
diete civitatis Asisii et quod sub regimine et dominio ipsius ser Vannis thesaurus Ec-
clesie Romane, qui erat in loco Cralrum minorum de Asisio, fuit raptus et derobbatus;
et qnod ope et operatione ipsius episcopi Aretini multi equites venerunt Asisium ad
rebellanduai et depredandum tolam ducalem provinciara, et etiam ipsi equites missi
ab ipso episcopo Aretino inlraverunt civitatem Spolèti que lune pacis amenitate gau-
debat et ad servitia et mandata Romane Ecclesie et officium ipsius persistebat, et ean-
dem civitatem invaserunt et homines et mulieres quamplures interfecerunt et plures
depredaliones etc, et de hoc est publica vox et fama.
Interrogatus super secundo et tertio capitulis dixit se tantum scire quod ipse testis
eo tempore erat in carceribus Gebellinorum de Spoleto et tunc in ipso carcere et a
custodibus ipsius carceris et ab aliis hominibus qui veniebant ad ipsum carcerem au-
divit publice dici quod Petrus Sacconus frater carnalis dicti episcopi eie. (2).
Itein interrogatus super quarto et quinto capitulo dixit se tantum scire quod audivit
dici quod episcopus Aretinus pluries misit ipsis Spolelanis rebellibus pecuniam et quod
ambaxialores'suos ipsis Spoletanis raictebat et ambaxiatores ipsorum recipiebat. Et de
predictis est in dieta civitate Spoìeti publica vox et fama.
Interrogatus super vi capitulo dixit ut supra in dictis proximis capitulis.
(1) 1 rimanenti tesiiraoni "Martinus Palune, Vannillus Paiilicti (o Palicti) Bernardus Gelati, ser Vannes So-
laci!, Berardictus Barlliolicti,, depongono le cose già ripetute dagli altri.
(2) Continua la deposizione come quella dei testimoni precedenti.
AN. 1324] CODICE DIPLOMATICO ;383
Item intiiiTOgalus super vii capilulo dixit se nescire aliiitl nisi quocl supra dixit eie.
Iiilerrogalus super viii capilulo dixit quod audivil dici quod terre et civitates in qui-
bus dorainanlur Gebciliiii in tota provincia secunlur consilium episcopi Aretini et suo
Consilio gubernantur et regunlur, et eliam audivit dici quod terre que reguntur per
Gebeiiinos, videlicet civitas Tudertina, civitas Narniensis, civilas Interampnensis et caslrum
sancii Gemini predictis Spoletanis diclo tempore dederunt et presliterunt auxilium, con-
silium et favorem.
Inlerrogalus super vini capilulo dixit vera esse audila et de hoc est in dieta ducali
provincia publica vox et fama.
Inlerrogalus super x capilulo dixit quod pluries audivit dici quod episcopus Areti-
nus diclo Frederico diclo tempore mictebat licleras et ab eo licleras recipiebat.
Inlerrogalus super xi et xii capitulis dixit vera esse. Inlerrogalus quomodo scit dixit
quod audivit publice dici eie.
Inlerrogalus super xiii capilulo dixit se tantum scire quod audivit dici quod epi-
scopus-Arelinus faciebat et impendebat eis omne auxilium et consilium quod poterai.
[nlerrogalus super ultimo capilulo dixit quod de hiis que supra dixit est publica
vox et fama etc.
18) Dompnus Leonardus de sancto Gregorio lestis inlerrogalus super primo capilulo
dixit se tantum scire quod audivit dici quod Mucius de Asisio derobbavit sacrisliam
de Asisio et quod inde acceperat multam pecuniam.
Inlerrogalus super secundo capilulo dixit se tantum scire quod ipse vidit Petrum
Sacconem eie. (I).
Item inlerrogalus super tertio capitulo dixit se tantum scire quod audivit dici quod
Petrus Sacconus fecil ad ipsam civitatem Spoleli venire plures equiles, nescit tamen
si episcopus Arelinus eos transmisit nec quis fuit ipsorum conestabilis.
Inlerrogalus super iiii capitulo dixit quod audivit dici quod episcopus Arelinus plu-
res quantilales pecunie misit ipsis Gebellinis de Spoleto, aliud nescit.
Inlerrogalus super quinto capitulo dixit se nichil scire.
Inlerrogalus super vi capitulo dicil ut supra in quarto capitulo.
Interrògatus super vu et viii capitulis dixit se nichil scire.
Inlerrogalus supe vini capitulo dixit se tantum scire quod Spoletani tunc intrinseci
et rebelles propter spem quam habebant et habuerant in auxilio, Consilio ci favore dicli
episcopi et aliorum Gebellinorum de conlrata induraverunt in dieta rebellione, aliud
se nescire.
Inlerrogalus super x et xi capitulis dixit se nichil scire.
Inlerrogalus super xn capilulo dixit se tantum scire quod dicebatur quod multi
equites debebant venire Spoletum ad removendum exercitum qui erat supra diclam
civitatem et ad deslruendum batlhifolla construcla super ipsam civitatem, quos milites
et equites mictebat episcopus Arelinus et alii Gebellini de diversis partibus,
Inlerrogalus super sin capitulo dixit se nichil scire.
Inlerrogalus super ultimo capitulo dixit quod de hiis que supra dixit est publica
vox et fama, de aliis dixit se nescire.
\9) Herrigulius Lodi prior ecclesie sancii Gregorii de Spoleto lestis dixit se tantum
(I) Ripete ciò die hanno ilctto i tcsli inccodcnti.
58 i DOr.dMKNTI Pi;i! I.A STIMUA li' AREZZO [728-729.
scirc videliccl (|iioiJ ipso audivit dici pubiice quod Petrus Saccomis fraler episcopi Are-
tini vetiit oiim iniiltiliuiine et|uitiim ad rogimeii diete civitatis Spoleli et ihidem sletit
per sex menses, et dicehalur pubiice quod episcopus Areliniis mìserat ipsum l'elrum
et audivit dici quod episcopus Aretiiuis miserai ipsis slipcndiariis ecpios, et arma et
peculi iamt'U'. in servilium, ol (jiiod audivit dici quod episcopus AiPtinns misorat licteras
et amliaxiatores suos Fredorico de Monteferelro lune existenli in ci\ italo Spoleli, et
quoti audivit dici quod i[)se episcopus Aretinus assumpserat proleclionem ci (lefensio-
nom ipsorum S|)oIolaiiorum rohclliuni; et quod ipsi Spoletani rebellos proplor aiixilia,
Consilia ol i'avores qiie speclabaiil liabere ab ipso episcopo et ab aliis Gebellinis ci que
episcopus Aretinus eisdem Spoletanis per suas licteras facere promiserat, in dieta re-
bellione induraverunt et diucius persliterunt, et de predir lis omnibus fuit publica vox
et fama de.
20) Fraler Symon Angclicli moiiacus monaslerii sancii luiiani de Spoleto lestis di-
xit se tantum scire videlicet quod ipso vidit ipsum Petrum Sacconem in dieta civitate
Spoleli stare ad regimen ol regere ipsam civitatera per sex menses, et vidil ipsum Pe-
trum Sacconom stare in exeirilii super caslrnm Campcili et ibi stetil donec dictum
caslrum Carapelli quod lune dolinebalur per ipsos Guolfos do Spoleto, full expugnalum
et reduclum ad manus ipsorum Gebellinornm de Spoleto; et audivit dici quod episco-
pus Aretinus misit ipsis Spoletanis Gebellinis pecuniam, et audivit dici pubiice in dieta
civitate Spoloti ab ipsis Gebellinis et inter cos eral publica vox (\\iod episcopus Areti-
nus promiserat ipsis eos iuvnre et dare eis consilium eie, et quod ipsi Spoletani Gebel-
iini propler spem quam liabebant in dieta promissione magis induraverunt in rebellione
predicta. Aliud dixil se nescire (I).
(Sn.) Et ego Symon magislri lacobi de Fulgineo, imperiali audorilaie nolarius et index ordinaritts,
proni in dicto libro seu quaterna inveni, vidi et legi ila hic predicta omnia fideliler exemplavi
nil addens vel minuens fraudolenler quo ipsorum tenor possit aliqunteniis vitiari ni si forte pun-
clitm vel sylabam positayn per herrorem: et publicavi de mandato et audorilaie reverendi «liVi
domini lohannis recloris supradicli, qui suam audoritatem inlerposuit et decrctitm, sub anno
Domini M°.ccc°.xxnii°, indidione vii", lempore domini lohannis pape xxii, die terliadecima mensis
odubris, in palatio Canonice maioris ecclesie Fulginei, ipso domino rectore prò tribunali sedente,
presenlibus nobilibus et sapientibiis viris domino Pelro domini Aneslaxii de Interampne et Conato
de Narnia iìidicibus diete curie generalis et pluribiis aliis testibus ad hec vocatis et rogatis.
(1) "Dompnus Angelus Petroni prebendarius ecclesie maioris de Spoleto,, riferisce quanto ha deposto frate
Simone, nulla perù dicendo della spedizione contro Campello: cosi in parte il susseguente toslimone, "lolian-
nes Stephanoni canonicus ecclesie sancii Pclri foris portum de Spoleto,, il quale aggiunge: "Et etiam vidit
dominum Ardimannum teotonicum dicto tempore venire ad civitatem Spoleti prefatani cum xl vel 1 equiti-
bus, et dicebatur pubiice in dieta civitate Spoleli quod episcopus Aretinus miserat ipsos stipendiarios ad sua
stipendia in servitium et favorem ipsorum rebellium de Spoleto. Et etiam audivit dici quod episcopus miserat
ipsis plures quantitates pecunie, et quod Consilio et auxilio ipsius episcopi plures civitates ei plura castra
dederant ipsis Spoletanis rebellibus victualia et pecuniam et auxilia; et etiam audivit dici quod, propler au-
xilia ipsorum episcopi Aretini et dictarum civilatum et castrorum prestila per eos ipsis Spoletanis, ipsi Spo-
letani rebelles in ipsa rebellione induraverunt el plura homicidia, concremationes et combustiones ac depre-
dationes et alia malleficia delestanda commiserunt et etiam audivit dici quod episcopus Aretinus assumpserat
protectionem et defensionem ipsorum rebellium et cum eis conìurationem et conspirationem feceral tempori-
bus in dieta iuquisitione et capilulis conlentis. Et de prediclis omnibus et singulis fuit et nunc est publica
vox et fama etc.„.
Ripetono le stesse cose gli ultimi testimoni "dompnus Angelus Froncesscóni, dompnus Angelus Cliovanelli,,,
*>'■ I32i] CODICE DIPLOMATICO 585
729.
/ ('aslifilioncn domandano a Guido Tarlali, rexcnvo e aignore f/enerale di Arezzo,
il potestà da aceglicrsi tra alcuni della saa famif/tia: il i-cscoko elegge Tarla-
tino da Piclramala suo fratello.
Casfiarlioiiflorentìiio, Palazzo del Conmne; ■ | R. Aifh. ili Si. di Fii., Capitoli,
Arezzo, Falnzxo del Tescovo - 2 novembre 1324. \ol. XXIV, e. 9t].
In Dei nomine amen. Anno eiu.=;(leni a naiiviiale Millesimo CCCxxiiii, indictiono vir,
domino Inhannn papa residenle, die secnnda mensi,s novemhri.-;. Sapiens vir dominus
Antclmiis de Mulina assessor el vicariiis in Casliilione Aretino nohilis et potenlis viri
Ugiiiccionis de Pelramala Masgii lionoral)ilis poleslalis dicti castri, convocato et coadu-
nalo generali Consilio dicti Conmnis et liominum dirle terre, in quo Consilio interfuenint
due pnrtes et ultra diclorum sexaginta consiliariorum, una cum doniinis dol'ensoribiis
et eornm voiuntate et consiliariis predictis et ipsis defensoribus, el Consiliiim et con-
siliari! una cum ipso domino vicario unanimiler et concorditer, eorum nemine discor-
dante, fecernnl, constitnerunt et ordinaverunl proni nielius poluerunt, discretum vi-
rum ser Corum Venture de dicto castro eoiiim el dicti Comunis et liominum diete
lene syndicum, actorem, faclorem et numplium sjietialem ad presentandum venerabili
in Christo patri Guidoni Dei grafia ejtiscopo el generali domino aretino electionem fa-
ctam per dictum Comune Cnstilionis de infrascriptis sex nobilihus et potentibus viris
de Pelramala, secundum graliam specialem per eundem dominuni diclo Comuni faclam
et liominibus diete terre, ut possint eligere et nominale sex quos voluerint de civitate
Aretii in eorum polestates el rectorcs, recepluri unum ex eis, qui a diclo domino Ine-
rii confirmalus, in eorum potestalem el rectorem prò sex mensibus proxime adventuris
incipiendis in kalendis decembris proxime (seculuris) el (iniendis in kalendis iunii proxime
adventuris: et ad rogandum eumdem dominum omni huraililate et subieclione qua
possunl, ut. eidem domino placcai unum ex dictis electis conflrmare et eis Iradere
in rectorem prò tempore supradiclo: et ad omnia alia facienda et exercenda (que) in
predictis et circa predicta fuerint oportuna, cum salario, offitialibus, familia et aliis in
dicla electione contenlis, presenlanda per dictum ser Gorum.
Aduni in palatio iuiidico dicti Comunis Castiilionis, presenlibus Venturuccio Irom-
becta dicti Comunis, MalTuccio balitore ipsius Comunis et Mignano familiari dicti do-
mini Antelmi vicarii leslibus ad hec habitis et rogalìs.
Item idem ser Gorus, .^yndicario nomine quo supra, produxit el presentavit dicto
venerabili patri el domino instrumenlum eleclionis polestarie Caslillionis Aretini, sci iptum
manu suprascripti notarli, cuius quidem tenor et forma lalis est:
In nomine Domini amen. Anno a nativilateeiusdem Millesimo CCCxxiiii, indictione vii,
domino lohanne [»apa xxii (resiliente), die secunda mensis novembris. Convocato et
cohadunato Consilio sexaginta bonorum virorum dicti consilii Comunis Caslillionis ad
sonum campane vocemque preconum more solito in palalio dicti Comunis ad pelitio-
nem et instanliam dominorum defensorum Comunis et hominuni diclo terre Castilionis
Aretini, in quo Consilio interfuerunl due parles et ultra diclorum consiliariorum, pre-
dii'li del'ensores una cum dictis consiliariis el ipsi consiliarii una cum dictis defenso-
^86 DOCLMKMI l'Kll LA STOItlA D' Alll'ZZo [729-7.31.
ribiis ci omnes ;ul iiivicem unanimiler et coiu'oidiler, l'oniin iicmiiie discord.'uUo, fa-
clo scrii|)liiieu iiilor cos, iiuiiiiiiavuriinl t;t ('leycniiil in l'oniiii ci dicli (lomuiiis poloslates
el reclores iiifrascriplos sex iiol)iles el polenles viros de l'elramala, debenles el inleri-
denles habere dol)eie unum ex eis ()uem iilaciieiil venerabili in Cristo patri et domino
domino fiuidoni Dei t^ralia episcopo el domino aretino conlìrniai'e prò sex mensibus,
videlicel a kaleiulis decenibris proxime seculuris ad lialendas iunii i)roximc venluras
cuni salario Irecentarum nonaginla lil)rarum denariorum cortonensium prò se el suis
olìilialibiis el famiiia prò rata lemporis solvendorura, videlicet prò se, uno bono ci
experlo iudicc, diioluis hotiis et oxperlis notariis, (juatuor lierniariis et uno ci|uo, (juem
tenere lenealur tliclus dominus poleslas in diclo regimine ad suum rischium el t'ortu-
nam, el slare cum diclis onìlialibiis el famiiia in diclo regimine per totum dictuni lem-
pus sex mcnsiiim, et ilii ins ci iuslitiam lacere secundum formam Statuti dicti Comu-
nis. Itera lenealur diclns poleslas ad diclnni regimen exercendum venire tribus diebiis
ante inilium sui regiminis, secundum l'urmam dicli Statuti. Nomina veio diclorum sex
nobilium et potenlinm virorum elcclorum el declaralorum in diclo generali Consilio
sunt hec:
l'ierus Angeli \
Tarlalinus Angeli /
n ir I 1,1 de Petramala
Dolfus domini larlali \
Beclinus Vannis
Beiloidns Masgii et
Ciuccius Vannis.
Aclum in paialio iuridico Comunis Caslilliunis Aretini, presentibus Venluruccio
irombecla dicti Comunis el Maffuccio balilore dieti Comunis teslibus hiis habilis et
vocalis.
El ego Davanlinus Ternuccii de Caslillione prediclo imperiali auctorilale nolarius
el nunc scriba et oflitialis dicli Comunis ad olFitium rel'ormalionum deputalus predictis
interfui, el de mandato ilictornm dcfensorum scripsi et publicavi.
Qui venerabilis pater el dominus dominus Cuido Dei gralia episcopus et dominus
arelinus, visis et diligenter inspeclis inslrumenlis iiredictis et nominibus nobilium viro-
rum nominalorum in electione predicta, Dei nomine, Consilio el ausilio invocatis, no-
bilera virum Tarlatinum de Petramala superius nominatum prò meliori ipsius Comu-
nis in potestatem el rectorem dicli Comunis Castillionis Aretini confirmavit secundum
formam electionis de eo per dicium Comune solempniler celebrate eie.
-Acta sunt hec omnia in civilale Arelii, in sala episcopalis palati! aretini, presenti-
bus domino Tebaldo de Ohirataschis, l'etro Berardini Casuccii xivibus arelinis teslibus
ad hec.
730.
Giovanni XXll scrive all' arcivescovo di Spalalo perchè prosciolga il proposto Roso
da quella scomunica che il vescovo Guido aveva pronunziala contro di hii per
aver riscosso le l'endile della Neve di Ulesule.
ÀYÌguouc ■ 14 gennaio 1325. [Ardi. Vatic, Rrg. loanids .X'Ml, an. IX, voi. 78, e. 21 4', ep. 642].
AN. I324-l32o| CODICE DIPLOMATICO o87
Venerabili fralri (Baliano) archiepiscopo Spalalensi salulem.
Niiper (lilecli filii Rosi ecclesie Aretine preposili nohis oblala pelilio coiilinebal quod
c.ìim olim ipse friicliis, reddiUis et proventtis plebis de Mensulis (") aretine diocesis a di-
iecto (ilio lordano eiusdem plebis plcliano arrendisset et condiixisset ad fìrmum prò
certa pecunie qnanlitate per eundem preposilum eidem lordano cerlis loco et termino
persolvendi, fluido qui tiinc se gerel)at prò episropo Aretino conlra eundem preposi-
lum, odii rancore concepto, ad eius aspirans giavamina, eundem preposilum lune apud
sedem aposlolicam constilulum prò eo quod (bclis loco et termino eidem piebano de
pecunia non salisfecerat antedicta, ad suam fecil presentiam evocari, et tandem ipsum
repulans contumacem in euin occasione huiusniodi excomunicalionis sentenliam aucto-
rilale ordinaria promulgavit. (Juare idem prepositus nobis buniililer supplicavit ut,
cum per eum sii eideni piebano apud eandeni sedem de huiusmodi pecunia salisfa-
ctum., providere sibi in bac paite de oporUino remedio dignaremur. Nos igitur eiusdem
[irepositi, suis exigenlibus merilis, volenles super hoc annuere favorabililer votis eius,
fraternilali lue per apostolica scripla mandamus quatenus, cum dicto piebano sii de ea-
dem pecunia, ut prcmiltilur, salisfaclum, sepefalum preposilum ab eadem excomunica-
lionis sententia et quibuscumque aliis gravaminibus conlra eum per eundem Guidonem
vel eius auclorilale aut mandalo occasione huiusmodi faclis vel habitis sive lalis, auclo-
ritate nostra absolvas et super irregularilale,.siquam divina celebrando vel se illis im-
miscendo conlraxerit, dispenses misericordiler eum eadem, iniungens sibi prò modo
culpe penilenliam salularem et alia que de iure fuerinl iniungenda. Datum Avinione,
xviiii kl. februarii, anno nono.
731.
Giovanni XXlì scrive al Potestà e Covinne di Cortona annullando certi patti che
erano convenuti tra il Comune stesso e il rescorn Guido a causa di un censo
annuo di iOOO fiorini da lui imposto.
ATÌ£rnone ■ IS inasr^io 1325. [Ardi. Vatic, Re(j. lonnnhXXII, an. IX, voi. 79, e. 340', e|i. 2202].
Dileclis liliis .... poleslati, Consilio et Comuni Codone aretine diocesis salulem.
Ex parte vestra reverenter fuit propositum coram nobis, quod olim inter Guidonem
lune episcopum aretinum nomine suo et Aretine ecclesie ex parte una, et vos occa-
sione quarumdam domorum, hedi/iciorum, honorum immobilium, iuriuni et iurisdi-
ctionum que episcopus et ecclesia Aretina in terra veslra Cortone eiusque territorio et
dislrictu habere dinoscilur ex altera, discordie materia suscitala, tandem, vobis per
prefalum Guidonem lune episcopum eiusque complices et sequaces graviiius diver-
sis dampnis et iniuriis irrogalis, ad inl'rascriplam compositionem et concordiam cum
60 devenistis, videlicet quod dieta bona immobilia, domos, iurisdiliones, possessiones
et iura ad cerlum tempus nondum completum prò mille (lorenis auri dictis lune epi-
scopo et ecclesie, seu alteri eorumdem nomine, annis singulis persolvendis, quamvis
fruclus qui provenit ex eisdem non tantum valeat ad afTictum seu costumum vel
peosionem, debeatis tenere contractibus super hiis in persona eiusdem singularis per-
(') Leggasi: Mesulis.
b88 DOCUMKNTI PKH LA STOBIA D' AHKZZO 1*31 -IO-'.
soiie ile civilale Aretina sub gravibiis penis et obligatioiiibiis prò |)i'cdicto tempore ce-
lebralis; hoc intra prefalum lune episcopum ci ecclesiam prò parte ipsoruni et vos
prò parte altera aclo specialiler el convento, ul nec vos contra ipsos iiec ipsi contra
vos a sede apostolica sive aliquo quovis modo ali()ni(l imi)elrarelis nec impetratum ac-
ciperelis vobis invicem adversando de liniusmodi convenlionibus observandis, pactis,
obligulionibiis ci oertis penfs adieclis, el iiinc inde prestito nicbilorainus iiiramento.
Oliare iiol)is hnmiliter suppliraslis ut, rum vos prompli silis et jiarati ad obsequia Fio-
mane Kcclesie malris veslre. ac huiiismodi pene convenliones, obiigaliones et pacta in
preiudicium 'liberlalis ccclesiastice allemptala, ac observalio inramenli prestiti super
eis a vobis, ut asserilis, violenter exlorti, ab ossequiis eiusdem ecclesie impedire valeanl,
(luocuiniiue modo providere vobis de oportnno remedio dignaremur. Nos igilnr alleii-
denles conventiones, obiigaliones, jìacla, peiias ac iuramenta predicla in quanlnni pru-
hibent ne ad eandem sedem aposloiicam recui:rdtur obviare ccclesiastice liberlali, cum
cuiciimque oppresso et gravalo liceal ad sedem ipsam liabere recursum, omnes et sin-
gulas penas et senlentias spirituales el teniporales ac conventiones el obiigaliones et
pacla seu habila in diclo traclalu quomodoiibel super iilis lune vel alias lam Inter
prelaluni lune episcopum redundantia, lollimus, auclorilate apostolica cassamus, irri-
tamus. revocamus el prorsus annullamus, ac nulla el irrita declaramus, iuramenta
super hiis prestila relaxanles; ac decernentes vos, eisdem penis et senlentiis ac conven-
lionibus, obligalionibus, pactis el iuramenlis preslilis super eis nequaquam obslanlibus,
posse super prediclis el aliis oppressionibus, el oporlunitatibus vestris ad eandem se-
dem recurrere, el apud ipsam adversus obiigaliones, conventiones el pacla predicta per
vias licitas vos iuvare. Et insuper vos el vestrum populura, terrilorium el disliiclum
personamque singularem predictam el omncm aliam diclis obligalam ab eisdem penis
el sentenliis el iuramenlorum prestalionibus liberamus el absolvimus, ac vos liberalos
dictamque personam ac lerram Corlone, nec. non terrilorium et districlum, predictam
liberam el absolulani fore, ila quod ex prediclis vel ralione seu causa piediclorum penas'
aliquas iiicurrere. vel in iudicio vel extra, aliqualiter conveniri a |)refala ecclesia el
episcopo seu quocumque episcopo aretino qui erit prò tempore non possilis, concedimus
de apostolice plenitudine poteslalis. Datura Avinione. xv kl. iunii. anno nono.
732.
iiioranni XXll istituisce l' Episcopato in Cortona, separando questa città dalla giu-
risdizione della Chiesa Aretina.
A.TÌ5iione • 19 ginsrno 1325. f Ardi. Vatic, Rey- Ioannis A'.XII, an. IX, voi. 79, e. 2'J3', ep. 2071].
UuiiELLi, Italia sacra, 1, (i22 - Billar. Hom.\n., Ili, parie 11, 19.3 - .\ltico«zi, Risposta apologel., Il, 4C • Cappel-
letti, Le Chiese d'ital., XVIII, 272.
Ad perpeluam rei memoriam. Vigilis speculaloris officium super gregem domini-
cum nostre vigilanlie creditum exercere uliliter cupienles, circa illa potissime inluilum
dirigimus. animum curamque solicilam adhibemus per que divini cultus augmentum,
AN. l:ìÌo] CODICE DIPLOMATICO o89
exallatio calholice tidei el comoda salulis proveniant animabiis. Sane iam iliuliim niul-
loruin lìdeclignis rclalibus plenins informali qiiod miivorsilns tortone, que liaclenns
do Areliiia diocesi uxistebal, sinistre partis non declinat in (icvinm noe siiani ponil timi
indevolis eiusdem ecclesie porlioiiem sed prono et prompto animo in eiusdcm ecclesie
obse(piiam totalilur se exponit, quodque presules Ecclesie Arcliin' qui l'uerunl prò toni-
pore, raro dictuin iociim Corloiie visitarnnt nec circa illiim cnram pasloralis ciiraveriint
oHìcii exercere. et qiiod eadein ecclesia in proventibus el redditibus anniiis sic affluii
habundanter eiusque diocesis adeo diffusa existil quod exempto dirlo loco Cortone cum
suo territorio reddilus et proventus diocesi eiusdem aretine ecclesie suflìciunl habundanter;
considerantesque altentius quod cadeni terra Cortone est iocus nol»ilis et insignis, latum
et magnum habens teritorium et districtum gregemqne liiiorum tam infra menia quam
extra fccundum et plurimuin copiosum; quodcpie prefala universitas per speciales suos
procuratores et numptios mullas et diversas ralionabiles causas coram nobis fecerunt
exponi que rate mediationis cxamine iu libra presidentis appensa inste debebant et
poterant ad concedeiidum eisdem catliedrani pastoralem romani pontificis aiiimuni in-
clinare, eorum qui proprium habeie pontificem in eadem teira desiderant supplica-
tionibus annuentes ad Dei laudem el gloriam et exaltalionem eiusdem catbolice fidei
et divini cultus augmentum, eaiulem terram ('.orione qnam una cum loto suo territorio
et dislrictu ab omni iurisdictione s|)irilHali et temporali tara Ecclesie Aretiise quam quo-
rumlibet episcoporum el capitulorum et aliarum personarum ecclesiasticarum, secula-
rium et regularium cuiuscumque status, ordinis vel condilionis exislant, auctoritate
apostolica prorsus eximimus et lotaliter liberamus, de fralruni nostrorum Consilio el
assensu et apostolico plenitudine potestalis in civitatem erigimus el civitalis vocabulo
insignimus, auclorilale apostolica decernenles ut ecclesia sancii Vincenlii sita in dieta
civitate Cortone, que hactenus monasterio sancte Flore aretino onlinis sancii Bene-
dici!, erat pieno iure subiecta et per ipsius monasterii monachos fuerat solita gubernari
decelero sii el habeatur perpetuo eiusdemque civilatis ecclesie calhedralis; qnam quidem
ecclesiam sancii Vincenlii cum omnibus iuribus et perlinenliis suis ab omni iurisdictione,
poleslate, iure et dominio episcopi et Ecclesie Aretine ac ipsius monasterii auctoritate
predicla prorsus eximimus et plenarie liberamus eamque ad censura aliquem seu pre-
stationem aut servitium vel subieclionem quamcumque dileclis fìliis abbati el conven-
tui dicli monasterii eorumipic successoribus nec non prefato monasterio volumus et de-
cerniraus in anlea non teneri, eldemque cathedrali ecclesie lerritorium el districtum pre-
dictum prò diocesi auctoritate predicla in perpeluuni assignamus. Concedimus quoque
ex nunc auctoritate prefata et donamus, deputamus et eliam applicamus mense episco-
pali et capilulo Cortonensibus omnia bona mobilia el immobilia, doraos, liedificia et
possessiones, reddilus el proventus, pensiones et census, iurisditiones et iura quecuraque
spiritualia et temporalia, quocumque noraine censeantur, in quibuscumque locis et re-
bus consistant, que episcopi qui fuerunt prò tempore el Ecclesia Aretina hactenus in
dieta civitate (tortone eiusque territorio et dislrictu habuerunt vel ad eos (juomodolibct
competere poluerunt, ita quod predicla i)ona et iura universa el singula ad prefalam
ecclesiam Cortonensem et episcopalem mensam ipsius et capituli iuxta nostre ordina-
tionis tenorera perpetuis futuris temporibus debeanl perlinere; iura omnia superiori-
tatis et alia quclibel que in civitate predicla ecclesiis ecclesiasticisque locis el personis
.■)00 DOCUMKNTI PKIl I.A Sl'OitlA d' AREZZO (732-734.
el iiicolis, pertinenliis el disliiclii eiusilem Ecclesia Areliii.i el cius ca|)iliiliim quomo-
(lolihol lialjuei'unl in diclam raliicilralnm Ecclesiain Coilononsom plfinnrio Iraiisforonles
et illa poiios l'am pieno l'I inlegralilor volonles pei'iieliid icinanei'e. Convonlioiios el
pacla iliuliiin liabita inlcr (luitionem lune episcopuin fi (;(jmiine el popnluin civilalis
C.orlonensis vcl i|uemciimi|iii> aliiim nomine popiili el r.omiinis prediclorum in (piiliiis
inler alia (lioilur conliniMi i\wn\ nnivcrsitas, Coinuno et popnlns Corlononsis dictas
doinos, cdilii'ia l'I. alia bona ininiohilia, iiirisditionom el inra ad rcrliim lempiis nondunì
coniplelnm pio mille llorenis ami aiiiin quolibel prol'alis (luidoni lune c[)isci)po H Ec-
clesie Areliiie seii alteri eoriiin noiiiiiio persoivcndis lencre deberenl omnemque son-
lentiam seii senlenlias per episcopiiin Areliniim qui l'iiil pio lemporc vel cius aiirloiìtate
per (|ueuiouiiu|ue prolatani seu |)rolalas ob piemii^sa vel aliquod premissoriim conlir-
malione apostolica vel ipiacumque alia fiiiiiitate vailalas omnemque conlraclum seu
eoiitrarliis sii|i(,'r luiiiismoili lonvenlionibus seu obligationibiis lialiiliun vel liabilos in
pei'sonam ciiiiisciimqiie siiigiilaris persone de dieta eivilale Arclina penaiiim adiectione
el iiu'amenloium proliibilione vallalos, aucloiilale apostolica cassanles, inilanlcs et re-
vocanles oniniiio, el ijisos cassos (ore et inilos decernentes, el nullius prorsus exislere
lìimilatis. Insliiimeiila ipioipie super diclis conlractibiis confecta omnino viribus, quan-
tum ad lenipus rtiluriim allineili, vacuamus; ila ipiod inslrumenlis eisdem in iutlicio
vel exra nulla lides debeai exhibeii. Dictam (|uoquc uiiiveisitatem et populuni Cortonen-
sem el quaslibel singulares personas civilalis Cortonensis eiusque terrilorii et districtus
nec non lideiussmes ipii su|ier preinissis inlerveneiunl et (|uamlibet aliam specialem
vel singulaiem peisonam diclis de causis obligalam ab omnibus promissionil)us, pacti-
bus, conventionibus, obligationibus ac penis el fideiussionibus super piemissis vel pre-
mis soi'um occasione faclis et liabitis ac preslatione iuramcnlorum super observanlia
prediclorum vel alicuius eorum, auctoritale predicta et aposlolicae plenitudine polesialis,
lolaliler absolvimus el eliarn liberamus, et eos ad |)rediclorum iuramenlornm obser-
vantiam decerniinus non teneii, ila quod propler premissa pacla vel aliquod premis-
sorum per eos vel fideiussores eorum non servala nec completa, a quorum observatione
ipsos el heredes eorum in porpetuum duximus absolvendos, nullam possint [)enam in-
currere nec premissorum occasione aliqualenus convenir!. Quia vero, quod de eivilale ipsa
per aposlolice sedis previdenliam circumspeclam factum el ordinalum esse dignoscitur
in hac parie, perpetuis fuluris temporibus esse volumus valilurum et robur oblinere
incommutabilis firmitalis, auctoritale predicta dislriclius inliibemus ne aliquis cuiuscum-
que preminentie, ordinis, conditionis aut status eliam si arcliiepiscopali aut episcopali
seu regia prefulgeant dignilale, buiusmodi ordinalionem sedis eiusdem quovis quesito
colore vel modo sive causa vel occasione qualibel adinventis turbare seu quomodolibet
templare presumal. is'os enim ex nunc irritum decernimus et inane, si secus super hoc per
quemcumque a quavis auctoritale conligeril altemplari; et nihilominus in eos qui ex
certa scienlia contrario quovis modo atlemplare presumpserint excomunicationis, suspen-
sionis et inlerdicti senlenlias promulganius, a quibus nullus ab alio quam a romano
pontilice absolulionem, suspensionem vel relaxalionem nisi dumlaxat in mortis arliculo
ab eadem excomunicationis sententia valeal oblinere. Quod si aliquem in morlis arliculo
a dieta excomunicationis senlenlia conlingat absolvi, nisi posi recuperalam convalescen-
tiam, quam citius commode polerit apostolico conspectui se presenlet mandatum romani
XH. ]'.Ì2'Ò\ CODICK DIPLOMATICO .'191
poiililicis luimililer super hoc roceplunis, volumus et ilecermiiius licei sii satis a iure
provisum, quoil in eamJem excumunicaliouis senlenliam reciiicitiat ipso faclo. Kulli ergo
ouiiiino liominurn iiceat liane paginain iiostrariim exemptionum, liberationum, ercctio-
nis, iiisigdilionis, couslilulionum, vuluulslis, assignationis, concessionuni, ilonalionis,
depulaliouis, appiicationis, Iraiislalioiiis, cessaliouis, irrilalionis, revocalionis, vacualioriis,
absululioiiis, liijeralionis, inliibitioiiis et proinulgalionis infringere vel ei ausu lemerario
contrairc. Siquis aulem hoc aUcmplare piesumpseril, iudignalionem onnipolentis Dei et
beatorum l'etri et Pauli aposlolorum eius se noverit inciirsurum. Dalum Aviiiione,
decimolerlio kalendas iulii, poiililicalus nostri anno nono.
733.
Giovanni WIl india gli Inquisitori di eresia a inviargli il processo da loro re-
dallo contro il vescovo (ìuido Tarlati.
Avi^uonc • 18 luglio 1325. [Ardi. Vatk-., R<-(j. loamm XXII, voi. 113, e. 77', ep. 072].
Keclori .Marchie Anconitane ac lohanni de Ancona et Servodei do l'enna ordinis
fratruui minorum inquisiloribus heretice pravitalis iu provincia diete Marchie Aaclori-
tale apostolica depulatis.
Volentes senteutiam per vos, filli inquisitores, contra (luidonem episcopum Aretinnm
super t'auloria herelicorum et ydolatrarum prolalaiii nuper, ut accepimus, fuieliter no-
bismilti, discretioni vestre per a|)ostolica scripta mandamus, qualinns sentèntiam huius-
modi de verbo ad verbum in publicam formani redaclam veslrisqiie sigillis munitam
nobis destinare quam citius per fidelem nancium studealis. Datum Avinione, xv ki.
augusti, anno ix".
734.
Giovanni MI scrive al Rettore del i'alrimonio della S. Sede perchè favorisca e
prolegga Rainerio vescovo di Cortona, Roso proposto e amministratore della
' Chiesa Aretina, e gli altri della stessa casa libertini, nonché il popolo Corlonesc.
Avignone - 20 luglio 1325. [Ardi. Yatic, liey. loannis XXII, an. IX, voi. 113, e. 84', ep. 605].
Rectori Patrimonii.
Dilectos filios Raynerium electum Corlonensem et Bosum Beordi prepositum et admi-
nistratorem ecclesie Aretine ac alios de domo sua, nec non nobiies viros Raynerium et
Hugucium Guillielmi ac Comune et populum civitatis Cortonensis Ecclesie Romane lìdeles
et devotos prosequentes prerogativa favoris discretioni tue mandamus quatenus eisdem
et eorum cuilibet prout te requirendum duxerint et tu cognoveris oportnnum in suis
agendis assistas taliter auxiliis, consiliis et favoribus oportunis quod nobis debeat gra-
lum accidere tuque provide vaieas merito comendari. Datum Avinione, xiii kal. au-
gusti, anno nono.
59* DOCHMKNTl l'KR I.A STdlUA D' AIìKZZO I TIL'I-THO.
735.
(iiiirunni Wll. mentre uolifìca a lloso defili I hcrliìii. proposU) della Chiesa Aretina
come il rescoro (addo sia sialo seomuniralo e condannato dalla S. Sede per essere
l'autore, ricettatore e consifjliere dei ribelli ed eretici della Marca Anconetana ,
lo nomina amministratore della Cìnesa Aretina.
AviffiioiiP ■ io In^'lìo Viì<. lAivli. Viiiic, lìi'n. lodììnix XV//, .in. IX, voi. 113, r. ICS, c|i. 100,3|.
Dilt'cli) lilii) l?oso lìaiili (lo Uberlini.^, iirr|)nsilo Ki^clesio .\relinc et adniinisiratori
eiustlt'iii in .spiiiliialilms l't lemporalilms aiicloritatc aposlolica deputato.
IiiiiMicluni iiiihi.-; de.'^iiper aposlolaliis onic.iuin quo iiiiivpr.-;alis ccclosiaruin cura iiobis
inciimhei'e iiosciUir inslanli .■^oliciliitline nos ppriiii^'et, ul illainin iiKlonipnitalibiis, f|ne
giiberiialoribiis careni legilimis, piiusr|iiam col!al)antiir, in siii,s inribns saliil)rilor ron-
siiiamiis. Diuluin siqtiiflem ad (Mb^ctornm filioriiin lohannis de, Ancona el Seividei de
l'onna de onbne lìaliiini iiiinoiiim, ini|iiisil(irnin berelicn pravilalis in provincia nostra
Marchit' .Vnconilane depiilaloriim aueloritalc apostolica (f|aibus filiani a nobis per apo-
slobcas lilteras conila fautores, adiulores, defensores, valitore.s, rece[ilatores, compbces
el seqiiaces f|uondam Frederici de Montel'erelro, lacol)! ot Beraidi Persivalii, Aioleti,
(Iruciani Biirgaresci eiiis nepolis, Zavnli Ceroli et Leonis de Racanelo hereticoium et
ydolalrariim el de lieresi el ydolalrie criminibiis pnblice dampnatornm, ac Lipacci et
Andree quondam Conzoli de Auximo dampnatorum de lierelica pravilate infra el extra
diclam provinciam Marcbie Anconitane seu alilii, ubicumque el nndecunn(|ue exislente,
cuiuscumqiie slatiis, ordini,'; vel condilionis existerent eliam sì palriarcbali vel pontifi-
calis seu quavis alia dignilate fulgerent, ad inqiii.silionem, coiidempnalionem et senteii-
tiarnm executionem jirocedendi auclorila.s el facullas libera specialiler concessa exlilit,
el maiidalum) noiiciain clamoribus mulloruni validis, ac fama seu polius infamia publica
referente perdiicla, quod Guido lune episcopus Arelinus prefalis Iierelicis et ydolalris post
sentenliam et condempnalionern liuiusmodi adlieserat et presliterat multipbciter Consilia,
aaxilia el favores, qiiodque cum ipsis lierelicis ad per.sequendnm, offendendmii, capien-
dum, depredandum el occidendiiin fideles Warcliie supradicte paraveral insidias ac eos-
dem fideles et homines comuniaque lerrariim diete Marchie ad rebellandum contra
nos el Ecclesiam Romanara et officiales nostros eiusdem Marchie duxerat perversis
conatibus inducendo eos insuper ad seqiielam diclorum liereticoriim el ydolalrarum
perverlere ausibus execrabilibus moliendo, prelati inquisilores -premissa non valentes,
urgente conscienlia, conniventibus oculis, perlransire super bis que adeo eranl notoria
quod nulla poleranl lergiversatione celari, lilerarum auctorilale predictarum legitime
procedenles, cum sibi |)er inquisilionom el processiis inde per ipsos liabilos de predictis
evidenler constaret, eiinidem Guidonem, presente prelalorum, clericorum, el religiosorum
aliorumque |)lurium mullitudine copiosa, iudicaverunt et sententiando decreverunt fuisse
et esse faulorem, receptalorem el auxilialorem herelicorum et ydolalrarum prediclorum
eisque favisse, adhesisse ac preslitisse auxilia, Consilia et favores post sententias dam-
pnalionis de lieresi et ydolalrie crimine contra ipsos herelicos publice promulgalas et
ìN. I.'}-Ji) CODICE DIPLOMATICO 585
729.
/ Casiìylionexi domandaìio a Guido Tarlali, rescovo e signore generale di Arezzo,
il poleslà da scrgliersi tra alcuni della sua famiglia: il vescovo elegge Tarla-
iino da IHelramala suo fratello.
Cas1iglionflor«nliiio, Palazzo del Comnne; [(ì. Ardi, ili Si. di Fir., Capitoli,
Arezzo, Palazzo del vescovo - 2 novembre 1324. vnl. XXIV, e. 9i].
fn Dei nomine amen. Anno eiusdem a nalivitale Millesimo CCCxxaii, indiclione vii,
domino lolianne papa residente, die secunda mensis novembris. Sapiens vie dominus
.4ntelmus de Miitin.i assessor et vicarius in Castillione Aretino nobilis et polenlis viri
L'guiccionis do l'etramala Masgii honorabilis potestatis dicti castri, convocato et coadii-
nato generali Consilio dicti Comiinis et liorainum diete terre, in quo Consilio interfueriint
due parles et ultra dictorum scx;iginta consiliariorum. una cum domini;; defensoribus
et eonim voluntate et consiliariis predictis ci ipsis defensoribus, et t!onsilinm et con-
siliarii una cum ipso domino vicario unanimiler et concorditer, eoinm nomine discor-
dante, fecernnl, constitiierunl et ordinaverunt prout melius poluerunt, discretum vi-
rum sor (.orum Vontnre de dicto castro eoium et dicti Comunis et hominum diete
terre svndicum, actmem, faclorem et numptium spetialem ad presentandum venerabili
in Christo patri Guidoni Dei grafia episcopo et generali domino aretino electionem fa-
ctam per dictum Comune .Castilionis de inlrascriptis sex nobilibus et potentibus viris
de Petramala, secundum gratiam specialem per enndem dominum dicto Comuni factam
et hominibus diete terre, ut possint eligere et nominare sex (pios voluerint de civitate
Aretii in eorum polestates et reclores, recepturi unum ex eis, qui a dicto domino fue-
rit confìrmatus, in eorum potestatem et reclorem i)ro sex mensibus proxime adventiiris
incipiendis in kalendis decembris proxime (secuturi.*) et finiendis in kalendis iunii proxime
adventnris: et ad rogandum oumdem dominum omni humìlilate et subiectione qua
possnni, ut eidem domino placeat unum ex diclis electis confirmare et ois tradere
in reclorem prò tempore supradicto: et ad omnia alia facienda et exercenda (que) in
predictis et circa predieta fuerint oportuna, cum salario, oifitialibus, familia et aliis in
dieta electione contentis, preseiilanda per dictum ser Gorum. '
Actum in palatio iuridico dicti Comunis Castillionis, presenlibus Venturuccio irom-
becta dicti Comunis, MafTuccio balilore ipsius Comunis et Mignano familiari dicii do-
mini Antelmi vicariì teslibus ad lieo habitis et rogatis.
Item idem ser Gorus, syndicario nomine quo supra, produxit et presentavit dicto
venerabili patri et domino instrumentum electionis potestarie Castillionis Aretini, scriptum
manu suprascri|)ti nolarii, cuius qnidem tenor et forma talis est:
In nomine Domini amen. Anno a nativitale eiusdem Millesimo CCCxxiin, indiclione vii,
domino lohanne papa xxii (residente), die secunda mensis novembris. Convocato et
cohadunato Consilio sexaginta bonorum viroriim dicti consilii Comunis Castillionis ad
sonum campane vocemque preconum more solito in palatio dicti Comunis ad petitio-
nem et instantiam dominorum defensorum Comunis et hominum diete terre Castilionis
Aretini, in quo Consilio interfuerunt due partes et ultra dictorum consiliariorum, pre-
dicti defensores una cum diclis consiliariis et ipsi consiliarii una cum dictis defenso-
(H)i DOCUMENTI TER LA STORIA D' AREZZO [740-742.
iiolciiles il;ii|ue uxcessus horribiles huiusmotli absque correclione debita oeuHs conni-
venlibus perlransire, discrclioiii lue per ;i|)Oslolica scripla commiltimiis el iiiaiidamus
qualeims tam conila dicium Ciuidonem quam illuni qui piediclam plel)em ex sua
nefanda huiusmoili nillacionc recepii, sui)er premissis et ad currcclionem et punilio-
iieiii dicloium cxi:c>suiim procedere summaiie, sim|)liciter, de plano et sine strepila
el ligura iudicii, super quo plenam el liberam facuilalem lue prudencie presencium tenore
concedimus, non poslponas, conlradiclores, cuiiiscumque conditionis, status, ordinis el
■dignitalis cxistant, per cciisuram ecclesiasticam, aiipcilatione postposila, coinpescendo,
non obstante si eis voi eoruni ali(|uibus commuiiiler ve! divisim a sede apostolica sii
indultutn, quod interdici, suspendi vel excomunicari non possint per lilleras apostolicas
nisi facienles plenam et exprcssam ac de verbo ad verbum de indulto huius mentio-
ncm. Datum Avinione, xviii 1<I. decembris, (anno uiidecimo).
141.
Giovanni .VA//, deposlo il vescovo liiiido Tarlali, conferisce il cescocado di Arezzo
a Buso degli i'beriini.
Avignoue ■ 5 <lieeinl»re 1326. [.Vicli. Valic, Reij. loannis XXII, an. XI, voi. 83, e. •'ilO', e|). I78i].
Dilecto filio Boso electo Arelino salutem.
Inter celerà, que superna dispositione nobis imminenl peragenda, ad id nimiriim soi-
licili reddimur ut viduatis ecclesiis el precipue illis que sint Romane Ecclesie imme-
diate subiecte tales preficiamus pastores per quorum iiidustiiam el sollicitudinem cir-
cumspectam indempnitati earum provideatur salubriter ipseque in spiiitualibus el lem-
poralibus votivis proficeie valeant incremenlis. Olim siquidem ecclesia Aretina diete
Romane Ecclesie immediate subiecta prò eo, pastoris regimine deslitula, quod ]\os Gui-
donem episcopum, lune regimini ipsius ecclesie presidentem, regimine et administra-'
tione eiusdem ecclesie Aretine de fratruin iiostrorum Consilio, exigenlibus culpis sais,
iusticia suadente, privavimus el eum ab eisdem duximus amovendum, Nos indempni-
tatibus eiusdem ecclesie ne in suis iuribus spiritualiter et lemporaliter collabi possel,
sed prò eius providi recloris diligentia gubernari orcurrere cupientes, administrationem
ipsius ecclesie Aretine in spiritualibus el temporalibus usque ad nostrum el apostolice
sedis beneplacitum auctorilate apostolica libi preposito eiusdem ecclesie occurrere duxi-
mus commictendam. Postmodum aulem cum nullus preler Nos de ordinalioue ipsius eccle-
sie Aretine se intromiltere polueril, prò eo quod Nos diu ante privaiionem et arnotionem
huius omnes cathedrales ecclesias per privalionem et amolionem a ^obis seu auctori-
late nostra factas sèu faciendas in posterum de prelatis ipsarum ecclesiaruin ubicumque
exislenlibus lune vacantibus el in anlea vacaluris apud dictam sedem vacare censentes
eas disponi el provisioni nostre duximus reservandas, decernendo ex lune irrituin et inane
si secus super hiis per quoscunque quavis auctorilate scieuter vel ignoranter contigerit
attem[ilari; volentes quod dieta ecclesia Aretina sub umbra proprii >ponsi gubernetur
posi deliberationem quam de preficiendo eidem ecclesie personam utilem ac eliam fru-
ÀN. I32G-I327] CODICE diplomatico C03
(tuosam liabiiimns cnm eisdom rrairihus diligenlom, demiim in le, in diaconatus ordine
conslilulum, cuius de lìUer.'inim scienlia, inoriim clegancia aliarumque virtutum moiitis
fuledigna testimonia siiffiaganlnr, diieximns ncioni mentis nostro: (|niljus omnihns debita
meditalione pensalis, de persona Ina diete ecclesie Aretine, de predictornm l'ralrum
Consilio, auctoritate apostolica providomus, teqne illi prefìcimus in cpiscopiim et pasto-
rem curam et adminislralionem ipsiiis tibi tam in spiriluaiibus qiiam in temiioralibns
plenarie commicfendo, in ilio rpii dal gralias et largitile premia confidentes, qiiod,
clemencia libi assistente divina, |)refata ecclesia Aretina per lue industrie et circum-
speclionis sludium fruclnosnm salubriler et prospere dirigelur. lugum itaque Domini
tuis imposilnm linmeris prompla devotione suscipiens et reverenler suavi eius oneri
collnm llertens, curam et admiiiistrationem prediclam sic exercere studeas, solicite, fide-
liter et prndenler, quoti ipsa ecclesia gubernatori provido et frucluoso administralori'
gaudeat se commissam, tnque propler relrihutionis eterne premium benivolencie nostre
graliam exinde plenius conseqnaris (1). Dalnm Avinione, nonis deccmbris. anno unde-
cimo.
/// codem ìiiodo: Dileclis (iliis Capilnlo iirlcsie Aretine Romane ecclesie immediale-
subiecte.
In eodcm modo: Dilectis Hliis Ulero civitalis et diocesis Aretine.
Jn eodem modo: Dilectis filiis Populo civitalis et diocesis Aretine. Inter celerà que
superna disposilione eie. usque prospere dirigelur. Quocirca universilatem veslram ro-
gamus et hortamur aliente per apostolica vobis scripla mandantes, quatenus eundem
Bosum eleclum tamquam patrem et paslorem animarum vestrarum suscipientes devote
ac debita honorificencia prosequenles, ipsis salubribus monitis el raandalis humiliter
intendalis ita quod ipse in vobis devotioiiis lilios el vos subsequenter in eo patrem
invenisse benivolum gaudealis. Datum ut supra.
In eodem modo: Dileclis liliis vassallis ecclesie Aretine.
742.
Lodovico il llavarn avvisando da Innabruck Castruccio, che egli presto sarà in
Trento, gli scrive di aver informato della sva prossima vernila in Italia i signori
di Ui lana, Verona, Mantova ecc., e In prega di avvertire di ciò pure il vescovo
di Arezzo Guido da Pietramala.
Iiiiisbrncli - 4 gennaio 1327. [U. Ardi. V'wv. Dìploiii., Slrozzi-Uguccioni].
min. 2loX2oO. - Cophi dfil .sec. XIV, nlqiuinlo oriain. In principio; Anno Domini MCCCA'XVII ab in-
carnatione. Copia licterarum impcnalium ad Castrucium.
WiNCKELMAN.N, Actu ImpovH Micrf. «rtw. XIII-A'IV, II, .306, n. 491.
(I) 11 IO genn,TÌo del sesiiiente anno 1327, Doso "clecdis aretinus,, promise pagare alla Camera Aposto-
lica "jìer procuratnrem prò suo comuni .servicio vi'= (loronos auri, nt qiiinqne servicia simili persolvere in
feste beati lohannis, licet mctlietalem, el aliam medielalem in alio fcslo beali lohannis Baptisle e.^ mine secu-
turo, et iuravit et c.„ ( \rch. Valic, Ohligationes, voi. VI, e. 62' ).
604 DOCUMENTI PKR U STORIA d' AREZZO [742-744.
Lftduvicus Dei gralia Konianorum rex semper auslus (") nubili viro Casliuccio de Au-
lermiiiellis Luco, Limi el l'istoiii vicario generali suo el iuiperii lideli dileclo graliam
suaiu elomne bonuni. SciasquoJ usque ad vi dies cerliludinaliler personaliler eiimus in
Tridenlo, ubi parlamenlum seivabimus prò factis el negotiis imperii el fidelium suo-
rura el principaliler liai'C") polissime prò iiilroilu nostro in IlaleamC) ordinando; ad
quud nobiles viros inarchiones Ferraris, Galeassuin de Mudiohuio, (lanem de Verona,
Passarinum de Manlua, Francliinum de Como, et quoslibel nobiles i)er civitales Lom-
bardie vocavimus [in] scrictis (') noslris. el intendimus, dante Domino, ibidem prò sacro
imperio el suis lìdelibus ulilia el piofìcua peilractare. El (|uidera licei ibidem luam
presenliam personalein liaberemus opiiorlunam ; lamen si venire necjuiveris, quod
timemus, psallem aliquam vel raliiiibiiionem aperias in agendis ul ad niinus per
aliquem tide dignum tuam nobis delegas voluntalem ni nos et alii lideles tuatn iiobis-
cuuì concoidem iiitcnlionem et unanimem senliamus, el hoc ipsum apud venerabilem
Guidoneui episcopuni arelinuin nostro nomine postules et exigas faciendum. El scilo
quod usque ad xx dies a date (°) presentium et unum diem tue (*) nunpiii nos invenire
polerunt in Tridenlo. Symonem numptium tuum, qui se bene habuil in agendo, de mora
habeas excusatum. Datum Insprucha C^), pridie nonas ianuarii, regni nostri anno [xii].
743.
Giovanni XXU differisce a un anno la consacrazione di Hoso eletto vescovo di Arezzo.
Avignone • 13 aprile 1327. | Aich. Vatic, lìcy. loannis A'AII, an. XI, voi. 83, e. ItiO, cp. 1 10.5].
Tue merita devolionis exposcunt ul personam tuam paterna benivolenlia prosequenles,
que suppliciter depossil(*) a nobis libi personaliler concedoremus. Hinc est quod cum
pridem ecclesie Aretine lune pastore vacanti de persona tua, de fratrum nostrorum
Consilio, provìdendum duxerimus te illi preficientes in episcopum el pastorem, Nos
tuis supplicationibus inclinati, tempus de consecrandis episcopis a canonibus diffinitum,
usque ad unum annum a die date presentium in anlea numerandum libi auctorilale
presentium prorogamus; libi quod interim beneficia que ad presens oblineas retinere
licite valeas nec tenearis ad sacerdolium le facere promoveri, generalis concilii et qua-
libet alia constilutione in contrarium edita non obslante, auctorilale predicla indulgen-
tes. Volumus lamen quod laliter de administralione diete ecclesie provideas, quod ipsa
interim in spìritualibus non fraudetur el proplerea patiatur in temporalibus delrimen-
tum. Nulli ergo et e. nostre prorogalionis, concessionis el volunlalis infringere el e.
Datum Avinione, idus aprilis, anno undecime.
I
(•) Sic. e») lias. e) I.' originale ha invece: Inspruola
AN. 132*1 CODICE DIPLOMATICO 605
Giovanni XXII, informato che il vescovo (hiido da l'ielramala, già deposto, rilicne
con presidio di ribelli il vescovado Aretino, scrive al Legato pontificio perchè
provveda al sostentamento del nuovo eletto Hoso degli Ubcrtini coli' assegnargli
dei benefici ecclesiastici che rendano annualmente cinquecento fiorini.
Avignone - 22 giugno 132V. [Ardi. Valic, Itcfj. loannìs A'XII. voi. 1 1 4, e. SU', efi. 3.19].
Eidem legato (1).
.^Uenrieiiles quod dileclus filius Boso eleclus arelinus propter rebellionem el maliciam
Guidonis de Pelramala olim episcopi areliiii, qui, rebelliiiin fulliis presidio, episcopalum
Aretinurn indebite ac in eiusdem electi preiudicium ad piesens detiiiet occiipalum, ipsius
episcopalus bonis et iuribus pacifice gaudere non valet; ac volenles electi prefati neces-
silalibus, ut statum suum possil siislentai'e comodius, quantum rum Dee possumus
aliqualiter, paterne solicitudinis studio, providere, (staluimus) ut unum ve! duo beneficia
ecclesiastica, cum cura vel sine cura, nulli alii de iure dcbila, si vacant ad presens, vel
quantum infra legalionis lue lemiinos vacare coiiligeril, etiam si prioralus vel plelialus
convenluales existant et quis consueverit ad ea per clertionem assumi, cuius seu quorum
fructus, redditus et proventus v" tlorenoruni valorem annuuin non ccri^dant, pinvisioni et
dispositioni tue aucloritale nostra (debeas) reservare, ac decernere irrilum ac inane si secus
a quocumque quavis auctorilate scienler vel ignoranler super hiis contigeril altemptari;
nec non beneOcium seu beneficia huiusmodi, etiam si per Nos generaliler fuerint reservnla,
quod vel que idem eiectus |)er se vel per procuratorem suum ad hoc Icgilinie consliliitiim
infra unius mensis spacium jìoslquam sibi vel eidem procuratoli huiusmodi vaiatio iiino-
tuerit duxerit acceplaiidum vel etiam acceplanda simul vel successive cum omnibus iuri-
bus et pertineutiis suis, eidem electo commendare per ipsum tonendum seu lenenda et cum
aliis beueliciis suis ecclesiasticis; que omnia et singula ino nominalis haberi volumus et
expensis prò suis predictis necessilatibus ulilius relevandis quousque possessionem dicti
episcopalus fuerit assecutus vel per eum steterit, quoioinus eam habuerit pacificam gu-
bernandum salubriter vel eliam gubernanda, aliennlione tamen honorum immobilium be-
neficii seu beneliciorum huiusmodi eidem [lenilus interdictn; ipsumque vel procuratorem
prediclum in corporalem possessionem illius vel illorum per te vel alium seu alios
inducere, amolis qiubusvis illicilis detentoribus ah eisdem, ac illorum pacifica facere
possessione gaudere, aliaque gerere et exercere valeas que cure fuerint oporluna;
non obslanlibus Lugdunensis concili! et aliis quibuscumque inslilulionibus super hoc in
conlrariiim editis, seu si aliquis super provisionibus sibi faciendis de prioratibus et ple-
banalibiis aul ecclesiis vel aliis beneficiis ecclesiasticis in illis paitibiis speciales vel
generales sedis aposlolice vel legatorum eiiis liteias impeliaverit, eliam si per eos ad
inhibitionem, reservationem el decrelum vel alias quomodolibet sii processum, aul si
(1) Vcd. il n. 740.
606 DOCUMKNTi pi;r. i.a stokia h' akezzo 1744-746.
loconim oidiiiaiiis vel quibusvis aliis coiiiiiiiilcr vel divisiin ;i dicla sii sede iiidiillum,
quod ad receplioiiem vel promissioiieni aliciiiiis minime leneaiitnr, et ad id coin|)elli
non possinl, qnod(|iie de pl'io|■alil)ll^, plebanatilnis, ei-clesiis et l)(^iieficiis ecclesiaslicis
ad coiicossioiieni, piovisionem seii quanivis aliarli disposilioiiem ooniiinclim ve! sepa-
ralini spL\taiUÌI)iis, nulli vaical piovidere, sen quod inlerdici, suspendi vel excomuni-
cari non juissinl por lilleias aposlolicas non facientes plenain et expressam ar de verbo
ad vorluim de indullo Imiiismodi menlionem et ipialibel alia diete !<edis indulgentia
generali vel s|)eciali cuiiisciinniue lenoris exislenle, per quara presentibus non expressam
vel tolaliter non visam elTectus huiusniodi gracie impediri valeat quomodolibel vel dif-
ferri et de (pia fius(|ue lato lenorc fieri debeat in noslris liltoris nienlio s()ecialis. l'ro-
viso (]nod ut beneficia luiiiismncli debilis obseqiiiis non fraudentur, et animaium rura
ab eis qiiibus illa inmineiil nullalenus negligatur plenam et liberam libi coiii'edimus
auclorilale presencium facullatem. Dalum Avinione, x kl. iulii, (anno luiilecimo).
745.
7/ vescovo (iuido da l'iciramala rione puhblicamcìile dichiaralo eretico e dcHiluilo
d' ogni onore ecclesiastico dai vicari dell' Arcirescovo di Firenze.
Firenze. Cattedi'ale • 12, Hi luglio 1327. |a. Ardi, di Si. di Fir., Protoc. di sei- ìlazzingo
di Pone da Monterappoli, e. o9'].
Eodem anno (.Vlcccxxvii) die dominico duodecimo raensis iulii. Adam in choro ma-
ioris ecclesie Fiorentine, presentibus testibus discretis viris Piero Bonaiuti de Magistris
populi sancii Symonis, Synione quondam .ManlVedi popiili sancii Michaelis Berlulde,
Pero l'acini calderaio et Alarclio Dolcebenis populi sancte Marie Alberici et aliis plu-
ribus ad hec rogalis el vocatis. Reverendus vir dominus lacobus prior sancii Medardi
de Roccaconlrata vicarius venerabilis patris domini Francisci Dei gralia episcopi fioren-
tini, ex speciali commissione et mandalo dicti domini episcopi, publice, in dicla malori
ecclesia, inxta licleras et mandato inquisitorum beretice pravitalis in partibus Marchie
exislentiura eidem domino episcopo presentatas, scriptas et regislratas per ser Benedi-
ctum magistii Martini nolarium dicli domini episcopi, denuntiavit Guidonem de Petra-
mala, olim episcopum aretinum, declaratum esse herelicum et Inter hereticos numeran-
dum, et a consortio lotius chrislianitalis precisum, et omni offitio et benefilio depo-
silum et eis et omnibus honoribus et logiplimis aclibus inabilem et indignum ac exco-
municalionis senlenlia innndatum, et tanquam talem ab omnibus evitandum, nec non
curie seculari dimissum, et degradalum prius a suis ordinibus animadversione debita
puniendum; el oninino fecit, dixil el denuntiavit ut diete lictere continebanl.
Ilem poslea, die decimonono iulii, in malori Gathedrali ecclesia Fiorentina piedicta.
presentibus testibus Piero Bonaiuti de Magistris populi sancii Symonis, Vanne Bellondi
populi sancii Chrislofori de Florenlia et ser Vagliente Duri de Casentino et ser Pero
capellano diete ecclesie et aliis pluribus ad hec vocatis et rogalis. Ser IViccholaus cap-
pellanus diete maioris ecclesie, ex speciali commissione et mandato domini Francisci
AN. 1337J CODICE DIPLOMATICO 607
episcopi floreiiliiii, publice et alta voce, coram multitudine populi, denunliavit Guidonem
de Petramala olirti episcopum aretinum declaralum esse heretioum et Inter hereticos
numerandnm, et a lotius christianitalis consortlo precisum et omrii ofTitio et benefìtio
depositum et omnibus honoribiis et legl[ilimis actlbus inabiiem et liidlgnum ac exco-
municatioiiis sententia iniiodalum et tan(|iiain talein ai) omnibus evitandum nec non
curie serularl dimissum, et degradatum prius a suis ordinibus animadversione (icl)lta
puniendnm; et omnia fecit que in licteris eidem domino episcopo ilorenllno transmlssis
per Inquisitore* heretice pravllalis de Marchia, sciiptis et regestratls per ser Benedi-
ctum magistri Martini notarli dicti domini episco[)i plenius contineninr, (>l (]ne liabult
in mandalis (I).
746.
Piero e Tarlalino da Pelramala, comi: eredi del ccscoko Guido loro fratello il quale
atea ereditalo da Ciuccio di Vatini suo cugino, vendono a Bettino fratello di
quest' ultimo la parte dell' eredità, ad essi periemda, per ottomila fiorini.
Arezzo, Casa di messer Piero «la Pietramala - [t{. Ardi, di St. dì Fir., l'rolnc. SVI di
28 ottobre 1327. ser Astoldo di Baldovino da Vitiano \.
In nomine Domini amen. Anno Christi a nativitate Millesimo vigesimo sellimo, die
x.xviii mensis octobrls. Adam in domo Pieri condam •Angeli de Petramala, domino
Bindo de Arnaldis plebano plebis de Gaiugnano, Buongianne magistri Michelis, ser
Bello Acetonis, Giucio ser Bettini Leonis, Ceccho domini Bernardini de Tallabobus
testibus. Apparet, ut dicitur, quod vlr nobilis Cincius lìlius condam Vaniiis ollm do-
mini Tarlati de Petramala in sua ultima voluntate super suorum dispositione bonorum
suum nuiicupativum sine scripto condidit testamentum scriptum nianu sere Veri! no-
tarli condam Mini Buonrestauri de Aietio, et illud per |)lura et varia legala et dispo-
siliones distinxit et ordinavit el Inter alia in eodem testamento disposila et ordinala
venerabilem palrem dominum Guidonem filium condam Angeli de Pelramala cusci-
num suum in omnibus el singulis bonis suis sibi heredem universalem instiluil. Itera
apparel, ul dicllur, quod diclus venerabilìs pater dominns Guido In sua ultima vo-
luntate super suorum ordinalione bonorum suum nuncupalivum sine scripto condidit
testamentum scriplum manu sere luncte notarii olim Mencii de Monlelucci, et inter
alia in eodem testamento disposila Perum el Tarlatinum fratres suos ex utioque pa-
rente in omnibus et singulis suis bonis et iuribus sibi heredes universales instiluil, et
fecit, prout sic vel aliler, plus vel minus in ipsis testamentis apparel. Nunc aulem pre-
fati Pierus el Tarlalinus lanquani heredes universales ex teslamenio vel ab intestato
(I) N'ol medesimo anno fu publ)licato pui'o "in Perugia la scomunica conlra Caslruccio signor di Lucca e
centra il vescovo d' .brezzo da messer Francesco di messer Grazia arciprete della Cattedrale di Perugia, a
cui l'aveva mandala messer Gian Galeazzo Orsini cardinale e legalo apostolico,, (Fabrf.tti, Croniche della
.città di Perugia, I, 13).
fi<)8 DOCUMINTI l'KH I.A STOHIA I)' AREZZO [74G-7tS.
dicli qiiontlain domini (liiidoiiis eorum l'ialiis defiincli, el qui magis ex eis poiiiii ma-
gis fecit, spoiile, solenpniter el deliberale vendiderunl, dedeniiil el li'adideiunl ol ime
p('r|M>liio in perpi'tnimi c'oiu'e>;serni)l sapienti viro ilomiiio I*a.i,'.'ino inrisperilo filio con-
dam Cioiiis Detlavine, preseiili, emenli, slipiilanli el recipietili iil piiljjii-i; piiisone prò
viro nobili Bellino filio condam V.uinis domini T.nlali de Pelramala prf> ipsius Bel-
lini lieredibiis et qiiolibel habenli iiira sua, ila quod sine aliipia alia cessione ius et
aclio acquiralur, eidem Bettino lolam el inh'sram sulìslantinm ni beredilalem ipsius
condam (liucii IValris i'\ ulroquo parente ipsius Bottini, el sin^nilariler singula el uni-
versaliler universa bona o.l iura quelibet i[)sius heredilatis, el generaliler totum et quod
ipsa liereditas compreliendil el oonlinel in domilius, easamentis, fundamenlis, vineis,
Ortis, silvis, terris cultis el inr.ullis, nemcnibus, slirpelis, lenimentis, jioderibus, domni-
catis, molendiuis, castris, iurisdictionibus, viilis, lurribus, palaliis, l'oitilitiis, liominibus,
familiariis, fidelibus, liomagiis, liclibus e^c. Item ex causa presenlis venditionis dederunt,
cesseriinl ei niandaveriiut eidem domino l'agano, stipulanti ul supra, omnia iura et
actiones (|ue el quas liabenl aul que sila sunl eis ut lieredibns ipsius domini Guido-
uis in heredilate dicli Cincii vigore testamenti ipsius Cincii, nichii iuris sibi leliuerilibus
aul reservanlibus eie. |iro prelio odo milium florenorum de bono et fino auro de lega
et pondcre tivilatis Klorenlie, ipiod prelium loluni ipsi venditores fueruul confessi et
contenti se habuisse el recepisse a dicto domino l'agano de pecunia dicli Bellini el de
dicto prelio l'ecerunt eidem finem el absolutionem eie.
Ul.
Gioraniti .VA// arverle Jiosa dello >:escovo dì Arezzo, che gli procrastina la con-
sacrazione ancora un altro anno, e gli indica il modo di regolarsi come ammi-
nistratore della Chiesa Aretina.
Avi§;iioue ■ 'J(! febbraio 132S. [Ardi. Vnlic, lìi'g. Ioanuis .XXII, an. I.\, voi. 78, e. 21 4', op. 642].
Alcune carte del codice sono lacerate e svanite nel margine esteriore cosi che qualche parola non .si
legge lacilmente o non .si legge all'alto.
Uiieclo lilio Boso electo arelino.
.Meritis lue devolionis inducimur ut votis luis, quantum cura Deo possumus, lavorabi-
lilei' annuamiis. Sane dudum personam tuam paterna benivolentia prosequenles, tempus
de consecrandis episcopis a canonibus difìinilum .libi usque ad unum annura ex tunc
in antea numerandum in futurum auctorilale presenlium proroganuis, el [omniaj benefi-
cia ecclesiastica, (]iie lune teniporis obtinebas, relinere [valeas] licite, nec lenearis le
facere promoveri ad sacerdolium, [genera]lis consilii el qualibel alia constitutione con-
traria non obslanle, aiiclorilale apostolica duximus indulgendum, proviso [lamen quod]
de adminislralione Aretine ecclesie providealur quod ipsa ecclesia non fraudetur in
spirilualibns nec delrimentum in tempoialibus proplerea paliatur. sicut in iitteris
noslris inde confeetis plenius conlinelur. Cum ilaque tuis et ecclesie tue predicte at-
lenlis necessitalibus noscaris amplioris proraulgaliouis in liac parte gratia indigere.
AN. 1 387-1 328J cnniCE diplomatico 609'
Nos, luis supplicationibus inclinali, indullum libi super piedictis terminum H«que ad
unum anntim a feslo Resurpeolionis dominire fiiliiio proximo in aiilea numeranchHn,
auctoiitale predicta, premissis nonobstanlibiis, libi tetiore preseiicium prorogamns.
Nulli ergo et r. Daliim Avinione, un kl. marrii. anno (iiiodejcimoj.
714».
Piero e Tarlalino da Pielramala fanno pace e transazione coi Conti Guidi di Ro-
mena per ogni discordia che sorgesse tra loro a causa del possesso dei custelli
di Caprese. Tricciano, Rocca Cinghiala e Sci(tll'i.
Godiolapresso Arezzo -7 luglio; Chiesa «li f. Andrea [K. Ardi, ili St. di Fir., Protoc. A'AI di svi-
ti Farneta presso Partina ■ 9 Inglìo 1328. Astoldo di Baldinuccio da Fitóano. 1328-1336].
In nomine Domini amen. Anno Ciiristi a naliviiaie Millesimo CCC» . xxviii", indi-
elione xr'', serenissimo domino Ludovico impeialore semper augusto, dio vii iulii. Aclum
apud Gaudiolam presenlii)iis domino Rustico plebano plebis de Chio et filio condam
Frederici de Cascia, Iacopo Folcili de Bifulcis de Buigo sancii Sepolcri et Forzoie fifio
Fichi Forzoris lestibus. (lum Inter iilustres, magnificos et egregios viros dominos comi-
tem Aghinolfum naltim bone memorie magnifici et illuslris domini comitis Guidonis
de Romena in Tuscia palatini et Rogerium et Bandinos filios ipsius domini comitis
Aghinolfi ex parte una, et nobiles et potentes viros domiiiuni Pierum et Tarlalinum
fralres et filios condam nobilis et polentis viri Angeli olim domini Tarlati de Petra-
mala ex parte altera liies, discoidie et controveisie plurime verlerentur et essent no-
mine et occasione castri et rocche de Capresa, castri et castellaris Trecciani, Rocche
Singlate et castellaris de Sciallis eorumqne locorum districtuum, curiarum, pertinentia-
rum, territoriorum, hominum, fìdeliuin, homagioriim, familiarum residentium in ipsis
locis et curiis, et domornm, moiendinorum, poderium, lerrarum et possessionum exi-
stentium in curiis ipsorum locorum, nec non affictuum, reddituura, proventuum et ser-
Titioruni eie, a prediclis dependentium et aliis quibuscumqiie rationibus et causis que
dici vel exprimi possenl, et diu tiactalus sii, liabilis inter dictas partes de huiusraodi liti-
bus, discordiis et conlroversiis lollendis, abolendis, sopiendis et exlirpandis et ad viam
vere concordie, composilionis, unitalis et benivolentie reducendis et reformandis, ad hoc
magnificis et potenlibus viris Galasso et Aghinolfo, alias dicto Nolfo, natis condam domini
comiiis Frederici de Monteferetro amicis comunibus se ingerentibus studiose, et prefati
dnminus l'ierus et Tarlalinus hoc veliiU et cupiant ac eis placeat per effectum operam
iudicare, ambo simul et quilibet eornm in sollidum et qui magis ex eis potest magis fecit,
sponte, solempniter, scienter et deliberale per se et eoi'um heredes ad hoc concorditer
et voliintarie accedcntes sincere rarilalis affectu fecerunt, constituerunt et ordinaverunt
discretum et providum virum ser Andream notarium condam Bellini, qui fuit de Puppio,
civem aretinum, presentem et recipienteni eorum et cuiusque ipsorum in sollidum,
procuralorem, actorem, faclorem et ceitum et speciaiem nunpliuin ad omnia et singula
infrasciipta, vice et nomine dictorum dominorum Pieri et Tarlalini agenda, facienda et
promictenda; videiicel ad promictendum et conpromiclendum de iure et facto cum
OIU DOCUMENTI PKH L\ STORIA d' AREZZO [748-750.
diotis domino cornilo Agliinolfo el diclis eius (iliis in prediclos magnificos et egregios
viros (ialassum et AghinoHuni alias dicium INolfiim, laiu|iiani in arbitios, arbilralores,
diflinitores, preccptores et comunes amicos et amicabiles conposilores de omnibus el
super omnibus disioidiis, lilibus. difTerenliis que sunt vel in fulurum esse possent
inler diolas parlos diclis occasionibus, eie.
Die nona inensis iulii. Acliini in ecclesia sancii Andree de Fainelo plebalus l'ailene,
presenlibus presbitero luncla condam Bonomi de Lierna el reclore ecclesie sancii Lau-
renlii de Uaginopoli, ser Pace condam Bacelli de Corezzo, el Cincin condam l'agni
de Monte, Bene condam Boniusegnc de Soci, l'rimero condam ser Domini de Collina
dislrictns Tredo(;.ii, Borro Betti de Floreiilia liabitalorc Biblene et INaccio lohannis de
Biltlena teslibus.
liluslres, magnilici el egregii viri dominus comes Agiiinolfus natus bone memorie illu-
slris el magnilici viri domini comilis (luidonis de Romena in Tuscia palatini, el Rogerius
et Bandinus nati diiii comilis Agbiiiolli, agenles hec omnia de iicenlia, consensu el au-
ctoritate dicli eorum palris, omnes tres simul el quilibet eoium in sollidum, qui magis
ex eis poluit magis fecil, sponte, solempidler, concorditer et voluntaiie per se el eorum
heredes ex parte una, el discretus el jìiovidus vir ser Andreas notarins condam Bel-
lini qui fuil de Puppio civis aietinus iiuniUius, procurator el aclor nobilinm et poteu-
lum virorum domini Pieri el Tarlalini iiiioium condam Angeli domini Tarlali de Petra-
mala, ad infrascripta omnia proraiclenda et agenda legitime el solempniler conslitutus
el ordinalus, cum pieno el suHicienti mandato proul plenius constai ex publico inslru-
raento scriplo per me Asluldum nolarium inl'rascriplum, procuratorio nomine |)ro ipsis
dorainis Piero el Tarlalino, in quantum plenius sibi licei ex l'orma sui mandati, el omni
modo el iure quibns melius poluit ex parte altera, libenli animo el spontanea voiuntate
promiserunl et conpromiserunt de iure el facto in magnilìcos et egregios viros Galas-
sum et Agliinolfum alias vocatum Nolfum filios condam domini comilis Frederici de
Monteleretro absentes tanquam in aibitros. arbilralores, diflìnitores, preceptoies, lermina-
lores, comunes amicos et amicabiles conposilores de omnibus et super omnibus et sin-
gulis lilibus, discordiis, conlroversiis, et differentiis que sunt vel in fulurum esse possent
inler ipsas parles nomine el occasione castri et rocche de Capresa, castri et caslellaris
Trecciani et Rocche Singlate el caslellaris de Sciallis eorumque castrorum el locorum,
districtuam, lerritoriorum, curiarum et pertinenliarum, hominum, fidelium, homagio-
rum, familiarum residentium, in ipsis locis, domorum, molendinorum, poderium, ter-
rarum et possessionum existentium in curiis ipsorum locorum, atficluum, reddituura,
proveuluum, prestanliarum, serviliorum eie. Et quod non est per aliijuam dictarum
parlium aliquid datura aut factum, nec dabilur aut fiet aliquid buie conlraclui nocivum
vel nocilurum in aliquo aul alicui prediclorum. El hec omnia et singula ad sanum et
purum inlellectum promiserunl rata et firma habere, tenere, servare el implere et in
qualibel curia confiteri, et non negare el alias nullo modo conlravenire in aliquo aliqua
ratione vel causa que dici, fieri vel excogilari possil aliquo colore quesito, sub pena
duorum radium florenorum de auro bono el puro de lega el pendere civiiatis Floren-
tie, quam penam una pars alteri et e contrario dare et solvere promiserunl sollempni
et mutua stipulalione intervenienle eie.
AK. 1328-13311 CODICE DIPLOMATICO 6H
US.
Giovanni XXII accoglie l' allo di obbedienza professala da Mansuelo frale minorità,
il quale, insedialo da Pier Saccone Tarlali, aveva invaso e temilo per qual-
che anno il vescovado di Arezzo.
(Avig-noiie) • 24 novenilire 1330. [Ardi. Valic, Reg. loannis XXII, ;iii. XV,
vnl. 116, e. 121', ep. i55].
Monaldo e[HSC0|)0 Melliensi.
Fratoriiit;ilis lue lilerarnm, quas benigne recepiaius, leclione perceplo quod Mansu-
etus ile ordine fralrum minoiuni, qui se srismalice in ecclesia Aretina non sine multa
lemeritate intrusit, ad devotionem nostram et unilatem sancle matris ecclesie, relieto
petiitus erroris cuiuslibet devio, ledire desideians, nostram et ipsiiis ecclesie intendit
misericordiam humililer implorare, Inam volumus prudentiam non lalere, quod cum
illius ruius vices in lerris licet insuiricienlibns uieiilis gerimus inlierere vestigiis cu-
pientes tam ipsius Mansueti quam aliorum peccatorum conversionem intensis optemus
desideriis et salulem, eundem Mansuetum, si contrilus ad nostram se contulerit presen-
tiam, benigne recipere, ipsumque, si eius vera fuerit conversio, pielate paterna prosequi
proponimus favorabiliter et Iractare. Dalum (Avinioiie), vai kl. decembris, anno xv.
750.
Avendo il Comune, il Popolo e il Clero di Borgo x. Sepolcro, e i Nobili da Pielra-
mala insieme, fallo alto di pentimento e di obbedienza al pontefice, confessando di
essersi ribellali alla Chiesa Romana, e di aver favorito con ogni mezzo Lodovico
il Havaro e Pietro da Corbario, Giovanni XXII sospende V inler dello, e perdona
purché i Borghesi ratifichino le sentenze e i processi redalli contro di loro dalla
Sede Apostolica.
Avignone - IC settembro 1331. [Aicli. Vntic, Instrmnenta].
nim. 66OX08O. Nel tergo: In.Hrumcntum Comunix et populi terre Burgi.
Altro identico istnimento (di nim. BSCX^SO), colle medesime date, è per la Città di Castello e per Ro-
dolfo da Pelramala. Nel tergo di questa seconda pergamena sta scritto: Instrumentum Comimis Civitatùs Ca-
stelli et lìodttlfi i.e Pi'tramala. Ne è il procuratore fra Matteo di Mannolo da Cortona.
In nomine Domini amen. Anno a iiativitale eiusdem Millesimo trecentesimo trige-
simo primo, indictione quaitadecima, die sextadecima mensis septenibris, pontifica-
lus sanclissimi patris et domini nostri domini lohannis divina providentia pape xxii
anno sextodecimo. Conslituli Avinione. ante pedes eiusdem domini nostri summi pon-
tificis, in presentia reverendorum in l'hristo patrum dominorum sancte Romane Eccle-
sie cardinalium inibi cum eodem domino papa ad consislorium more solito convenien-
■612 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [730.
lium, Ci mei nolani el teslium iiifra.scri|)torum ad hoc specialiler vocalorum, discreti
viri fraler Malhcus olim Maniioli de Cortona ordinis fralriim [M'ediciilonim el ser Ama-
deus (|uoiidam l'iicfii de Aielio [lolarius, siiidici el procui'aloi'cs C.omuiiis lerre Burgi,
delilieralioiie plenaria a dominis suis super hiis liabila, sindicario el procuralorio
nomine prò oisdem, Immililer el devote dixerunl, i|H(jil licei prediclum Comune *terre
Burgi* (*) a nonnullis niaiignis seduclum spirilibns, ai) ()l)edienlia sancle Romane Ec-
clesie el sedis aposioiice incoiisulle devians, in parlem sinistri laleris declinasset,
nuDC sano diclo Consilio de benigna clemenlia ipsius sedis, que ad cam redeunlibus
non claudil gremium ac pielale coniìsos deliberale lirmavit ad obedienliam el reveren-
tiam ipsius sedis, suos agnoscendo realus, elTeclualitcr cum debita devolione rediie, ac
eiusdem sedis niandalis (|uibnslibet in preceplis cum elì'eclu parere in omnibus el sin-
guHs prout de volunlale ipsius domini pape el aposlolice sedis processerit, seu man-
dalo super rebellionibus, inobedienliis, iransgressionibus, maleficiis, culpis, iniuriis ac
deliclis jier Comune el populum ani singulares personas eiusdem conlra sanctam Roma-
nam Ecclesiam el sedem aposlolicam palralis et commissis, ut in quodam inslrumento
sindicatus seu procuralorio scripto manu magislri Francisci olim ser Morandi de
Monlalcino aucloritale imperiali notarii publici el eius signo ut prima facie appare-
bat signalo, el in quadam cedula papiiea per eosdem sindicos exibilis et corani diclo
domino nostro papa leclis, plenius conlinelur, quorum tenores inl'erius describunlur.
Tenor aulem dicle cedule dicilur esse talis:
In nomine domini nostri lesu Christi el beale Marie virginis matris eius, amen.
Coram vobis sanctissimo ia Chrislo patre domino lohanne divina providentia sacro-
sancte Romane ac univeisalis Ecclesie summo ponlifice ac eiusdem ecclesie reverendo-
rum palrum dominorum cardinalium sacro collegio, nos devoli vili sindici et amb;ixia-
tores Cleri, *populi el Comunitatis civilatis Aretii*(*) el Civilatis Castelli el lerre Burgi
s. Sepulcri, ac humilium et devotorum veslre sanclilalis Pelri et Tarlali fratrum filio-
rum quondam niagnitìci viri domini Angeli de Petramala de Arelio, et Rodulfini quon-
dam domini Tarlati, Bectini quondam Vannis, Barlholomei archidiaconi Castellani, Ber-
tuldi, Uguitionis el Manfredini fratrum filiorum quondam Masii, et Lealelti quondam
Angeli, omnium consortum et coniunctorum de domo predicta de Petramala, prò ipsius
Clero, Populo et Comunilatibus et aiiis prediclis nobilibus supra expressis, dicimus et
|)roponimus infrascripta. In primis quod Clerus el Populus et Comunitales predicli et
singulares persone ipsorum, ac nobiles de Petramala predicli, ab eo tempore et citra
continue quo vestra, sanclissime pater, ad aposlolatum assumptio ad ipsos exlitit
divulgata firmiter crediderunt et ciedunt vos domiimm loliannem fuisse et esse pre-
diele ecclesie verum el unicum summum pontificem et apnd vos fuisse et esse aposlo-
licam auctoritatem: item cum sanctilas vestra contra Ludovicum de Bavaria. qui se
primo regem et deinde imperatorem Romanum nominavii, processerit et ipsum repro-
baverit ac ipsum, ut lalem, obedire vel ipsum prò tali haberi sive nominari ante ingres-
sum dicti Ludovici in Lumbardiam duxerit prohibendum non ciediderunt Clerus et
Populus vel Comunitales vel nobiles antedicli nec singulares persone dictorum Comrau-
nium hiis temporibus quibns idem Ludovicus Lumbardiam intravit vel quihus moram
(•) Su di x'na rasura.
AN. 1331 I CODICE DIPLOMATICO GI3
traxit in ea aul quibus fuit absens ab ipsa, ei vel regi Romano fore obedietuiurn vel
ipsum pio rege Romano liabendum seu nominandiim; ilem cum dicliis Liiduvicus post
processus, reprobationem et prohibitionem predictos et nonnullos nlios processus eliam
per sanctitalem vestram factos centra ipsiim et sine auctorilafe vesira se in rege Ro-
mano coronari fecciìrit et Romaniim imperinm invaserit, non crediderunt nec credimi
eundeiu Ludovicuiu fore veriim imperatoieni Romunum aut ipsi ut tali obediendum
vel faveiidiim ani ipsiim prò Romano imperatore babendum vel nominandum. Item non
crediderunt nunquam nec credunt fratrem Petrum de Corbario, qui beali l'etri sedem
invasit et se papain false nominavit, l'uisse ve! esse Ronianum ponlifìcem seu papam,
aut ipsi ut romano pontifici seu pape fore aliquaiiler obedieiidum vel favendnm aul
ipsum prò Romano pontifice habendum vel nominandum: item non crediderunt neqiie
creduril ordinatos in episcopos vel cardinales vel proniotos ad aliquas alias ecclesiasticas
dignitates vel ordines aliquos aut iegationis oflicium vel aliqua officia sive beneficia
quocumque nomine censeantur per fralrem Petrum luedictum vel alium in vi alicuius
commissionis ipsius fore veros episcopos aut veros cardinales vel veram promotionem
aut veruni Iegationis officium sive verum titulum in dignitatibus vel beneficiis sive of-
fìciis habenles aut promolos, sed hec omnia falsa et vana et nullam iuris subsislen-
tiam habentia reputarunt et reputant. Item dicimus el proponimus quod Clerus, Popu-
liis el Comunitates et iiobiles predicti et ipsorum singulares persone omnibus tempo-
ribus supradictis, el per ipsa tempora et ante, sedem apostolicam calholicam el unam
sanctam apostolicam ecclesiam fìrmiter crediderunt, nec eri'oribus cuiusvis herelicis cre-
diderunt nec dictis lempoiibiis vel aliquo ipsorum aliquid dixerunl vel egeinnl iiiten-
denles revera deviare a lide predicta. Item dicimus et proponimus quod dictus Petrus
recepii miliciam el vicariatum Arecii, dictus Tarlatus recepii miiiciam el vicariatum ci-
vilalis Pisarum, dictus Pandulphus recepii vicariatum ("") Civitatis Castelli, el Beclinus
prediclus recepii vicariatum terre Burgi sancii Sepulcii a Ludovico de Cavarla supra-
diclo(I). Falemur insuper sindici el ambaxiatores predicti, quod fratiem l'eliiim de
Corbario supradiclum nominaverunt simiiiter lamen et ipsius anliepiscopum leceperunt
et habuerunt in civilate Arecii, ac ipsi anliepiscopo simulate tamen obediernnt, et circa
premissa multa fida el nugaloria fecerunt el commiserunl, non credentes ea fore licita
sed illicita el nefanda. Falemur eliam quod jilures exercitus et cavalcatas et conflicta
fecerunt conlra lerras et fideles sanclissimi patris et sancte matris ecclesie lanquam
conlra eorum emiilos, el notorie non ratione ecclesie sed ralione parlialitatis, cum
lerrarum captionibus, personarum occisionibus el rerum diclarura terrarum et persona-
rum captionibus, affuiionibus graviura danipnorum et atrocium iniuriarum illationibus,
el plura alia hiis similia commiserunl el fecerunt conlra mandata domini lohannis
pape el sancte matris ecclesie el ofificialiiim ipsius; que omnia et singula penitet fecisse
el perpetrasse el amare dolent lalia commississe, recognoscentes in prediclis culpas
et iniquilales enormes. Falemur denique quod multis mandalis, proliibilionibus, pro-
cessibus et sententiis, apostolica et Iegationis sive ordinaria aucloritale conlra ipsos
(•) Rasura nella pergamena
(I) Allorché 1' Imperatore venne in Arezzo; u\(; giunse il 10 sellcmbi-e 1328.
cu DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [750.
CliTum, Populum, C.orminilates el ipsos nobiles et siiigiibires personas eoriini faclis et
latis, non porvicerunt temporibus snpiailictis, et inlercliclum seu inlerdicla in ipsoriim
civiialibus, iliocesibiis et teiris prediolis quavis aiiclorilate prolala aliqiiibus temporibus
non servavei'iint. Falemur etiam omnos arliculos fidei, quos sancta mater ecclesia lenet,
docet el predicai; promictenles ipiod non receptabiint supraili.-liiin damnaUim Bavanim,
eiiis nuncios, aliqucm dominum vel eius otficialem vel familiares cniusciimqiio titilli,
dignilalis, prclieminenlie, status, condilionis vel nominis sii, ner, alii|iios sti|>endiaiios
vel genles suas, neqiie alieni ribelli ecclesie singulari ve! universali dabunt consilium,
auxilium vel favorem publice vel occulte, sed prò posse eis resislent et ens persequen-
tur et impugnahunl. (lum itaque, sanctissime el clementissime pater, propler premissa
vel aliqua ex eis et dopendenlia ex ipsis dicllur Clerum, Popiilum el Comunilales se-
pediclos et singiilares pcrsonas ipsorum, el ipsos nobiles superius expressos, ac eos
qui eis dederunt consilium, anxilium el favorem el qualilercumq.ie communicaverunt
cum ipsis vel eorum aliipio in premissis vel aliquo premissorum, privilegiorum apo-
slolicoiiun el imperialinm meri et mixli imperii, ac iurisdiclionum ac iurium dignila-
luni, personatuum, officiorum el beneficiornm ac bonorum ecciesiaslicorum el tempora-
lium excomunicalionum, snspensionum el interdiclorum nec non infamiarum, inabili-
talionnm, irrcgolarilalum, el exclusionibns a mercalionibus el commerciis ac actibus
legiliniis. el hercsis ac l'aulorie, el nonnullas alias penas lam a iure positivo el con-
slilulionibas provincialilms el sinodalibus quam ab homine processas el senteolias
apostolica legalionis ordinaria el inquisilorura beretice pravitalis auctoritate generaliler
vel specialiler faclas ani pi-olalas, incurrisse; el ipsis penis predictos esse irrelilos, et
nonnullis de bonis et iuribus supradictis concessiones etiam perpeluas et ex certa scien-
tia aliis fore faclas, quorum lìrocessuum el sentenliarum ignorant tenores; supplicant
huniililer sindici el anibaxialores predicli, nomine quo snpra, qualenus, inspeclis an-
liquis serviliis impensis Romane ecclesie per ipsa Communia et nobiles antediclos
el dampnis rece[)tis ex devolione et causa prediclis per dieta Coinmunia et speciales
personas et dictos nobiles prò honore ecclesie Romane et propler obsequia que possuut
et volimi ecclesie Romane impendere, dignemini niisericordiler providere, ita quod
supradicli constiluentes inveniant misericordiam et gratiam in sanclitale vestra, quam
speranl in omnibus el singulis supradictis; promillenles vice et nomine predictorum
conslituenlium iurare, stare mandalis vestris et ecclesie, et omne aliud iuramentum
prestare quod ad obtinendum misericordiam el gratiam vestram ac absolutionem ab
omnibus el singulis supradictis fueril necessarium seu etiam oportnnum et omnem
penitentiam atque penam poslulandam quam vestra sanctitas vel deputalus ab ea duxerit
iniungendam.
Deinde dicli procnratores et sindici, nomine conslituenlium, suis flexis genibus iu-
raverunt capilula infrascripta, ibidem singulariter el distincte leda per reverendum
pali'em dominum Anibaldum litulo sancii Laurencii in Lucina presbiterum cardinalera
proul sequi lur in hec verba:
Isla sunl que vos procuralores et sindici i^ommunis et Populi terre Burgi (") iuralis
in anima et nomine et vice predictorum Communis et Populi coram domino papa et
(«) terre Burgi su rasura
AN. I33IJ CODICE DIPLOMATICO Bl.'i
hic preseiìlibus. In primis nomine quo supra et in anima ipsoriim, quod slaljiint et
parebiint inandatis ecclesie super commissis ab ois et pernos nomine ipsorum confes-
satis et non confessatis et aliis in procuratorio et sindicatu contentis implicite vel ex-
plicite. Ilem quo supra nomine et in anima eorumdem promittitis et inratis [>refalo
domino nostro [)ape el successoribus suis eaiioniue intrantihns fideiilatem, obedientiam
et reverentiam sicut C.lirisli vicario. Item promitlilis et iuratis nomine el in anima
eorumdem, quod ipsi constituenles credimi quod non special ad imperatorem papara
deponere et alium facere, sed hoc ipsorum nomine reputatis hereticum el lieresim,
dampnatum per ecclesiam quod et vos, nomine ipsorum, dampnalis (|uanlumcumque in
vobis est el dampnatum reputatis secundum ecclesie terminationem. Item, quod pre-
dieta per vos nomine ipsorum confessata, super quibus gratiam et misericordiam pe-
titis, numquam committent, sed in fulelitale el ecclesie devolioDe manebunt. llera,
quo supra nomine et in animas(*) eornmdem promitlilis et inratis, quod predicli con-
stiliienles non erunt cum Ludovico de Bavaria dampnaluo nec cum aliis liorelicis
et scismaticis nec eliam cum sequacibus Petri de Corbario per ecclesiam denotalis seu
denotandis, nec eis auxilium vel favorem dabunt in futurum direcle vel indircele, publice
vel occulte, sed ecclesie et domino nostro pape et successoribus suis canonice intranli-
bus, fideies erunt. Itera promitlilis el inratis quo supra nomine et in anima eorum-
dem, quod predicli constituenles officiales sequaces Petri de Corbaiio supradicli per
ecclesiam denotalos vel denolandos non recipiunt scienter siqui sinl in leriis que ipso-
rum dominio, iurisdictiotii, adminislralioni subiciuulur vel subiicienlur, sed eos abicient
et persequentur, nec eis favorem, auxilium vel consilium dabunl quousque atl gratiam
ejcciesie sinl reversi vel nisi revertenlur sine fraude, vel reducanlur ut ad gratiam ecclesie
rei'.ertantur el revocentur. Item promitlilis el iuralis nomine el in anima eorumdem,
quod constituenles pi'edicli non receptabunl in terra Bnrgi seu dislriclu eiusdem pre-
latura Ludovicum vel eius slipendiarios nec aliquos alios qui venirenl sub nomine im-
peratoris Romani vel regis vel allerius lituli prò eis vel eorura altero conlra mandata
ecclesie et domini summi ponlificis et successorum suorum canonice inlranlium, nec
prò eis vel aliquo eoruin miUenl nec per se vel alios publice vel occulte eis vel eorura
alicui prestabunt vel dabunl auxilium, consiliura vel favorem, sed erunt, stabunl el per-
severabunl in rebellion^ ipsius Ludovici et slipendiariorum ipsius et aliorum qui veni-
rent sub nomine imperatoris Romani vel regis vel allerius lituli prò eis vel eorum al-
tero conlra mandatum sancle matris ecclesie el domini summi ponlificis. Ilem proniilli-
lis et iuralis quo supra nomine et in animas (•'') prediclorum, qnod piedicti constitu-
enles de terris que eoruin iurisdìctioni et adminislralioni subiciuntur vel subicientur,
uuiversos hereticos ab ecclesia denotalos vel denolandos prò viribns expellere el exter-
minare curabunt. Item nomine et in animas (") prediclorum promitlilis et inratis, quod
predicli constituenles obligationem, coniuralionem, conspiralionem seu ligam non fa-
cienl cura Bavaio dampnalo vel cum aliis dampnalis per dominnm papam prediiium el
sanctam malrem ecclesiam, el factam abicient el dimillenl cura effeclu et ex nunc di-
mittunl. Itera quo supra nomine el in animas (^) eorumdem promitlilis et iuralis, quod
predicli constituenles nniversos el singulos clericos el laicos beneficia vel otìicia eccle-
(•) Sic.
eie DOCUMENTI PER U STORIA D" AREZZO [TtiO.
siaslica vel imiinluiia occupatile^, tiliilo Ludovici vcl l'elri inedicloriim vel aliorum al) ipsis
seu ipsorum ailoio auctorilalein liabeiiles in lerris el locis ubi conslitueiUes ip.si potesla-
tein habeiil, prò viribus coliercebiuil quod dicla olficia vel beneficia diinillant. Item quo
su|)i'a nomini; el in animas (*) predictorum promitlilis et iuratis quod ipsi constilueiiles
nullo tilulo honoris el adminislralionis doniinii vel (jtlìi'ii ecclesiaslici vel mamlali per Lu-
dovicum vel l'elium inedietos eis dalo ulenlur sed illum dimiuenl et vos nomine eoium-
dem ex nunc dimitlilis eundem. Item quo supra nomine el in anima» (°) prediclorum
promitlilis et iuratis, (piod piedicli conslituenles recipient el tiirialiler Iraclabunt nuiicios
el genles sancle Romane Ecclesie el domini sonimi ponlilicis Iranseunles per teriam Burgi
el disliictuin eiusdem, ipsosque defendent et piolegenl, dummodo tianseant ipsis scienti-
bus sine fraudo sicut alii. Item promitlilis el iuratis quo supra nomine et in animas (*)
eorumdeu), quod conslituenles predicti omnes et singulos clericos et laicos qui prò sancla
maire ecclesia de dieta terra C*) exilicii existunt j'einli-are lerram Bnrgi |)redicli et gaudere
bonis snis permillenl, et quod prcdicli constiluentes univeisos arcliiepiscopos, episcopos,
abbates, priores, preposilos, decanos, arcliidiaconos, arcliipresbiteros.clericos reguiarcs et
seculares, ecclesias el ecclesiasticas personas et eliam laicos exiticios de dieta terra C") gau-
dere permillenl, nec impedient quominus gaudere possint omnibus suis liberlalibns, red-
dilibus et provenlibus, iisibus el obventionibus in dicla terra Burgi et dislrictu el aliis
terris i|isorum inrisdictioni subieclis quantum in eis est, nec dabunt imiiedienlibus auxi-
lium vel favorem per se vel per alinm directe vel indirecle, ipsosque permillenl rein-
trare predictam lerram nisi prò foreslis manifestis el iuslis banditis exislant. Item promit-
lilis el inralis quo sopra nomine et in animas (") piedictorum quod omnia el singula per
vos supradicloruni consliluentium nomine promissa el iurata, ipsi constiluentes in Consilio
generali a[ipiobabunl, conlirmabunl el ratificabunl specifice el singulariler et expresse,
et ea eliam ipsi iidem solemniter singulariler el expresse proniiltent et iurabunl, et ad ea
omnia el singula observanda se solemniler obligabunl; et quod ratificabunl infra lermi-
num piefigendum. Promiserunt insuper dicli procuralores el sindici Comunis et Populi
*terre Burgi* C"), nomine quo supra sub obligalione omnium bonorum diclorum Comunis
et Populi *terre Burgi* C"), et sub pena mille marcharum argenti applicanda et solvenda
camere dicli domini nostri pape, eosdem el popuium parere mandalis et preceplis dicli
domini pape, nec non et omnia et singula promissa el iurata attendere, compiere atque
fìrmiter observare.
Sabsequenler prefatus dominus summus pontifex, diligenler audilis el inlellectis
culpis, deliclis el excessibus, ut premittitur, confessalis et expressis ac iuramenlis pi'e-
falis nec non et supplicationibus ac petitionibus diclorum procuratorum, nomine con-
sliluentium graliam et misericordiam devote poslulanlium, volens more pii palris ri-
gorem cum misericordia temperare, ac super prediclis raisericorditer se habere, de
Consilio diclorum dominorum cardinalium ibidem presenlium, eosdem Comune ac Po-
pulum terre Bui-gi ad obedienliam el sancle Romane ecclesie graliam benigne reci-
piens, ab omnibus et singulis penis et sentenciis iuris vel hominis et processibus
quos et quas incuirerunt propler predicta vel aliquod prediclorum, postquam de heresi
graliose absolvit, super qua heresi, ut dixit. non intendebal aliquid agere cum eisdem.
(•) Sic. (•>) su rasura
AN. i:{31] CODICE DIPLOMATICO 617
ipsos Comune el Popnlum liahilitavit et in iiitegrum reslituit ad eorum famam et
slalnm, privilegia et honores, nec non et interdictum seii interdicla in dieta terra et
districtii occasione premissonim apposita iis(]ue ad proximum festiim Ilosurrectionis
dominire suspendil; hac antem condiclione adiecta, videiicel quod prodicli Connine et
Popnhis lene Burgi supradicta confessata, proinissa, iiirata et ohiigala et omnia et
singnia, ut premiltitur, per diclos procuratores et sindicos eornm nomine acla et gesta,
infra dicium proximum festuni Resurrexionis dominice sufTiccienler approbala, iandare
et ratificare teneantur, qnodque si in prediclis approhandis, laudandis et ratificandis
infra predictum terminnm vel in loto vel in parie defecerinl, eo ipso dieta ahsolnlio,
i[i inlegrnm reslitntio, interdicli seu inlerdiclorum suspensio et omnia et singola snpra-
dicla acla et gesta sinl nulla, cassa et irrita liabeanlurque penilus prò infeclis; el pre-
dicti Comune el Populus absque nulla prohatione in easdem penas et scntentias relaban-
tur, el dicli processus el senlencie sicut erant aiitea in suo robore perseverenl. Si vero
infra dictum festuni Resurrextionis quandocumque prnmissa suiricieiiler per eosdem Co-
mune et Populum ratiticala et approbala fiierint, in hoc casu voluit dominus nosler
summus pontifex prefalus quod ex lune inleidicla penilus sinl amola. Insnper prefa-
tus dominus nosler quascumqne penas et senlencias |)ront el videbilur el plarueril sibi
retinuit eisiJem Comuni et Populo et singulis personis eorum semel el piuries, per se
vel per alium infligemias et iniungendas. Qiie quidem omnia el singula supradicti
procuratores et sindici grata el rata habuerunt et cnm graliarum aclione el benivolen-
tia acceptarunt.
Tenor vero sindicalus predici! sequilur in hec verba:
In Chrisli nomine. Anno eiusdem a Nativitate millesimo trecentesimo trigesimo pri-
mo, iiidilione xiui, die penultima niensis decembris, sanclissimo papa et domino domino
lobanne papa xxii residente. Convocalo generali Consilio dominorum ' viginiiqualuor
(Comunis) et populi terre Burgi sancii Sepulcri in palatio Comunis dicli Burgi, ad so-
num campane et voce preconis, ut moris est, de mandalo sapientis viri .ser Gori lohaa-
nis de civitate .4retii socii et vicarii magnifici viri Becliiii Vannis de Petramala rectoris
terre Burgi predicli; in quo quidem Consilio, ubi inlerfuerunt ipsius Consilii due par-
tes el ultra, idem vicarius, de consensu et auclorilale el licenlia consiliariorum dicli
Consilii, et consiliarii predicli, de licenlia, auclorilale et assensu prefati vicarii presentis
el consenlientis, omnes et singuli concorditer, ipsorum oemino discordante, eorum et
dicli Comunis Burgi vice et nomine, omni modo, via et iure quibus rnelius poluerunt, fece-
runl, consliUierunt et ordinaverunl eorum et dicli Comunis veros, legilimos et generales
sindicos, procuratores, faclores el nuncios speciales ac negnciorura geslores, quocum-
que nomine melius nuncupari jiossent, religiosum virnm fratrem Mallieurn olim Man-
noli de Cortona ordinis fratrum predicaloinm licei absentem, et discrelum virum ser
Amadeum quondam Puccii de Arecio nolarium ibidem presenlem et spontc recipienlem
et quemlibel eorum in solidum, ila qiiod sii melior conditio occupantis, sed quod
unus eorum inceperil alter possil piose(|ui et finire, ad eomparendum rum omni re-
verenlia, devolione, subiectione ac liumilitate ad pedes sanclissimi in Chrislo palris et
domini domini lohannis divina providentia sacrosancte ac univeisalis ecclesie summi
ponlificis el in conspectu universalis collegii reverendorum palrum dominorum cardi-
nalium, ad confitendum humiliter et devote, animo et corde humili et contrito, se er-
«18 DOCUMENTI PKK LA STOIllA I)' AREZZO [750-732.
lasse et ileliquisse in eo el super eo quod iiilerdicluin quavis auclorilale posilum in
dilla terra Burgi vel per ipsum summiim poiililict'in vel eius legaluin in Tuscia non
scrvaveruiil sicul servare del)ebaiit ci lencbanlur. Iteni in eo quod fralres ininores
rebelles sancle matiis ecclesie in eorum erroribus persislentes in dicla eorum terra
suslinuerunl; el pinra alia conimiserunt contra mandala dicli domini summi ponlili-
cis el sancle raatris ecclesie. Que omnia el singula penilel eos fecisse el perpetrasse
el amare dolenl se talìa commisisse. Consliluerunl insuper diclos eorum sindicos et
procuralores el quemlibol eorum in soliduni ad ix'tenduin, recuperandum et obtinen-
dum gratiam et misericoidiam prò diclis el aliis (piibuscumque in quibus apparerei
eos discessisse a devotione et unilale sancle malris ecclesie vel prefali domini summi
ponlilìcis et benoticium absolutionis et reslilulionis in inlegrum poslulandum. Et ad
diccntlum et afiirmaDdnm, sicut ipsi dicunl el aflirmant ipsi consliluenles et singuli
Burgenses dicli Burgi sancii Sepuicri quomodo sint el esse debeant et inteiidanl veri
chiistiani et devoti sancle matris ecclesie el domini summi pontifìcis lohannis xxii, et
crediderunl et confessi fuerunt et credunt et confitenlur omnes arliculos fìdei el quod
sancla mater ecclesia el dictus dominus papa credit, docet et predicai. Et ad iuran-
dum etiam eie.
.4ctum in dicla terra Burgi sancii Sepuicri, i[i palacio dicti Comunis, piesentibus
domino Alberto de Squarciasacchis de Florentia iudice, ser Forte Sirai, Ristoro Giani
et ser Blaxio Maffei notarlo de Arecio et plnribus aliis leslibus rogatis el vocatis.
Ego Fi'anciscus [oliai ser Morandi de Mjontealcino imperiali auclorilale oolarius
prediclis omnibus suprascriptis interfui eaque fideliler scripsi et publicavi rogatus.
Ada fuerunt liec anno, indictione, die, mense, loco et |)ontifìcalu quibus supra,
presentibus testibus venerabilibus viris dominis Gasberlo archiepiscopo Areiatensi ca-
merario, Leunardo de Garcino et Raynaldo de Urci[nis notariis] domini pape, lacobo
Lumberiensi el Alexaudro iNucerino episcopis, el nobilibus viris dominis Pelro de Via,
domino Villelmino, Bertrando de Capdenaco, Francone de Bort militibus, Hugone de
Marii domicello, magislris hosliariis et discretis viris dominis Aldraco de Laude, Bel-
tramino de Medioiano, Mallheo de Modecia advocatis in Romana Curia et multis aliis
fidelibHS ad premissa vocatis.
(Sii.) Ego Guillielmus de Petrilia Caturcensis diocesis, camere domini pape clericus,
auclorilale apostolica publicus nolarius, diclis confessioni, propositioni, supplicationi,
promissionibus, sacramentorura prestationi, obligalioni, dbsolulioni, in [inlegrum rjesti-
tutioni, inlerdictorum suspeosioui, penarum et peuitenliarum imponendarum retentioni
et omnibus et singulis aliis suprascriptis presens fui et buie inslrumento publico, manu
lohannis Palaysini clerici dicle Catur[censis diocesis auclojritale apostolica public! notarli
vice mea scriplo, me subscripsi et ipsum [cum] signo solito signavi requisitus.
751.
Cerio conte palatino di Modigliana vende a messer Tarlalo da Pelrnmala la ottava
parte dell' ottava parte del Viscontado di Valdarno, comprendente i castelli di
Bucine, Pogi, Galatrona ecc.
Arezzo - 9 ottobre 1331. [R. Ardi, di Si. di Fir., Capitoli, voi. L, e. 37].
an. 133 I-I 332] CODICE diplomatico Gì 9
Iti Dei nomine amen. Anno Domini a nativitale eiusdem Mf.CCxxxi", indinlionc quar-
tailecima, tempore serenissimi principis domini Ludoici Dei gratin Uonianoium im|)e-
ratoris semper angusti, die nona mensis octobris. Aclum Aielii, aule domum lolianiielli
loliannis, presenlibus testibus ser (loro notario eins filio, sci- fioro notarlo Bancii, ser
Petro noiario Hiiciardelli de Civileila, Civncco Caflì de l'tipio, ser Malheo nolario FJici de
Arnaldis et. Dominico Bovis de Tagliabohus de oivitate Arelii ad hec vocatis et habitis.
Vir nobiiis Gerius natus quondam egregi! viri comitis Fabii comitis fiuidonis de Mnti-
gliano, Dei gratia in Tuscia palatinus, sponte, scienler, deliberale et roiisulte, per se et
suos heredes, asserens partem Infrasrrlptam de bonis infrascriptls per eum infra vendi-
tam ad se ipsnm in solidum peitineie pieno inre dominii, proprietalis et possessionis,
vendidit, dedii, tradidit ad proprium et in perpetnum cessit discreto viro ser Andree
nolario quondam Bellini de Pupio aretino civi, ut persone pubiice presenlialiler eraenli
et recipienti prò magnifico viro domino Tarlalo nato quondam bone memorie nobiiis
et polenlis vili Angeli de Petramala aretino cive et eius vice et nomine et pio ifisius
domini Tarlali herediluis et babcnlibus iura sua in infinitum oclavam [lartera tolius
unius octave parlis prò indiviso tolius vicecomitalus Vallis Arni, et nominatim rerum,
bonorum, iurium, caslrorum, villarum, lenarum et locoium infrascriplorum videlicet:
castri Bucini, castri Pt)gi, Gallalrone, Turris sancfe lleparale et Mercatalis ac ville Re-
nule, et generaliler omnium caslrorum, terrarum, villarum et locoiiim quo olim habuit
supradictus comes Fabius eins pater et antecessores sui, exislenlium in vicecoinitatu
Vallis Arni, cum omnibus et singulis eorum fìnibus, iuribus, usibus, perlinenliis, ad-
cessibus et egressibus suis liberis et expedilis usqiie ad loca publica, et cum eorum
curiis, terriloriis, districtibus alque iurisdictionibus et cum eorum podiis, silibus, fossis,
fundanieutis, muris, slicchalis, claudendis, lurribus, paiatiis, apendicibus, domibus,
casalinis et plateis et cum omnibus rebus in ipsis castris et locis vel eorum podiis
inlus et extra existentibus et ad ipsa castra seu loca pertinenlibus vel spectantibus ullo
modo prò snpradicta parte vendita, et cum omnibus et singulis poderibus et tenimen-
tis, liominibus, familiis, hominagiis in diclis castris, villis el locis vel eorum curiis exi-
stentibus vel habitanlibus de, prò prelio el nomine pretii centum octuaginla septem
librarum el decem solidorum denariorum aretinorum parvorum etc.
752.
Giovanili ^X1I assolve frale Stefano Camaiani di Arezzo che, scomunicalo per avere
celebralo nella città interdetta e avere parteggiato coi ribelli ed eretici, fa alto
di peniimenlo ed obbedienza al pontefice.
ÀTignone • 12 gingrno 1332. [Ardi. Vaiic, lieg. loannis A'A'II, voi. 116, e. 362, ep. 1662].
Slephano de Camaianis de Arecio orditiis heremitarum sancii Augustini.
Miseralionum non oblila sancta Romana mater ecclesia fìlios errantes dum ad ipsam
cum vera conliitione revertunlur a devio benigne consuevil recipere summ(am) eis sue
clementie non negando. Sane tu qui per enoimitatem delestandorum excessuum conlra
Kos et eandem ecclesiam ac in lui opprobrium ordinis commissorum in regionem dissi-
mililudinis periculose nimium abieras le slalumque luura variis periculis exponendo tan-
dem ad sedem apostolicam veniens leque coram Nobis el fralribus noslris consistorio
620 DOCUSIENTI PER LA STOHIA d' AREZZO [752-754.
nostro presenlaiis recogiiovisli et confessus fuisli ibidem ilevole liumililerqiio que secun-
tur, videliccl: (juod 111 diuluiu in civilale Aretina, loco uliqne originis tue lune nobis et
ecclesie memorale rcbeili, exislens inU'riliclum ecciesiasliciini cui eadem civilas propter
euormes et deleslandos excessus commìssos ibidem liorribiliter subiacebat, qnodque
tu per aliqua tempora, dura le in Dei timore tenuisti, observare curaveras, molcire post-
modum liumano duclus timore ac diabolico exagitaUis spirilii non sine magne leme-
rilalis audacia presumpsisli celebrando ibidem seu polius, (|uantuni in le fuil, profanando
divina et alias le illis danipnabiliter imraiscendo; et iilterius obedientie iugo contemplo
per campuni liccnlie, rationis et reverenlie laxalis liabenis, in tue salulis anime delri-
nienlum discnriens rebellibus ac lioslilms noslris ac ecclesie, scismalicis quoque et
iniìdelibus adhesisli, favisli el comedendo, bibendo et colloquendo eisque honores et
reverenlias exhibendo contra ecclesie mandata el sanxiones canonicas illicile non me-
tuisli participare cum illis; ilem quod a Nicolao de Fabriano viro perfido el scismatico,
qui se prò cardinale per l'etrnm de T.orbario oiilinis fralrum niinornni lune lieresiar-
cam el scismalicum crealo gerebal oilicium provincialalus, infra luuni ordinem suscepi-
sti et illum in aliquibus, levibus laraen, non erubuisti presumptione dampnabili exercere;
preterea oflìciuni inquisilionis heretice pravitatis ab eodem Nicolao libi de facto, cum
de iure non |iosset, commissum acceplasti tacile, non expresse, illrus lamen execuliunem
in aliquo non gerendo, cum antequain libi per eundem IN'icolaum dieta de facto commi-
cterenlur officia non credidisses sicut nec lune credebas nec poslea credidisti eura esse
cardinalem vel liabere polestalem aliquam faciendi ea que lacere, ut premillilur, pre-
sumebal, immo ipse eum credebas, credideras el adhnc credis fuisse ac esse liominem
pertidum, scismalicum, dampnaUim, rebellem el hostem Dei et ecclesie sancle sue: cum
auteni le peccasse el errasse circa predicla graviler recognoscas el scias, Nobis humiliter
supplicasti, ut non allenta gravitate peccatorum el deliclorum huiusmodi, sed sequendo
polius divine miseralionis exempliim le lanquam fìlium deviuni reverlentem ad niise-
ricordiam pii patris, benigne ad misericoidiam el réconciliationem noslram el aposlolice
sedis recipere tibique de absolulionis beneficio ac excomunicalionis el aliarum penarum
et sentenliarum, quas propler premissa incurrisli, retenlione el aliler providere circa te
el tue salulem anime de benignilale apostolica dignaremur, promillens et iurans ad sancla
Dei evangelia ibidem corani nobis et eisdeni fralribus lacla le slare, parere el obedire man-
dalis noslris et ecclesie, nec non suscipere bumililer el etìicaciler observare et compiere
penam et penilenliam quam prò premissis et eorum singulis per Nos vel alium seu alios
semel vel pluries libi presemi vel absenli duxerimus iniungendam vel alias imponendam,
quodque nullo umquam tempore predicto Nicolao aut qnibusvis aliis rebellibus noslris et
ecclesie predicte vel scismalicis aul quibusvis aliis de heresi vel scisniale seu de fauloria
herelicorum per ecclesiam denotalis el eliam denolandis adherebis et parebis nec eis vel
eorum alicui seu ali{iuibus preslabis auxilìum, consilium vel favorem direcle vel indirecle,
publice vel occulte, sed in nostra et eiusdem ecclesie alque ordinis devolione et obedienlia
de celerò fideliler el constanter persistes. Nos autem, recognilionibus el confessionibus
prediclis audilis ac promissione ac inramento receplis attentaque conlrilione tua quam
de prediclis excessibus el deliclis coram Nobis el dictis fratribus pretendisli, volentes
tecum cum rigore iuslitie, oleo temperato misericordie, graliose agere in bac parte, te ad
Boslrara el eiusdem sedis graliam admillimus et ab omnibus excomuaicalionibus aliis-
AN. 1332-1333J CODICE DIPLOMATICO 621
que penis et seiilenliis lalis per processus nostros vel iiiqiiisitorum lierelice pravilatis
aut alias ab liomiiie vel a iure qiias pr()[tler predirla per le recognila el coiiressala
sicut siiperiiis est expressum quomodolibel incurrisli, de fratnim predicloi'um Consilio,
absolvimiis le, leque inlegrum ad slalum el famam reslituimiis ac omnem inlamie macu-
larli sive nolani ex eisdem obortam a te lotaliter amovemus super irregularilale quam
ex illis contraxisti le nichilominus misericorditor dis|)ensantes. Volumus lauien ac adi-
cimus specialiler et expresse, quod si deinceps aliquo tempore talia vel similia com-
mittes vel centra tenores constituiionum el delerminationum iiostraium et sedis predicle
aliquid pertinaciter teneres, doceres vel dogmalizzares, in easdem penas et senleiilias
recidas ipso facto. Que omnia tu ibidem cum gratiarum aclionibus linmilibns acce[ita-
sti. Subsequenler vero, te nobis humililer supplicante ut libi prò commissis huiusmodi
salutarem iniungeremus penitentiam vel faceremus iniungi, ]\os per dilectum filium Ma-
Ihenra titilli sanctorum loliannis et l'auli presbiterum cardinalem et venerabilem fia-
trem Gasbertum aichiepiscopum Aietlabensem camerariiim nostrum ininngi libi feci-
mus penitentiam antediclam. Nulli ergo et e. Datum Avinione, ii idus iunii, anno xvi.
753.
Giovanni XXIÌ nomina vicario aposlolico in Arezzo e diocesi frale Matteo vescovo
di Coffa.
(Avignone) - 21 settembre 13S3. [Ardi. Vaiic, lieg. loannis XXII, voi. 1 17, e. 36', ep. 21 1].
Venerabili fratri .Matlieo episcopo l'.afensi.
Licei Aretina ecclesia prelatum propriuni habeat, videlicel discretum filium Bosum
electum aretinum, Nos lamen certis caiisis rationahilibus, que nostrum ad hoc indu-
xerunt animum et inducunt, le, de cuius circiimspeclione ac fidelitale fuluciam in Do-
mino gerimus, specialem vicarium eiusdem ecclesie Aretine in spirilualibns el terapo-
ralibus, ita quod ad civilatem Areliiiam et diocesim, quantum videlicel diocesis ipsa
per dislrictum eiusdem civitalis protendilur, se vicarialus exlendat huiusmodi et non
ultra, usque ad nostrum beneplacitum absque preiudicio dicli elecli, super aliis auclo-
rilate apostolica tenore presentium depulamus, faciendi, gerendi et plenarie in eisdem
spiritualibus et temporalibus exercendi que ad officiura vicarialus perlinent huiusmodi,
alienalione tamen bonorum immobilium et que sub nomine immobilfum bonorum debeant
intelligi seu includi libi peuitus interdicta, fraternilali tue facultalem plenam et liberam
concedenles. Quocirca eidem fraternilali per apostolica scripta mandamus, quatenus
dicli vicarialus ofTiciura suscipiens revcrenler sic illud exercere fideliler et prudenler
procures, quod inde perliempne aquiras premium ac nostram et apostolico sedis gra-
tiam uberius merearis. Datum (Avinione), xi kl. oclobris, anno xyii°.
754.
Giovanni XXli differisce ancora d' un altro anno il tempo della consacrazione di fioso
Uberlini, annuendo alle preghiere di lui.
(Avignone) - 12 aprile 1333. [Arch. VaUc, Reg. loannis XXII, voi. 1 17, e. 39', ep. 227].
C22 DOCUMENTI PER LA STOIUA D' AIIEZZO [754-755.
Dileclo filio Boso electo Aretino.
Exposcil tue ilevotionis alTcclus quoniam Nos et Romariam ecclesiam revereris ut
luis iiecessilalil)us, (|iiaiiluin ciiin Dcn possiiniiis, occnrraiiius. Diidiim siqiiiflem lenipus
do coiisecrandis episiopis a canonihiis (lilViiiilum, infra i|U0(l lune lemporis exislebas,
usque ad certi temporis spacinm per iiostras liu-ras de speciali gratin |)ioro[,'avinius,
et quod iiileriui beneficia ecclesiastica, que lune temporis oblinehas relinere licite qua-
cum(|ue consliliilione contraria non obslanle vaiores, tibi auclorilale apostolica duxi-
mns iii(ltilj;t'ndnni, ac ileind<! similem graliain usque ad alios certos terminos tibi per
divcrsas alias lileras noslras fecimus sicut in literis ipsis pienius conlinetur. Sane quod
terniiiius ultime gialle per ISos super hiis libi facte instare dinoscilur (I), leulterioris
prorogalinnis gratia prn hiis et ecclesie Aietine necessitatihns indigente, Nos, luis sup-
plicalionibus inclinali, ut ab eodem instanti ultime'prorogalionis leimino, qui erit xvii
kalendas mali pioxime inslanlis usque ad anniiin libi lempus predictum de consecran-
dis episcopis, aucloiitate prefata, tenore presenlium prorogamus, tibi(|ue dieta beneficia,
quo tempore provisionis per Nos de le facle diete Aretine ecclesie oblinebas, possis
interim i|uihiisciiin(Hie consliUilionibus conlrariis nequaquam obstanlibiis licite relinere
auclorilale predicla niehilominus iiidulgenles. Treviso tamen quod laliler de ipsius ec-
clesie administralione interim provideas, quod propterea in spiritualibus non fraude-
tur nec patialur in tempoiaiibus delrimentum quod quebencficia sufiradicla debilis
non fraudentur obsequiis et animarum cura in eis ipiibus Illa imminel nullalenus
negligaliir, sed [ler bonos et sufficienles vicarios quibus de huiusmodi beneficiorum
provcntilnis necessaria congrue minislrenlnr diligenter exerceatur et descrviatur inibi
lauilubiliter in divinis. Nulli ergo et e. Dalum (Aviiiione), ii id. aprilis, anno decimo-
seplimo (2).
755.
Palli di concordia Ira il Comune di Arezzo, i Pielramalesi e il Comune di Fi-
renze.
Firenze, Palazzo del Popolo - 13 magg'io 1333.
[R. Arch. di St. di Fir., Capitoli,
voi. XXXll, e. 71].
In mai-gine: Confirmaio pacis iiiite inter Comune Florentie ex una parte et Comune Aretii, dominum
Petrum Sacconem et consortes ex altera.
In nomine Domini amen. Anno Domini a nalivilate Millesimo trecentesimo trige-
simo lertio, indiclione prima, sanctissimo palre domino lohanne papa xxii"*" residente,
die xiii" mensis mali. Ad honorem, laudem et reverenliam omnipotenlis Dei et gloriose
Beale Marie semper Virginis malris eius et tolius celestis curie, et ad honorem et exal-
(1) Yed. doc. nn. 743, 717.
(2) Una leClera uguale viene scrina pure un anno appresso "id. aprilis, anno xvui°„. (Cod. cit., e. 270,
ep. 1391).
AN, I33U] CODICE DIPLOMATICO . 623
tationem sacrosancte Romane Ecclesie, et sanclissimi in Ctirislo palris domini loiian-
nis XXII''', eiusdem ecclesie divina providenlia stimmi pontificis, eiiis(ine dijvolorum et
fidelium, el ad pacificum, lran(|uilliim et boniim slalum infrascripUuum pailiiim, et ad
coDservalionera, augmenlum et corroborationem pacis facle novissime in anno domini ìMìI-
iesimo trecenlesinio quarlodeciino, indiclione xiii", die vigesiino nono seplerabris, secun-
dum consueludinem civilalis Floientie, inter Comune diete civiialis Florenlie et Comune
civitatis Aretii et sindicos ipsonim comunium, et ad loiiendum omnem maleriam sc;in-
daioriim inter partes prediclas, el ad defendendam et conservandam libertatem i[)sarum
parlium.
Sapiens et probns vir Anselmus Palle civis florenlinus, sindicus el procuiator Comimis
et populi civitatis Florenlie ad liec solempniler et legiptime ordinatus, ut de ipsius syn-
dicatu palei publicum instrumentum scriptum et publicatum manu ser Pulci ser An-
tonii nolani sub anno Domini ab incarnatione M" CCC xxx° in", indiclione prima, se-
cundum consueludinem civiiatis Floienlie, die x" mensis maii, sindicario nomine dicti
Comunis el populi ex parte una; el sapiens et probus vir dominus Paganiis condam
Cionis iuris peritus civis arelinus, procuralor magnificorum viiorum domini Peri Sacconis
de Petramala generalis domini aretini et domini Tarlati fralris eius, ac etiam sindicus
el procuralor predicti Comunis Aretii ad infrascripta solempniler et legiptime constitutus,
ut de predictis procuratione et sindicatu appareiit [)ublica inslrumenla scripia et pu-
biicala nianu mei Amidei notarli infrascripli sub dictis millesimo et indiclione, die x"
mensis februarii, secundum consueludinem civilalis Aretii, procuratorio nomine dictorum
dominorum et sindicario nomine dicti Comunis Aretii ex parte altera, ad inlVasciiplum
conlraclum flrmalionis, corroboralionis et coiifirmationis pacis el amicilie concordiler
devenerunl, videlicet: Quod predictus Anselmus sindicus et procuralor Comunis et po-
puli civilalis Florenlie, vice el nomine dicli Comunis et populi ex parte una("), el diclus
dominus Paganus C") procuralor et sindicus dicti Comunis Aretii, ac etiam tamquam
procuralor dictorum dominorum Peii et Tarlati contrahenlium tam pio se ipsis quam
eliam prò consorlibus suis et civitatibus, terris et castris que leneni, pio quibus de
rato el rati habilione promisil, et se facturuni et curalurum ita et taliler quod ipsi
et i[)sa firma el rata liabebunt et lenebunt omnia et singula suprascripta et infrascripta
sub infrascripta pena, solempni stipiilatione promissa, sindicario et piocuratorio nomine
ipsorum ex parte altera, fecerunl, firmaverunl seu confirmaverunt adinvicem veram
et perpeluam pacem, confraternitatem et amiciciam cum inl'rascriptis pactis, modis, te-
iioribus et condicionibns.
In primis videlicet, quod dicium Comune Florenlie non offendei peipeluo dicium
Comune Arelii, vel diclam civitalem Aretii ciusque lerriloiium vel districtum, nec di-
ctos dominos ve! suos consorles vel aliquem eorum nec civilales, castra vel terras quas
tenent. Et e converso dicium Comune Arelii el dicli domini et consorles eorum et
civilales, castra et terre que lenent non offendenl perpetuo diclum Comune Florenlie,
civitalem, districtum vel territorium ipsius et lerras, castra et loca que tenel dicium
Comune Florenlie, sed se adinvicem araicabiliter et fraterne iractabunt. Ilem quod pre-
(•) Nel ms. leggesi: vice et nomine dicti Comunis Florenlie et vice et ìiomine dicti Comunis et populi
ex parte una (Innanzi a Florenlie e cancellato Aretii). (•>) Dopo Paganus nel ms. v' è un et.
024 DOCUMKNTI PKR I.A STOItlA U AREZZO 1755-750.
dicliim Comune Ardii et (lidi domini l'eiiis ci Tarlatus vel alii ipsornm coiisorles vel
aliquis seu aii(|ui ipsoium non receplnhunl voi roceplari facienl in dieta civitale Ardii
vel eius romilaln, Icrrilorio vel dislriclu vel in ali(|na Iona, caslio seu loco siihiedo
iurisdiriioni seu potestati dicli (lomunis Aietii vel dirliiriini doniiiiornm l'eri et Tarlali
vel consorlum suorum vel alicuiiis scn ali(|noruni ex eis aliquem dominimi ouiusfun-
que status, prelieiiiinenlie vel dignilalis existat, vel gentes alicuius domini ve! alii|uam
aliam personam vel aliquam gentem cuinsi'niif|ne conditionis l'xistat, qui vel (jne olTen-
deii'i vel oll'endere vellel dii'tiim Comune Floienlie vel eius comilalum, leiiitorium
vel distrietum et ad posse ipsornni el cuiuscumque i|)Soruni non permicleiil tiansire
per diclam civitalem Arelii eiusqiie comilatum vel dislriclum vel aiiquam lerram, ca-
strnnt vel looum ut predicilur (lieti Comnnis Arelii voi dominorum ipsornm vel suorum
consorlum vel alicuius vel ali(|uorum ex eis iniisdictioni vel poleslali subieclum, et ad
posse resislenl ipsorum Comnnis et dominorum et consoitum suorum viribus ut pre-
dicla si quando eveniient vel evenire posse continuerei, cessenl. Et e converso quod
diclum Comune el populus civitalis Florenlie faciel, ohservahit et adimplchit tolaliler
dicto Comuni Arelii et diclis dominis et eoriim consortibus et civilatiijus, terris, castris
et locis que lenenl el cuilibel eornm et in omnibus et per omnia ea omnia el singula
ad que sopra obligali sunt predirli domini Perus el Tarlatus. Et predicta observabunt
predicle pailes sibi adinvicem et observare, solempni slipulatione bine inde interve-
niente, promiserunl; non obslanlibus aliquibus licle'is, mandatis vel preceplis cuius-
cumque Comnnis, civilalis vel loci vel domini cuiuscumque conditionis existal. Et pre-
dicta omnia et singula diete partes feceiunt, non derogando per predicla vel aliquod
eorum paci novissime facle in annis Domini iM"CCC''xini'', indiclione un°, die xxviiu
sepiembris (1), vel aliquibus contentis in ea, sed ipsam el conlenia in ea jiotius confir-
mando el augendo. Qae. omnia et singula in hac confirmalione et corrobnratione pacis et
in boc contrattu conlenta voluerunt iìitelligi bona fide, sine fraiule, ila quod per ali-
quem intelleclnm calunpniari vel absone subaudiri non possine Qua omnia el singola
su()radicta promiserunl diete partes nominibus quibus sopra sibi adinvicem allendere
el observare et conica non facere vel venire de iure vel de facto, dircele vel indirecte,
per se vel alium, sub pena deeem milium marearum argenti per solenpnem slipula-
tiouem promissam et bine inde intervenienlem; que pena totiens commiclalur el peti
et exigi [tossii in singulis capilulis presentis contraclus quotiens contea predicla vel
aliquod prediclorum factum vel venlum fuerit, vel predicla omnia el singula non fu-
erinl observata. Qua pena etiani eommissa et solala vel non, nicbilominus predicla
omnia et singula firma perdurent sub ypoleca el obligatione omnium el singulorum
honorum dielorum Coniunium et dominorum et cuiuslibel eorum. Renumptiantes in biis
et circa hec dicti procuratores et sindici conlrahentes sibi adinvicem exceplioni huius con-
traclus non sic celebrali, |)aeis, fralernitatis el amicitie inler ipsas partes non sic firmate
seu confìrmale ac corroborale, pactorum, modorum ordinum et condilionum non sic
firmatorum, condilioni indebile et sine eausa, et omnibus et singulis iuribus, privillegiis
vel favoribus presentibus vel futuris prò ipsis partibus vel earum aliqua facientibus vel
patrocinantibus ullo modo de iure vel de facto. Quibus omnibus ex nunc per paetum
(I) Ved. n. 708.
AN. 1333] CODICK DIPLOMATICO 025
renuiitiaveruiil [larles preiliole sibi ad invicem et queiibel ipsanim. liisupci- (lidi siiulici,
et procuraloies et quilibet eonim iiominibus quihus sii()ra iiiraveriuit, corporaliler ad
sancta Dei evangelia tactis scriptiiris, in animas dicininm ronstiluenlimn, prodicta omnia
et singula sibi adinvicem iicrpetiio et iiiviolabililer oiìseivare bona lido, sin(! fiaude.
Et ea omnia el i^ingnla ego Amideus nolaiius intìasc.rii)tiis preitepi diclis conlrahenti-
bus sic sponle volentibns (*) et condletilibus quod suprascripla omnia et singula sibi
adinvicem plenaiic, lidelilcr ac inviolabibler per guarentisgiam faciant et observenl.
Aclnm Florenlie, in pallatio po[)iib FloiL'nlini. in (|uo domitii l'rifìros ailiiim etvexil-
lifer iustilie dicti [lopnii el Comnnis Florenlie prò ipsorum exerrendo odilio moiam Ira-
liuiit, presenlibus ad bec vocali^ et rogalis lestibus Nieoiao ISeili Uanuccii, domino
lamannola de Gianiannis, Bernardo l.api de Ardinghellis, Hiliocto Metti Biliocti, Techino
ser Rinaldi et (Gliele de Agnlione civilìiis llorentinis et aliis [iluribus.
Ego Amideus Piiccii Amidey imperiali auctoritate nolarius predictis omnibus inler-
fui et ea omnia coram me acla rogatiis scripsi et publicavi; de (piibus etiam rogatus
l'iiit sei- larobus Cecchi de Signa nolarius ilominornin J'riornm civilatis Florentie.
758.
// ììobile Alfir Spinola da Loculo, ciUadino genovese, fa donazione d' ugni suo
avere a Mariella sua figliuola, moglie di Piero Saccone Tarlali.
Arezzo, Casa di Piero Saccone - 18 mae? iol333. [li. Arch. ili St. di Fii., Protoc. XL\ di ser
Astohld (li lìiililinuccio da Vitiano; A 9771.
In nomine Domini amen. Anno Chrisli a nativitate Millesimo trecentesimo trigesimo
tertio, indiclione prima, domino papa folianne vigesimo secando residente, et serenis-
simo principe domino Ludovico Romauoium imperatore semper augusto. Die xviii mensis
mali. Actum in civilale Aretii, in casamento magnifici et egregii militis domini Pieri
nati quondam viri nobilis Angeli domini Tarlati de Petramala, in camera ipsius domini
Pieri, coram domino Biclio iuris perito filio quondam domini Landi de Albergottis,
domino Pagano iuris perito filio condam Cionis, Bongianne magistri Michaeiis, Cecche
quondam domini Beiardini de Talliabobus, Cincio quondam ser Bellini Leonis, ser
luncta notario quondam Mcncii qui fuit de Monleiucci, Accolino Giani de Camaianis,
ser Andrea notario condam Predi domini Ricardi, Francisclio notario filio mei Astuldi
notarii subnotati rivibus aretinis, Lamberto Bachini de civitate Florenlie et Canti quon-
dam domini Pelegrini de terra Burgi sancii Sepulcri lestibus ad bec habitis et rogatis.
Apparai ex publico instrumento procurationis, scriplo manu Berli Macurri Sacci no-
tarli sub anno dominice nativilatis Millesimo trecentesimo trigesimo tertio, die vigesima
settima mensis martii a me Astuldo notario infrascripto viso et ledo, quod nobilis vir
dominus Alfer Spinula de Lucalo civis Linuensis natus nobilis viri domini Ricardi Spi-
nale de Luculo emancipatus a dicto patre suo, sicut constare potest ex publico instru-
(•) I.e parole sic sponte rolentidut souo in rasura-
626 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [7."i6-7o7.
memo scriplo maini LuiilVanci de Vallario nolarii, fei:it, consliluit el ordiiiavit lolian-
nem de Cariano manliioiialiis Moiilisferali, familiaieni ipsius domini Allur, suuni verum
et legitiinuni |irocuralorem ad doriainliim, pure et irrevocabililei' inler vivo?, nobili
domine domine Marielle filie sue et uxori magnifici viri domini l'ieri de l'elrainala ge-
nei'alis domini aretini, tanquam bene merite, omnia bona mobilia et immobilia, acliones,
iurisdiclioiies et iura e! (ininia ad ipsuni dominum All'er ad presens speclantia et (|ue
in futuruin speclaverint ;iiit spedare viderenlur ve! possent, reservato sem|ter eidem
domino Alfer in vita sna usulVuctu omnium ipsarum rerum, ai: eliam reservato supple-
mento legilime |>artis debite iure nature nobili domine et domine C.larixie eius tilie
et uxori domini Antlionii Squarralici ultra dotes eidem domine Clarixie datas per dictum
eius patrcm, siquod supplemenlum deest vel in futurum deesset, et in eo l'asn in quo
ipsa domina Clarixia ipsum sup[)lementHm deberet liabere de iure et non aliler: et ad
insummaiiilnni et insummari facicndum in sunima ipsius donalionis secundnm iuris for-
raam corani indice loci in i|UO celebrarelur conlraclus ipsius donatioiiis, i)rout in ipso
instrumenlo hec et alia clarius adnotanlur. Nane autem prefalus Johannes familiaris,
numplius, pi'ocurator et actor prelati domini Alfer cura pieno et sufficienti mandato ad
iufrasciipta omnia et singnla legitime, sollemniler et specialiler constitulus et ordiiialus,
ut supra III menlio, ageiis et [iromictens, hec omnia procuratorio nomine ipsius do-
mini Alter in quantum pieiiius et etficacius potuil et sibi licuil, ex plenitudine, forma,
vigore et potestalc sui mandati, libenter et grato animo et spontanea voluntate, donalionis
titulo pure, libere, simplicis et iri'evocabilis inter vivos, et ex mera liberalitate et omni
via, modo et iure quibus melius et efficacius poluit, donavit, dedil, tradidit et ad pro-
priuiii in perpetuum concessit iure veri et directi dorainii piene proprietatis et posses-
sionìs, prel'ate domine Mariette filie ipsius domini Alfer huius donalionis benemerile,
presenti, stipulanti et recipienti prò se et suis heredibus in perpetuum, omnia et sin-
gula bona mobilia et immobilia, acliones, iurisdicliones et iura ipsius domini Alfer et
omnia et singula ad ipsum dominum Alfer nunc spectanlia et que ad eum in futurum
perlinere vel speciale viderenlur et possent, et totara et uiiiversalem subslantiam ipsius
domini Alfer, et generaliter totum et quicquid ipse dominus Alfer vel alius ubicumque
prò eo habet, tenel ani possidet in civitate lanue et eius dislrictu, in Valle Screvia et
in Valle Burberia et alibi ubicumque, in palaliis, doraibus, plateis, fnndamentis, resediis,
vineis, Ortis, terris cultis et incultis, silvis, pratis, pascuis, neraoribus, slirpelis, domni-
catis, poderibus, tenimenlis, affictibus, censibus, pensionibus, reddilibus, obveulio-
nibus. servitiis, obsequiis lealibus, peisoualibus, debitis vel consuelis, castris, villis,
forlililiis, lìdelibus, familiis, homagiis, iurisdictionibus, molendinis, pedagiis, honori-
bus, reverentiis, magiuranliis, ecclesiarum patronalibus, iuribus, accionibus, creditis
et nominibus debitorum, etaliis quibuscnraque iuribus corpo'ralibus, vel incorporali-
bus, visibilibus vel invisilibus seu demonslralivis ad oculum vel ad inlelleclum, cum
suprascriplis reseivatioiiibus, rum omnibus et singulis ipsarum rerum donalarum
fructibus, iuribus, usibus, perlinenciis, choèrentiis, adiacenliis, accossibus et egres-
sibus liberis et expeditis, et cum omnibus hiis que ipsa bona donala habent, conti-
nent et comprehendunt, specialiler et generaliter, supra, infra, sub se seu inter se
ad habendum, lenendum, possidendum et quicquid eidem domine Marielle et suis
heredibus placueril perpetuo faciendum. Ilem ex causa presenlis donacionis prefalus
AN. l:J33J CODICE DIPLOMATICO G27
[HO CU rato rio nomine quo supra iledil, cessil, conces'^il, Iraiislulil el mamlavit elicle flo-
mino Marielte donataiie recipienti, ut ilictnni est, omnia el singula iuiia et acliones,
racinnes, de, et omne alimi ins qiie, qnas, qnam ol qnod |)refatus ilominn^ Alfer ve!
alius quicumque pio eo habel, habuit el ileinceps habere possel ci sperabat ac vide-
balur habere in ipsis vel de ipsis rebns et bonis donatis et eonim occasione adversus
omnes personas, universilates et loca, nichii in eis relinens vel reservans eidem domino
Alfer, nisi ut superins dicliim est Sed ea omnia transfeiens in dictam dominam Ma-
rietlam donalariam, ut prediritiir, slipulantem qiiam in prediclis procuralricem constiluit
in rem suam, ponens eam in lociim ips'us domini Alfer, ut a domino ipsa domina Mariella
donataiia ipsa bona donata habeat, teneat. possideal el assequalnr et inde suo nomine
possil agere, cansari, excinere, eie, ronlilens et alTirmans ipse procurator procuratorio
nomine quo supra ipsum dominum Alfer a prefata domina Mariella filia sua prò pre-
senti donalione iuslum meritum secundum legem et grandia el grata beneficia rece-
pisse et liabuisse, dicens, volens ac paciscens prefatus procurator procuratorio nomine
quo supra cum prefala domina Mariella donataria quod, si dieta doiialio excederet
summam quingenlorum auieorum a iure donari permissam, qnod lol sint el esse in-
lelliganlur ipse donationes quot sunl singule res donate eie, eie. El ipsum dominum
Alfer et se [irocuraìorem procuratorio nomine prò eo ipsa bima donala deinceps con-
stituil possidere prò ipsa domina Mariella, donec ipsa domina Mariella corporalem
inde fueril adepla jiossessionem, quam adipisrendi et relinendi qnandocumque volue-
rit eie, liberam eidem contulil facullalem eie. Relenlo et reservato ipsi domino Alfer' in
vita sua usufrnclu ipsorum bonorum et iurium donalorum eie, ac eiiam reservato
supplemento legilime i)artis debile iure nature nobili domine domine Clarixie filie ip-
sius domini Alfer' el uxori domini Anlonii Squarcafici ultra dotes eidein domine Clarixie
datas per diclnm eius patrem, si quod supplemenlum deesl vel in fulurnm deessel et
si dicium supplemenlum deberel habere de iure el non aliler eie Et hanc donationera
et omnia et singula in presenti inslrunienlo contenta procuratorio nomine quo supra
rata et firma habere, teneie, implere, confiteri et non negare, ipsamque donationem
nullo tempore infringere. retraclare vel revocare causa ingratiludinis vel alia ralione
vel causa et alias nullo modo conlra venire in aliquo sub pena trium miiium floreno-
ram de auro siipulalione promissa in singulis capitulis huius contraclus in solidum,
cum refeclione damnorum et expensarura litis et extra provenienlium ob hanccausam,
et sub obligatione omnium bonorum presenlinm et fulurorum ipsius domini Alfer'; et
dieta pena soluta vel non, predicta omnia lirma perdurenl el sic per capitulum gua-
renlisgie servari precepi.
Ego Astuldus notarius condam Baldinucii de Vichiano predictis omnibus inlerfui et
ut supra legitur scripsi et publicavi rogalus.
757.
Piero Saccone Tarlali, in nome del Comune di Arezzo, loca a Pace e Simo d' Uber-
tino le case confiscale a messer Hanaldo e Alberlo dei Bosloli.
Arezzo, Casa di Kalduino dì Rainaldu • 4- dicembre 1333. [Ardi. Capii. d'Àr., Carte di
s. Fiora e Lucilla, n. 1301].
mm. 200X670.
638 DOCUMENTt PF.R I.A STORIA D' ARKZ70 [757.
In Dei nomine amen. Hoc est cjnemplum sivc copia cuinsdam picblici et autentici instrumenti
scripli et puhiicali manu sei' Vunnis Maueniis. cuius tcnor el forma tatis est:
In Dei uumiiu' .iiirmi. Anno Domini ;i nativilule (iiiisdem .Millesimo ticceiitesimo
trigesimo terliu, ìiiiIkìioiic |iiima, ilomiiio lolianiio papa xxii residente et domino Lo-
dovico imperatore imperante, die quarta decembris. Magnificus vir dominus Pierus de
Pelramula imperiali^ vicaiiiis et duminus Aretinii!<, aiictoritate, bailia et vigore sibi
concessis lam ralione vicarialus ipiam eliam ex slatiilis Comunis Aretii et omni modo
(]U0 mclius poluil, iocavit et coneessil, nomine et vice Comunis Aretii, Paci lilio quon-
dam libertini Angliirami aretino civi, conducenti, stipulanti et recipienti prò se ipso
et Simo eius fratre et Hlio (|uoudam domini libertini et eoriim ci cuiuslibet ipsorum
heredibiis et liabentibiis ima ipsoriim et cuiuslibet eoruui, omnes casalinos el lerre-
num seu terrena casal inorum el plalearum quondam dominorum Kanaidi el Alberti
de Bustolis el alionim Buslolorum. Oue terrena, casalini el platee ad picsens prò parte
reducla sunl ad viridarium, et suiit posila in civilale Aretii, in contrala sancii Martini
Porle Crucil'erie diete civiialis, iiixla lieredes olim .Marchi Bandini de Meliorellis et pie-
diclos Pacem et Simum conducloies el heredes Uaiierii domine Marie el lieredes loliannis
Carbonarii, et Guidonem Pei de Sassolis successorem lieiedum Branche de Sassolis el
rem heredum Teiighi Serraglii el heredes Balducii et Nerconis fratrum et filiorum quon-
dam Nichoie el domiiium Biciium de Albergollis. el rem heredum quondam Bellini Ra-
ualdi el viam a duabus parlibus, cum omnibus iuribus que liabenl super se el infra se el
sub se. hinc ad vigenti annos proxime venluros. Qui casalini el terrenum perlinenl ad
Comune Aretii lanquam bona non solvenlium dalia in Comuni Arelii sicul et quando
alii cives solvunl; quod terrenum, casalinos alque plaleas idem dominus Pierus, localor
nomine quo supra, promisit el convenit diclo Paci conduclori, stipulanti pio se el dicto
Simo eius Iralre ut dicium est, del'endere, auctorizzaie el disbrigare alque tradere libe-
rum, vacuura et expeditum loto tempore dicle coiiduclionis ab omni persona, loco el
universitale el maxime ab oneribus et daliis dicli Comunis et concimine viarum que
sunl circa ipsos casalinos omnibus sumptibus el expensis Comunis Aretii, et ex nunc con-
cessit eidem licenliam inlrandi possessionem diclaium rerum sua auclorilale. El quod
uou dedil nec fecil, nec dabit nec faciet in l'uturum aliquid liuic contraclui nocivum
vel nocilurum; cuius iocalioois causa el prò ipso terreuo el casalinis conductis ut di-
cium est, idem Pace conduclor per se suosque heredes el successores, nomine suo el
Simi fratris sui, promisit el convenit supradiclo domino Piero, stipulanti nomine dicti
Comunis, prò annuo censu Iriginlaquinque soìidos denarii pisani prò quoiibet anno di-
clorum viginli annorum. yiiem censura lotnm el inlegrum diclus Pace, nomine quo
supra, promisit de anno |ireseiili ad omnem petilionem el voluntalem supiadicli do^
mini Pieri solvere in Comuni Aretii. Oue omnia el lingula dicti coiilrahenles, nomi-
nibus quibus supra, pronii,-;erunl sibi adinvicem el alter alteri atlendere, observare et
adimplere cum etTectu et in nullo conlra facere vel venire de celerò |ter se vel alium
de iure, vel de facto, sub pena viginli quinque librarum diete monete, sollepmni stipu-
latione premissa el conventa in solidum, prò (piolibel membro et capiliilo hiiins con-
traclus non servalo, reservanles adinvicem nomine quo supra exceplioni presenlis lo-
cationis et conductionis non sic facte et non sic celebrati conlraclus el exceplioni doli,
mali, condiclioni indebile sine causa et ex iniusla causa, el omni alii letrum iuris el statuti
AN. I333| CODICE DIPLOMATICO 639
auxilio centra predicla vel aliquod prefiicloriim in aliquo facifiili. i|iiibiis pei' paftiim
renuiiliaverunt expresse lanquam pio ordine declaralis et expecificalis el prò predictis
omnibus et singulis lìrmiler observandis et adim[)lendis et ralis et firmis liabendis et
teneiidis et [)ro pena solvenda si fommillerent diete partes et qiiabbet eanim nomini-
bus ()iiibus supia obligaverunt se adiiiviccm el altera pars alteri parli se el omnia
eoriim bdna et iui-a presentia et futura. El nii-liilomiiins promiseriinl sibi adinvicem
ut dictum est relicere et resarcire omnia dapmna, expunsas et interesse que aliqua
partiiim prediclarum feceril vel sulislinnerit in iudicio vel extia si omnia el singiila
supradicla non essent plenarie observala sinìpliri iuramento pailis suiisiinentis ve! pa-
tientis sine alia probaliime vel taxalione nidicis vel otlicialis dirli Coninnis; qua pena
commissa, pelila et exacla vel non, st^mel vel pluries, nicbilominus omnia el singula
in hoc ronlractii conlenta maneant in perpetua roboris (irmilate. Quibiis omniim-^ sic
solempniler celebralis et factis ego nolarins siibnolatus, anctoiilale cn[iiluli ('.Diislitnli
civilalis Arelii lo()uenlis de (luarentisia, precepi diclis conlralientibus iiomifiibus i|uibus
supra quod omnia et singula supiadicta sibi adinvicem promissa et sic volenlibus et
confltenlibus sibi adinvicem per guarenlisiam, facianl, adimpleant el (diservcnl.
Ada sunt predicla omnia in civilale Aielii, in domo berednm Baldovini olim llav-
naidi, presentibus teslibas domino l'agano iudire quondam Cionis el Azzolino ('.inni de
Aretio et dante domini l'elegrini de Bil'ulris de Burgo sancii Sepnlcii ad liec vdcalis,
rogalis et habilis.
(Sii.) Ego Vannis Manenlis de Monlelucci (") imperiali aucloiitale index (tnlinai-ins
et notarius, et nunc oflilialis el scriba curie Audienlio dirti domini rieri, piedirlis
omnibus presens fui, et ea de dicli domini Pieri mandalo et rogalus scripsi et pui)lii avi.
(Sn.) Ego lacopus fìlins condam lacopi de Fontoneìla civis aretinns index ordinarins citrine
notarius snpradiclnm exernplum una cum infrascripUs ser Fredo el ser Johninie nctiiriiif; leqi
et absoillavi. et qìaa utninqne cuncordare l'/ire'ii ideo me in testem siibscripsi et menni sionion
apposui et inlerpositioiii infrnscripte auloritnlis interfiii.
(Sn) Ego hìiaimes tìlius Mei/ Gerii civis aretimis imperiali aucloritale index- ctr.
(Sn.) Ego Fredus fiiins olim lacopi Arnaldi civis aretinns imperiali anclnritate.inilex or-
dinartns et notarius. prediclam copiavi proni imeni el cuntincri ridi in suo pnbliro orir/inali ila
hic fideliler de verbo el cerbum. nichil adrlendo, mnlundo seii minuendo vel prtlermittendo quod
ipsius rei snbstantia in aUcjua ledareti4r {}>) scripsi et e.vemplavi, et una cum ser Iacopo et ser
labanne suprascriplis fvleliter kgi el abscullavi; el quia unum cum altero concordare inveni,
ideo me snbscripsi et ad cautelam menni signum apposui. Qnibus omnibus sic pernctis sapiens
et discrctus vir dominus lacopus de Gualdo index Comunis Arelii el assessor nobilis et pntentis
viri Cnulucii comilis Speranze de Monteferelro hiìn<>rabilis poleslatis civilalis et Comitatus Arelii,
exislens in sala predicti pnlatii in qua cohndiinantnr domini odo. snavi et Camunis .Aretii ati-
ctorilalem interposuit el decrelum sub anno Domini a nativilate cinsdem ilile.^imo trecentesimo
trigesimo quarto, indiclione secunda. demmo papa Mianne xx" in ecclesia romaha residente et
serenissimo principe domino l.ndoico Dei gratin llomanorum imperatore semper angusto impe-
rante, die XII niurzii, presentibus ser Ma.igiu Cesch\ Toso carni fice et Fraixischo Berardmi
aretinis cicibus teslibns ad hoc habilis el vocatis.
(•) ite Montetuoci, ripetutamant'ì ('>) .sic
(>:tO DOCUHI.NTI l'KK l.\ STARIA li' AREZZO ì'oH-'i '■)[).
758.
Nei' )litfjio camerario del Vescorado di Arezzo, in nome di Piero e Tarlato gover-
natori dal medesimo per conto del Comune, dà in fitto a un late CilUnne di l.uzio
aleune terre e una casa in Castiglione Alberti.
Ciritollii - Il f('l)l)nii(> 1:5:54, [Ardi. Capii, d' .\r., C.nile di s. Moria in IJradi. n. 4y7|
Milli. -210 -^.(."ÌO. • l'L'ri.'aimMiii ii'.<;ii rosiccliiala dai lopi.
[l]ii Dei [iKimiiu' aiiHMi .\iiiu) a iiajtivilale eiusdem Millesimo trecentesimo trigesimo
(luarlo, iiiciiclione se[cuiida, tempore serenissimi priricipis] domini Loiloici Romanonini
im|)eraloris et semper augusti, die [xr] februarii. [Consjlal [evidentcr] (|uod discretus vir
ser Masgius caraorarius el [haiuliivus e[)isi-opalus Arelii prò magnificis dominis Petro et
Tarlato de l'clraniala prò [Comuni Arelii] defensorihus et gubernatoribus episcopatus pre-
dicti, vice et nomine dicli episcopatus et [ComunisJ, dedit, concessit et locavit im pheudum
et iure |)lieudi Cillioni quondam Luctii de C.lsliilioiie [AllierlorumJ et suis heredibns filiis
iegitimis ex eo im pcrpelnum desrendenliìius, stipulanlihus et recipientibus pelias
terre el bona que olini fnerunl Fei Ubaldini de dicto Caslillione Albertorum. Im pri-
mis [unam] peliam terre posilam iu curia r,astillionis predicti, in loco dicto el Colle,
iuxia res Cecchi Amedei a duabus (parlibus]. Item aliam petiam terre posilam in dieta
curia, in loco diclo Fialolino, insta res Mucii Luiioli Item aliam peliam terre
posilam a Casa vecchia, iuxia viam et palalium Artinucii. Itera [aliam peliam] terre
in loco dicto la Stalla, iuxia loliannem Casinni el res Sluli Bencevennis. Tieni unam
petiam [terre posilam] in curia predicla, in loco diclo iuxta res Ciuti el viam
Comunis. Ilem unam domum [posilam] iuxta Feum quondam Bencevennis et viam Comu-
nis; (]uas lerras et bo[na ] emil a Feo Ubaldini prelio et nomine prelii odo
florenorum auri: ad habendum suis lieredibus perpetuo iure pheudario placuerit
faciendum; dominio lamen el .., episcopatui semper solvere promiclens diclus ser
IVlasgius c(amerarius], nomine quo supra, de diclis terris et bonis lacere datio-
nem, concessionem et obligalionem vel contractum inllrmentur aut in ali-
quo ledere possit omnes dictas lerras el bona perpetuo in curia et extra
legilime defendere, aulurizare et disbrigare omnibus dicti episcopatus sunplibus et expen-
sis. El hoc ideo fecit diclus ser Masgius diclo Cillioni quia dictus Cillio se et suos
heredes et bona perpetuo obligando promisit el consensit djcto ser Masgio nomine
dictorum dominorum el dicli episcopatus stipulanti et recipienti prò diclis lerris et
bonis perpetuo nomine affictus el prò aftìctu diclarum terraruni et bonorum dare,
solvere el mensurare castaido qui prò tempore fuerit qualuor starla
grani boni el compulan[di ad] slarium aretinum sine malitia et servitia realea
el personalia lacere [con]sueta debita vel debenda, et dedit et solvil in presentia
mei notarli el leslium infrascriplorum diclo ser Masgio recipienti nomine quo supra et
nomine dep....tionis el inlralure duas libras el odo solidos prout dictus [ser Masgius]
conlessus full se habuisse et recepisse. Que omnia et singula prediclus ser Masgii nomine
AN. i;}34] CODICE DIPLOMATICO 631
quo snpra et dieta sibi attendere ohservare, et atiimpleie piomisit ut non
centra facere vel venire aliqua ratione vel causa, de iure vel de facto, sub pena du-
pli [dicli prelii] el obligalione omnium honorum ,>iuoriini. Ouiluis i|uidem .sic pci'actis
idem ser Masgius camerarius predicliim Ciilionem de diclis lerris el bonis per laidum
guarnaciiie quam in dorso gestabal legitime invcstivii.
.\ctum in domo curie Civileile ubi ius reddilur, prescntil)HS magislro Andrea Bettini
de Puppio et de Caslillione .Vlbertorum et Feo L'baldini testibus !ial)ilis el
vocatis ad predicta.
(Sii.) Et ego Pauius Cecclii loliannis de Castillione Aietino im|)eriali auctoritalu no-
tarius atque index ordinarius et nuiic scriba el ollìtialis Civiielle ad omnia et singuia
suprascripta interfiii, scripsi et publicavi rogalus.
In Dei nomine amen. Anno a nalivilate eiusdem Millesimo trecentesimo trigesimo
quarto, indiclione secunda, tempore serenissimi principis domini Lodoici Koniauorum
imperaloris el semper augusti, die .xi'' februarii. Existens (ioius quondam lacomini de
Caslillione Aibertorum in preseulia ^ilvestrini de r.ortuna poleslalis caslii Civiiidle et
testium infrascriplorum, de certa el pura scienlia, non per aliquem errorem, lilulo et
causa donationis inrevocabililer Inter vivos dedit, concessit el donavil Cillioni quondam
Liucii de Caslillione predicto omnia iura sibi Coro aquisila quacumque ratione vel causa
in infrascriptis peliis. In primis in una pelia terre posila in curia Caslillionis predicli, in
loco dicto el Colle iuxla res Cecchi Amedei a duabus laleribus. Item in alia pelia terre
posila in loco dicto Pratolino iuxla res .VIucii Lulii et res Fei. Item in alia pelia
lerre posila a Casa vecchia iuxla viam el palalium Arlinucii. llem in alia pelia tene
in loco diclo la Stalla iuxla res Casini el res Sluli. Item in alia pelia lerre posila in
curia predicta in loco dicto Caperlo iuxla rem ,.... el viam Comunis. Item in una domo
posila in CasliIJione predicto iuxla diclum Feum et Slutum Bencevennis ipsis lu-
ribus renuntiavit expresse dicens se velie dicium Cillionem esse possessorem diclarum
lerrarum el verum domiiium. Quam nonalioiiem el omnia el singuia sibi prescripla
promisit diclus Gorus alendere et observare et non conlra faceie vel venire per se vel
alium aliqua ratione vel causa, de iure vel de facto, el ipsam donalionem aliqua ingra-
liludine non revocare sub pena dupli super promissa cum refectione ilamno-
rum et expensis lilis el extra el obligalione omnium suorum honorum pena soluta
vel non predicta omnia et singular- firma perdurent.
Aclum in domo curie ubi ius reddilur, presentibus Andrea ser Berli de Puppio el
Feo Ubaldini de Caslillione Alberti testibus habilis et vocatis ad predicta.
(Sn.) El ego Pauius Cecchi iohannis de Caslillione Aretino imperiali auclorilate
nolarius alque iudex ordinarius aa omnia et singuia suprascripta inlei fui et ea scripsi
et publicavi rogalus.
759.
Piero Saccone e Tarlalo da Pielramala costiluiscono il loro procuratore per far pace
coi Conti Guidi di Romena.
Arezzo, Casa di Bertoldo di Rainaldo e Cas.i [Ardi, della Fratern. di Murellu di .\rczzo,
di Bice Albergotti • 8 magr^io 1334. Protoc. di ser Pace di Puccio, e. I].
(VM DOCUMENTI PER LA STORIA d' ARKZZO (759-760.
Ili Hi'i iioiiiiiie aiiioii. Anno M iii" xxxiiii'', indicliono secuiula, domino [Ludovico
imperalore] imperaiiie. die octavji maii. Acliim Ardii, [in domoj lieredum iJeitukii
Raynaldi, piTseiililins lpstil)iis nobili viro [domino) lardo (") do Montnhono, Azzo-
liiio [Sgiaiii de ('.a|iiiaianis lU scr l'iovanello nulario, sor Henrico [ ) (»)
Egregiiis vii nohilis el poli'iis dominus [doininiis] l'i'iiis Saccone de Pelramala civis are-
tiiiiis. suo nomine et nomine et vice magnilici viri domini Tarlali de Pelramala eins
fralris, feci!, consliliiil ol ordinnvit sapieiilem virnni Bichiim domini Laudi de Aiber-
i;ollis (lo Aii'lio legiini doclonim, licei aliscnli'in lamipiam pnsenlem, [snnm] el dicli
domini Tarlali legillimiim prociiratorem, aclorem, factorem el siuim nuntiiim specia-
lem ad omnia el siiii^'iila iiifrascripla |irocaranda. agenda el lacienda procuralorio no-
mine ipsornm liominoriim Peri el Tarlali et pio eis el eoriim liliis et familiarihiis,
videlicel ad iractaiidam, tiniendam el faciendam pacem et concordiam, remissionem et
hnnam voinnialem peipelno diiratiiram rum viro magnifico et polenti fomite Bandino
naio r|iion(lam magnilici et noltilis vili l'Iierli comitis de Romena el nobili viro (ìeiozo
Angeli de Paris de Valle Arni prociiralore el procuralorio nomine ipsins comitis Bandini,
liliis, descendenlihiis. familiarilms alrpie lìdeliluis suI.mIìiìs el seipiacibus, de omnibus
el singiilis ininriis, ofTensionibns, insnilibus, viilneribiis, homicidiis, depredalionibus,
arsiiiis, invasioiiibns el generaliler de omnibus ci singnlis iniuriis, malelìliis seu contu-
meliis (piomodociimi|ue. f|nandociimiine el ubicum(|ue el (|aolienscum(|ne verbo et opere
illalis. fnctis el perpelralis per pretatum magnificum virum Bandinum comitem vel suos
filios vel familiares vel lìdeles vel subdilos ve! seqiiaces centra prefatos magniJicos do-
minus Peiiim et Tarlalum de Pelramala vel eoruni vel allerius eorum tilios, familiares,
lideles vel serpiaces usque in presentem diein; el ad recipiendum a predicto cornile
Bandino ve! diclo (lerozo eius procuratore procuralorio nomine pio eo, ut supra, per-
peliiam pacem, remissionem el concordiam procuratorio nomine ipsorum dominorum
Peri et Tarlati modo predicto de omnibus et super omnibus et singulis supradiclis et
ininriis. maietìtiis seu conlumejiis, insultibus, olTensionibus, vulneribus, hotnicidiis,
depredalionibus, arsni'is el eorum occasione de omnibus et singulis invasionibiis et
cavalcalis laclis, perpetratis et commissis per diclos Perum el Tarlatum vel alterum
eorum vel eorum lilios, conlìdentes, familiares, lìdeles, subdilos vel sequaces usque in
presenlem diem, et ad promictendum diclos dominum Perum et Tarlatum facturos et
curatui'os ila et taliter quod ipsorum dominorum l'eri et Tarlati lìlii, descendeules,
familiares et lideles et ipsi domini Perus et Tarlalns diclam pacem, linem, remissio-
nem et concordiam et omnia et singula facienda et procuranda per diclnm dominum
Biclium piocuraloreni in bis et circa hec habebit et tenebit perpetuo firma el rata et
conira non veniel sub pena et ad penam quani diclus dominus. Bichus et Gerozus pro-
curatoies apponeie et nominare voluerinl, el simileni promissionem recepii a predicto
Gerozo, procuratorio nomine quo supra, et ad faciendum et- recipiendum pio supradi-
clis et infrascriptis omnibus et singulis observandis et adimplendis promissionem et
obligationem rum soiemnibus stipulationibus, promissionibus, bonorum obligationibus,
benelitiis el retralionibus suprascriptis guarenligiis et aliis uecessariis ad omnia et sin-
gula etc.
(•) Alcune parole nel margine sono estinte.
AN, I3:ì4J codice diplomatico 633
Eodem die. Aelum Aretii, ante iJornum supradicti domini Biciii de Ail)ergoUis, pre-
senliliiis loslibus domino doro domini Branciie, Aibeiico Piicii domini Alberici de Sas-
soli, Rrandaiio Piicii de AiborgoUis, larnlio Angeli domini Cuilielmi de Pazis, f.iannoclo
Vannis de Camaianis, Pace ser Lancirii de (irassis, Vallerano [oliannis presbitero de
Pislorio et ser doro notarlo ser Ranucii de Arelio ad hec. Supradictiis sapiens vir
domino lìichus de Albergollis procurator et procuratorio nomine supradicti domini
Peri Sacconis nomine quo snpra ex una parte, et supradictns derozius procurator et
procuratorio nomine supradicti magnitici viri Bandini comitis de Romena ex altera
parte, sponle, deliberale et consulte fecerunt et sibi £^dillvicem reddiderunl et firma-
veruni liinc inde pacem et concordiam, remissionem et bonani voluntatem pei[)etuo
duraturam de nmniluis et singulis iniuriis, ofTensionibus, insultibus, vulneribus et liomi-
cidiis, deprcdalionibus, arsuris, cavalcatis et invasionibus, et goneraliter de omnibus et
singulis iniuriis, mallefitiis seu contumeliis quomodocumque, quandocumque et ubi-
cumque et quotienscumque verbo vel opere illalis, l'actiset perpetralis per prefatos domi-
nos Perum et Tarlatnm vel eorum allerum, vi-l filios vel familiares vel consortes vel lìdeles
vel subdilos voi se(|uaces eorum vel allerius eorum contra prediclum comitem Bandi-
num vel filios vel fideles vel familiares vel subditos vel sequaces suos, in |)ersona vel
rebus ullo modo, causa seu via usque in presentem dieni. Et e converso per dictum
dominnm Bandinum vel filios vel familiares vel subdilos vel sequaces suos contra di-
ctos dominos Peium et Tarlatum de Petramala vel alterura eorum vel eorum vel alte-
rius eorum filios, familiares, fideles vel sequaces in persona vel rebus datis vel factis,
verbo vel opere usque in presentem diem parcentes et remitlentes sibi adinvicem et
inter se ofTensiones, damna et iniurias supradictas et omnes alias quascumque usque
in presentem diem liabitas et factas inter eos ut praedicitur eie. Promiclentes diete
partes nominibus quibns supra sibi adinvicem et Inter se solemni stipulalione interve-
niente hinc inde hane pacem, concordiam et remissionem et omnia et singnla supra et
infra scripta liabere et tenere perpetuo firma et rata et contra non venire per se vel
alium ullo modo sub pena duorum miliiim fiorenorum auri per slipulationem promissa
per dictas partes de.
760.
Piero Saccone dà a multio quattrocento fiorini d' oro al conte Speranza da Mon-
te feltro.
Irezxo, Casa di Giiiiitino da Hoiiteliicci - [K. Ardi, di St. di l'ir., Protoc. 1 di ser Francesco di ser
24 iiia^rgrio 1834. Astoltto di Baldimccio da Vitiano; 1333-1339: B. 3521
in nomine Dei amen. Anno Ctiristi a nalivitate Millesimo trecentesimo trigesimo
quarto, indictione secunda, tempore domini lofiannis pape xxit*' el serenissimi principis
domini Ludovici Romanorum imperatoris semper augusti, die vigesimoquarto mensis
mali. Actum in civilate Aretii, in domo infrascripti ser lunctini, presentibus Lancelotto
<334 DOCUMENTI PKn [,A STOKIA d' AREZZO [700-762.
Pelri (le Talliahubus, domino Oalilio iudice (*) iiui fiiit de Ancona, ser Vanne no-
tario domini Fraiicisci domini Uoyrelli aretini civibus arelinis et ser Ugolino nolaiio An-
dree de Urbino teslibus. Alexandriicius Honansegne famijiaris, procurator et aclor nobilis
et iiiagnirici vili domini comitis Speraiire nati (|iion(!am domini Monlisfeltrani comilis
Monlisl'erelri, ut de ipsiiis mandato patere videtur per piiblicum iiistrumcnlum scriptum
per ser Matheum notarium l'alamides de Urbino, facluin die nono [iresenlis inensis
raaii, procuratorio nomino quo supra agens et promictens hec, omnia in (pianlum ple-
nius sibi licet ex vigore dicli sui mandali procuratorio nomine ipsius domini comilis
Sperante sponli! jiromisit et conveiiil ser lunclino notario quondam Mencii aretino
civi qui fuit de Montelucii, stipulanti et recipienti vice et nomine iiobiiis et egregii
viri domini l'eri naii quondam nobilis viri Angeli domini Tarlati de Petramala, civis
aretini, suis berodibus et ipsius domini Peri liabenlibus iura, reddere, solvere et re-
sliluere cum elFectu ad omnem ipsius domini Peri vel habentium iura sua voluiitatem
et pelitionem quatuorcentos florenos de bono et puro auro de lega et pondere civilatis
Florenlie, quam florenorum auri quanlilatem dictus Alexandrucius luil confessus se a
dicto ser lunctino de ipsius domini Peri pecunia habuisse et recepisse ex causa mu-
tui de vera sorte et puro capitali. Renunliaiulo eie. sub pena dubli etc. Cum refectione
dampnorum et expensarum etc. Et obligalione bonorum dicti domini comilis Sperance,
et sic per guaientigiam servari precepi.
Ego Franciscus ser Asluldi notarli Baldinucii de Vilhiano Imperiali auctorilale index
ordinarius et notarius predìclis omnibus iiilerfui et ea rogalus scrifisi et publicavi.
761.
Malico vescovo di Gaffa, vicario apostolico in Arezzo, manda un legalo ponti fido
con lettere di scomunica ai Tarlali e libertini, imponendo loro di cessare le
pericolose ostilità.
— 13 aprile (1335). [Ardi. Yatic, /ìc(/. catminim, voi. 143, e. 46,].
Item die xiii dicli mensis aprilis. Dominus Malheus episcopus Caphensis et dictus
magister Pancius, audientes guerram periculosam paralam Inter nobiìes domos de
Petramala aretinos ex una parte, et dominos Ragnerium episco[)uin Cortonensem et
Bosolum episcopum arelinum et nobiles domos Ubertinorum ex altera, allendentes
commissionem et mandatum apostolicum eis factum super tractanda concordia Inter
eos, cum illuc sic festinanter accedere non possent propter pe'ricula ibidem immensa,
miserunt ad [uedictos magistrum lohannem Bernardi notarium cum literis apostolicis
utrique parti directis et cum transumptis literarum aposlolicarum eis super hoc dire-
ctarum et e. Et per suas literas excomuiiicatorias et inducivas parlibus prediclis man-
daverunt quod ab omni cessarent iniuria et novitate donec i|)si cum eis essent, qui
eranl breviler ad dictas partes accessuri. Qui notarius prò expensis et veclura equi et
aliis necessariis prò ix diebus et suo sallario soivit, prò medietate ipsius nomine Camere
contingente, ii fior. auri.
(•) Spazio bianco.
AN. I335-I336J cnDicE diplomatico 635
762.
Consiglio dei Sessanta sapienti del Comune di Arezzo: vi si tratta della pelizioìie
del Comune di Castiglion Aretino d' esxer liberalo dalla sommissione fatta al
Comune di Arezzo al tempo dell' episcopato di Guido da ì'ietramala.
Arezzo • 3 febbraio 1336. [fi. Ardi. Fior., Diploin., Comunità di Castiglion fior.}.
In margrine: Pelitio ambascialonmi de Castilione quod absolvantur a sulimis.ùone. La piima caria ha la-
cero e logoro il margine laterale esleriio superiore.
iNola in calce: Reformatiim fuit quod dominus Petrus Saixonc cum certo numero possit providere super
dieta petìtione.
In nomine Dei amen. Hec est copia sive exemphim qicntiior (?) scripturarnm aulenliclinlarum
et scriptarnm mnnit [ser Verii olim Mini] Hnreslaivi de Aretio cnnccllarii Comunis Aretii et ser
Xiicii magistri Venture de Aretio eiiis nolarii fucluritm in Consilio generali et speciali Aretii.
quarum scriptnrarum tenor et forma inferiiis denolaUir.
In nomine Dei ;imen. Anno Chiisli a nativitate millesimo Irecentesiino Irigesimo
(sesto, indizione) quarta, Sauclissimo domino Benediclo papa xii et serenissimo Principe
(domino Ludoliyco) Romanoriim imperatore seinper augusto vigenlibus, die tertio mensis
februarii. Yocatis et congregalis sexaginta safiienlibus viris civitatis Aretii (videlicet) xv
prò (qualibet) porla civiialis in saia Paiatii po[)iili civitatis Aretii ad requisitionem,
bannum et sonum campane, que pulsatur ad congregationem oHìcii doniinorum duo-
decim gubernalorum Comunis Aretii, de mandato Prioris et otìicii ipsorum domino-
rum XII, de licenlia et voiuntale magnifici (domini) domini Peri Sacconis de Petramaia
imperiaiis vicarii et generaiis domini civitatis et Comunis Aretii, quorum fuerunt quin-
quaginta piesentes, iiiter quos prò parte dicli Prioiis et ollicii doniinorum duodecim
dictuni fnit quod cum per ambaxialores Comunis Castiliionis Ai'etini, videlicet doniinum
lohannem olim domini Raneiii, mililem Angelum Bindi Isacchi, Guelfum Caslellucii,
ser Ag-cum Vannis, ser Mccolaum lacobi et ser Amdream Donali de Castillione, fuerit
expositnm coram dicto officio dominorum xii, prò parte dicti Comunis Castiliionis, qua-
liter comune et lioniines diete terre occasione guerre (jue est Inter Perusinos et Corto-
neuses ex una parte et Aretinos ex altera, et precipue tempore exercituum faclorum
per dictos inimicos Comunis Aretii supra dictam terram Castilionis dampna multa et
devastaliones honorum receperunt et cotidie recipiunt in personis et rebus eorum. Et
qualiter dicium Comune et hominesmultaset graves expensas substinuerunt et substinent
in reparalione, del'ensione et custodia dicle terre ad hoc ut dieta terra defeudatur et ser-
Tetur ad honorem et servilium ac stalum Comunis civitatis Aretii et civium diete civitatis.
Et petierint et suplicaverint umiliter et devote prò parte dicti eorum Comunis quod
placeal Comuni Aretii providere circa statum et conservationem diete terre Castilionis.
Et spetialiler quod quedam submissio, que facta fuit Comuni Arelii per dictum Comune
Castiliionis seu sindicum ipsus Comunis tempore dorainatus bone memorie venerabilis
patris domini Guidonis de Petramaia olim episcopi et generaiis domini civiialis et Co-
036 DOCUMENTI PER LA STORIA D' AREZZO [762-763.
milalus Arelii, lullaliir el revocelur per Comune Ardii. Et iiuod diclum Comune Caslil-
lionis per sindituiu Comunis Arelii ad hec ordinanilum a dicla submissione et obiiga-
tione et contenlis in ea ab.solvalur el liberelur, ita (|uod in slatu prisliuo in (juo erat
dictnm Comune Castillionis anle diclam subnii.ssiunem et tempore diete submissionis
reiìonalur et reducatur, et obligalum remaneal Comuni Arelii secunduni pacla que
erant et sunt Inter Comune Arelii el Comune Castillionis ante ipsam subuiissionem et
tempore diete submissionis, ad hoc ni Comune Castillionis et homines sinl raagis fer-
ventes, solliciti el adienti ad servitia, honores et reverentias Comunis eivitatis Arelii et
civium ipsius el ad cuslodiam diete terre el defensionem et dapna inimicorum.
.... proponil sapiens vir ser Asluldus Baldinucii AnUinus civis prior ollìcii ipsorum
dominorumxii de licentia et auclorilate soliorum, videlicet domini Biclii de Alber(gol-
lis, domini Bonaiunle) ser Guadagni, ser Cecclii de Arnaldis, ser ser Calile
domini Orlandini l'amgni, Maffey Cecchi, ser otti Alpinucii Branche el Duccini Am-
dree ibidem pre.se[ilium quid pla(ceal) ipsis sapienlibus providere et stanliare s^iper
dieta petitione el suplicalione facta per dictos ambaxiatores Comunis Castillionis prò
parie dicli Comunis, et quod eis detur circa sanum el utile consilium prò Co-
muni Arelii.
....(rior)us Becchi unus ex diclis sapienlibus surgens in dicla adunantia arengando
super dicla profiosita quod circha diclam pelilionem et suplicationem factam
prò parte Comunis Castillionis sii salisfaclum per Comune Arelii secundum quod in
ipsa pelinone ronlinelur, cum sii salis instum el conveniens consideralis dampnis re-
ceplis per Castillionenses et expensis l'actis per eos prout per eosdem narratum est.
Dominus Amgelus domini Corbec-i unus ex diclis sapienlibus surgens in dicla adu-
nantia arengando dixit et consuluit super dieta proposita sicut ser Gorus prediclus et
quod fiat in omnibus et per omnia sicut (") in petitione el supplicatione dicti Comunis
Castillionis conlinelur.
Ser Federigus Berluldi unus ox diclis sapienlibus surgens in dicla adunantia aren-
gando dixit el consuluit super dieta proposila quod cum ea que fiunl cum delibera-
lione magis ordinate procedanl quod hoc remaneal in magniflcum raililem dominum
Perum Sacconem de Pelramala imperialem vicarium el generalem [dominum] Arelii et
in dominos xii et in qualuor sapientes cives civitatis Arelii prò qualibet porla civilalis
quos ipsi domini xii. eligere voluerint. El quod quicquid per ipsum dominum Perum,
dominos xii. et sapientes aiunclos factum, provisum, ordinatum et slanlialum fuerit
super prediclis el circha predilli, valeal et leneat el executioni mandetur.
In reformatione cuius consilii seu adunanlie l'acto et misso parlilo per me cancel-
larium infrascriptum ad bussolas et palluctas inter dictos dominos xu. et sapientes
super diclo Consilio dicti ser Federigi placuil l. ex eis quimiserunt eorum palluclas
in bussolam rubeam del s), non obslautibus x. conlrariis (|ui miseriint eorum pallu-
ctas in husolam iilbam del non. Et sic exteslit reformalum.
Et ego ÌNucius ser Rosadi magislri Venture aretinus civis imperiali auclorilate no-
tarius et nunc scriba et vicecancellarius Comunis Arelii sub viro provido ser Verio
Mini cancellario infrascriplo prediclis omnibus inlerfui et ut supra legilur simul cum
eodem cancellario rogatus scripsi el publicavi.
(•) Innanzi a sicut e caiiceUato un prout.
A.N. 1336] CODICE DIPLOMATICO ()37
Ego Verius clini Mini Borestauri de Arelio, imperiali aucloiilale iudex ordiiiarius
alque iiotarius et nuuc Canceliaiius C'uniuiis Aielii, prediclis omnibus iiileifiii et ea
rogalus simili ciini (lido ser N'ncio nolario meo soripsi et pluhlicavi.
763.
Il Consiglio dei Dodici del Comune di Arezzo e dei Sedici sapienti ad essi hygiiinli,
dà facoltà a l'iero Saccone di revocare la sommissione dei Casiiglionesi.
Arezzo • ò febbraio 133G. [lì. Ai-cli. l-iui-., DìpUim., Cmnuiiilà ili Castiylioiilìor.].
In margine: Deliberant ad instaiitiam domini Pdri 'luoil soliis ilomimis Petrus luihet potestatem mi lilie-
randtnn Castillionem.
In nomine Domini amen. Anno Chiisli a nalivilale millesimo irecenlesimo tregesimo
sexlo, indiclione quarta, die quinta mensis Cebiuarii predicli. SanliantC) et oidinant
magnilicus milex dominus Peius Sacchone de Petiaraala imperialis vicariiis et geiieialis
dominus civitatis etcomitatus Aietii et dicti domini xii. et sapientes aiuucti, videlicet mi'"'
pio qualibet porta civitatis, quorum nomina inferius sunt descripta, existenles in saletla
palati] populi, in qua congregatur oflilium dominorum xii, sequentes formam aucloritatis
eis date et concesse et commissionis in eos l'ade per diclos L sapientes civitatis, prout
in reformatione superius scripta continetur, facto et misso partito Inter eos ad bussolas
et palluctas per me infrascriptum cancellarium et oblento per omnes, duobns solum-
modo reperlis contrariis, audita petilione et sup|)licatione Comunis Castìlliouis Aretini,
et consideratis dampnis et devastationibus que et quas Comune et homines diete terre
receperunt et cotidie recipiunt ab inimicis Comunis Aretii, et graves expensas(") quas
substinuerunt et subslineul Comune et homines diete terre prò defensione et custodia
ipsius terre et prò hooore et slatu civitatis Aretii, Comunis et c[omitalus] ipsins, et
quod id quod pelilur prò parie dicti Comunis salis iusluin et conveniens est, jnedidis
rationibus et aliis mullis que dici et assignari possent, quod predictus dominus Perus
per se et cum Consilio et sine Consilio possit et debeat videre didam submissionem
et ipsam lollere, cassare et revocare prout sibi visum fuerit et Comune Castillionis
reducere et reponere in eo statu in quo erat ante diciam submissionem et tempore
ipsius submissionis, ita quod Comune Castillionis non remaneat obligatum Comuni
Aretii nisi secundum pacta que erant Inter dictum Comune Aretii et Comune Castillio-
nis ante ipsam submissionem et quando ipsa submissio fada fuit. Possil etiam videre
dieta pacta, renovare et conlirmare, addere et minuere prout sibi visum fuerit utile et
conveniens i)ro Comuni Aretii et Comuni Castillionis. Et quod fìat consilium generale
Comunis Aretii iu q,uo proponatur per dominum potestatem civitatis Aretii, quod pla-
ceat ipsi Consilio reforraare quod dictum stantiamentura sit ratum et firmum et perpe-
tuam habeat roboris firmitatem. Et quod placeat etiam ipsi Consilio tacere et consti-
tuere sindicum cum pieno et sufìicienti mandato ad liberandum et absolvendum Comune
(•) Sic.
638 DOCUMKNTl PER LA STORIA D' AREZZO [7()3-7G4.
et liomines raslillioiiis Arolini a dicla suhmissione el contenti^ in oa, secundiim niaii-
liatuin, voliiiitali'iii el (leelaralitincm dornidi Perii. El ad omnia alia et siiigula facicn-
diini el cxerceiidiini in prodiclis el circlia predicla que rliclus dominiis l'erus manda-
bil, volel ci doclarabit. El ail faciendum inde solempnem conlractum el innmissionem
dictis anil)axialoiilius CDinnnis Caslillionis prò ipso Comuni recipienlihus adsensiim
dicli (lumini l'eri, seii illius sapienlis cui ipse hoc commicleret, cum pena et penarum
promissione, obligalione honorum el inramento Comunis Arelii ci omnibus aiiis clau-
sulis oporlnnis. Olii xvi sapienlcs snnl hii:
de porta Fori
le porla Burgi
de porla Crntil'ere
Ser IJpylus Accellimiis
Guiduiius Bracci
Ser Tavianns domini (luiUonis
Ser Ciucius Dardi
l'elrus Orlandi *
Ser Vannes lohannis ballelaiia /
Dominus rialeotlus de Sassolis
Biiuins domini Mini
Dominus Angelus domini (^orbegi
Cecclius de Marabnttinis
Ser Torre sere Monlis
Petrus domini Angesschi
Dominus Tebaldus de Ghirataschis
^^^^'^^^ ^^ ] de porla sancii Andree
Sere Gorus Becchi i
Magister Simon de Piscaria ,
Ego Veriiis olim Mini Bonrestauri de Aretio imperiali aucloritale iudex ordinanus
atque nolarius el nunc cancellarius Comunis Aretii prediclis inlerfui et ut supra scri-
ptum est per ser Nucium notarium raeura rogatus scripsi el plublicavi.
764.
Consiglio generale dei (Juallrocenlo del Comune di Arezzo: ì'atifica della delibera-
zione di cui nel documento precedente.
Arezzo - 5 febbrai» 1336. [R. Ardi. Fior., Diplom., Comunità di Castiglionfior.}.
In nomine Domini, amen. Anno Chrisli a nalivitate millesimo ecc.™" xxxv.i, indi-
elione mi'», die predicla quinta mensis februarii. Vocato et congregato Generali Con-
silio Ouatringenlorum Comunis Aretii ad. sonum campane et vocem preconum dicti
comunis de mandalo nobilis et sapienlis viri domini Francischi de Gallio polestatis
civitalis Arelii in palalio Comunis diete civilatis ut moris est proponit dictus domi-
nus Poleslas de consensu et aucloritale Prioris et offilii dominorum xii. gubernatorum
AK. 133GÌ CODICE DIPLOMATICO ti39
Comunis Arelii quod placcai ipsi Consilio et consiliariis quod slauliamenliim factum
per supradictos magnificuin militem dominum Perum Saccoiiém de Petiaruala imperia-
lem Vicariuin et geueralem dominum A'retinum et dictos dominos xu et Sapieiiles adiiin-
ctos videlicel iiii°'" pio qualibel porla lectum et vulgarizzaUim per me caiicellarium in
ipso Consilio sit ralum et fìrmum in omnihus et jjer omnia proni in ipso slantiamento
continetur auctorilale presenlis consiiii. Et quod lial dictus syndicus per dicium consi-
lium secundum formam ipsius slanliamenli; et super liiis petit silii (lari sannm et ntde
consilium prò Comuni Arelii.
Dominus Gorus domini Soffici uniis ex diclis consiliariis surgens in diclo Consilio
arengando dixit et consuluit super dieta proposila quod dietimi stanliamentum sii ra-
lum et fìrmum auctorilale presenlis Consiiii generalis et quod perpeliiam liabeal robo-
ris firmitatem in omnibus et per omnia prout in i|)so stauliamenlo et proposita con-
linetui . Et quod fiat syndicus per dictum consilium ad absolvendum et libeiaitdum
dictum Comune Castillionis sicul in ipso slanliamento et proposita continetur. Et quod
Cancellarius comunis Arelii possit instrumentum syndicalus ponere et compiere ad sen-
sum dicli domini Peri vel sui sapientis semel et pluries prout i[)si(*) domino placuerit.
Sere Feus Vannis unus ex diclis consiliariis sui'gens in diclo Consilio arengando
dixit super dieta proposila quod dictum stanliamentum sit latum et firmnm. Et (piod
dictus syndicus fiat secundum formam ipsius stantiamenli et secundum mandatum ip-
sius domini Peri dicens et concordans se in omnibus et per omnia cum diclii et Con-
silio domini Gori predicli.
In reformatione cuius consiiii facto et misso parlilo per me cancellarium de levando
ad sedendum de voiunlate et mandalo proris et dominorum xii., placuil omnibus de
dicto Consilio nullo discordante, in quo Consilio fuit nuraerus consiliarioium qui requi-
runtur per formam statuti Comunis Arelii et satis ultra, id quod diclnm, consultum
et arengalum fuit per dictos arengalores super dieta proposita. Et sic exlilit reforma-
tum .
Et ego .Nucius ser Rosadi magislri Venture Arelii civis imperiali auclorilate nolarius
et nunc scriba et vicecancellarius Comunis Arelii sub infrascripto sere Veiio cancel-
larlo dicli Comunis prediclis inlerfui et ea ut supra legilur subscripsi et plublicavi.
Ego Verius olim Mini Borestauri de Aretio imperiali auctorilale index ordinarius
alque nolarius et nunc cancellarius Comunis Arelii prediclis omnibus interfui et ut
supra legitur rogalus legi et subscripsi et plublicavi simul cum diclo ser >'ncio noia-
rio meo.(l).
{•) ipso.
(1) Nel iriargine inferiore v' è la noia: Confirmat Consilium per adiunctos domini Petri quod dominus
Petrus solus possil disponere cum sindicho (facto) per dictum Comune Aretii.
OiO DOr.tlMKNTI Pili l.\ smiilA I)' AKKZZO ["Go.
765.
Il Comune di Arezzo, e cioè il l'ndestù, il Priore, i Signori Dodici ed il l'onsifilio
designano i Sindaci per l' alfrancamenlo del Comune di Cosliglion Arelino dalla
sommissione, di cui nei documenti jirecedtnli.
Arozzo ■ 5 fehbriiio !;$!{(!. [U. Arcd. Kior., l)i|iloiii., ComiiniUi di CiisliijUimlior.'\.
Ili margine: Constitutio .■iiwliruriim farla jin- Comune Aretii ad Ulicmiulam Cumnnc CastilliouL'ì.
Ili nomine Domini :imen. Anno Chrisli a nalivilale Millesimo ccc° xxxvi, indiclione
quarla, dio (|uinla mensis februarii predicla. Nobilis et sapiens vir dominiis Francisclius
de Gallio polestas civilalis Arelii simtil ciini Priore et officio dominoriim xii., Consi-
lio el consiliai'iis ibidem pioscnlihns et ciini eorum auctorilate, licenlia et decreto. Et
ipsi Prior t'I ollìcinm dominornm xii., Consiiiiim et Consiliarii i)ifidicti nna ciim dicto
doniiiio Polestale et ipsiiis auctoritate, licentia el decreto, nomine et vice Comunis Are-
tii, sponte, scieiiter et de piena et comuni concordia, nullo contradicente, facto et misso
parlilo de levando ad sedendum jier me cancellarium infrascriptuni, ut moris est, fe-
ceniiit. conslituerunl ("), ordinaverunt el creaveriint, proni de iure et facto melius
potuei'Uiil et efficacius valere possunt, Bonum Restori et Biancarinum Bianchi precooes
r.omnnis Arelii ibidem presentes et mandatum recipientes et quemlibet ipsorum in solido
eorum et dicli r.omunis Arelii veros et legiplimos Sindicos, procuralores et numptios
speciales ad absolvendum el liberandum Comune el universitatem Caslillionis Aretini a
submissione, promissionibus et obligationibus facla et factis per ser lohannem Giacche
Ranerii de Caslillione syndicnm dicli Comunis et universitatis Caslillionis Comuni Are-
lii vel allori persone recipienti prò ipso Comuni tempore venerabilis patris domini
Guidonis Dei gratia lune Episcopi et domini Aretii el tempore polestarie Ughetti de
Sassonibus de Forlivio honorabilis potestatis civilalis predicle, de quibus submissione et
promissione ap|iaret publicnm instrumentum scriptum manu olim Ser Lancini Andree
notarli de Grassis, lune cancellarli Comunis Aretii sub anno domini Millesimo ccc"'"
xxiiii'°, indiclione seplima, die quinta aprelis. Et de sindicatu dicli ser lohannis ap-
paici manu ser Rugerii Lomi sub anno, mense et indiclione predictis. El ad reducen-
dum dicium Comune el homines Caslillionis Aretini in eo stalli, in quo erant tempore
diete submissionis, promissionis el obligationis et ante. Et hoc gratia et amore et ut
Comune el homines diete terre Caslillionis ad defensionem diete terre et ad honorem
et statum Comunis Aretii fortius animentur. Et prò dampnis que dictum Comune et
homines Caslillionis Aretini subslinuerunt et substioent occasione guerre qne est Inter
Perusinos et Cortonenses ex una parte et Arelinos ex altera. Ila tamen quod iura et
pacla que Comune Aretii habebat tempore diete submissionis et ante in terra dicli Ca-
slillionis et cum Comune ipsius terre remaneanl integra el illesa el in sui roboris firmi-
•) Nel ms. è ripetuto 11 coiistitiierunt.
A!S'. I33GJ CODICE DIPLOMATICO G4I
tate ex lUraqiie parte Et per hiiiusmoili alisolutionem et liheratioiiem ilicla parta et
iura in aliqiio non ledantur. Et ad promiclendum prediclam absoliilionem et liberatio-
nem habeie ralam et fìrmam sub pena et ad penam milln marcharum argenti, et ad
obligandum bona et iura dicti Comunis Aielii prò predicti-ì omnibus et singulis obser-
vandis. Et generalitcr ad omnia et singula farienda et promictenda in predictis et Circha
ea que oporluna et necessaria erunt, etc, dantes et concedentes dictis Sindicis et eorum
cuilibet in predictis et contra predieta plenum, liberum, et generale mandatum, etc.
Ouibus omnibus sic peractis dominus Magnificus miiex dominus Periis Saccone de
Petramala Yicarius et generaiis dominus Aretii sedens prò tribunali in dicto Paiatio
Comunis in dicto Consilio vigore vicarialus sibi commissi per imperatoriam maieslatem
et vigore dominationis sibi date de civitate et comilatu Aretii per formam statuti diete
civitatis, omnia et singula predicta ralidcavil et adprobavit. El in hiis auctoritatera
suam inlerposuit et decrelum.
Actam in civitate Arelii iti Palalio Comunis diete civitatis presentibus ser loliànne
ser Barlholomei de Amelia socio dicti domini potestatis, ser Marcello Nardi de Coffìa et
ser Cola Aposlolini de Callio notario ad , sor Naldo domini Fieselii de Bliblena
notarlo plani Lapi Ugolini de dicto loco et facobo Folci de Busulcis de Burgo Sancti
Sepulcri teslibus ad liec liabilis el vocatis.
Arezzo, 6 febbraio 1336 — In margine: Dedaratio domini Vetri quod Comuni' Castilioms absolvatur a
submissione, ecc.
Item eisdem anno et indictione, die sesto mensis februarii predicli. Magnificus
Miles dominus Perus Saccone de Petramala iuiperialis vicarius et generaiis dominus Ci-
vitatis et Comilatus Aretii exisiens in camera sua coram infrascriplis nobilibus et sa-
pientibus civibus arelinis, 'videlicet domino Tarlalo, domino Ruberto de Petramala,
domino Bieho de AlbergoUis, domino Amgelo domini Corbeci, domino lohanne Baron-
cini, ecc., et aliis pluribus. Sequens formam stantiamenti et reformationis predicle
declaravii, mandavil et voluit quod Comune et nniversitas Castillionis Abetini per Sin-
dicum Comunis Arelii ad hoc spetialiter constilulum a summissione, obligalionibus et
promissionibus factis per ser Vannem (iiucclie Sindicum dicti Comunis Castillionis Co-
muni Arelii seu alteri persone recipienti prò ipso Comuni absolvatur et liberelur. Et
reducatur et reponatur diclum Comune et universitas Castillionis in eo statu in quo
erat tempore diete submissionis et ante seoundum formam sindieatus Comuni Aretii,
ut nielius de iure valere possit, ila tamen quod iura et paeta que habebat Comune
Aretii in terra Castillionis et cum Comune diete terre tempore diete submissionis et
ante ab utraque parte firma et rata remaneant et illesa.
Ego Nucius ser Rosadi magistri Venture aretinus civis, imperiali auctoritate notarius
et nunc scriba et vieecaneellarius Comunis Aretii sub infraseriplo Ser Verio cancellario
predictis omnibus interfui eie.
Ego Verius olim Mini Borestauri de Aretio imperiali auctoritate index ordinarius
atque notarius et nunc cancellarius Comunis Aretii predictis omnibus interfui eie.
Lechim et ascnltatnm fuit diclum exemplnm sive copia cum sito aidenticho originali coì'am
sapienti et discreto viro ser Donato notario olim Bencevennis de Aretio vicario in Castillione
Aretino prò magnifico milite domino Tarlato de Petramala honorabili palesiate Castillionis Aretini,
€42 DOCUMENTI PER LA STORIA d' AREZZO [765-766.
sedente pm Iribuiiuli in Palalio l'elronis, ubi dictus vicarius movabalnr ad ivs reddendum. Qui
vicaritts, audito quod dictum e.veniptnnt concurdabal cum diclo anlenlicho orriginali, idcircu suam
et Comunis Cnstillinnis auctoritatem interposuit el decretimi sub anno Domini a nalivilnle Mil-
ìesinw trecentesimo tri;jesimosesto. indictione mi'*, tempore domini lìenedicli pape xii residenlis.
die xxvii mensis maii. presentibus scr Christofuro ser l'ederigi et Vanne Cennis de Castillione
testibus habilis, vocalis el mgalis.
Et ego Simon condam ser Bruni iiotarii olim Baldi de Castillione Aretino imperiali auctoritate
index ordinarius adque notarius diclam copiam sive exemplum una cum infrascriplis ser Petra
et ser Amgelo coram dicto vicario aschultavi et legi. et quia unum cuvi reliquo concordare inveni
ideo me in testem siibscripsi.
Et ego Petrus condam (iuiducii de Xicholis de Castillione Aretino imperiuU auctoritate no-
tarius et iudcx ardinarius diclam copiam sive exemplum una cum supradicto ser Simone et
itifrascripU) ser Angelo coram dicto vicario legi el aschultavi. el quod cum dicto originali con-
cordare inveni ideo in teslum me subscripsi.
Ego Amgelus olim Vannis ser Comperi uti de Castillione Aretino imperiali auctoritate notarius
et iudex ordinarius prediclam copiavi sive exemplum una cum ser Simone et. ser Pelro notariis
supradiclis cum suo autenticho originali vidi, legi el ascullavi, el quia unum cum alio concordare
inveni idcirco in testem me siibscripsi et scripsi et plublicavi [\].
7G6. «
Il Sindaco del Comune di Arezzo, a ciò delegalo, dichiara sciolto il Coniune di
Castiglione Aretino dalla predetta sommissione al Comune di Arezzo.
Arezzo • 6 febbraio 1336. [R. Arch. Fior., Diploni., Comunità di Castiglionfior.'].
In margine: Qualiter sindicus Comunis Aretii ad hec constitutus secunditm declarationem domini Peri
liberal Comune Castillionis a submissione.
In nomine Domini amen. Anno Christi a nativitate Millesimo trecentesimo Iregesi-
mosesto, indictione quarta, sanclissimo palre domino Benedicto papa xii. et serenissimo
principe domino Lodoycho Romanorum imperatore semper Augusto vigentibus, die
sexto mensis februarii. Bonus condam Ri_.-iori preco Comunis Aretii sindicus, procurator
el numptius dicti Comunis Aretii ad hec spelialiter et legiplime costitutus, sicut apparet
de sindicatu ipsius manu ser Verii notarli et cancellarii subnotati, 'sindicario et procura-
torio nomine dicti Comunis costitutus in presentia Magnifici Militis domini Peri Sacconis
de Petramala imperialis Vicarii et generali? domini Aretii, absolvit et liberavit Comune,
universitatem et homines Castillionis Aretini, el dominum lohannem domini Ranerii,
Mililem Angelum Bindi, Guelfum Castellucii, ser Ac.q.nm Vannis, ser Nicolaum lacobi
et ser Amdream Donati de Castillione predicto ambaxialores dicti Comunis recipientes
(I) Questa ordinanza segue immediatamente alla precedente deliberazione.
AN. 1333] CODICE DIPLOMATICO 643
et slipulantes prò diete Comuni {'.aslillionis Aretini, a summissione, promissionil)U« et
oblìgalinnibns olirti factis per ser loliannom riiiii;clie Uancrii de Castillione tunc sindi-
cum ci procuralorem Comnnis dicli Castiliionis Comuni Arelii vel alteri persone reci-
pienti prò dir.to Comuni tempore venerabilis patris et domini domini Guidonis de
Petramala tunc episcopi et domini Aretini et tempoie poteslarie Ughetti de Sassonibus
de Forlivio, tunc honorabiiis poleslalis civiialis predicte, ut de dictis submissione,
promissionibus et obligalionibus apparet piiblicnm instrumentum scriptum manu ser
Lancini notarli de Grassis lune Cancellarii Comunis Arelii sub anno Domini Millesimo
eco" xxmr, indictione seplima, die quinta aprelis, et de sindicaln dicli ser lohannis
Giucche apparet publicum instriimenliim scriptum manu sor Rugerii Lomi notarli de
Castiilioiie. prediclo sub dictis Millesimo, indiclionc et mense. Et reduxit dictum Co-
mune, universitalem et homines Castiliionis predicti et dietos ambaxiatores recipienles
et stipuiantes prò dieto Comuni Castiliionis in eum slatum in quo erant tempore di-
ctarum 'summissionum. promissionum et obligalionum et ante. El hoc gralia et amore.
Et ut Comune et homines dicli Castiliionis ad defensionem i[)sius terre Castiliionis et
ad honorem et staUim Conuiiiis Arelii fortius animenlur. El prò dampnis que dicium
Comune et homines Castiliionis predicti subslinuerunt occasione guerre, que est inler
Perosinos el Corlonenses ex una parte et Aretinos ex altera. Ita lamen quod iura et
pacla que Comune Arelii habebat tempore diete submissionis et ante in terra dicli Ca-
stiliionis et cnm Comune ipsius Castiliionis ex utiaque parte remaneant integra et
illesa el in sui roboris firmilale. Et quod per huiusmodi absolulionem et liberationem
el reductionem dieta pacla et iura in aliquo non ledantur. Quas quidem absolulionem,
liberationem et reductionem, et omnia el singula suprascripta diclus syndicus sindica-
rio nomine quo supra promisil et convenil dictis ambaxiatoribus recipienlibus et sti-
pulantibns prò dicto Comuni Castiliionis firmas et ratas habere perpetuo et tenere, et
non conira facere vel venire aliqua ratione vel eausa sub pena et ad penam mille mar-
charum argenti; que pena loliens commictatur et exigi possit quoliens esset in aliquo
contra ventum, et ea soluta vel non, rato semper et firmo hoc manente conlractu. Et
renuptiavii dietus sindicus nomine quo supra exceptioni dietarum absolutionis, libe-
rationis et reduelionis non faclarum ut dictum est, doli, mali, conditionis indebite,
sine causa et iniusta causa; rei non sic geste, huius conliaclus non sic celebrati, et
omni alii legum, iurum et statulorum auxilio prò ipso sindico seu Comuni Arelii contra
predicta vel aliquod predictorum in aliquo facienti, [)ro quibus omnibus et singulis
firmiter observandis el adimplendis obligavit diclus sindicus nomine quo supra dictis
ambaxiatoribus stipulanlibus prò dicto Comuni Castiliionis omnia el singula bona et
iura dicli Comunis Arelii presentia et fuclura. Cui sindico sic volenti et facienti pre-
cepi ego notarius subnolatus quod predicta omnia et singula per guarentisgiam debeat
observare.
Ada fuerunt predicla in civitate Arelii, in domo predicti domini Perii vicari! et do-
mini Arelii, presentibns magnificis militibiis dominis Tarlato et Ruberto de Petra-
mala, domino Bicho de Albergoltis, domino Angelo domini Corbeci, domino lohanne
Baroncini, domino Galitio de Ancona, domino Volglia magistri Amdree, domino lacobo
de Bliblena, domino Bonaiuncta ser Guadangni et domino lohanne Bellini et domino
Goro domini Saffini indicibus et civibus arelinis, teslibus ad hoc habilis et vocatis.
644 DOCUMENTI l'KR U STOKIA d" ARKZ70 [766-767.
Ego Amgelus olini Vannis sere Compiuti de Caslillione Aretino imperiali auclorilate
iudex ordinarius alque nolarius, et nuiic cancellarius Coiiiuiiis Castillioiiis Aretini, om-
nibus siipradictis interini, et ea rogatus Ht supra legitur simul cum sere Verio Mini
Borestauri de Arelio et ser ^ucio eius notarlo qui fuerunt rogati una mecum (I).
767.
Sentenza data dal potestà Francesco di Cagli, colla quale sono condannali all'estremo
supplizio alctini che tentarono ribellare il popolo contro la signoria di Piero
Saccone Tarlati e tradire la città ai Perugini.
Arezzo, Palazzo del Coniane • 10 febbraio 13S6. [K. .Vrcli. Fior., Diplom.,
Olivetani d' Artzso].
mm. 236X309.
In uomine Domini avien. Hoc est exemplum sive copia quarundam (?'. condempuationum Co-
muuis Arelii facUirìim et latariim per duminiim Franciscitm de Gallio poteslatem civilalis et
districtus Aretii prò dowinn Piero de Petramala l'icario et domino Aretino sciiptum maini
ser de Gallio et exemplalnm per me Ranucium notarinm infrascriptum, quaritm quidem con-
dempnatioiium et inlilidationum ipsarum tenui- lalis est.
In Dei nomine amen. Hee sunl condenpnaliones et condenpnalionis sententie cor-
poraliter date, late et sententialiter promulgate per sapientera virum dominum Fran-
cischum de Gallio honorabilem potestatem Comunis civilalis Arelii et iudicera mallefì-
tiorum dicti Comunis prò magnifico milite domino Piero Sacchone de Petramala imperiali
vicario et generali domino aretino, de Consilio et deliberalione sapienlis viri domini
Tomassi de Mercatello generalis vicarii dicli domini, contra infrascriptos per infrascripla
mallefitia, scripta et leda per me Colam de Gallio notarium per dictum dominum Pierum
ad malleiitia depulatum sub anno Domini a nativitate ciusdem Millesimo CCCxisvi",
indiclione mi*, tempore domini Benedicli pape xii", et serenissimi principis domini
Lodovici dei gratia Romanorum imperaloris semper augusti, diebus et mensibus infra;
scriptis.
(I) Alla copia di questo documenio, CTidenlemenle incompiuta, segue nel recto dell' ultima carta dell' in
serto, donde abbiamo riportato tutti i documenti relativi alla liberazione del Comune di Castiglione Aretino
dalla sommissione al Comune di .\rezzo, il frammento, che giova qui trascrivere: « De ollìcio, arbitrio et sa-
lario Magnifici Militis domini Perii de l^etramala. Rubrica. — Statutum et ordinalum est ut civilas Aretina,
comitatus et districtns eiusdem in pace et tranquillitate regatur, et ut quilibet- in sua iustitia conscrvetur et
a nemine oprimatur, quod magnitìcus et potens .Milex dominus Perus de Petramala habeal nieruni et mistum
imperium et omnem iurìsdictionem in dieta civitate eiusque comitatu, terretorio el districtu.
tt Item quod dictus dominus Perus possit et sibi liceat facere statata, ordinamenta, provisioues et decreta
prout sibi placuerit, Icges comunes el statuta facla et facienda observarc vel non observare, in totum vel
in parte corrigere, interpretari et declarare prò suo libito voluntatis. Et quicquid statuerit, ordinavcrit et
decreverit quoquo modo, habeat plenissimam firmitatem et prò statuiis et legibus observetur, non obsiante
aliqua lege vel iure, statuto vel ordinamento [Icge], que in contrarium loquerentur, salvo quod alicui persone
non possit datia remictere vel largiri. Item habeat etc. ».
AN. 1336] CODICE DIPLOMATICO 645
Nos Fiaiicischus de Callio potestas piedictus prò tribunali sedentes in palalio dicli
Comunis ad soiiluin banchum iuris, infrascriptas coiidfinpnaliones et condenpnalionis
senteiitias contra iiirrasi:ri[)los prò inrrascri|»tis mulleliliis, (hiinus et proferiiims iti liiis
scriptis et senlenlialiler in Imiic modum. || Biiuitiiii lacopi s[);ularii dictum fralrem
rauliniim et Arlinum Cambii de contrala Buigi Stiate in nostra pre&enlia ad infra-
scriptas sententias aiidiendum personaliler constilutos, prodilores eorum Comunis et
patrie, contra quos et (|iiemlibet ipsorum processimiis per in{|iiisilioneiii ex nostro et
nostre curie offilio et nuiliefiliorum, in eo, de eo et sn|)er co qnod l'ama pnblica pre-
cedente et clamosa insinuatione refeienle ad aiires iiostras et nostre curie pervenil,
quod predicti Brunus et Artinus, diabolico spirilu difeti et vestigati, Doininum |)re oculis
non habendo, una euiii Naido bambacario et Sancii l;djro et (|iiibusil;ini aliis sotiis,
semel et pluries tractaverunt prodere diclain civilatein et slalum ipsius mutare et tur-
bare ac ipsam mietere in manus inimicorum dicli Comunis sive Perusinorum et alio-
rum inimicorum dicli Comunis, el habito dicto Iractatu tempoiibus et locis in i[)Sa
inquisitione contentis, lìrinaverunt exequi dictum liactatuni et piodimentiini, et inler se
predicla iuraverunl: l'aclisque dieta deliberatione el iuramenlo dictus Sancii el Brunus
diclus fraler Pauius el Naldus iverunt ad iNaldum selaiolum, cum quo primo per multa
tempora ante firmaveraut dicium prodiraenlum, el habilo cnloquio cuni dicln ^'ardo
de modo tenendo in dicto prodimenlo, fiimaverunl cnm eo habere insigna Comunis
Arelii et gridare: Viva el popolo et moriatur gabella; credentes dictum populiim diete
civilatis secum habere ad diclam vocem et rumorem et expellere dicium Pierum et
eius complices et sequaces et ante diclnm rumorem facere inmicti et inmiclere ignem
in diversis parlibus diete civilatis sive in Fordeponte et in contrala Crucifere, ad por-
lam Stufi, in burgo Classarle, retro sanctum Yilum, in quodam paleario ibi existenti;
et facta dieta expulsione cum insignis dicli Comunis exlrahere el elevare insigna
ghelfa, cum ipsis insignis immiclere genles Perusinorum el alioriim quorunidam ma-
gnatorum de contrala per porlam saiicli Spiritus, seu Culcitronis, el ilerum currere
dictam civiialem el ipsam civilatem reformare ad parlem ghelfam el ad velie Perusi-
norum el aliorum magnatorum cum quibus traclabant; el liabila dieta deliberatione
el firmato dicto modo Inter eos, dicium tractatum habendo cum Perusinis el aliis, com-
miserunt ut gentes suffìcienter ad eorum poslam possent habere dicto Nardo el cui-
dam alteri cuius nomen ad presens tacetur prò meliori, commissoque diclo tractatu,
Naldus predictus ad petitionem dicli iNardi emil quandam banderiam in qua erant
signa ghelfa, sive gilli el rastrella, ut minor esset suspilio si invenirunlur penes eos,
cum rnullis temporibus sletit apud IJonalnm piclorem publice el palam dicendo semper
ad lerrainum banderiam Comunis haberenl ad eorum lerminum (*); emplaque dieta
banderia el firmato termino cum inimicis Comunis Aretii supradiclis de volunlate Sancii,
fralris Pauli, Arlini, Nabli et ser Bandini el quorundam aliorum qui lacenlnr, accidit
quod dominus Pierus predictus se asenlavit a dicla civitale propter novitatem Lippiani
cum stipendiariis dicli Comunis et lune [predictus Brunus, fralei] Pauius et Artinus
cum, supradiclis Naldo et ser Bandino dixerunt Inter se el firmaverunt exequi dictum
traclalum el non araplius dicenles inter se quod lempus erat propter absenliam
(•) Sic.
<)i(ì DOCUMENTI PKR I.A STORIA D' AltKZZO [767-70)8.
domini Pieri el iiiioil nn'liiis et comodiiis poterai lune fieri. F.l liiin: fr.itt;r l'.iuliis pre-
flicius el Giialiliis dixerniit [rediotis sniiis: Nos iltimiis ad Nariliim predicium, cui rom-
inis.sii.;. eral dicliis Iractalu.^ et direraiis ei (iiiod solicitet id f|iiod est sDiicitaiidum
per eiim, et nohis iiisigna del (lomuiii.s el alia ciim qiiihus faciamiis diclam novila-
lem siciil [qiiod] deliberatiim est el staliilum a prediclis i^oliis de volunlalo eoriim.
Predicli froler Pauliis el (Inaldiis ivenuil ad dicimii ÌNardum .selainlnm el silii dixeninl
omnia supradicta diccntes sihi el afììrmanle.s (itiod piedicliis scr Baridinus, Artirius el
Sancii el celeri inleiidehanl omnino ad perfectionem et expeditionem dicti liaclatus,
el (]uoil non inlendehanl ullerius prestolari tnin propler absenliam domini Peri el
equilum Inni eliam qiiod timebanl ne prepoller<ìliir dictus tractalus. Et lune diclus
Nardu.s sinnil cnm alio qui lacelur ad presens dixit eisdem: quod est quod dicis? non-
dum venil lorminus; nunc, non posselis Tacere nec perficere quod intenditis: preslola-
mini; non amale freitam, quod posseli.s turbare Iraclalum el impedi illud quod desi-
deravimus per multa tempora; el dico vobis quod terminus est bine ad iiii"' dies nec
ullerius poleril diferri. Et lune, predicli Naidus el fraler Paiilus recedentes ad sotios
dixerunl eisdem: ^'ardus el alius quem scitis dicunl omnino quod non est tempus nec
dum venit terminus. Ouibus auditis predicli ser Bandinns, .4rlinus el Sancii dixerunl
el inler eos (irmaverunl omnino intendere ad diclam novilatem el dixerunl dicto Nardo
sin^rnlariler nt divisim qniiibet per se: Non timeas Narde, quod nos tenebimns civila-
lem lanlum in rumorem quod genles possint venire nedum de Perusio, sed a Roma;
el non obslanle condiclione Nardi el sotii, firmaverunt diclam novilatem incipere el facere.
El pelierant a diclo Gnaldo banderiam quam emerat ad petitionem dicti Nardi propter
dictam novilatem. Qui Gnaldus dixit eisdem quod non credebat quod faceret prò eis
banderiam habere in principio rumoris quod erat in ea insigna guelfa, sed quia non
poterai habere a diclo Nardo insigna Comunis et portavit ad domum dirli Sancii ('); et
ibi predicli .Artinns et fraler Paulus, Sancii et Gnaldus actaverunt diclam banderiam in
qu:idam asta, et sera veniente predicli Artinus, Sancii, fraler P.tuIus et Lazarus de Al-
bororo inciperunt (M dictum rumorem, exeunles cum dicla banderia de domo dicti Artini
gridantes: Viva el popolo et moriatur gabella, secundum modura el ordinem per eos
fìrmatum; et immiserunt ignem in burgo Pignatte et in porta C.rucifere in quadam
domo iuxla domum sancii Apollenaris, et currerunt usque ad hospitale de Ponte, pia-
team sancii lacopi, animo et intentione rumpendi statum diete civitalis, ipsamque pro-
dere ac etiam in manus inimicorum sive Perusinorum et quorundam dominorum ma-
gnalum de dieta contrata inimicorum dici! Comunis, et exlraere ipsam civitatem de iuris-
dictione et fonia imperatoris et de dominio snpradicli domini Pieri et ipsam civitatem
ad partem ghelfam reformare, el animo derobbandi et expellendi omnes el singulos qui
se ad predicla apparerent rumore et tradimento supradiclo, nec non lese maiestatis
ac etiam incendii contra ius et iusliliam, el contra bonum el pacificum statum diete
civitalis, et contra formam Statuii et ordinationes ipsius Comunis, et in danpnum et
preiudicinm ipsius Comunis et pericuium omnium et singulorum hominum dicti Co-
munis commiclenles. Que omnia et singuFa Constant nobis vera esse propler eorum
el cuiuslibet eorum confessionem coram nobis in iudicio sponle faclam. Quibus datus
(•) Sic.
AN. 1336] CObICK DIPLOMATICO (H?
et assignatiis fuit cerliis lermiiius, iam olapsus, ad oonim el cuiuslibel ad defefìiio'iiom i^")
facieiidain; el nullara leceriuit legiuimam, ut liec et alia in actis curie malloiìlioium
plenius coiilinentur. Ideo quod strasginenlur ad caudam asini et ipsi (iucanlur ad locum
iuslilie, et ibi propaginenlur siiij lerrani sicul et laliter (|uod penitns moriantur, et
pub.... omnium bonorum suoriim que ex nunc prò piiblicatis et corporata inlelligantur,
filiis dumlaxat ligatis et portione servala, secundum iiis el formam Statuii et ordina-
menti dicti Comaiiis et ex arbitrio in iiac parte nobis concesso et omni modo, iure
et via quibus melius possumus in Iiiis scriptis senlentialiter condenpnamus.
Late, date el senlentialiter pronun|iliale fuerunl diete condenpnaliones el conden-
pnationis sententie per supradiclum doniinum poteslalem prò tribunali sedenlem in
palatio dicti Comunis ad baochum iuris, in generali Consilio Quatuorcentorum ibidem
ad sonum campane vocemque preconis mandato dicli domini more solito congregato,
el scriple el lede per me Cholara Aposlolini de Callis nolarium ad maHelitia per di-
ctum dominura rierum depulatum sub anno Domini, indiclione et tempore supradictis,
presentibus domino Iacopo de Bibiena, domino Volila, domino lohanne JJeltini, Blan-
carino et Bono preconibus et pluribus aliis testibus ad hoc vocatis, rogalis, die x
mensis februarii. Et ego Choia Aposlolini de Gallio imperiali aucloritate notarius et
nunc notarius mallefiliorum itredictas condenpnaliones el senlentias in diclo Consilio
legi, scripsi et publicavi.
Ego Rauucius filius quondam Ristori de Ai-eiio imperiali aucloritate nolarins et index ordi-
narius prediclum exemplum proni in suo autentico originali conlineri iuveni fideliler tran scripsi
et exemplavi nichil propter quod subslautia ivsarum condenpnutionum in aliquo ledi posset et
una cum ser legi el ascxdlaui el quod unum cum alleru concordare iuveni ideo me subscripsi.
768.
Benedetto XII informa il Comune di Pervgia d' avere scritto a Mastino della Scala
che non rechi alcun presidio di militi ai Aobili di l'ielr amala.
Avignone • 22 aprile 1336. [.\rcti. Comiin. di Perugia, Bolle, n. 107].
mm. 523X338. - Pergamena ben conservata: ancora vi resta appesa la bolla plumbea in buono stato.
Benediclus episcopus servus servorum Dei dileclis filiis Comuni civitatis Perusine
saiutem et apostolicam benediclionem. Habet sancla mater ecclesia causam magne di-
leclionis in vobis ex eo quod vos S|)eciales ipsius filli el fideles a longis retro hucus-
que coQlinualis temporibus erga eam promplis animis, fidelibus et indefessis iaboribus
claruistis, et iugiter successus continuando successibus ad ea que creditis cedere in
honorem et exaltalionem eiusdem ecclesie fervenlibus animis insudatis. De quibus
\os et civitatem vestram non absque magne laudis et commendalionis preconio magne
dileclionis affeclibus prosequenles, graliarum vobis referimus actiones; el ne, quod
absil, laudabilia vota vestra cuiuspiam obieclu in predictorum successuum prosecutione
impedimentum recipiant, scire vos cupimus, quod dileclo filio nobili viro Mastino de
(•) sic.
(US DOCUMKNTI PF.R I.A STORIA D' AHEZZO [768-709.
la Scala capilaiieo verononsi per lilleras noslras elficacitor sciibimus, quod ipso nolji-
lihus (io Pi'lramala ile Arecin iiiillum prosifliiim mililum, noe peiiitiim armaloriim im-
piMiiJal, jM-esertim ciim ìiiUm' vos ci eiiin nulla fui! Iiactonns causa discunlio nec oxislat,
qiie in ilinriim subsidio coiilra vos eum debeat comniovcre, iiluies alias causas in
eisdem lilleris inserenles, ex qnibus illum ciedimus ab huiusmodi indebita suceptione
ijueiiaiiim ronsulcins abstineio. debeie, quam ciitn periglilo giierras suscipere alienas.
Dalma Avinioiie, x kl. mali, poiitiliratus nostri anno secando.
769.
l'ropiisle iiirialr da Vino Sacame r. da Tarlalo da Pelramala alla Signoria di
Firrnze per formulale il trattalo della cessione, che intendono (are alla mede-
sima, della ciltà di Arezzo.
Arezzo - 27 ireiinaio 1337, |Arcli. di St. di Fir., Capitoli, voi. L, ec. I, 11].
Due jjrandi enne bambagine in folio: nel tergo della seconda: Prima capitala petitorum per dominum
Petrum Sacconem et consortes de Petramala super concordia cum Comuni Florentie prò negotiis Arelii.
Un' altra copia (v' r scritto a tergo della quarta pagina bianca: secunda) è in foglio grande, ma vi
manca un foglio intermedio, e vi termina al capitolo wu.
In Dei nomine amen. Onesto è quello che sejntende de fare ad honore et riveren-
tia del populo e del Comune de Fiorenca per messere Pieio e per messere Tarlato et
per li loro consorti.
I. In prima eh' elli intendono avere ef Comune e popolo di Fiorenca per signori e
|)er maggiori, e eh' elli per v .inni prendano la signoria d' Areco e del contado cum
li infrascripte conditioni.
II. Prima che debbia esser podestà d' Areco uno popolare da Fiorenca guelfo el
quale piacerà a messere Piero, chiamandosi de sei in sei mesi, cum lo salario e fa-
niellia ordenala, o che al populo de Fiorenca piacesse de ordeiiare de nuovo. E eh' el
detto podestà debbia esser chiamato per messere Piero li primi o li secondi sei mesi,
tanto che li fiorentini conosieranno la fede sua et di suoi; et da inde in' su, cui pia-
cerà al Comune e populo de Fiorenza.
ni. E che per lo populo de Fiorenca ce sia uno capetano de guardia cum ce. ca-
valieri italiani et cum ce. pedoni e più e meno come piace al populo de Fiorenca.
Domandasi per li primi sei mesi Currado o Vanni de messere Venceguerra da Pi-
stoia e per li secondi sei mesi possa messere Piero nominare capitano (") guelfo e
sottoposto al Comune e populo de Fiorenca come de sopra dice del podestà.
iiii. Domandasi che le masenade le quali mandarano ad Areco sieno italiani e guelfi,
et contentariesi che li conestabili fossero:
(•) Sic.
aN. 1336-1337] CODICE uipi omatico 64D
Cuccio Tolomei Loiio da Montecchio
(ìuerrieri da Monte Cuccari Dorano Bruno da Sena
Acoi'sino da la Torre Ruberto de messere Cura e
Regolino Tolomei Faniccia de li Obbizi
e nomina costoro per li più coiilidati del Comune de Fiorenca, ma non possano
avere compagni d' Arerò né del contado; e che d' Are^o né del contado ninno possa
avere soldo né provigione secreta né palese da questo Comune.
V. Domandasi che Areco se regga a Comune e che tutti li conselli sieno comuni «1«
guelfi et de ghibellini, et tutti li offitii per metà ugualmente.
VI. E li XII che governano Pistoia governino Areco.
VII. Domandasi che tutte le rasgioni del Comune de Areco in c"rtà, in contado e de
fore sieno mantenute e raquistate per lo Comune de Fiorenza si eh' elle possano ve-
nire al dominio del populo de Fiorenza come sarà esso Comune d' Areco, non imper-
tanto impacciandose de le terre de messere Piero né di suoi.
vili. Domandasi per bene e per pace del Comune d' Areco e de tutta la provincia
che messere Buoso vescovo d' Areco e tulli li altri de la casa deli libertini e Pacci e
Conti da Montedollio, Boccognani e Nieri da Faggiola, né .sua hereda, li fìliuoli del
conte Federigo de Montefeltro non possano habitare né venire in la cita d' ArefO e
sieno mandali a confine fore del contado per iiii" anni, quelli di predecti che sono
citadini o conladini; e ogne forteca eh' elli avessero in lo contado d' Areco se debbia
guardare per lo Comune de Fiorenca o veramente ilesfare. E questo non se intenda
per lo herede de Messere Nieri da Gaville, né de messere Acerrito né de Bettino
Grosso da Gaville, né per li filinoli de Passiera né de Bettino di Pacci né. per lo Zaf-
fecta d' Agnelo di Pacci, né per Dragoncino, né per li filinoli de Symone Pac^o, né
per li filinoli de .Mino de messere Ubertino che sono citadini.
i.\. E che ogne escito guelfo sia remesso e rebandito e goda li suoi beni e sieno
messi a li offitii e benefitii, exepii quelli da Mammi, li quali non possano maio (•) es-
sere rebandili, né renlrare in Caslillioni.
X. Domandasi che in lo contado d' Areco non se ret'accia fortei^a alcuna che hora
non sia fatta.
XI. Domandasi per messere Piero che AreQO se regga a populo e eh' elli e li suoi
consorti sieno traclati in Areco et in Fiorenca come populari, e che possano essere
a ogne offilio d' Areco come |)opulari, e debbiano essere exempli im perpetuo elli et
loro heredi et loro terre et le loro corti e ciò che tengono in Areco et in lo contado
e ciò eh' elli tengono fore del contado cum titnlo de rasgione sia defeso per li Co-
muni de Fiorenca et d'Areno in lo stato eh' elli lo ano. E se chovel C") 'ro {') è tolto
in lo contado d' Areco o de fore che sia loro di rasgione questi Comuni li aiutino a
raquistare.
XII. E eh' elli e le loro terre e le loro corti sieno im perpetuo exempte da dati!,
da gabelle e da ogne facilone reale e personale, e che in es.se possano usare ogne
loro rasgione e piena giurisdiclione come 'io piacerà. E eh' e! Comune d' Aie^o né
(•) Sic. {^} Nella copia seconda: covelle, voce del dialetto aretino, la quale significa: gualsivoeda
cosa o persona. (=| ro. come più Tolte io questo slesso docameoto è nei seguente, p»r aferesi non
consueta.
650 DOCUMENTI PER U STORIA »' AREZZO [■/69-770.
altro Comune né ottiliale né alcuna persona non se abbia a impacciate d' esse terre
né de guardia né de giurisdiclione né d'altro. E che né elli né loro liuomeni de le loro
(erre non sieno tenuti né debbiano pagare passaggio o gabelle d' alcuna loro cosa die
metessero in Arezzo o in lo contado o in quello de Fioreiica salvo che a Fiorenza o
in lo contado debbiano pagare gabella o passaggi de le loro cose come citadini de
Fiorenca e traclali il huomeni de le loro lene come |)opuiari de Fioren(;.a e d' Are^o.
E quello medesimo se intenda per li filiuoli de Andrea da Montaguto Barbolani e
per lo castello de Montaguto e per li loro fedeli.
xin. Domandasi cum ciò sia cosa che Castillioni Aretino sia leira per sé e non sia
tenuta al (.omune d' Areijo se non a uno censo de L. libbre e a fare hoste e messere
(Piero e messere) Tarlato ve abbiano case e podere, che piaccia al populo de Fiorenca
che li predetti el guardino v. anni a honore del populo de Fiorenza facendo Castillioni al
Comune d'Areco quello che dia.
xiiii. Domandasi che cun ciò sia cosa che le terre del Vescovado le quali se ten-
gono per loro non sieno sottoposte a la giurisdiclione del Comune d' Are^o, e li pre-
detti messere Piero e messere Tarlato li abbiano facte grandissime spese, che fine che
sarano perfeclamenle reconciliati cum la Chiesa o acordati cum chi fosse vescovo, pos-
sano tenere e fructare tre terre quali più 'ro('') piacerano de quelle del Vescovado e
tutte r altre vengano a le mani del populo de Fiorenza. E se 1' uno Comune e 1' altro
non le volesse, piaccia al Comune de Fiorenca d' essere contento che le tengano elliuo
come al presente fano, si eh' elle non pervengano a le mani de questo vescovo eh' è
nemico de 1' uno Comune e de 1' altro.
XV. Domandasi che messere Piero né suo' consorte (*) non possano essere confinati,
e se per ninno caso, el quale non averrà maio, per loro colpa piacesse al populo de
Fiorenza de trarli d'Areco, sia a loro licito de stare a le loro castella e in ogne luogo
e fore de le mura d' Areco, e altro più logne non possano essere confinati per niuno
modo.
XVI. Domandasi che in li benefitii li quali sono di filiuoli e nevodì de messere Piero
e di suoi, essi benefitii sieno mantenuti e defesi; li quali benefitii ano posseduto longo
tempo. E questo medesimo se domanda per li benefitii di loro amici.
ivii. Domandasi in aiuto de la guardia de loro castella e de loro persone xx. pa-
ghe da cavallo e cento de fanti a piei, le quali se paghino per lo Comune d' Are^o,
e de meno non potarieno fare; e messere Piero le partirà fra loro come li parrà, e
questo bia per tre anni tanto che avarano raconci li poderi e li beni loro.
xvui. Domandano che 'ro sieno racomandati li amici loro e che sieno bene tractati
per li rectori che ce verrano per li tempi cum ciò sia cosa eh' elli se ne potarano bene
fidare e sono huomeni de pace e leali e da bene reggere cum loro.
XIX. Debbiano li fiorentini comparare el Visconlado e ciò che ve ano quelli de Pe-
tramala per buono e sufficiente prec^o el quale sa Regolino e cosi debbiano compa-
rare la parte de Guidalberto e di fratelli per rata del prego a rasgione di xiiii" fiorini
d' oro.
(•) Nelle altre copie: Coro. (>>) sic.
AN. 133"] CODICE DIPLOMATICO 6o1
XX. Domantlasi che per pagare queste masenade prestino al Comune d'Arepo wm"
fiorini.
XXI. Domandasi che Guidalberto e li fratelli e li nevodi e li liliiioli del conte Guil-
lelmo sieno rebanditi a Fiorenza e eh' el populo de Fioren^^a li abbia per devoti amici
e per servidori e che li tracti gratiosamenie. E questo medesimo se intenda del conte
Iacopo da Sancta Fiora et de quelli da Baschi.
XXII. Domandasi che Regolino Tolomei sia restituito e defeso in ciò eh' elli a ìd
lo contado d' .4rero, e che li sia salva ogne sua rasgione eh' elli avesse cootra aretino
0 centra contadino d' Areco per menda di suoi danni o per qualunche rasgione.
XXIII. Domandasi de potere aiutare ogne parente e amico loro-eontra Nieri da Fag-
giola e contra ogne ghibellino che non fosse in lega col Comune de Fiorenca del loro
podere e de chi li (*) volesse aiutare. Et nominatamente intendono de raquistare el
suo a Paoleco eh' è una cosa cum loro contra ÌNieri eh' è spetiale nemico del Comune
de Fiorenca; a questo sia tenuto el Comune d' Are(jo e giusta la sua possa
xxiiii. Domandano eh' el Comune «^ populo de Fiorenca debbiano fare che messere
Redolfo e li tìliuoii sieno liberamente relaxali, et elli intendono de lasciare li prisgioni
eh' elli ano perusgini.
XXV. Anco se domanda che li fiorentini adoperino a loro podere che li escili del
Borgo Saneto Sepolcro sieno remessi in lo Borgo e restituiti in li loro beni e cancel-
late ogni loro eondannasgioni.
XXVI. Anco se domanda che per guardia de le loro persone messere Piero e li suoi
consorti possano portare ogne arme essi e le loro famellie, le quali famellie in tatto
sieno de numero de lxx. E questa non se possa rompere per niuno ordene contrario.
E partanose fra li consorti come le partirà messere Piero.
XXVII. E tutte le sopradeete cose e ciò che venisse in la concordia de questo tractato
domandano che se giuri e prometta per li signori priori che al presente sarano e per
tatti li offitiali che sentirano questo facto, e puoi che sarà palese domandano che se
debbia giurare per v'^ populari de Fiorenca a loro letta, de observare e de fare obser-
vare per li predetti Comuni tutte le sopradette cose.
Fatta e data e sigillata fuit hec scripta .Aretii sub aonis Domini miii<=xxxvii, indictione v",
die xxvii* mensis ianuarii.
(S.) (I).
770.
Hisposle di Piero Saccone ai copiloli riveduti dalla Signoria di Firenze e mandati
per l' ambasciatore. Altre proposte e domande dei Petramalesi.
Arezzo • 4 febbraio 1S37. [Arch. di St. Fior., Capitoli, voi. L. e. 6].
(!) Il sigillo impresso su carta con ^oito uno slraio di cera rossa, ora è spianato affatto. Era quello di
Piero Saccone.
652 DOCUHENTl PUR LA STORIA 0 AREZZO [770.
Due carte di folio grande. Nel (ergo della seconda carta: Risposta di nusscr Piero Saccotii e dei con-
sorti sopra capitvìi corretti di quello n dimanda per li falli d' Areco. — In calte e notato: Sccunda.
1(1 Dei noniiiie ..ineii. A quello che aiecò Uegoliiio et a le prolerte che messere
Piero e lì suoi e 1 turoune d' Aie^o feceto a lui in nome del Comune de Fioren(;a e
ale dechiarasgioni che puoi arecò Regolino per paile del Comune de Fiorenga adiuncle
et dechiarasgioni sono queste:
Al primo caiiilulo de la signoria piace a messere Piero el a li suoi el a li Ghibel-
lini iV Areco che sia per deci anni tanto.
Al capitulo secondo de la podestà pare a messere Piero e a li suoi consolli et a
li Ghibellini d' Areco, e cosi pregano el populo de Fiorenza che acepli, che per li primi
sei mesi jia podestà Corrado o Vanni de messere Venciguerra; e che per tutto l'altro
tempo de x anni de sei in sei mesi messere Piero oveio li suoi consorti possano chia-
mare podestà in questo modo, cioè che in ciascuni sei mesi el diclo messere Piero o
vero li suoi consorti debbiano chiamare quattro popolari guelfi de Fioreuc,a confidati al
popuio de Kiorenca. E detto populo ne debbia confermare i' uno, quale li piacerà, cum
salario, oflìliali e famellia che se conlene in lo Statuto del (Comune d'Areco non ostante
la scripta data a Regolino. Cum ciò sia cosa che questo sia deliberato per lo consellio
di loro amici d'Areco per bene de questa pace doppo la scripla data.
Al terco del capetano de la guardia domandano che proceda la sua electione per
lo modo decto de sopra de la podestà cum ce. cavalieri e cum ce. pedoni cum soldo
che dà il Comune de Fiorenca a li suoi cavalieri ytaliaui e a li suoi fanti a piei, li
quali tene a la guardia de Fiorenza e del contado. E meno sia el numero di cavalieri
e di pedoni se pare al Comune de Fiorenca, ma più non possano essere, perché 'l Co-
mune d'ArefO più non ne potarla pagare, el quale abbia liberamente la guardia d'Areno
e del contado. E da inde in su el Comune de Fiorenca a le sue spese ce ne possa te-
nere quanti li piace.
Al quarto capitulo de le masenadc stano ferrai a la prima domanda che se intenda
de li nominati.
Al quinto capitulo stano fermi.
Al sesto capitulo stano contenti.
Al septimo capitulo stano contenti eh' el Comune e populo de Fioreoga mantenga
e raquisti le rasgioni del Comune d' Areco salvo che de le terre de quelli da Petra-
mala non si debbiano impacciare olirà il volere d' essi da Pelramala.
A lo ottavo capitulo e a la resposta stano conlenti, cum questa agionla che li no-
minati in esso non possano venire né habitare in la cita né iu lo contado d' Areco
per tutto il tempo de la signoria de' fiorentini né che ppr niuna casgione il Comune
de Fiorenza non debbia né possa inpacciarsi d' alcuno eoa ciò fra loro, olirà el volere
de messere Piero e di suoi consorti, e infra li Pacgi che possano venire e stare ad
Arego e per lo contado se intenda li filinoli de Fincaecaia di Pacgi. *E infra li liber-
tini se intendano li filiuoli de Minaltello e de Gavacfino perché sono ciladini, e Bior-
dino de Franceschino in quanto piacerà a messere Piero* ('). E se decti confinati non
(•) Aggiunta fatta nello stretto margine a giniatra.
Mi. 1337] CODICE DIPLOMATICO 653
obedissero a li couiini loiu duli sieno avuti per ribelli del Comune d'Areno, e le loro
confini sieno x. millia fore del contado d' Areco.
Al nono capitulo sono conlenti non preiudicando a ninna rasgiono de Regolino e
de madonna Sophya sua mollie, la quale avessero centra alcuno, li quali per vigore
de questo capitulo venissero rebanditi e restituiti.
Al decimo capitulo sono contenti ma non se intenda questo infra quelli da Petra-
mala.
A lo undecimo capitulo dechiarano e agiongono che li Comuni de Fiorenca e d'Areco
per lo tempo che durarà la signoria de Fiorenca siano tenuti e debbiano mantenere
messere Piero e li suoi consorti in ogne sue castella, rasgioni, poderi e giurisdictioni
e beni li quali lenieno e possedieno come private persone in Are(;o e in lo contado e
de foro del contado al tempo che messere Ruberto fo cacciato del Borgo. E se alcuno
're ne fosse stato occupato, loro debbiano fare liberamente restituire e infra termino
de VI. mesi; e se restituire non se potesse quelli che tenessero le predette cose roman-
gano nemici e ribelli del populo e Comune de Fiorenca e del Comune d'Areco in line
a tanto che sieno restituite.
Al duodecimo capitulo e a la responsione facta per lo Comune de Fiorenca stano
contenti, cora questa agionta che la exemptione de li fedeli et de lì filiuoli e nepoti
d'Andrea da Montagulo non pi'eiudichi a le rasgioni le quali à contra de loro mes-
sere Galitio de mes.sere Nicola ciladino d'Areco o vero Lipparello suo filiuolo, le quali
possa proseguire in la corte d' Avego non ostante la decta exemptione. E che dentro
da le fossa de Montaguto niuna persona possa entrare né impicciarsi olirà il volere de
li filiuoli d'Andrea.
Al xin" capitulo de Castellioni Aretino e a la resposta facta agiongono che messere
Piero e messere Tarlalo el debbiano avere e guardare per x. anni come el Comune
de Fiorenza dia tenere quello d'Areno, e questi doi Comuni sieno tenuti de defendarlo
a essi signori centra ogni comune e persona del mondo sempre respondendo al Co-
mune d' Areco de ciò che dia.
Al xiiii" capitulo e a la resposta facta per lo Comune de Fiorenc^a sono contenti
seguitando lo efifecto come se responde e aconciando le parole honestamente el più
che se pò.
Al XV" capitulo agiongono che quelli da Pelramala né niuno ciladino d'Areco guelfo
né ghibellino per niuna casgione possano essere confinati.
Al IVI" capitulo intendono che li Comuni d' Arego e de Fiorenza li benefitiali di
quelli da Pelramala e di loro amin elTeclualmenle defendano. E se 'I Comune di
Fiorenca non se volesse impacciare sieno tenuti la podestà e 'I capelano de la guardia
e 'I Comune d' Arefo mantenere essi benelìliali secondo li ordinamenli del Comune
d' Areco e nominatamente Giovanni de messere Lealelto debbia essere e remanere pro-
posto d' Areco e mantenuto in la proposilura e in le sue rasgioni.
Al -xvii" capitulo de le paghe e a la resposta facta sono contenti cum questa agionta
che se intenda olirà quelli li quali sono a loro conceduti per lo Comune d' Arerò lì
quali sono xii. huomeui a cavallo e cento fanli a piei.
Al xvni" capitulo sono contenti.
Al xviiii» capilulo e a la resposla sono conlenti.
654 DOCUMENTI PF.B I.A STOBI A II' AllEZZO [770.
Al XX" capilulo e a la resposla e :i la liomanda fano questa agionla che per le iviii."
de fiorini d'oro darano pegno la Korcha de Civilella, Gaenna e la Penna, e sladechi
messere Luccemborgo e '1 filinolo de messere Ruberto e quello de messere llgniccione
cura questo pacto che se caso aparisse per io quale quelli da Petraniala fossero cac-
ciali d' Arerò o noi potessero dare al Comune de Fioreiira, debbiano ravere li loro
sladechi e le loro castella e cum esse le loro terre e cum ogni loro podere sieno te-
nuti de guerreggiare Arerò e de fare loro podere a ciò che Areco vegna a le mani del
Comune e populo de Fiorenca e nientemeno se obligarà el Sindico del Comune d'Areijo
a rendiMe le xviii.^' de fiorini d'oro infra uno anno.
Al XXI" capilulo e a la resposta sono contenti, e agionganci conte Guido Caffiro da
Posgi e Sgarillino e Nieri de Ceccho da Pelragulola.
Al XXII" capilulo e a la resposta sono coutenti.
Al xxni" e a la resposta sono coutenti e agiongono che Paoloco da Faggiola possa
usare e stare ad Areco e per lo contado come citadino e jiopulare, e quello medesimo
s' intenda di suoi filiuoli.
Al xiiiii" capilulo e a la resposla sono contenti facendosi cum efiecto.
Al xxv" capilulo e a la resposla sono contenti facendosi cum efifecto e se non se
facesse sia tenuto la podestà e 'I populo d' Areco de dare a li escili del Borgo de lì
beni di Borghesi che sono in lo contado d' Arerò line in la valuta di beni eh' essi
esciti avieno al Borgo.
Al XXVI" e a la resposta sono contenti.
Al xxvu" capitalo e a la resposta sono contenti.
A r ultima domanda che fano li fiorentini che messere Piero e suoi renun(;.ino a
la signoria e facciano essi e 'I Comune di Areco syndichi e procuratori a darla a quello
de Fiorenca, respondono che sono conienti e aconci de farlo.
Domandasi per messere Piero che se alcuna terra sua o de suoi consorti o che per
loro se tenga a loro fedeli li se aribellassero *o fossero aribellati* (') sieno tenuti li
Comuni de Fiorenca e d' Areco fare hoste e ogne altra cosa per la quale le terre e fe-
deli loro 'ro fieno raquistate e remesse a la loro obedientia.
Domanda messere Piero d' essere asciolto e liberato d' ogne amministratione facla
per lui in lo Comune d' Areco e d' ogne pecunia e de ciò che fosse pervenuto a sue
mani del decto Comune in fine in lo di de la renuntiatione de la signoria per lo sin-
dico del Comune d' Areco, e che nop sia tenuto a rendere niuna rasgione e cosi se
intenda d' ogne suo offictiale. E ogne sententia data per lui e ciò eh' è facto per lui
al tempo de la sua signoria sia rato e fermo. E cosi se intenda d' ogne sententia data
per sua podestà e ogne altro suo otfitiale.
Domanda che la podestà che ce sarà per li tempi debbia reggere Areco e 'I con-
tado a rasgione e giustitia e secondo la forma de li statuti fatti e che se farano per
li tempi.
Anche in Are^o sia uno giudice d' apellasgione cum doi notari e cum un. fanti e
cum uno cavallo al quale se possa apellare in criminali e civili; el quale se debbia
eleggere per messere Piero e per lo Comune d' Areco.
(*) -aggiunta io margine.
AN. 1337| CODICE DIPLOMATICO 655
Ancho se domanda che Staluto se faccia in lo Comune de Fiorenza che li signori
Priori, podestà, capitani e conservatore li (|uali sarano per li tempi di x. anni in lo
Comune di Fiorenca, in lo principio de li loro reggimenti e offilii, giurarano de man-
tenere questa pace e li capitoli d' essa e li signori da l'elramala e loro amici e seguaci
d' Arego e del contado in lo stato che li trovarono o in milliore secondo il capitoli de
la pace predecta e simile Statuto si faccia ad Areco e giuri per li rectori che per lo
tempo sarano ad Arerò.
Anco se domanda che ogne processo che contra messere Piero o suoi consorti se
facesse per inquisitione o acusa per casgione de qualunche malifitio o per altra casgione
possano respondere e defendarsi per legiptimo procuratore e non possano essere co-
strecti per alcuno modo de comparire in persona, e che ninna pena a lui o a suoi
consorti se possa ìmpooere maggiure che se imponesse ad altri populari e che per
alcun malifltio che se commettesse per alcuno de loro non possano essere guasti o
desfacti li beni comuni ma solamente tolti li frucli de la parte del malfaclore.
Anco che la podestà che ce sarà per lo tempo sia tenuto infra tempo de tre mesi(*)
de fare pagare messere Piero e li suoi consorti d' ogne moneta la quale dovesse avere
dal Comune d' Areco per guardia de le castella o per casgione de la presente guerra;
el quale debito non debbia passare mi." fiorini d' oro.
Anco C") che niuno forestieri ytaliano, il quale sia habitato in Arego, familiarmente
da doi anni in qua possa essere acomiatalo né licentiato de la cita d' Areco riè per la
podestà né per lo capitano né per alcuno altro ofhliale salvo che per malefilio che
commettesse.
Domandasi che la podestà che ce sarà per li tempi sia tenuto de fare fare le paci
infra li citadini d' Areco in fra li quali le paci fossero convenevoli, e là ove elle non
se convenissero faccia fare le treugue per longo tempo e saldamente de non offendere
sufficiente.
Ancho che in lo Comune d' Arego non se possa imponere niuna prestanga né re-
novare livra ad arbitrio altra che quella eh' è bora, ma quando piacesse a! Comune
che livra se refacesse debbiase fare per a passato.
Che messere Piero non sia tenuto de lasciare ninno presgioue ch'elli abbia de la
masenada de Peroscia, né Guido, né Piero, né Uguccio de li Ubertini, salvo che quando
reaverano messere Redolfo el li filiuoli debbiano lasciare li presgioni.
Anco se domanda per messere Piero che a lui e a li suoi, considerando che l'aiuto che
'ro é conceduto per guardia de le loro castella, non sia bastevole, 'ro sia agionto per
lo Comune d'Arego cento fanti e deci huomeni a cavallo.
Che Regolino de' Tolomei debbia avere del numero di ce. cavalieri li quali dieuo
essere a la guardia d'Arego, deci paghe non essendo costretto a tenere più cavalli o
famellia che a lui piacerà né sia tenuto a farne mostra. E questo se intenda per x.
anni come durarà la signoria de Fiorenga e per quello più tempo eh' essa signoria
durasse.
Ancho cum ciò sia cosa che li huomeni e Comune d' Anghiari sieno tutti ghibellini
e amici e segueto e grandeza de Nieri da Fagiola, domandasi eh 'el castello d'An-
(•) Breve lacuna. (<>) Nel margine altra mano scrisse questa postilla: .Von passando nu^reroUi xii.
650 DOCUMENTI PRR I.A STORIA D" AHKZZO 1 770-771.
ghiari se ilehhia desfare Inllo, e che in quello poggio maio non se debhia habilare perchè
se elli se hahitassc sempre INieri da Faggiola el polaria avere e fare ribellare al Co-
mune d' Areco. E questo sia tenuto de fare la podestà infra tre mesi puoi eh 'el detto
castello sarà tornalo a li comandamonti del Comune d' Areco.
Anco se domanda per parte di signori da Petramala che cnm ciò sia cosa eh 'e!
vescovo d' Areco sia casgiono de tutta la descordia la quale è in Arcfo e nel contado
e in tutta la provincia piaccia al populo de Fiorenza procurare e fare cum efìfecto col
papa infia sei mesi eh 'el vescovado d' Areco sia conceduto a messere Bartolomeo da
Petramala arciprete d' Arego e al vescovo eh' è ora sia preveduto in altro luogo per
più pace e respiro de la cita e del contado d' Are(jo. E se questo se fa con efiecto
promette messere Piero de dare ai populo de Fiorenza de sua propria pecunia x." fio-
rini d' oro.
Tulle le predecle cose e quello che areca Regolino non scemando d'esse(''), ac-
cepla messere Piero e li suoi consorti e promette de osservare; e a fermeca de queste
cose pose messere Piero el suo suggello.
Facta e data questa scripta ad Areco in li anni Domini Mccc°xxxvii, indictione v",
die mi" de febbraio.
(Sd.).
771.
Correzioni e aggiunte ai capitoli presentali da Piero Saccone e da Tarlalo da
Pielramala per concludere il trattalo della cessione della città di Arezzo ai
Fiorentini.
Arezzo - ...., 19 febbraio 1337. [Arch. di Si. di Fir., Capitoli, voi. L. e. 17].
È un foglio cartaceo sul cui tergo, sotlo a prima leggesi: CoUatio prò parte Comunis Fiorenti^ super
petitis per dominum Petrum Saccnnem et dominum Tarlatiwi de Petramala super negotiis AretH.
In Dei nomine amen. Chorezioni e agiunle sopra chapitoli domandati per messer
Piero.
1. Al primo chapilolo che parla del tenpo della signioria ci pare che sia perpetuo
0 almeno per diecie anni, e crediamo che a delti messer Piero e chonsorti sia più
ispediente che sia perpetuo che a tenpo.
n. Al secondo chapilolo che parla della podestà ci pare che sia forestiere per le
ragioni dette a Regholino e chiamisi per lo Chomune di Firenze, salvo che li primi
sei mesi ci piade che ssia Chorado o Vane di messer Vinciguerra, e seguenti sei mesi
sia chui piacie a messer Piero esendo guelfo e chonfìdente al Chomune di Firenze, e
che fino da ora sia per lui nomato.
IH. Al terzo chapilolo del chapitauo della guardia ci pare che sia cittadino di Fi-
(^) Rasura di ire parole circa.
AN. 1337] CÒDICE DIPLOMATICO W7
renz»; popolalo e guelfo, e siamo l'honlenli che de delli (') fino ila ora messer Piiero
li nomini ppr li primi e per li secondi sei mesi cioè due in uno anno.
iriF. Al qnarlo chapilolo delie masnade siamo chontenii, salvo ohe non ci pare ''on-
venevole ispecifichare per nome i coneslaboli.
V. Al quinto chapilolo che gli ulici siano chomnni ci piacie.
VI. Al sesto chapilolo che parla de d()(di)ci ci [)iacie sinceramente che per lo Cbo-
mune di Firenze ssi farcia uficio di do(diyi liiailini |)opolari al modo e forma che
sono quelli da Pistoia.
VII. Al settiiiin chapilolo che Ile ragioni del ('.omune d' Arezo siano mantenute e
raquislale piacieci di mantenerle e di raquislalle chome faremo delle nostre propie, e
piacieci di non impacciarci di quelle di messer Piero e de sui fhome sta la domauda..
vili. A r ottavo chapilolo che parla del chonfinare il vescovo e altri piacieci io
eletto non nominandosi il vescovo, ma dirha gì' (') l'bertini; chontenteremoci chome
avemo detto a Kegholino che di quelli' questioni il r.omune di Firenze fosse mezano
se piaciesse a messer Piero.
Villi. Al n.oiio chapilolo de ribandire e rislitnire siamo contenti chome sta ikìI chapilolo.
X. Al decimo chapilolo di non fare forteze di nuovo siamo contenti.
XI. Al undecimo chapilolo dell' eniuniladi siamo contenti, e che sia perpetuo se così
ci danno il domino d' Arezo e se a termine lo ci danno per quello termine siamo con-
tenti che sieno esenti.
.xii. Al dodecino chapilolo che parla eh' eglino e Ile loro terre e .^Itri siano popo-
lari (Y Arezo e di Firenze siamo conlenti sinceramente che Ile loro terre si dichiarino
al presente, e d' essere popolari di Firenze i loro fedeli e distretuali non ci parebe
ehonvenevole, ma sie d' Arezo.
xiii. Al tredecimo della guardia di C.hastiglione siamo chontenli.
XIV. Al quatordecinio dellt^ lerre del vescovado siamo chontenli in efetto, ma acon-
cisi per parole oneste sicché la Chiesa non si potesse dolere né di noi né di loro.
XV. Al quinderimo che non possano essere chonlinali siamo contenti.
XVI. Al sedecimo de Moro benefìci che tenghono diciamo che no' opereremo nostro
podere.
.XVII. Al dicieseltesimo chapilolo delle paghe che voglono siamo contenti,
xviii. Al dicieltesimo chapilolo eh' abiamo racomandali i loro amici ci piacie.
xviiii. Al dicienovesirao chapilolo del vischonlado siamo contenti.
XX. Al ventesimo chapilolo de' fiorini che vogliono in presto siamo contenti dan-
doci prima per sichurtà la Penna de' figliuoli di Maso, Ghaena di messer Uberto, Ci-
vilella e Chaprese, e stadichi il figliuolo di messer Umberto e messer Luzi di messer
Piero e 'I figliuolo di messer Ughiccione e 'I figliuolo di messer Bertoldo, le quali cha-
stella e stadichi tenghn inesser Bindaccio da Richasoli fino eh' aviamo la città d'Arezo;
e se fra ('') di dati noi non avessimo Arezo dobiamo avere le dette chastella e sta-
dichi da messer Biodacc^o.
XXI. Al ventunesimo chapilolo de Guido Alberti e degli altri siamo cootenli.
(») Sic. l'I) Dopo fra un breve spazio vuoto, nel cui principio ««mbfu leggersi ana e, iniziale
forse della parola citìque.
♦).'i8 DOCUMENTI PER U STORIA I)' AREZZO [7T1-772.
XXII. Al veiUidue rhapilolo de' palli di Kegliolino ci piacie, e più che la della terra
sia esente da ogni incliaricho di Chomime, e che sia libandilo di Firenze se si trovasse
in bando.
xxiii. Ai venlilre chapitolo di poleie alare parenti e amici siamo conienti.
xxnii. Al venliqiiatro chapitolo della liberagione di messor Ridolfo diciamo che ne
faremo nostro podere chcimc fosse il più nostro chaiu cilladino.
XXV. Al venticinque clia|>itolo degli usciti del Boigho ci piacie.
XXVI. Al venlisei chapitolo dell' arme per loro e per le loro famiglie ci piacie.
xxvn. Al ventisette chapitolo del saramenlo siamo chontenti.
Al chapitolo che Regholino ci domanda a boccha siamo clionlenli chorae n' avemo
detto meltetidolo eglino cho gli altri cliapiloli.
E simile del permutare il vescovado a nostro podere quanto più efichaciemenle po-
tremo.
Intendasi che messer Piero e suoi rinunzino a ogni signioria, giurisdizione e viclia-
riato eh' avessero nel Comune d'Ai czo e che per iigittimo sindaclio del Comune d'Arezo
e di messer Piero sia data la signioria chom" è detto al Comune di Firenze.
Tutti i chapitoli domandali per parte di messer Piero e del Comune d'Arezo chome
stano cholle giunte e chorezioni iscritte in quesli folgli siamo contenti.
[Aldi, di Si. di Fir., Capitoli voi. L, e. 19].
Piccola carta, scritta dalla slessa mano che le precedenti carte, cioè da ser Pietro di ser Grifo da Pra-
tovecchio cancelliere del Comune.
E 'nlendasi che Petranera, Calciano e Schianlacappa le quali sono occupate per
certi contadini d' Areco o vero ciladini e le quali lenieno messer Piero e suoi consorti
de rasgione sieno a loro restituite liberamente,
E 'ntendesi che la podestà sia fiorentino populare per tutto il tempo che durarà
la signoria, salvo che per quesli primi sei mesi.
E che messere Piero e suoi consorti possano comparire per procuratore in ogni
malitìtio, salvo che in caso de tradimento e de homicidio.
Anco cum ciò sia cosa che Lippiano sia de la corte de Monterchi domandasi ch'esso
Lippiano sia a loro restituito infra termine de sei mesi.
E che ogne hoste, battefoile e novità che fosse fatta a Capresa o in la corte per
Capresgiani o per altrui da quattro mesi in qua debbia essere per lo Comune de Fio-
renza e per quello d'Areno levala via. E che Capresa e la corte e li fedeli remangano
liberamente a messere Piero.
(Sd.).
Arezzo ■ febbraio 13S7. [Arch. di St. di Fir., Capitoli, voi. L, e. 26].
mm. 220X130.
Domandasi che messere Piero e messere Tarlato e ogae loro consorte e ogne cita-
dino e contadino d' Are?o se per casgione de questa guerra fossero in bando de Fio-
AN. .I337J CODICE DIPLOMATICO 659
renga sieno rebaiiditi e cancellate le loro condamnasgioiii. E se messere Fiero o suo' con-
sorte (*) per ninna altra casgione avessero bando de Fiorenza senielliantemente sieno
rebanditi e cancpllate le condamnasgioni tutte senca pagamento de moneta.
E sia rebandili li Comuni de Bibieua e de Raginolo e le singolari persone d' essi
e sia a loro (S) (l) facta piena remissione de ciò che fossero condamnali per casgione
de la presente guerra a petitione de Gentile Alleviti e d' alcuna altra persona si che
dal Comune de Fiorenga e dal detto Gonlile o (J'altrui non sieno molestali ma asciolti.
E se alcuna quanlelà de moneta o niuna altra cosa el dello Gentile o altri per lui
avesse tolto o faclose pagare ad alcuno (*•) ciladino o contadino d' Areco o sottoposto
a li signori da Petramala sia tenuto de restituire a colui da cui avuti li avesse
Arezzo • 19 febliiaio (1337(. |Arch. di Si. «li Fir., Capitoli, voi. L, o. 28).
Foglietto cartaceo (220X120).
Domandano che li fìliuoli e nevodi de (Iriffolo e de Cnillieirao da Valencano sieno
esempli come quelli da Petramala e quello medesimo se intenda del .-aslello de Va-
lenzano e de la sua corte, come de le terre de quelli da Petramala.
Scripla Arelii die xviiii februarii quinte ind(iclionis). v
772.
/ Pielramalesi promettono e giurano di osservare pienamente ciò che verrà stabi-
lito a loro riguardo nel trattalo da stipularsi coi Fiorentini.
Arezzo • 1» febbraio 1337. [Arch. di Si. di Fir., Capitoti, voi. L, co. 22 e 23].
A tergo della carta n. 22 (di nini. 30()>O39) leggesi: Littera promiisionis et iuramenta facta per d. Pie-
rum el alias de Petramala super observatione concludendorum in precitatis per Ugolimim de Tholomeis inter
Comune Florentic et eosdem de Petramala super negotiis Arelii 1338.
A tergo della carta n. 23 (di mni. 304X ' 60) leggesi: Fides promissorum per plures de Petramala cum
eorum sigillis de tractanois cuvi Fior, observandis 1338.
In Dei nomine. Anno Domini Miii'xxxvn, indiclione v*, de xviiii inensis lebruarii.
Nos Perus, Tarlatus, Hubertus, Bertuldus et Uguicio de Petramala promictimus et ad
saocta Dei evangelia tartis scripturis iuramus nobili viro Regulino de Tholomeis reci-
(•) Sio. Ci) è cancellato nostro dopo alcuno; il quale alcuno è stato fatto da un alcuni.
(1) Fu impresso su carta soprapposta a uno strato di cera rossa, ma la impressione è spianala affatto.
Il sigillo era applicalo quasi sul mezzo del roglietlo, interrompendo dopo la quinta linea, le altre cinque se-
guenti linee.
(2) Fu impresso sur un pezzeitino quadrato di carta soprapposta a uno strato di cera rossa: ma oggi è
spianato alTalto.
«60
DOCUMENTI PER LA STORIA D AREZZO
[772-773.
pienti prò CiOmuni ei populo civiutis Floienlie omnia tiaclala per ipsum el composila
intpr dicios (.«.imuno et popuUim ex una parte el nos et Comune Arelii ex altera in-
violabililer nhservrtnv Hri< 'iIi.m .•; unstiis sigillis numilas iii premi>soriim leslimonium
concedentes.
(Sd.) (Sii.) (Sd.) (Sd.) (Sd.)
in liei oomitie amen, ^oi l'iero, Tailalo, Kuberli», Bertoldo e l'guccione da Petra-
mala faremo manifesto a voi Bonilalio Peru(.i e .Naddo de Canne che fidandoci de voi
come de spetiali amici avemo deidjeraio de remeiiare in voi e in Regolino Tholomei e
remettemn luUo questo facto eh' è Iraclalo per Regolino a ciò che poliamo essere in vera
pace, subieclione e unilà cum li signori fiorentini. K quello che per voi Ire in piena
concordia sarà ordenato noi enteramenle prometlemo de observaie cum bona e cura
pura fede. Dato ad Areco di xvjiii de febbraio MCCCxxxvn", indici, v*.
(Sd.)iì) (Sd.)i<i) (Sd.){^) (Sd.)ii) (Sd.)iò).
773.
Prestilo di 18000 fiorini d' oro fallo dal Comune di Firenze al Comtinr d' Arezzo.
Contado di Arezzo. Castello di Penna
1 marzo 13Si.
[.\rch. di ;>l. ili Fir., Capitoli, voi. \ll, t. 5'].
In Dei nomine amen. Anno ab eius mcarnalione Millesimo trecentesimo trigesimo
sexlo, indictione quinta, die primo mensis marlii. Ser luncta ulim Me(n)cii oretinus ci-
vis populi Episcopatu» Aietii, sindicus el procurator Comunis Arelii ad infiascripta
specialiler el legiclime, hac presente die ('), ante confectionem presenlis contractus
constiUiUi!., ut de sindicatu et procuratione conlineri vidi publico instrumenlo publice
scriplo manu ser Nucii olim ser Rosadi magislri Venture aretini civis nolarii, sindi-
calus el procuratorio nomine pro'dicto Comuni Arelii, fuit confessus et conlentus in
veniale et non spe fìctitie numeralionis vel receptionis se habuisse et recepisse ae sibi
integre datos, solulos el numeralos fuisse et esse mutuo el causa mutui a ÌN'addo Cen-
nis cive fiorentino ibidem presenti, dante, solvente el numerante vice el nomine Co-
munis Florentie et prò ipso Comuni Florentie el de ipsius Comunis pecunia, decom et
odo milia tloreuos aureos, recti ponderis et conii Comunis Florentie, de quibus se bene
pagatum, tacitum el quietum vocavil. Quos decem et odo milia florenos auri diclus
ser luncta siodicus el procurator dicli Comunis civitalis Arelii. siodicalus et procura-
torio nomine prò diclo Comuni Arelii, promisil el convenil per stipulalionem solem-
(»» Sono ripetute le parole: hac presentf die.
(<) Vi I-insane lo strato di cera rofsa, ma è spianato e l' impronta è cancellata quasi aflàtto.
iì.) Vi manca qualche piccola parte di cera rossa fon qualche lettera.
(3) Metà di sigillo verde, mollo depresso.
(4) Parte superiore del sigillo tosso con RAMA.L.\ fPrtramala, con .\L in nesso) e doe dekfiiii lepra lo
scudo.
(5) Poche tracce di cera verde.
^N. 1337| CODICE DIPLOMATICO 661
pnera eiileiu ^acltl() et uiitii Li|i[io notorio infrasciìplo lamquam publice persone et
utrique noslrum in solidutn recipienti el stipulanti vice et nomine elicli Comunis Flo-
rentif et prò ipso Comuni Fiorenlic et cui vel quilnis dicium ('omnne Floicnlie in tolnm
vel in parlem ima sua concesseiit, liinc ad unum annum pnixininm venturnm (restitnero)
ili civilatibus Florentie, Arelii, Senaium, f'erusii, l'isarum, Luce, Bononie el in civitati-
bus, terris sive locis subiectis Romane curie et in qualibet ipsaruni civilalum, terra-
rum et locorum el alibi ubicumque dictum Comune Florentie seu sindicus ipsius Co-
munis, ve! ille seu iiii cui \el quibus dicluin Comune Fiorenlic inra sua in totum vel
in parlem concesserit dictum Comune Ardii et singulares liomines et personas ipsius
Comunis convenire volueril aul voluennlet peteie ab eisdem. El promisit et expresse
consensil paclo diclus ser Inncta sindicus nomine (|uo snpia eidem Naddo et milii Lippo
notai'io infrascriplo lanquam publice persone et ulriiiue nostrum ip solidnm ut snpra
recipienti et stipulami, quod dictum Comune Arelii et singulares homines el persone
ipsius Comunis el quilibet eorum in solidum predicla reslilulione dictorum decem el
ceto milium florenorum auri facienda el prò pena infrascripta solvenda, si commissa
fuerit, de facto, sine sliepitu nec iignia indicii, realiler et personaliler convei^iri, cogi,
compelli, capi et detineri personaliler el realiler possint cum efl'eclu, eliam incipiendo
ad personarum capturaw in diclis locis el quolibet eorum lam specificatis quam sub
genere compreliensis, el sub qnocumque indice, pretore, reclore el offiliali lam eccle-
siastico quam seculaii, cuiuscumque iurisdiclionis el olHlii fuerinl, et cuiuscumque ci-
vitatis, terre sive loci, adeo quod omnes locus, civilas seu terra l)abea(n)lur prò specifi-
catis ac si de eo vel eis in presenti contraclu forel facta menilo specialis. Submiclens
se dictus sindicus, nomine quo supra, ex paolo, iurisdictioni et oflitio cuiuslibel olli-
tialis, iudicis vel pretoris seu rectoris ecclesiastici vel secularis cuiuscumque civitalis,
terre vel loci sub quo dictum Comune Florentie seu sindicus ipsius Comunis vel liabi-
turus seu habituri iura ab ipso Comuni elc.Ei nullam aliam contrariam exceptionem
conila hunc contractum in aliquo facere, obicere voi opponere. El nicliil conila |)re-
dicla vel aliquod prediclorum dedisse vel lecisse, nec dare vel lacere pei- se vel alium
in fulurum. Si autem contra fecerit aul venerit, sive contea factum vel venlum fuerit
aut apparuerit, promisit el convenil dictus ser luncta sindicus, nomine quo supra,
dicto Naddo et michi Lippo notario infrascri|)lo et cuilibet noslrum in solidnm reci-
pienti el stipulanti, ut supra dicium est. dare et solvere eideni Coinnni Florenlie et
cui vel quibus, ut dicium est, iura sua in tolum vel in parlem concesserit prò pena
et nomine pene duplum, supradicte quanlitalis florenorum auri in singulis ca.pili»lis
huius contraclus in solidum solenpniler slipulatione proniissa et omnia el singula
dampna et expensas eie. Qua pena solula eie. rata maneanl omnia el singula supra-
dicta in presenti inslrumenlo contenta. Pro quibus omnibus et singulis sic solvendis,
observandis, adimplendis et firmis el ratis liabendis et tenendis perpetuo, dictus ser
luncla ek. obligavit eidem Naddo el michi Li[)|)o notario sepediclis ek. Comune civi-
talis Aretii el omnes et singulos homines el personas ipsius Comunis el eoriim el cu-
iuslibel ipsorum el dicti Comunis res el bona ubicumque exi*lenlia, mobilia el imnjo-
bilia, presenlia et futura, in solidum el in lotiim ck.
'Actum in comilatu sive dislrictu civilalis Ardii, in castro qund dicilur caslrum de
la Penna, presentibus lestibiis ad liec vocatis el rogalis domino Bindaccio quon.dam
()()2 notr.MKNTi PEit LA STORIA h xhwijo p7;}-7'*.
Alborluccii »le Ricasolis comitiiliis Florerilie, Hegolino i|uoi)(Jam lìomini (luccii ile Ta-
lomeis de Senis, Acolino Ianni tic Camaianis de Arilio, domino Lurinljorgu lilio domini
Pieri (Sacconis de Pelramala), Vanne domini Ugiiiccionis de domo illorum de Pelramala
de Arilio, ser Uuouo Vannis, ser ("avolo Tendi de castro sancii loliannis comilatus
Florenlie, lolianno Lapi Rinucciiii papali sancii Laurentii, Bonagralia Lifìpi Bonagralie,
Salinibene Ianni populi sancle Marie Novelle et .Mccliola ser Rinuccii populi sancii
Panc(ralii) civibus llorenlinis et aliis.
Ego Lippiis lilius condam ser Cambii de Vincio imperiali aulorilate iudex ordina-
rius atque notariiis publicus prodictis omnibus inlerfni et ea rogatus scripsi et publi-
cavi, ideo(|iie snbscripsi.
774.
Haiti slabilili da Piero Saccone tra il Comune di Arezzo e il Comune di Casti-
llliòne Aretino.
Arezzo, Casa ili riero Saccone - .... marzo 1337. [K. Ardi. Fior. Diplom., Cnmunitii
di Caitiglionfior., 1198-1.^37].
Copia sincrun;! nel yunderno ni (e. 7-8'; d' islrimientì casliglioiiesi diversi uasciitli nel sec. XIV. La eli
lacera nella parie inferiore del margine esterno, con danno del testo.
Guizzi, Star, (iella terra di Castigìinnfior., Ili, 202.
[ii Dei nomine amen. Nos Petrus de Pelramala imperiali gratia vicarius et gene-
ralis dominus civitalis el comunitalis Aretii. Consideranles quod tam ex mulliplicilale
quam ex diversitate pacloruni variis locis et tem|)oribus inilorum inler rectores el of-
ficiales Comnnis civilatis Arelii prò ipsa civilate ex una parte et rectores el otfìciales
Comnnis Caslillionis prò ipso Comuni ex altera resultai quedam confusio el in multis
obscuritas el ob id nonnulle exorle sint ballenus questiones et liles el oriri possint
similiter in fulurum; el volentes dictum Comune el boraines de Caslellione dare vivere,
in agendis sincere procedere cum Comuni el hominibus diete civitalis Arelii, ad lol-
lendam raateriam cuiuslibel questioni-; et litis ipsa pacla in tanta confusione el obscu-
rilate iacentia declarare el ad claram, dilucidam el apertam formam reducere et darò,
dilucido et aperto stilo describere seu describi facere, ad qne et in quibus dicium
Comune c.astiliionis tenealur diclo Comuni civitalis Arelii el ipsum Comune civilatis
Arelii tenealur Comuni Castiilionis predicti, ut si (quibus)cumque paclis et priscis con-
ventionibus sublatis de medio et viribus vacua(tis) in quantum presentibus refragentur.
El quod ex hac apeila et darà l'or(mula) unumquodque ex dictis Comunibus manifeste
clareque cognoscat quid alteri debeat el quid [sibi] ab altero debeatur ei, ipsa pacta
auclorilate qua supra el ex auclorilale el baylia nobis concessa a Comuni civilatis Aretii ■
et omni via el modo (et forma qua") meliiis possuraus, habita super hic deliberatione
el Consilio pluriuin sapienlum dedaramus secundum modum et ordinem infrascriplum.
In primis quidem quod Comune et homines Castiilionis leneanlur et debeant eli-
gere potestalem ex civibus aretinis, in cuius electione (convenire) possint de tempore,
salario, familia et modo et ordine regendi: (ordinare) et providere proul eis piacuerit
et crediderint expedire; et hoc pr(ocedat) et inlelligatur nisi Comune Caslillionis vellet
AN. 1337| CODICE DIPLOMATICO 663
eligeie et liabece reclores et consules tantum de suis; f|iio tasu ad electionem dicti
poteslatis eligendi de civitale Aretii minime teneantur.
Ilem qiiod dicliim Comiino et homiiies Caslillionis teneanlur et delieant ad instan-
tiam et requisitionem diete civitalis el Coniunis Aretii lacere et tenere veram pacem
et vivam guerram cum omnibus et centra omnes cum quibus et centra quos pacem
habebunl et guerram facienl ipsi et homines diete civitalis Aretii.
Item quod si contingat dictum Comune civitatis Aretii exercitum generalcm facere
centra aiiquos sues rebelles ve! emulos, dictum Comune Caslillionis tenealur et de-
beat mietere in dictum exercitum secundum suam possibilitatem et secundum raodum
et erdinem quo ibunt cives de corpere civitatis Aretii.
Item quod Comune el homines Caslillionis in premium protedionis et defensionis
teneantur et debeant annuatim per toluni niensem maii dare et solvere camerario Co-
mnnis Aretii prò ipso Comuni recipienti libras quinquaginla denariorum pisanerum
cuirentium tempore faciende solutionis.
Ttem quod dicium Comune Caslillionis non possit nec debeat receplare exbannilos
Comunis Aretii prò rebellione vel prodictione, sed eos teneatur expellere infra odo dies
postquam certioratum fuerit per literas Comunis Aretii sive potestatis vel rectoris ipsius.
Item quod dictum Comune el homines Caslillionis non possint nec debeant pelerà
vel exigere vel pati quod per aliiini exigalur in Castillione vel eius districtu aliquod
pas^gium vel gabella vel ulla cuiuscumque modi liat exatio quocuinque (tilnlo) nun-
cupetur vel ab aliquo cive vel comilatino Aretii prò aliquibus (merci)bus vel rebus
quas ipsi cives vel cemitatini portarent seu deferrent de Castillione vel eius districtu
sive aliunde per Castillionem vel eius dislrictum nisi aliquod passagiuni vel gabellam
sive aliam exationem quod vel quani dare seu solvere tenenlur ipsi iidem Castillionen-
ses et eius districluales talia deferre volentes. Et idem in omnibus et per omnia ob-
servelur Castillionensibus seu districtualibus in civitate et comitalu Aretii, versa vice.
Item quod Comune et homines Castillionis non possint nec debeant imponere vel
pati quod per alium imponalur aliquod datium sive malatolla vel gabella vel alia exa-
clio vel aliquod onus qualitercumque vecalum alicui civi vel comilatino Aretino prò
aliquibus bonis vel possessionibus que vel quas ipsi cives vel cemitatini ad presens
vel in futurum haberent in Castillione vel eius districtu, immo prò ipsis bonis el pos-
sessionibus lotaliter sint liberi et immunes. Et item in omnibus et per omnia servetur
Castillionensibus et eorum districtualibus in civitate et comitalu Aretii, e converse.
Item liceat civibus aretinis et eorum cemitatinis libere esportare et exportari fa-
cere de Castillione et eius districtu omnes el singulos fruclus perceptos et percipien-
dos ex bonis eorum cuiuscumque sint generis el maneriey sine molestia vel conlradi-
ctione cuiuscumque et sine aliqua solulionc gabelle. Et sic eliam liceat Castilionensibus
et eorum districtualibus versa vice.
Item quod cives et comitalini civitatis Arelii traclent et IraclareC) debeant Castil-
lienenses i[i civiiibus et criminalibus questionibus lamquam non Caslilionenses. Et
eodem modo tractenlur et traclari debeant Caslillionenses el eorum districluales Arelii
in omnibus questionibus tamquam cives.
(•) Nel ms. è tractenlur et traciari, come .subito dopo.
664
„ DOCUMFNII PER I.A STORIA d" ,REZ20
item quo.! Commi.:- ilaslillionis nrp,li'..; r ' • ' [77i-77o.
^*«-ta quando in partii.. T H^^LT"- '""-'' '''''''' ^P^^»^ expe-
'lebeat suo posso deludere et salvare Zirli -f 'V '"'"'' V''^'" ^^'-^'"^ «'
"as et boua hominum dioli Comunis .il ' ''""""'' '^aslillionis. perso-
"ìune et ho.n.ues conservare et uue e ! T"''' '' ""'-versitate. Et d.ctu . d
^- - P-"e^ii^ et g..atiis ei! Z :- :;S; 'V^:;^'''"^- '" '--i- «. i»nbus
'='l"l'»-s vel aiiorum vieariis et le.rati< ' '''^"'^'^^ «om.Miorun, prin-
«p'::::i;:;;:i:':r:r':;;;.::-:v'-' -. e, „,.,.„,„„, ,„,„,^
el .«-.lores eNerceri ftdal meri e. mix,, ,r In! '^ * " ''" '""^ l>»leslasles
PHvilegii. e, g,.a,iis .lieo Co„,„„? ,:«„!. „ "■""'■ 'l™»'"'"^ " i""l".s „,i. e.
ip™,«p,b.,s]. i.,„e,.a,„,*,„ „ ,, e„™,, : ,';::;' "r '^" "»'°'°" «»"'-»™».
oin,„aei s,„g„ia ,|e|,ea„, |,i„ ,„j, . » " H^l's el ai„s ,,aib,is,-„„ique. Q„e
"»' «""- ve, ob,ig.,„„„i„„ ^ÙTlZlTT '""""" ""'•'■ ">"'"''"■-
Aeta sunt liec omnia in civitatP ir.,- ^abolita) (|).
• '*" () ""«ns's martii, domino
AN. 13:^7] CODICE DIPLOMATICO 405
Benedicto papa xii" residente, el domino Ludovico imperatore imperante, preseiiiiims
Lamberto condam Lamberti de Nasinis do Floreiitia, ser Tiincta olim Menci! di iHonte
'Lacci et ser Donato condam Bencivennis civibns arelinis ad predicl.i vocatis, habitis
et rogatis.
Ego Vannes Manentis de Monteiuccii imperiali! auctorrtaie index ordinarius et no-
tarins et nnnc dicli domini Peri predictis omnibus presens fni et etiam de mand;Uo
tlicli domini Peri «cripsi et pnblicavi.
775.
CapiloH e trattalo con cui Nero Saccone Tarlali cede ai Comune di Firenze per
dieci anni la signoria di Arezzo e del suo territorio.
Firenze, Palazzo del popolo - [R. Arch. di Si. di Fir., Capitoli, voi. VII, e. :)7: XVII, e. I: XX, c.<9:
7 marzo 1337. XXII, e. .37: XXVll, e. Il.'i: XXXIII, e. IS.'i, copia minila].
UiM ARTunu, Annak's Arelinonim ìiiaiores et minores, in Muratori, Rer. Itatir. Srript., ediz. Carducci e
Kiorini, fasr. 09", p. -il (d;il voi. XVII dei Capitoli citati).
In Dei nomine, amen. Anno sue salutifere incarnationis Millesimo treceutesimo trige-
simo sexto, indiclione quinta, dieseplimo mensis marlii. Ad honorem, landem et reveren-
liam omnipotenlis Df»i el Beate Marie semper virginis malris eius et beati sancti lohannis
Baptiste et beale Reparale et sancti (.^enobii et bealoriim aposlolorum Pelri et Pauli et
sancti Barnabe palronorum et defensorum civitalis Florentie el beati Donali marliris
patroni et defensoris civitatis, comitatus el districtns Aretii; el ad honorem, reveren-
tiam et exaltationem sacrosancle Romane ecclesie et sanctissimi in Chrislo palris et
domini domini Benedirli divina providentia eiusdem saciosancle romane ac universali»
ecclesie summi ponlificis et reverendissimorum patrum dominorum cardinalium fra-
trum suoriìm; el ad honorem, reverentiam et exallationem serenissimi principis domini
Roberti lerusalem et Sicilie regis illustris; pi ad honorem, reverentiam (•'') et exalla-
tionem Tomuni.s el populi civitalis Florentie, et ad boniim et tranqiiillum statuni civita-
tis Aretii. Nùbilis virC*) dominus Galilius domini INicholc iurisperilus et Lulus Guaschuccii
de Guasconibns cives aretini sindici r.omunis Aretii ac etiam procuralores magnifici
militis domini Peri Sacchonis condam Angeli de Petramala ad infrascripta legictime
constiluti, proul de sindicatu et procnratione predictis constai publico inslrumeoto
scritto et publicato manu ser Donati Bencivennis et ser Nuccii ser Rosadi civiura are-
tinorum, dictis sindicario et procuratorio nominibns et quolibet eorum, constiluti in
presentia magnifìcornm virorum
Pieri de Vellutis Domini Orlandi Marini iurisperiti
Porcelli Recclii de Ghiaccio Mancini Sostegni
Ubaldini Niccoli de A.dingellis .Masi de Uccellinis
(«) Manra nel voi. Xvn (>') voi. XVIl: noiiilts Ciri.
666 DOCUMENTI PEK LA STORIA D' AREZZO [773.
priorum arlium, et domini laniani Lapi de Rimaldellis iurisperili vexilliferi iiistilie
populi et r.omunis Florentie, submiserunl hinc ad docem annos proxime venturos
et per tolum dictuin leminis decem annoinm civilalem Arelii, comitatum et districtiun
diete civitalis An.'lii l'i (') etiam honiiiies et persoiias diete civitaiis, comilatus el dislri-
ctus Comuni Florenlie ac etiam INaddo condam Duccii de Bucellis siiidico ("omunis
Florentie, ut de diete sindicatu palei pnblico instrumento scriplo el publicato manu
ser Fulchi ser Antonii iiotarii et scrihe reforniationum consiliorum populi el r.omunis
Florentie ibidem presenti et prò dicto (iomuiii Florenlie recipienti el acceptanti: ac etiam
diclis nominibus et quolibet eorum dederunt el eoneesserunt generale dorainium et
signoriam el omne imperium et omnem iurisdictioneni in diclis civitate, comitatu et
districlu et in homines et personas diete civitalis, comitatus el dislriclus eiusdem et
homiaum el personarum ipsius et ipsorum et orane imperium el omnem iurisdictio-
nem circa dictam cuslodiam per tolum dictum tempus decem annorum cum pactis,
modis el tenoribus infrascriptis dicto Comuni Florentie et dicto Naddo Duccii de Bu-
cellis sindico Comunis Florentie supradiclo('') ibidem presenti et prò Comuni Florentie
recipienti et acceptanti.
Pacla aulem, modi et tenores, de quibus supra fil meiitio, sunl hec, videlicel:
(i)(1). Im primis quod domini Perus Sacchone predietus et Tarlatus de Pelramala
renuntient et renunpliare teneantur et debeant sindico Comunis Florenlie vel alii per-
sone recipienti prò ipso Comuni el prò Comuni Aretii omni dominio, imperio, iuris-
diclioni et vicariatui, quod et quam ipsi vel alter ipsorum habuissent seu haberenl,*
seu habuisse vel babere dicerentur quocumque lilulo et quacumque de causa el a quo-
cunqne domino, principe vel Comuni, vel alio quocumque in civilale, comitatu et di-
strictu Arelii, seu hominibus et personis diete civitalis, comitatus et ùisiriclus eiusdem,
el ex nunc renunptiasse intelligantui-, el quod non possint elC) debeant ipsi vel alter
eorum vel aliquis alius de dicla domo de Petramala reeipere vel adsumere vel resu-
mere vel exereere per se vel alium direele et indirecte dominium, imperium, iurisdi-
ctionem et {") vicariatum in dieta civitate, comitatu et dislrictu Aretii. Salvo quod per
dictam renunptialionem non fiat eis vel alieni eorum aliquod preiudieium in terris
inferius declaratis, de quibus terris fiat et fieri debeat ut infra io capilulis continetur.
(il). Ilem quod Comune Florentie possil eligere et deputare unum probum virum
popularem guelfum civitalis Florentie in capitaneum et prò eapilaneo custodie et guar-
die diete civitalis, comitatus et dislriclus Arelii, qui habeat plenam, liberam et gene-
ralem cuslodiam diete civitalis Arelii. comilatus et distrietus eiusdem el omne impe-
rium el iurisdictionem circa dictam cuslodiam; et quod prò custodia et guardia supra-
dicta habeat el habere debeai et secum tenere ducenlos equiies et ducentos pediies
ytalianos qui non sinl de dieta civitate, comitatu et districlu Aretii, ad stipendia Co-
munis Aretii, videlicet ad illud slipendium quod Comune Florenlie dal aliis suis sti-
pendiariis-, conducendos per ipsum Comune Florentie. Liceat tamen Comuni Florenlie
ultra dictum numerum ducentorum equitum et ducentorum peditum mietere et tenere
(1) Questi patti nel voi. XXII., cui seguiamo per la presente edizione, cominciano ad esser numerati
dal terzo (ni).
(•> Nel voi. XVII: ac (>>) Ibid qui segue: ad predicta et infratcritta Ugictime constituto.
(«) TOl. XVII: rei. f
!
i^
AN. I;ì37j CODICE DIPLOMATICO 667
ili dieta civitate Arelii, coniitalu et disliictu eiusdem equiles et pediles uudeciimquu lueriot
et in qiiocumque numero, dummodo non sint iiec esse possinl de civitate el disliictu Aietii
nec aliqiiis inimicus dominorum do Petramala, non tarnen ad stipendia Comiinis Arelii. Qui
capitanous leneat el tenero debeat pio offitio diete custodie exercendo duos solios, duos
nolarios, qiiacluor domicellos, odo equos de qnibus ad miniis sex sint armigeri, decem
equiles et quiiiquaginta peditesqui decera equites et quinquaginla pediles computari de-
beant in numero supradictornm equitum el peditum; et habeat et haberc debeat (*) a Co-
muni Arelii prò salario sue persone et diclornm soliorum, notariorum el (*) domicelloruni
el prò dictis odo equitibus quingentos floronos de auro; et eligalur el deputetur diclus
capilaneus de sex mensibus in sex menses: el prò primis et secundis sex mensibus
sint capitanei diete custodie illi qui nominati fuerinl |)er didnm dominnm F'erum de
Petramala ve! eiiis procuratorem sen procuratores. Pro residuo autem tempore usque
ad filiera dicloiuin decem annorum eliganlur el deputentur capiianci diete custodie
per diclum Comune Florenlie infrascriplo raodo et forma, videlicet quod fiat el fieri
possit per preseiites priores aiiimu el. vexillifeium iustilie eivil.itis Florentie C*) qui-
dam sacebus seu marsupiuin in quo poiiaiilnr nomina el cognomina civiiira guellorura
popuiaiium diete civitalis Fioreutie in eo numero qui sii sufficiens prò dii'lo residuo
tempori et etiam am|tiioii; et fiat extiadio de dieto sacello seu marsupio ad dicium
.offitiura capitaneatus custodie illis temporibus, modis el formis el cura ilbs devetis
de quibus providerint didi domini priores arlium et vexillifer iustilie.
HI. [lem i|uod per Comune Florenlie de sex mensibus in sex menses prò dicto
tempore decera annorum eligalur unus [irobus et sufficiens vir guelfus popularis civi-
talis Florenlie in poteslalem et prò polestate diete civitalis, coraitatus et dislrictns
Arelii; qui [otestas prò dicto offilio poteslarie exercendo teneatur ducere et secura
tenere quinque iudices, quorum unus sii iudex mallefiliorum, el alii quactuor sint ad
civilia deputali, duos sotios, el quinque notarios el C) odo domicellos el (*) odo equos,
quorum sex ad miiius sint armigeri, et viginli berovarios ad rainus, et habeat et lia-
bere debeat a Comuni Arelii prò suo salario et diete sue familie florenos mille de
auro. Pro .primis lamen et secundis mensibus eligalur et nominelur diclus polestas
per dicium dominum Peruin vel eiiis procuratorem seu procuratores. Et simili modo
fiat sacebus sive marsupium de dictis polestatibus, prout et sicut siipra didum est de
saccho seu marsupio capitaneornm custodie supradicte. Qui polestas lenealur servare
omnia statuta et ordinamenla Comunis et populi diete civitalis Arelii que non lìero-
gent presenti submissioni, dationi domini], imperio et iurisditioni et libere custodie
supradidis, el iurare quod observabit dieta et inl'rascripla capitula et ordinamenla et
stabit ipse et sua farailia ad sindicatum secundum formam didornm Statutorum el
ordinamentorum Comunis Aretii.
IV. llem qu'u! per presenles dorainos Priores arlium et vexilliferum iiistitie civi-
talis Florentie ad presens eligalur el nominelur unus probus el sufficiens iudex in
iudicem et prò iudice appellationum et nullitatum Comunis Arelii prò sex mensibus
proxime ventnris, qni iudex app^lalionum cngnoscal de omnibus appellationibus et
nullitalibus fiendis el inlerponendis ad ipsiim secundum form.im Stalulorum et ordi-
(•) Manca nel voi. XVll (i>i Mancano nel voi. XVII le parole: civitiitis Florenlie.
(WW UOCUMtmi PBH LA ST6«1A D' ARtZZO [7T5.
ivam<nuwum ititli (.oiwmiis el popoli Arelii faclorum el lieiidoruin, que lameii Slaluta
Bon (Idrogeni dalioni domiiiii ci submissioui, imperio «l lurisdiliuni ut custodie supra-
diclis. Et habeat et secnm teiicrt» debeat prò dicto ollitio exercendo duos nolaiios,
qiiaclaor berrovarios et unum equiim, et habeal el liabere debeai a i:onmiii Aretii
prò suo salario et diete sue familie et diclo equcj (|uiiigentas iibras solidorum par-
voiuin (*); el stare debeat ad siiidicalum, secuudum Slalula predicta. Pro residuo
autem tempuris diclorum decem annorum de sex meusibus in sex menses saileiu per
unum inenseni aule iiiilium sui offilii eligalui et nouiinetur dictus iudex appellatio-
iium et iiullitalum pei' dominos Priores arliuai el v-exiliilerum iuslitie civilalis Fioreo-
tie qui prò lempore l'ueriiil, et per duodecim probos';'') viros populares diete civilalis
Florentie deputandos super iiegotiis civilalis et dislriclus Arelii.
V. Jlem (|uod civilas Aretina regatur et regi debeai ad populum, et fiat po[)ulus
in dieta civiiale de bonis hominibus dicle civilalis lam guellis (piuin ghibellinis equa-
liter; et quod ad omnia Consilia el offilia diete civilalis, comilalus ci dislriclus eiusdem
siili guelfi et ghibellini, semper partium equalilate servala.
VI. Kem quod per presenles dominos Priores arlium el vexilliferum iuslitie civilalis
Plorentie eligenlur prò quacluor mensibus iiiiliandis die qua elecli fuerinl duodecim boni
viri populares, qui sint super factis et negoliis civilalis el dislriclus Aretii; qui duo-
decim boni viri teneanlur servare Slalula et ordiiiamenla t.oinunis Arelii que in aliquo
derogent vel derogarent presenti submissioni el datiooi domiiiii, imperio el iurisditioni
et custodie supradictis. Pro alio vero tempore fiat de diclis duodecim sacchus seu mar-
supium per presenles dominos Priores arlium el vexilliferum iuslitie civilalis Floientie
simili modo el forma, ut supra dicium est, de saecho seu marsuiiio ca|)ilarieorum
custodie (") el potestatum diete civilalis Aretii.
VII. Item quod per dicium Comune Florenlie maiiuteneanlur el defendantur omnia
et singula iura Comuuis Arelii el iura el bona perdila piedicli Comunis Arelii recu-
perenlur per dicium r.omune Florenlie proul et sicut dictum Comune Floienlie defen-
deret et manuteneret et recuperaret bona sua propria. Salvo quod non possit dictum
Comune Florenlie se intromictere de castris et terris dicti domini Peri et suornm con-
sortum nisi qualenus de ipsius domini Peri et consorlum beneplacito el volunlate
procederei, et inteiligantur consortes dicti domini Peii eliam inlegiclime nati de domo
de Petramala.
vili. Item quod omnes exitilii guelfi civilalis, comilalus et dislriclus Arelii et eo-
rum filli et descendenles reverlantur el reverli possinl libere, licite el impune io di-
ctam civitalem, comitalum et dislrictum Arelii ac eliam rebannianlur de omnibus et
singulis bannis et condenpnalionibus in quibus descripti reperirentur et ex nunc esse (*)
inteiligantur el sint (*) eis resliluta el inleltiganlur eorum bona, etiam illa que pos-
sid^bant tempore quo expulsi, exbanniti seu condempnati fuerunt, dummodo dieta bona
non alienaverint, exceptis illis de Marami qui sub beiietìlio presenlis capiluii non in-
cludantm'.
(») Nel voi. XVII; Iibras denariorum minutorum s.p. (>>) Ibid. bonos (») Ibid. guardie.
(*) Manca nel voi. xvii; esse (') Nel voi. xvii dopo et stnt segue: rebanniti et a dictis bannis et conde-
pnattonibus liberati et absoluti et in integrum restituti. Et inteiligantur eorum bona eie.
AN. I337J t;o<m;E bìplomatico 669
vuu. Rum pio paoilico bl Uuiiquillo sUlu (".onuiiiis Arelii el ad omiic scauUalun»
evitandum uullua ik donau l'beiiiriorum, ucc de domo de l\'i(;is Vali is Arni, nec comi-
tes di,' Moiiledoiio, Boi'claogiiaui de Uuigp saij^li S^epulcfi el Werius de Falcinola, nec
iilii comilis Federigi de Moiileferetio., nec eoi'um vel alicuius eotuni fijii et desceii-
denle» per liueani mascuiinarn possinl venire, habilare, slare vel uioraii in civilate,
Comilalu et dislriclu Aietii per tempns (") decem aniioruin, uoc piO|)e dicluui comila-
tum el dislricUiin Aretii per decem miliaria. El si piedicti vel aliquis prediclurum
non servarenl omnia supra dieta in hoc capilulo conlenla ei conlinibus eis dalis et
assiguatis seu daudis et assignandis secundum modum siipradiiinm non obedirent,
sinl rebelles dicti Comunis Aretii, et prò rebellibus haheantui' el offendi possinl licite
et inpune in bavere et persouis; et quod omnis l'orliiilia quam su[)radicti nominati
habenl seu tenent iu comilatu seu dislriclu Arelii per Comune Florenlie debeat cu^to-
diri expensis liominum et personarum el ('') dislricluum ipsarum forlililiarum. El pre-
dieta locum non habeanl in filiis el descendenlibus (') Minialelli el Ganacini el Beoir-
dini filli Francescbini Beordi, qui Beordinus [)Ossit venire et slare in dieta civitaleC),
comilatu et dislriclu Aretii ad voluulatem el beneplaeitum (') domini Peri et non ali-
ter, nec in filiis et descendenlibus Paffieie Bellini et Ficagaie, nec in lacobo vocale
CafTelta ('"), nec in Dtragoncino el filio (-), nec in lìliis et descendenlibus Simonis el
Mini domini Uberlini de Pacis.
X. Item quod nulla fortililia de novo beri possil in comilalu el dislriclu Aretii que
non sii incepta; salvo quod dominus LealeUus Angeli de Peiramala el Iilii possinl relì-
cere et rehedificari facere forlilitiam Farle, proni sibi [ìlacueril.
XI. Item quod dominus l'erns (''), dominus Rodulliis, dominus Tarlalus, dominus
Roberlus, dominus Berluldus, dominus Uguiccione el dominus Manfredus de Peiramala
el omnes sui (') consortes lam legitimi i_J) quam inlegiclime nati sint cives civilalis Flo-
renlie et populares et liabeanlur et iraclenlur in dieta civilate Florenlie tamquam alii
cives populares, el gaudeanl omnibus privilegiis et immunilalibus quibus gaudenlalii
populares civitatis Florenlie.
xu. item- quod dictus dominus Perus el omnes sui consortes lam legiclimi quam
inlegiclime nati sinl populares civilalis Arelii el prò jiopularibus habeanlur el liactenlur
in dieta civilate in coiisiliis el ofliliis et omnibus aiiis proul babenlur el Iraclanlur el ha-
bebuntur ettraclabuBlur alii populares diete civitatis Arelii. Et quod ipsi eleorum castra
et terre et fideles ('') que et quas tamquam privale persane leneut in diclo comilalu et di-
slriclu Arelii el extra dictum comilalum et dislricUim sitili immunes et exenli (') ab omni-
bus daliis, gabellis el aliis l'aclionibus quibuscumque realibus el personalibus sive. mixlis,
preterilis el futuris per tolum dicium tem(ius decem anuorum in civilate, comilatu el
dislriclu Arelii; el quod possinl in diclis eoruni castris el lerris uli el exercere merum
el mixliim imperiuiu el omnem iurisdilionem. El quod in piediclis seu aliquo jnedi-
(•) Nel voi. xvti e: per totum dictum tempns {'') Ihid.: ipsaiìim rortiiHiarum et curiarvm el
e) Ibld.: domini Nerii et domini Accenti el Beitiitl Grossi de Gaville nec in fìliis et descendeniitvs Mina-
ctelli et Gunazinl nec in Scordino filio C) Ibld.: civilate et (<■•) Ibid.; ad àeneplacitum et
voluntatem <) lòid: Ca /fetta A nt/eli {e) Ihìd.: et filiis. {^) ihiilr. Ferus de Peiramala
(|), Ibid,: eorttm [j) Ibid.: lea,ietime (><) Iliid.: el homines dictarum terrarum (i)Ibid.;
exempti.
C70 DOCUMENTI PKR LA STOHIA D' AREZZO ['"5.
clorum vel in custodia dictorum caslrorum et terrarum vel (•) alicuius eorum et earum
non possiiit per Comune Aretii nec aliud Comune offitialem vel aliquam aliam personam
modo aliquo impediri ve! moleslari; ol (|uod dictum Comune Arelii in predictis voi aliquo
predictorum se inlromiclere non debeai ullo modo, nec alia persona seu Comune. Et
quod iideles supradictorum de Pelramala et cuiusque ipsorum sint populares diete
civilatis Aretii et quantum ad omnia tractentur et habeantur prout alii cives populares
diete civilatis.
Terre aulem de quibus supra (il menlio sunt hee ("):
Monlerchium
Lippianum
Marcanum
Celle, Vernium et sua curia
Lelci
et tota curia Montercliii.
J^orci
Capresa
Rocca Cinghiata
Castellare de ScialtisC)
Vergliareta ("*)
Ragiuolo
jMonte Comaio
extra Comitatum
Aretii.
Serra
Villa de Farneto in Casentino
.Monte de Lelci
Roccha Vecfani vel Clusii
Omnes dictarum terrarum
et cuiusque earum curie
et dislrictus.
(») Nel voi XVII: vel alterius earum (b) Qui nel voi. XVII è aggiunto: vMeUcet
Scaltis (i) Ibid.: Verghareta et Castiglione Raggiuolo (omesso il Ragiuolo seguente).
(«) Ibid.:
AN. 1.'{37J
CODICE DIPLOMATICO
671
Murliim et omnia poderia, iura, homines et fide-
les que ipse domini Perus habet in tota Ve-
scontaria Verone
Medietas Sintiglani
Pelramala
Carcianum
Pianeclolum
Cathenaria
Chiusi
Gium parala (')
Montecchium de Montanis
Vignole
Montebene
Monteagutum supra Tallam
Montagnauum Q')
Monticellum prò duabiis partibus
Cassarum Rondinis
Penna
Castrum sancii Dominici
Casteilonchium
Catiglanum (")
Partes, fideles, iurisdicliones et iura que filli Ma-
gli (■*) de Petramala habent in tetris Ubertino-
rum prò eorum matre
Gaenne
Tuoro
Vicione Magio (')
Petre
Loretum
ValiallaO
Celle de Sovara
Casale
Montanina
Facla
Schiantacappa ('')
Sarna
Petranera
Ranchum
et omnes et singule dictorum ca-
strorum et cuiusque eorum ville,
curie, et districlus, homines et fi-
deles.
(•/ Nel voi. XVII: lumpareta (") Qui nel voi. XVII seguono: Petranera, Ranchum (') Ibid.:
Castigtianum. Et partes etc. (<i) Ibid.: Masgii («) Ibid.: Viccione Maggio O Ibid.: Vatlialla
(s) Con Sohiatacappa (sic) e Sarna termini nel voi. XVII 1' elenco; vi segue: Et omnes et singuli atctorum
oastrorum et terrarum et cuiusque eorum ville, curie, districtus, homines et fideles.
t'i7? DOCUMENTI Vt^ ìA f^rrfRt.V 'it' \HKZ7.o [775.
XIII. Ileni ipioil filii Amiree de Monleagnto Baitiolanonim prò eoruni personij et
iliclo caslro de Monleagnto eiiisqne (") niria «l poriim liileles (*•) et filii et nopoles
drifoli (") et Cinilielmi do Valenrano prò eornin p^rsonis et (lieto castro do Valenfano
et eius curia ot hoininiims dicti castri et curie halteant illam imrmiiiitatem et exem-
plionem iiiiam liahoni siipradicli de rclramala prò eorum personis et lerris quantum
ad Comune Arelii. Et quod in diclo caslro de Moiileagulo et infra foveas dicti castri
nulliis possil intrai'c ultra voiuntalem prediclorum (iliornm Andree; et quod exemptio et
imunilas supradicla in quantum tangit dictos lilios Andree et dicium castrum de Monte-
agulo et eius curiam et lìdeles ipsorum in ali(|uo non preiudicet iuribus et instrumentis
gnarentisgie que habet dominus dalitius (■') domini Nicchole civis aretinus seu Lipparel-
lus eius lìlius conica Comune et sini+iilares personas universitatis Presciani et Casanovolis
curie et districtus dicti castri Monlisagnli: ipie iura possint |)redicti dominus (lalilius
et eius lilins proseqni et conseqiii in curia livitalis Aretii et coram poleslale et iudi-
cibus diete civiiatis conica dictas universilales et homines universitatum predtctaruitì.
Et quod Polestas diete civiiatis et eorumC) iudices et offiliales loneantur dieta instrnmenta
guarenlisgie execulioni mandare in personis et rebus cootra diclas universitates et singu-
lares personas dictarum universitatum, socundum foritifffn Statutortim Comtìtiis Aretii,
sicut execulionem facereiil inslrunientorum guarentisgiarum centra cives et (') comitali-
nos el dislricluales diete civiiatis, non obstanle supradicla exemplione seu immnnilal'e
eis concehsa.
XIV. Item qnod d'ictnm Ctìmunc Floreulie et Comune Arelii per toium dictnm lem-
pus decem annorum teneantur manutenere, defendere et conservare didtum dominnm
Perum et dictos eius consorles lam legiclimos quam inlegrctime natos in omnibus ca-
stris et lerris, bonis, poderibus, iuribus el iurisditionibus que non snnl (^) episcopa-
lus Aretii, que et quas tamquam privale persone tenenl et possident in cìvilate Aretii
et eius comilalu et districla et extra comitatum el dislriclum in C") eis per aliquem
molestaci non possint; salva semper renumplialione, subraissione, dalione Q dominii,
imperio, iurisditione et libera custodia supradiclis: et recuperare et reaquirere diclo
domino Pero el diclis suis consorlibus castrum de Pelranera, Carcianum el Schianta-
cappam (') que de iure tenebanl el occupata fuerunt per cerlos cives et dislricluales
diete civitalis Arelii; et facere et curare ila el taliter cum effectu quod omnis exercitus
et batlifoile C') et novitas faclus et facla conlra Roccham de Capresa el eius curiam
per bomines de Capresa predicta et alios quoscumque a quactuoi' mensibus cilra lol-
lalur el levelur sive tollantur el levenlur ila el taliter quod Capresa el eius curia et
fideles (') diete Caprese el eius curie diclo domino Pero libere remaneanl et ad ipsum
dominum Perum et eius dominium el iurisdilionem libere reverlanlur; el maxime pa-
lalium sive lurris de Trecciano. El facere el curare ita el taliter dieta Comunia lene-
antur quod Lippianum curie Monlerchi C") el lurris Marrani diclo domino Pero et
dictis eius consorlibus intra sex menses libere restituantur; el si quo tempore contin-
(•) Nel voi. XVII: ee eius (>■) Ibid.: fidelibvs (') Idid.: Gri/Toli ^ Ibid.: Oallitins
(.') \ì)id.: et eius (f) Manca 1' e« uel voi. XVII (e) voi. ivil: sint (i>) Ibld.: e« in (') Ibid.: ef
<iattonì domina imperio et (i) Ihlà.: Sciantacappam l^)Tbìd.. eieercttus/SactifoUe (') It)id.: «»
fideles et homin'-s (■») Jbjd.: Aloterchii.
AN. I:j;{7) CODICE DIPLOMATICO C'tt
gei'Ct infia dictos decem aiinos ;ili(|uam ex ditlis lenis el caslris el aliis supericis cxpe-
cilicalis relìelLiri seu recedere ah ohcdioiilia dicli domini Peri ol suorum consortiim,
quod dicla C.omiiiiia Floronlie el Aretii toiioanliir tales lenas ol i-astra loeMiperan- et ri'a-
cquircro prediclo domino Pero el dictis eius coiisorlibus c.iim exiM'cilii et modis omni-
bus op[ioiUinis ita et laliter i|uod ad maiiiis et ;ul obedientiain siii»radiclorum domi-
noniHi de l'eliamala libere leveitaiilui (").
XV. Iteni (|iiod dicliis doininus Peius et dominus Taiialus eius IVatei- iiabeant el (>>)
teneaiit et custodiant per toliim dictiim tempus decem amioriina castnun Casliilioiiis (')
Aretini el eius dislriclum et ciiiiani, el quod Comune Floientie el ('.oirmoe Arelii te-
neaulur et debeant diclos domiiios Perum et Tarlatura in ciislmiia dicli casini et dicium
caslrum delendere el maiiulenere conlra omnem personam et (') Comune et universi-
lateiii semper l'aciendo el respondendo dictum caslrum el homines dicli castri Comuni
Aretii de onini eo quod debent diclo Comuni Aretii.
XVI. Mem quod dicli domini Perus et Tarlatus teneantiir terras, castra et forlilitias
episcopatus aretini, qnc et (|uas lenenl ad presens. Iradere Comuni Florenlie sen sin-
dico dicli Comunis si (bctum Comune Florenlie volnerit, excep*is Iribns terris seu
caslris dicli episcopatus de quibus ipsi domini Perus et Tarialns dixerinl et declara"
verini-, de quibiis dieta Comunia Florenlie el Aretii seu reclores (bete civilaiis Aretif
non possinl se in aliquo intromictere contea dictos domjuos PeiMim et Tarlatum.
XVII. Ilem quod diclus dominus Perus et' sui consortes tam legiclime (*") qiiam in-
legiclime 0 nati, nec (''') alicpiis civis arelinus tam giielfus qnani ghibellinns non pos-
sint confinari seu ad conlìnes mieli extra civiialem Aretii per poteslalem, capilaneum
guarcbe seu alium offilialem dicli Comunis.
xviii. lt<3m quod poleslas et capitaneus custodie et alii offitiales diete civilaiis Aretii
leneanlur el debeant mauutenere et defendere omnes el singiiios benelicatos benefiliis
ecclesiasticis in benelìtiis que tenent in civitate, comitalu el districia .iretii, secundiim
formam ordinamenlorum Comunis et populi civilaiis Aretii.
xviiii. Ilem quod (bilus dominus Perus el eius consorles habeanl el habere debe-
aat expensis Comunis Aretii pio custodia suarum perso»ariiiH et suorum castrorum
tr4ginla duas pagas prtì triginta duobus equitibus ad stipendiura ytalianorum' ettducen-
tas pagas prò dncenlis peditibus ad slipendium librarum quinque C") soiidorum' par-
vorum pio quolibel ei quolibel mense; quod slipendium diclorum equitum et peditum
tenealur caraerarius Comunis Aretii solvere de: pecunia flicti Comunis. Airetii (') diclo.
domino Pero et diclis eius consorlibus sicul el quando solvetur seu solvi debebit equi-
libus et pedilibus depulandis per Comune Florenlie ad cuslodiam civitatisAretii; quas
triginta duas pagas equitum el ducenlas pagas peditum possil dictus dominus Perus
dividere et dislribuere inter dictos suos. consorles- proul visura sibi foeril convenire; (J).
XX. Ilem quod diclo Comuni Florenlie et poteslalibus et capitaneo custodie C') civi-
(*i^ A, questa § XIV segue nel voi. X,Vll(duvti qui leggesi reddatntu)-) il paragrafo cbe incomincia, itemn
guOfi,instru>nentufn, il qjualH nel nostro testo legge«i dopo il 3,XLyii (>>) Questo e( maijca nel voi. XVIl. .
(«) Ibilj.: Castlifltonfs: i>i) L' et manca nel, voi. XVJI. {'j Ibià: legicti>/ii (0 Ibid.; non t>cnme,
|t] Ibid.: seu invece di nec (><) Ibid.: gu{nQue lilurarum. (>) Ibid.: ni^uca Aretii. (J) Ibid^ qui»
aegiue; guas pagas habeant e^.hiftitce debeant per dietwn tempui devetn annoruni ef nonitiltra. (<<')Ibid.^.,.
guardie
1)74 DOCUMKISTI PER LA STORIA D' AREZZO |775.
lalis Arelii siiil el esse ilebeant recommemlati omnes amici dicli ilomini l'eri el suo-
ram consorluni, el (|uoii per dictos reclores qui prò lein|iore cruiit m dii'la civitalc
Ardii luMio ol amii'ahililpr Iracleiiliir.
XXI. llem qiioil (iuidalbertus, riiiillielmiis ci Albciius lìlii coiidain comilis Tancredi,
lohannes et Francischus coiidatn Bandiiii et eorum fralres et iiopoles Galeocliis et Ilic-
ciardus, Toinassus el Bellus condam comilis Ouillieimi el eorum fralres el nepoles ie-
giclimi (") el irile|j;iclinie nati et eorum filii el descendenles el ('') Guido r.afliro de
Pogi, et Guido \ocatus Sgarellinus el iSerius IVatres el lìlii condam Cerchi de l'etragu-
lola el Comes lacolius de sancta Flora el Nobiles de Bascliio cancellentur et eximaiUur
de quibuscumque baiiiiis et condeiiiinationibus Comiinis Floreiitie el conlentis m eis et
quuiibet earum (") in (|uibus descripti rcperienttii'. El ex nane cancellati et exempti liabe-
anlur et sinl de diclis bannis el condenpnalionibus absque aliqua ('') solulione pecunie
Comuni Florentie propterea facienda. El quod Comune Floreiitie habeal el traclel om-
nes el singulos supradictos gratiose tainquam devotos ainiios el servitores dicli Co-
munis Florentie (°).
XXII. llem quod Uegolinus domini Guccii de Talomeis de Senis el domina Suifia (*)
eius uxor manuteneantur el del'endantur in bonis et iuribus que habenl in coinilatu
et districtu Arelii, et quod ad dieta bona et iura restituanlur et restituii esse intelli-
gantur. El quod omne ius compelens dicto Regolino et domine Sufflè i^») centra ali-
quos cives vel ('') districluales civiialis (') Arelii, sii sibi salvum, integrum et iniesuni,
non obstanle remissione et restilulione de quibus (') supra aul Infra lit menilo. El quod
dieta ipsius et sue uxoris bona gaudeanl omnium munerum et iionorum C') immunitate
plenaria. El quod idem Regolinus cancelletur el eximatur de quibuscumque bannis et
condenpnationibus Comunis Florentie in quibus descriplus reperirelur el ex nunc cao-
cellatus et rebannitus esse intelligatur et sil(') siue aliqua solulione pro|)terea facienda
«lieto Comuni Florentie.
xxiii. llem quod diclus Uegolinus habeal et habere debeai loto diclo tempore de-
cem annorum et ultra, si prò malori tempore dabitur dominium civitatis Arelii Comuni
Florentie, de numero diclorum duceiilorum equilum deputandorum per Comune Flo-
rentie ad cuslodiam civitatis Aretii, decem pagas solvendas eidem temporibus el ler-
minis "quibus fieni soluliones aliis equitibus de numero diclorum eqailum deputan-
dorum ad dictam cuslodiam, ut su|)ra (") dictum est; et quod diete decem page com-
putenlur in diclis ducentis [^agis prò dictis equitibus: et quod non teneatur habere
piures equos et famulos tenere vel consignare quam sibi placuerit. El de predictis
nullam monstram facere teifealur: sit lamen (") ad servitia Comunis Florentie el Comu-
nis Arelii prout placueril Comuni Florentie vel capilaneo custodie- supradicte.
XXIV. Itera quod diclus dominus Perus el dicli sui consorles possint adiuvare et
(•) Voi. XVII: legictxme {>>) Ibid.; manca Vet qui e dopo Pagi (=) Ibid.: manca et contenCH - earum
(*) Ibib.: alia («) Nel voi. XVII qui segue: Et quod omnes supradiott et guiUòet eorum libere et impune
possint venire, stare et morari in civitate Aretii^ cotnitatu et districtu ipsiu* tamquatn alii cives et popu-
lares civitatis Aretii, et devoti amici et servitores dictt Comunis Florentie. (0 voi. XVII: Sophia
(K) Ibid.: Sophie {'') Ibid.: et {') Manca civitatis nel voi. XVII. (j) Ibid, qui è aggiunto: in
atiquo capitulo (k) Ibid.: omnium honorum et munerum (i) Ibid.: exentus (»>) .Manca supra nel
voi. XVII. (o) Ibid.: teneantur, sit tamen temper ad
AN. 133"! cnnicF. diplomatico 675
auxiliiim et favorom prestare omnibus siiis consanguiiieis el amii-is ooiilia Nciiura de
Fagiola et eontra omiies alios (lliibellinos non colligalos ciini Comuni Florenlie, et spe-
tìaliter Paulocinm ile Fagiuola ad reciiperalionem suoriim honorum centra dic-iiim Ne-
rium("). Et qnod Comune Aielii leneatur adiuvare diiHum Paulocinm fonlra diiUum
Nerium ad refn|tfranda l)ona sua iuxta posse dicti Comunia. Et ([iiod dictus Paiilocius
et eius filli possliit slare et morarl in dieta civltate Aretii et eius comitalu et dislriclu
tamquam cives populares diete civitatis Aretii, et etiam possint adiuvare eomites laco-
bum, Ciuidonem et Stephannm de sancla Flora conlra omnes, preterquam eontra (-0-
mune Perusii et Comune Senanim et alios coiligatos cum Comuni Florenlie.
XXV. Ilem qnod dictum Comune Florentie leneatur tacere el curare iiixla posse
suum (|Hod dominus Roduifus et eius lilii qui delinentur per Comune Perusii libere
relaxenlur C*); et qnod tempore diete relaxaliunis et liberationis liende de dictis domino
Ridulfo C) el filiis statini leneatur dictus dominus Perus iiiiere relaxare Cecchium do-
mini Vineioli et Petrum Bonanni et alios perusinos si quos habel detenlos; alios vero
quos habel detenlos cogi non possit dictus dominus Perus in casu aliquo relaxare.
XXVI. Ilem quod dictum Comune Florenlie leneatur iuxta |)0sse suum lacere et lurare
quod exililii Burgi sancii Sepulcri reverlanlur el reingrediantur in dictam tei'ram Burgi
et reslituanlur ad omnia bona que lenebant el possidebant tempore quo expulsi fue-
nmt de terra predicla Burgi. El cancellenlur el eximanlur de omnibus bannis el con-
dempnationibus diete terre Burgi in quibus descripti reperirentur C) absque aliqua
solutione pecunie proplerea facienda. El quod dominus Roberlus de Pelramala resli-
lualur ad omnia bona que tenebat el possidebal in dieta terra Burgi et eius districlu
tempore (|uo expulsus fuil de terra predicla, el etiam resliluatur domina Clara uxor
domini Lealetli C") Angeli de Petramala ad omnia bona que tenebat el [lossidebat ipsa
domina Clara seu mater eius in civilate Cortone el eius dislriclu tempore dissensionis
el discordie exorte Inter dominum Rainerium (') et dominum Uguccium eius fralrem
de dieta terra Coitone. El si predicla omnia el singula per Comune Florentie et per
Comune Aretii non fierent cum effectu («) detur et assignetur tantum de bonis dictorum
Burgensium que sini in comitalu et dislriclu Aretii dicto domino Roberto et dictis exi-
tiliis terre Burgi quod ascendal ad valorem et extimationem bonorum que dictus do-
minus Roberlus et dicli exililii in dieta terra Burgi el eius dislriclu vel alter eoruin
habebal (•■) et possidebat tempore expulsionis predicte. Et simili modo detur et assigne-
tur per dictum Comune Aretii diete Giare tantum de bonis Corlonensium que sunt in
civilate, in (') comitalu el dislriclu Arelii quod ascenda! ad valorem et exlimalionem
honorum que habebal dieta domina Clara et habuil (■*) dieta eius mater in Cortona et
eius comitalu et C') dislriclu.
XXVII. Ilem quod dictus dominus Perus et dicti eius consortes lam legictime quam
inlegiclime nati prò custodia suarum personarum possint et eis liceat inpune portare
(•) Voi. XVII: dopo Nf.rlum segue: ad recuperandum bona sua iuxta posse dicti Comunis. Kt quod di-
ctus Paulotlus etc. {>>) Ibid.: manca libere, e vi si legge relasentur, come- dopo - relasationis («) Ibid.:
Rottulfo (>) Ibid.: reperientur (•) Ibid.: Lealecti {') Ibid.: Ranerium (e) Le pa-
role non flerent cum effectu leggonsi dopo singula nel voi. XVII, dove manca anche 1' et dopo Florentie
{*) Ibid.: habeat {<) Manca in nel voi. XVII. (j) Manca habuit ibid. (k) Manca ibid,: comi-
tatù et
<57C DOCUMENTI PER LA SXnBIA D' AHE7.7.0 [7713.
oinuia arma ilelVnsibilia el ofl'ensibilia per civilalem el coinilaluin Arelii et eoinm et
cuiiisque eoruni l'amiliarcs, quoiuin familiarium iiiinienis non |)Ossil Iraiisceiulore ultra
noiia^'iiila; et ilicli l'amiliares divitiantiir (*) inler iliclos suos coiisoiles, proni placneril
(lido domino l'ero; et piedicta tolli vel ninlari vel ilimiiiai ('') non possinl per aliqnod
ordinanieiitMm sive slalutuni (') (pioil in conlrarinni Ì0(juerelnr.
xwiii. Uem (|uo(l dirUis dorainns l'erus et omnes ?ui odiiiales f|ui_ prò eo luerunl
tempore s^ue doininatumis in dilla civilale, coniilalu el dislrictii Arelii, sint el esse
iDlellijfanlnr al)solnli el liberati ab omni adniiiiistratione el ('') gestiotie per eos vel
aliipieni eorimi facla in Comuni Arelii (') de bonis dicli Comunis el singularium (')
personaruni dicli Comunis ot ab omni quantitale pecunie dicli Comunis quam ai)pareret
ad eurum nianns (|iioinod(ilil)el pervenisse; el quoil de prodiclis sen aliqiio predicto-
rum min tenoanlur dirlo Comuni Arelii aliqnam redilere ralionem. VA quod omnes
senlentie late el date per dictum dominum l'erum seu per aiiqueru "poleslalem vel (^)
otìitialem dicti Comunis el omnia facla et gesta per eos vaieant et leneant, etiam si
conlr.i formam Stalntoi uni loqnenlium C") de dominio ipsius domini l'eri aliquibus (')
dalia preterita solvenda Comuni Arelii remississet ipse dorainus Perus vel super dimi-
nulione libre alicuius spelialis persone quomodolibet providisset, dummodo diete (J)
senlentie non preindicent in aliquo illis (pii reverli debeanl ad civilatem Arelii, nec
illis qui debent rebanniri el de bannis et condenpnationibus eximi el canceilari el eo-
rum bonis el ipsorum el cuius(|ue ipsorum honorum lestitulioni secundum formam
supradiclorum capilulorura.
xxviiii. Uem quod poleslas Comunis Arelii, qui prò tempore erit, lenealur regere
et gubernare civitatem, camitatum et dislrictum Arelii secundum ius el iustitiam et
servare omnia Slatula C') et ordinanienla dicti Comunis et populi facla et facienda que
non derogent presenti submissioni el dalioni dominii, imperio el (') iurisditioni et libere
custodie supradiclis.
XXX. Ilem quod per dicium Comune Florentie fìat reformalio sive ordinamentum
(|uod domini Priores artium et vexillifer iuslitie et dominus poleslas, capilaneus
populi, executor ("") ordinamentorum iuslitie qui prò tempore eiunl in civilale Floren-
tie, in principio eorum et cuiusque eorum ofBlii, teneantur iurare ad sancta Dei evan-
gelia, laclis scripluiis, quod inlegraliler observabunl omnia et singula capitula supra-
scrijita et infrascripta et que ultra dieta capitula declarala el ordinala erunl (") per
Regolinum domini Guccii de Talomeis et Naddum Cennis civem florentioum, arbitros
el arbitratores eleclos et assunt08(") seu eligendos el assumendos per sindicum Comunis
Florentie ex una parte, el sindicos (p) Comunis Arelii et procuratores dicli («) domini Peri
ex altera. Et quod conservabunt dictum dominum Perum el diclos eius consortes et
omaes eorum amicos et sequaces civitatis et comilatusC) Arelii in eo stata in quo sunt
el in meliori si poterunt, salva semper renumptiatione dominii suprascripta, et «apra-
(*) Voi. XVII: riiviUantur et dutribuautur (*) Ibid.: tolH tntitari seu aeminui (') Ibid.: stan-
■ttamentum (*) Manca nel voi. XVII. f) Ibii.: Arem et tt-e O lììiA.: stngulorum (s) Ibid.:
«( imrece di vel (*) Dal voi. XVII: loguentum (nel XXII loguentur). (i) aliquibus manca nel voi. XVII.
■ptlbU.: suvrvtdictc f^) Ihid.: omnia orainamenta et ttatuca 0) Ibià.: et imperio et (■») Ibid.: ef
mmpttaneui populi et executor (») tìtM : erunt et ordinata per (») Manca eleotos -et assuntos
teu nei voi. XVII. (p) Ibid.: sindicum (q) Manca dicti nel voi. XVir. e) Ibid.: ciKitatem et «o-
mitatum.
AN. 1:j;Ì7] CnDUT. Dll'I-OMATlCn (57~
scripta siibmissiciiie el dalione iloniinii i-l custodie supradiilu. El f]iiO(.l sciiha rt-forma-
lionum consilioruin (-) populi el Comunis Florenlie leneatiir in priucipio olTilii supra-
dictoriim nttitialiiim el cuiiislibet (") eoriim inter alia iiiraii facere omnia supiadicla et
in frase ri pta, pl ultra supraclictos offiliales lenoanliir (|uiiigcnti po|iulares ad miims ci-
vilatis Floienlio iioniinandi (') per sindicos ('') el procuialores Comunis Ardii et dirti
domini Peri iiirare quod observabunt et l'acient observari ("^^) prò eornm posso omnia et
singula capitula supra el infra ?rri|ita et contenta in eis; el simile Stalutum liat per
("-omiine Aretii.
XXXI. Item quod diclus dominus l'erus el dicli eius ronsorles lam iegiclinii (') quam
inlegictime nati possinl in quibuscumque causis civililms et criminaiibus comparere
per procuratorem seu {^) procuratores iegiclime constilulos, exceplis (^) quam in causis
fioniicidii. et proditionis Q seu tradimenti, in qiiibus duobus casibus teiieantur per-
sonaliler(') coraparere. et aliler ad comparendum peisonaliter cogi non possinl. Et quod
prò aliqiio maiietitJo per aliquem predictorum commisso seu commictendo eis vel ali-
cui eorum non possit maior pena imponi quam imponerelur cuicumque alteri populari
civitatis Aretii. Et quod unus prò raallelilio allerius non lenealur; nec bona comunia
iuter eos prò aliquo mallelitio commictendo jier aliquem seu aliquos ex eis destrui
possint, sed fructus porlionis talis delinquenlis seu deliiiquentium devenianl in Comuui
Aretii.
XXXII. Item quod potestas civitatis Aietii qui prò tempore l'uerit tetiealur vinculo
iuramenli curare el facere cum effeclu quod cauierarius Comunis Aretii de |)ecuQÌa
dicti Comunis solvat infra quactuor ('') menses dicto domino Pero et dictis (') eius
consortil)US omnem pecunie quanlilalem quam habere deberenl a diclo Comuni Aretii
prò custodia caslrorum el occasione presentis guerre; que quantitas non possit exce-
dere summam quacluor miliura llorenorum auri.
XXXIII. Itera quod nuilus forensis ylaiianus ('") qui liabitaverit in civilale Aretii fa-
miliariter a duobus annis citra possit per poteslatem seu capitaneum custodie vel alium
offitialem dicti Comunis Aretii iicentiari vel expelli de dieta civilate Aretii nisi prò
maliefitio, dummodo tales forenses ylalici nuraerum duodecim non excedaiit.
xxxiiii. Ilem quod potestas Comunis Aretii, qui pò tempore eril, teneatur fieri facere
paces et concordias inter cives aretinos ubi conimode pax cadit seu fieri potest prout
dicto domino polestati videbilur convenire; el ubi commode pax (") fieri non posset,
teneatur fieri facere (") treuguas cum sufficienti securilate ad :!!'ui tempus quod sibi
videbilur convenire.
XXXV. Item quod nec per Comune Aretii nec per aliquem itialem dicti Comunis
possit imponi aiicui civi aretino aliqua prestanlia, nec dalia oni nisi ad libram que
ounc ('') viget in civitate Aretii, nec libra aliqua fieri possit seu rennovari in dieta
civitate ad arbitrium. Et si conligeril rennovari diclam libram fiat libra in dirla civi-
tate et comitatu ad extimum sive appassalum, el aliler fieri non possit.
(•) voi. XVII: conUliorum reformationuin (ii) Ibid.: cut'.<squ>: {') nominanUi ieggeai dopo
domini Peri nel voi. XV II. C^} Ihid.: sinaicìiir. {') Ihìd : seri-ari (0 Ibid.: tevictime
W Ibid.: sive (li) Ibid.: excepto (i) Ibid.: homicidU prodttitionis (sic) (j) Manca persotia-
Uter nel voi. XVII. (k) Ibid.: ////">• (i) dictiS manca nel voi. XVII. (m) ibid.; nulitis i/taliaitus
forensis (») Ibid.: pa» commotte {••} Ihid: facere fieri (p) Ibid.: modo
t)7.S DOCIIMKNTI Pl.li l.\ STOIUA 1)' AIli;ZZn [77!).
xxxvi. llL'iii, ne (le coloro cpslriim .\iii,'laris sii causa seu ooca>ii) alicuius scandali
in civilale ci comitalii Arolii siciil liaclonus Init, i|iiiiil i|iianiloi;umque clictum.castrum
redioril ad maniis et obedienliam Comunis Arolii, quod (') muri el omnis foililitia dicli
castri fnndihis deslrnanliir ot dirnanlur el poteslas qui prò tempore eril in civilale
predicta tcnoatnr infia tros mcnsos poslqnam diclnni casti uni ad manus ci oliediontiani
dicli Comunis redioril |)rodicla omnia ol sinLjula liori l'acero el oxocutioni mandare.
xxxvM. Ilem quod ad ohviandiim scandalis que oriri possenl in civilale Arelii occa-
sione episcopalns civilatis predicte sicul liaclonus orla l'uerunl, ijuod (!omune Floronlie
lenoalur el debeat iuxta sunm posse (") solicite procurare per licleras ot per ('•) amba-
xialores suos cum domiin» summo ponliJice el dominis cardinalibus sancte Romane
ecclesie quam cilius Meri polost (piod domino Biioso ('') de Ubertinis episcopo aretino
providealur por dicium suminuni ponlilìcom de alio opiscopalu el (|uod diclus episco-
palus arelinus concedalur domino Hailliolumeo de l'olramala aicliipi'esbilero aielino.
Predicta tamen omnia procurenlur ol fieri debeant expensis dicli domini Peri el diclo-
rum ('■) snoiiim consorluni.
XXXVIII. Ilom quod omiios represallie concesse bine retro jior Comune Arelii vel
ollilialom (') qui babuoril (*■') aliquod ollitiuni in civilale Floronlie contea Comune Arelii
et cives et districtaales Arelii, ol jier Comune Arelii vel otiiliales qui aliquod olTilium
habueriinl ('') in civilale Arelii concesse contea Comune Florenlie et cives el districlu-
ales Florenlie (') sint el esse intelligantur suspense per lotum dicium tempus decem
annorum, ita quod i)retestu dictarum represalliarum nullus pnssil in persona vel bonis
modo aliquo molestari.
xxxviiii. Ilem quod dicli domini Perus {') el Tarialus et alii eorum consortes exi-
mantur el canceilentur de omnibus et ^ingulis bannis et con+Jenpnalionibns Comunis
Florenlie in quibus reperirentur ('') desciipli prò aliquo mallelilio et ex nunc exempti
el cancellati inlelliganlur et sinl absque aliqua solulione pecunie |iroplereà facienda.
XL. Ilem quod omnes cives el districtuales diete civilatis Arelii et Comune Aretii
et celerà Comunia et universitates, comilatus el districlus et diocesis aretine et omnes
singulares persone dictornm comunium el nniversitatum et cuiusque ipsorum el ipsa-
rum canceilentur et eximantur de omnibus bonis el condenpnationibus in quibus re-
perirentur descripti et (') descripta prò aliquo mallefilio seu prò aliqua emenda alicu-
ius danni ('") quod diceretur illalum aliquibus singularibus personis diete civilatis Flo-
renlie (°) et comilatus el districlus eiusdem quacumque occasione vel causa a duobus
annis cilra: el ex (") nunc sinl et esse intelligantur exempti et exempta el cancellati
et cancellala absque aliqua solulione pecunie proplerea facienda. Et e contrario C) omnes
et singuli cives comitatini et districtuales civilatis Florenlie et Comune Fiorentie et
celerà Comunia et universitates comitatus et districlus el diocesis Fiorentie el om-
l») Questo quod maoca nel voi. xvn. (•>) Ibid.; posse suum (•) Manca queste per nel voi. XVll.
e*) Ibid.: Baso (•) Ibid.: proctirenCtir et flant expensis predictorum domini Peri et siwrum consortum
(0 Ibid.: oflìttales (6) Ibid.: /laiuerunt (i") Ibid.: habuerint {}) Ibid.: diati Comunis Fiorentie
(i) Nel voi. XVII r amanuense aveva cominciato a scrivere: Item quod omnes cives et districtuales diete
civilatis Aretii: poi con il solito v a e a t eliminò queste parole che si accorse essere il principio del para-
grafo seguente. (k) ibid.: reperientur (i) Ibid.: vel (■") Ibid.: dampni (") Ibid.: Fiorentie
eontitatus et (») Ibid.: Et quod ex (p) Ibid.: e converto
AN. I;i37] CODICK DIPLOMATICO GTO
nes (') singulares persone dicloium Coniunium et universitatum et cuiusque ipsorum et
ipsanim cancellenlur el exiraantur de omnibus baniiis el condenpnationibus C.onmnis
Arelii in f|iiibas prò ali(|no mailefilio seu prò aliqua emenda alicuius danni ('') (|nod
dicerelur illalura aliquibns singularibus persoiiis dicie civilalis Aretii, comilains et
dislrictiis eiusdem quacurnque occasione vel causa descripti reperirentHr(") ex nunc
exempli el exempla et cancellati el cancellata sint et esse intelliganUir absque aliqua
solutione pecunie propterea facienda. Et quod priiteslu seu occasione dictorum banno-
rum et ('') condenpnalionum dieta ("lomunia et universilales el singulares persone di-
ctorum Comuniuni et universitatum per aiiquem offitialem Comunis Florenlie ve! Co-
munis Arelii non possint(°) modo aliquo moleslari, el |)redicla omnia et singnla etiam
ad pendentia (*) exlendantur. Et quod lontra dieta C.omunia el universilales supradi-
ctas et singulares personas dictorum Comnnium el diclarum universitatum prò aliquibus
raalleiitlis, excessibus et deliclis bine retro commissis a duobus annis citra occasione
presentis guerre per aliquem offitialem, dominum seu reclorem Cornunium predictcrum
per accusam vel inquisilionem seu ylium modum procedi non possil nec de predictis
seu aliquo predictorum aliqua condenpnalio fieri possit, el si fìeret non valeat ipso
iure.
XLi. Item quod Lamberlus, lacobus et Francischus Bachini cancellenlur el eximantur
de omnibus bannis el condenpnationibus Comunis Florenlie in quibus pio aliquo mal-
lefìtio reperirentur ('-') descripli in geneie vel spelie (''), tacite vel expresse, etiam si per
hec verba omnes de domo de Bachinis seu omnes de Bachinis seu per alia verba gene-
ralia vel specialia sub quibus verbis predirli vel aliquis predictorum qnocumque modo
possent comprehendi (comprehendanlur), et ex nunc cancellati el exempli et absoluli esse
inlelligantur et sint siiie aliqua solutione pecunie propterea facienda; el quod predirli et
quilibel |)redictorum possinl libere, licite el impune stare, morari et habilare in dieta (')
civitale Florenlie el eius comitatu el districtii, el ire el redire proul eis placueril, el
reslituanlur et restituii esse intelliganlur ad omnia ipsoiuni bona que vigore diclarum
condenpnalionum vel alicuius eorum essenl incorpoiata in Comuni Florenlie.
XLU. llem quod Ardomannus (J), Bandinuccius el Federigus fralres el lilii olim Nerii
de Citana vecchia C') cancellenlur et eximantur de omnibus bannis el condenpnationi-
bus Comunis Florenlie in quibus ipsi descripli reperirenlur (') seu ex quibus affecti
essent tacite vel expresse ex persona eornm vel eorum palris per verba generalia vel
specialia, el ex nunc cancellati el exempli esse inlelligantur et sint et lolaliler absoluli
absque aliqua solutione pecunie propterea facienda, et etiam possint libere, licite et
impune ire, redire, stare, habilare (") in dieta (") civitale Florenlie el eius comitatu el
districlu proul eis placueril.
XLiii. llem quod licilum sii Luto de Guaschonibus, domino Cali|:io (°) domini Nicchole
indici, domino Affolino Ianni (p) de Chamaianis, ser lunctino Menci, ser Donato Benci-
vennis, ser('>) Nuccio ser Rosadi civibus aretinis ambaxialoribus, sindicis et procuraloribus
(•) voi. XVII: et omnes ei ('') ìbiii: a amp ni (■=) Ihid: reperientur descripti et descnpta. Et
(*) Ibid.: seu invece di et («) Cosi dal voi. XVU: nel XXII e possit (0 Ibid.: sineula ad dependentia
(«) Ibid.: reperientur (>>) Ibid : in spelte (•) Manra dieta nel voi. XVII. (j) Ibid.: Ardi-
tnannus C') Ibid.; de ntonavecchia {') Ibid.: reperiuntur (™) Ibid.: ire et redire,
stare et (") Manca dic'a nel XVII. ("/ ibid.: GalUtio (p) Ibid.: /ani (i) Ibid.: Bence-
vennis et ter
080 DOCIIMKNTI l'KK l.A STUlUA U AUKZ/.O [775.
(".omuiiis Aiolii el suprailicti domini l'eri ad racieiiduin piedicla (;l celerà (°) ino so
ipsis el pio diioliiis coiiiiii et ciiiiisfiiie eoiuni familiaribus (jiios ipsi el (|iiilibel eorum
l'Iigeio volueiiiil pollare ci deferre per rivilalom el comilaliim VnUii arma defensihilia et
<»lTonsil)ilia licito ci impune jier totiim dii:lnm tompns; ci ipuid prò prediclis non pol-
sini |)cr (dlìtialem ali'iiiem moleslaii.
XLiiii. !leni ipiod ser Scarlaclus Fey de Kaginopoli el eiiis filii el descendeiiles in
|)erpelmim [lei' iiiieam iiiascliulinam liaiteanlur, inlelliganlur ci siiil deiiiceps el qui-
lihel ipsoriim cives lloieiiliiii el poimlares el ('') de populo tloientino el iil cives el
popiilarcs Florenlie in omnii)n.s et ipioad omnia iiabeanUir, leneantiir et Iraclentur per
pupiiium et (lomnnc Florenlic el ipsiiis populi el (lomunis Florenlie reclores et otìì-
liales prosenlcs et tìilnros et per qiiemliiiel alinm i[i civilale Florenlie ad aliquod ofli-
liiim conslilulniu vcl consliluendiim el (|nemliliel ipsorum, et gàiuleaiil et gaudere
possinl el deheani omnibus el singulis privillegiis el ('') benefiliis el immunilalibus
quibiis gaudent el gaudere possimi el debent veri et onigiiuuii cives el popiilares ci-
vilalis Florenlie supradicte.
XLV. Item quod Bonille filius «lanluccii de Bonillis eximalur, cancelletur et abo-
leatur de omnibus el singulis i)annis et condepnationibus in quibus reperiretur de-
scriplus in camera C.omunis Arelii, el quod ex nane exeraptus el cancellatus habealur
et sit de diclis baniiis el conderapnalionibus absque aliqua solatione pecunie Comuni
Floi'enlie pro|ilerea facienda.
XLVi. Item quod omne id el loUim et quicquid dicium, laudatum, arbilialum(") et decla-
ralum fuerit per Uegolinum domini Guccii de Talomeis de Senis et Nadduni Cennis civem
llorenlinum arbilros el arbitratores assumendos el eligendos per sindicum C^) Comuois
Florenlie ex una parie, et sindicos Comunis Arelii et piocuratores supradicli (") domini
Peri ex altera Inter dictas partes observari et executioni mandari debeat ac si expeci-
licalum el expressutn esset spelialiter el distinte in presenti capilulo (') in quantum noo
sit conlrarium predicle submissioni el dationi dominii geaeralis, imperio, iuri.sditioai et
dationi generalis et libere custodie supradicte seu capitulis supradictis et infrascriplis.
xLVii. Insuper supradicti domini (f) Galitius et Lutus sindici et C") procuratores
supra dicti ex ('} una jjarle et diclus Naddus Duccii de Buccellis sindicus dicli Comu-
nis Florenlie sindicalus nomi,ne, vice et nomine dictorum Comunium fecerunt sii)i ad,-
invicem una pars alteri generalem remissionem C'), liberationem et absoliUionem de
omnibus el singulis iniuriis, bomicidiis el offensionibus realibus et persoijalibus, dan-
nis, vastis et incendiis commissis, factis et perpelratis vicissim bine retro, usque in
preseptem diem inter dieta Comunia et singulares pej'sonas dictorum Comunium et su-
pradictarum universilatum el alias quascumque personas exislentes ad seiivil^a ve! sti-
pendia Comunium prediclorum.
Item (_') quod inslruijjetj.tum sindicatus l'adi per Comune Arelii et coiisilium ini<^
virorum d|i,cli Comunis (Je si^f, l,u,nctino notaj'io quondam Men,t|ii de Montelucci et ser
{*) Manca e« celerà nel voi XVII. (S) Manca 1' «f ibid. (=) Ibid.; laudatum, arbitratum, senten-
tiatum et declaratum (J) Ibid.: sindicos {') supradicti manca nel voi. XVII. O Ibid.: in pre-
sentibiis capitulis (g) Ibid.: dominus (i) Manca 1' et ibid. (>) Ibid.: supradicti sindicatus et pro-
curatorio nomine ex (k) Ibid.: remissionem et (') Nel voi. XXII questo capitolo, che nel voi. XVII
leggesi dopo il § XIV, segue alla sottoscrizione linale "Ego Locterius etc; ma lo precede un segno di richiamo,
che lo indica da collocarsi qui, dopo il § xlvii. Manca nel voi. XXVII.
''M- l'ì'JTJ CODIiF, DIPLOMATICO 68)
Doiiato nulaiio (".oiiiiis civiiìiis nrotiiiis mi vondoiuiiim nomine ilicli Comunis Ardii ca-
stra Poiilisiiaiii ei Qprario romitaUis Arotii ime |iio|)iio in perpctiinm et anficlus, red-
élias, el provenlus qui (leiiciilnr diclo Comuni Aielii poi- Comunia diclorum castronim
€l singulares personas Comunium predictornm et itirisdilioiies et iura dicli Comunis
Ardii que d quas iiabel in diclis castris; d «liam ad aquirendum vice et nomine dicli
Comunis mutuo seu ex causa mutui xii" ilorenoi'um ami prò salisfaciendo masnadis equi-
tum et podilnm qui stderunt ad seivilia dicti Comunis Aretii d dicti domini Peri
<Je eornm stipendio afqne soldo, d prò satisfaciondo diam aliis debitis, pubiicalum
€t scri|itiim per ser Andream Fiedi notarium et cancollarium dicti Comunis; et inslru-
menta etiam prociiralionum faclarum per singulares personas diete civitalis Aretii
do dictis sor lunclino et ser Donato ad acqiiirendum mutuo seu ex causa mutui dieta
duodecim milia ilorenorum, ita lamen quod in lotum dicli sindici Comunis Aretii et
procuralorcs specialiiim persanarnm non jiossint aquirere mutuo seu ex causa mutui
vigore dictorum instrumeiitornm ultra summam xn" florenorum, sint et esse intelli-
gaiitur firma et rata et revocari non possint per aliquod statulum, ordinamentum seu
reformalionem que in conlrarium fierent. Et quod predicli sindici et procuratores om-
Jiem pecunie quanlilatem que lam (") ex vendiclione dictorum castrorum et affictuum
et reddiluum d iurium et iurisditionum predictornm, ut supra dicium est, quam C")
ex acquisitione mutuo seu ex causa mutui vigore didorum inslrumentorum et sindi-
catus et procuralionis ad eorum manus pervenerit consìgnare, exibere et dare debeant
diclo domino Pero prò salisl'atione dictorum slipendiorum et debilorum prout et sicut
sibi videbilur et placebit, el non alii persone vel Comuni. Et quod dictus dominus
Perus ad reddeiulum rationem ('') diclo Comuni Arelii vel alii Comuni vel ('') olTuiali
aut alteri speciali persone de aliquibus quantitatibus florenorum auri que ad eius ma-
nus pervenerint lam de pretio dictorum castrorum, aflictuum, iurium et iurisditionum
quam ex acquisitione muluo seu ex causa mutui, vigore dictorum instrumentorum
sindicalus Comunis Aretii et procuralionis el (") spelialium personarum, nullatenus le-
nealur aut cogi possit aut debeat ullo modo. Et quod eliam dicli sindici et procura-
tores non Q leneanlur, de aliquibus quantitatibus ('»') florenorum que ad manus eorum
vel allerius eorum lam ex dieta vendiiione quam acquisitione mutuo seu ex causa
mutui pervenerint vigore dictorum inslrumentorum sindicalus el procuralionis Comuni
Aretii vel alii Comuni aut oiflliali vel alii singniari persone aliquam reddere rationem
nec de adminislratione, quam vigore didorum inslrumentorum sindicatuum et procu-
rationum fecerint aut gesserint nisi (^) domino Pero predicto, immo exibita diclo do-
mino Pero pecunia que ex dicla vendiiione didorum castrorum, alfiduum, iurisdi-
tionum (') et iurium ac ('') acquisitione muluo seu ex causa mutui vigore dictorum
inslrumentorum ad eorum manus pervenoiit sint et esse inlelligantur dicli procura-
tores el sindici libere et eflìcaciter absoluti, et ad aliquam aliam rationem occasionibus
prediclis reddendum cogi non possint dicti sindici et procuratores per aliquod Comune,"
oflltialem vel personam aliquam singularem.
(•) La lezione gue tam è tratta dal voi. XVII; nel voi. XXII r amanuense ha confuso il que con la nota
di con, fra la quale ed il tatti ha inserito una s, al tutto sovrapponendo la lineetta o tttulus. (>>) Manca
il quamueX voi. XVII. (=) Manca ì-ationem ibid. C) Ibid.: aut (e) Manca et nel voi. XVII.
(') Manca non ibid. (p) Ibid.: contractlbus (>>) Ibid.: nec (') Ibid.: iurisiUlonis (") Ibid.: et.
082 DOCUMENTI l'Eli I.\ STdRIA I)' Alll'-.Z/.O [Ti").
Qiie quiilem omnia et singula supr.idicla el qnodlibel eoriiin siipr.nlicti (*) domini
rialilius et Liilus diclis modis ci nomiiiihiis pio parie dicli C") Comniiis Ardii ci ilici i
domini Peri et dirliis Naddus dirlo sindicalus nomine prò jìarle C.omnnis Florenlie sil)i
adinviccm et vicissim piomisoriint solenpni slifuilalionc Itine indo intcrposila adimplcre,
obscrvare et facete el adiinplcri ci obsorvari facere ciini cITocUi in omnibus el per omnia et
proul et sicul supra conlinetur et in omnibus et singiilis capitulis suprascriptis(°), et coii-
tra ea vel C) eorum aliquod non fecisse nec facere aliqua ralione vel causa de iure vel de
facto sub obligatione dictorum (") domini Peri el Comuiiis Arelii et Comuiiis Florenlie et
boiiorum ipsorum et cuiusque ipsoruin ad jienam et sub pena (0 centiim milium lloie-
norum anri lune inde solenpni slipulalione promissa cimi refeclione daminrum et ex-
jiensarum et interesse lilis el extra; que pena totiens commiclatur et exigi possit cum
cITectu quoliens contra predicta vel aliquod piedicloriim factum seu venlum fueril; qua
pena commissa vel non, exacla vel non, nicbilominus omnia el singula supradicta firma
perdurent el observari el adimpleri debeant cum effeclii. Pro qua pena, daniiis, expen-
sis et interesse simililer obligaverunl predicti siiidici el procuralores dicloium domini
Peri et Comunis Arelii et predictus sindicus Comunis Florenlie bona omnia prcsenlia
el futura dictorum (f) domini Peri ('') Comunis Arelii el Comunis Florenlie; que bona
dicti sindici el procuralores domini Peri et Comunis Arelii diclis nominibus, el dictiis
sindicus Comunis Florenlie diclo sindicalus nomine sibi adinvicem el unus prò altero
et e converso diclis nominibus el quolibet eorum in diclis casibus et quolibet eo-
lum consliluerunt se precario possidere. Et dicti dominus Galilius el Lnlus diclis no-
minibus el quolibet eorum et diclus Naddus diclo sindicalus nomine renunliaverunt
exceplioni (') non sic facto submissionis, dalionis et concessionis generalis dominii,
imperii et iurisdilionis el generalis el libere custodie snpradicle diete civiiatis Arelii,
comilalus el districlus eiusdem el liominum et personarum ipsius (") civiiatis, comi-
tatus et districlus Arelii et non sic factorum pactorum et capilulorum suprascriplorum,
et promissionum et obligalionum non sic factarum ut supra conlinetur. Ac eliam omni
alii exceplioni et iuris auxilio que (') et quod in predictis vel aliquo prediclorum ali-
qualiler posset (™) obslare; ac eliam iuri dicenli generalem renumplialionem non valere,
non obstantibus in predictis vel aliquo prediclorum slatutis, ordinamentis, reforma-
lionibus seu provisionibus quibuscumque Comunis seu Civiiatis Arelii vel Consiliorum
ipsius Comunis seu civiiatis Arelii (°), que quantum predictis vel alicui prediclorum
quomodolibet obstarent sint cassa et prò cassis el irrilis penitus habeanlur.
Tnsuper dicti dominus Galilius (") et Lulus diclis nominibus et quolibet eorum et
dictus Naddus diclo sindicalus nomine iuraverunl ad sancta Dei evangelia, corporaliler
lactis scripturis in anima et animas dictorum constituenlium prediclam submissionem,
dationem el concessionem generalis dominii et signorie, imperii, et iurisdilionis et
generalis et libere custodie supradicte et omnia el singula suprascripla observare el
adimplere el observari et adimpleri facere C) cum elTeclu et conila ea vel aliquod pre-
diclorum C) non facere vel venire.
(•) Voi. XVII: predicti {>>) Mauca dicti ibid. {") Ibid : supradictis C) Manca ea ibid.
(«) Ibid.: dicti (f) Ibid. manca: et sub pena (e) Ibid : prediclorum (t) Ibid.: et Comunis Aretii
(t) Ibib.: manca exceplioni (k) Ibid.: ipsorum (i) Ibid : suo ("") Ibid.: possent (") Nel
voi. XVII mancano le parole Comunis seu civitatis Aretii; dopo 1' ipsius leggesi un et {,"', Ihid.-.Ghalitius
(p) Manca lacere nel voi. XVII. (n) ibid : eorum
AN ■ I-^.T;] codice diplomatico C8:J
Oiiil)iis lidiTiiiiis Galitio el Lillo siiidicis ci prociiialoiibus domini Peri prptlirli et Co-
mnnis Arelii diclis iiominibus et quolihet eoriim, et diclo INnddo sindico (I) Comunis
Florenlie dicto sinditalus nomine precepimus nos Naddus Fulclms Berlus el Locterius
notarli infi-asi;iipli, prout noi)is licei ox capilulo ConstiliUi Comunis Florenlie loqiienle
de gaaicnligia, qiiod predirla omnia el singiila faciant observare el adimplere, et observai'i
et adimpleri faciant ciim eiTectu prout promiserunt et supra scriptum est et continetur.
Ilem '^Ialini posi predicta prefali dominus Gallitius et Liilus sindici et procuratores
predicli diclis raodis et nominibns et quolibel eorum renunpliaverunt JXaddo prediclo
sindico Comunis Florenlie sindicatus nomine recipienti prò Comuni Florenlie ac eliam
suo nomine recipienli prò Comuni Arelii omiii dominio, imperio, iurisdilioni et vicaria-
lui quod el qiiam diclus dominus Perus liabuissel ve! habuisse dicerelur, ve! habcrcl
ve! habere dicerelur quocumque lilulo el quacumque de causa el a quocumque do-
mino, principe ve! Comuni ve! alio quocumque in civitate, comitatu el dislrictu Arelii
seu hominibus et personis diete civiialis, comilatus el dislriclus eiusdem, ac eliam di-
clis nomiiiibus et quolibel eorum promiserunt dicto Naddo recipienti et stipulanti diclis
nominibus el quolibel eorum quod prediclus dominus Perus non recipiet vel assum-
mel vel resumet vel exercebit per se vel alium direcle vel indirette dominium, impe-
rium, iurisditionem vel vicarialum in dieta civitale, comitatu el dislrictu Arelii seu
hominibus et personis diete civiialis, comilatus et dislriclus eiusdem. Salvo quod per
diclam renunplialionem non lìal diclo domino Pero ve! eius consorlibus vel alicui eo-
rum aliquod preiudicium in eorum lerris superius declaratis. Et predicta predicli do-
mini Galitius et Lutus diclis nominibus el quolibel eorum promiserunt solenpni slipula-
lione dicto Naddo pio se et recipienli et stipulami diclis nominibus el quolibel eorum
aclendere el observare sub pena el ad penam cenlum milium. florenorum auri per
prediclos domino» Galilium et Lulum diclis nominibus el quolibel eorum dicto Naddo
recipienli el stipulanti diclis nominibus eie.
Insuper dicti dominus Galilius et Lulus dicto nomine quo supra iuraverunl ad san-
cta Dei evangelia, corporaliler taciis scripluris, in animam dicli domini Peri constitu-
entis predictam renumplialionem et contenta in ea et omnia suprascripta observare
«l adimplere et observari el adimpleri facere cum efTeclu et contra ea vel aliquod eo-
rum non facere vel venire. O'ii'^us domino Galilio el Lulo sindicis et procuraloribus
supradiclis, diclis nominibus quibus supra et quolibel eorum, precepimus nos Naddus,
Fulchus, Berlus el Locterius infrascripli prout nobis licei ex capilulo Constituli Comu-
nis Florenlie loquenle de guarentigia, quod predicta omnia et singula faciant et obser-
vent el ob.servari et adimpleri faciant cum efTeclu prout promiserunt et supra scri-
ptum est.
Ada fuerunt omnia et singula supradicla in civitale Florenlie, in Palatio populi
fiorentini, presenlibus sapienlibus viris domino Alexio de Rinuccis, Antonio de Albicis,
Taldo Valoris et ser Puccino ser Lapi civibus florenlinis, ser Blazio de Colle et reli-
gioso viro fratre Michele converso monasterii de Seplimo custode camere armorum
Palalii populi fiorentini testibus vocalis et rogatis.
(Sn.) Ego Locterius Salvi de Cerreto civis florentinus imperiali auctoritate iudex
(I) Qui rimane tronco il (eslo nel voi. xvii cosi come ncll' edizione ci(. del Bim.
684 DOCUMENTI PEU LA STOKlA n' AKKZZO [lll'y-llCi .
ordiiiariiis el nolariiis ptiblirus prodirlis oiniiibiis ol sìiilmiIìs iiileifiii ol oa oniiiia lo-
galus una cum inlVasciiplis sor Rayiialilo, sor Fulcho el sor I5eclo riolaiiis (loi'onlinis
scripsi el publicavi.
776.
rrospcIlQ dell' liscila diila casaa del Comune di Aì-ezzo.
(1337). [Ardi, ili SI. di Fir, Cnpiloli. vi 1. I., e. 29].
EXITUS CAPSK CONDUCTE COMUNl.S AlìETII
Expense que exeunl in anno de dicla capsa sunl liee, videlicel:
In primis habet in anno dominiis Capilaneiis populi el guardie prò suo salario el
prò X. postis equiliim el prò l. faimilis ad pcdem llor. mmcclvi . . . libr. iiir"cxx.
Dominus Defensor liabel in anno prò salario sibi
a Comuni Arelii slanliato el provisione sibi data a
Comuni Florenlie prò se et x. eqnilibus sua per-
sona computala et prò l. pedilibus fior. viri.xxxxii . . libr. v^cclxxx.
Dominus l'otestas habel in anno fior, mm auri
Conservator liabet in anno fior, m
Kobiles de Pelramala habent in anno libr. y™.
Regolinus de Tliolomeis habel in anno fior. vim'"LX
Albertaccius de Ricasolis habel in anno .... fior, y'^lxxvi
Guererius de Montecucchiari habet in anno . . fior, clxxxxii . . . libr. v^vi^x.
Paganellus de Porcari habet in anno fior, clxxxxii . . . libi'. iiii'"v'^lx.
Andreuccius de Salamoncellis habet in anno . . llor. clxxxxii . . . libr. iiii'°v'lx.
* Finucciuus de Bibbiano habet in anno iior. clxxxxii . . . libr. iiiry^LX.
* Rubertus Rossus de Alexandria habel in anno . fior, clxxxxii . . . libr. mi^v'Lx.
* Dumbrunus et Ninus habent in anno fior, clxxxxii . . . libr. iiii^v^lx.
Loltus de Montekio habet io anno fior, clxxxxii . . . libr. iiii™v'^lx.
Hugiiccinus el Bocchinus habent in anno . . . fior, clxxxxii . . . libr. im'°iii"'xx.
ini" Coneslabiles ad pedem habent in anno libr. vi™ccxl.
Capitaneus famulorum dominornm Priorum
cum XXX famulis libr. m viiii'"xx.
Generalis summa expensarum capse conducte
in anno llor. viiircxx . . . . libr. lyiiii^C).
• Vi fu prima scrino in mense; cancellale queste parole, la stessa prima mano vi sostituì in anno.
{•) Questo numero non è esalto, che la somma dovrebbe essei'e "libr. LX"'„.
ERRATA-C CORRIGE
Paij
()
Un.
2: paiipeniiii
paii|)ereiii
»
'•
1 4: causai'i
raiisari,
u
n
17: persona
persoiiani
8
»
23: coiilrafi'coiint
rontra fecerint
II
»
7: Ijaljelis
liabclis
13
•
4: .«((()/ mini
suoi
»
»
13: faeilo
lacilem
u
5>
34: elicla
diclam
17
»
2f: spomliiims
spondcimis
1'.)
»
23: (le clainnmn
de damilo
21
»
13: assclicrat
asserebat
23
))
24: caiionicc
canonicis
2.J
»
3: novembro
27 novembre
27
»
26: Vilaliniio
Vitiano
»
»
30: ile Durnc('>)
de DurncC'),
33
»
4: (della noti/, pei
:diicaimir
perducenuis
34
»
35: Ciusiiiiis
Cliisinus
33
»
22: del 21 novembri
? 1 193, Irascrilla da
trascritta da
io
»
8: Aareline
Aretine
n
»
14: Vcinsen
Veingen
»
))
23: Wirzbiirg
Wiirzbiirg
42
»
11: uniiisciiiiisquc oniiiìa
iiniusoiiiusfiuc: omnia
44
»
18: elcctus
clectus,
48
»
38-39: abstiileril.
abstulerit
36
n
1 1: comniissiiin
commissus
63
»
13: // Comune promette
Alcuni cittadini promettono
66
»
3-4: costringa
costringano
67
»
4: magitnim
magislriim
72
»
39: contrafacerent
centra facerent (e cosi sempre.
con la prop. slaccala !)-
73
»
32: Innocenzo,
Innocenzo III,
»
»
33: Cattedrale di Chiusi
Cliiusi, Cattedrale
79
»
21: siibcanoniciis
sub(diaconus) canoniciis
88
»
12: Stor.
Serie
95
D
3: Ultra
Latria
n
»
18: debcf
debel
107
»
33: ciiKine
cinque
1(2
n
18: contravenirent
centra venirent (così sempre.
con la prep. staccata!).
»
»
23: Nepoleoue
Nepoleone
116
»
24: rediciiics
redeuntes
117
»
8: coniprobatur
comprobantur
122
»
8: iste audicntc
isto audiente
128
»
41: tamen
tantum
»
»
45: Salvaloris
Salvatoris,
132
»
39: nec recordatur;
nec recordatur
151
»
29: poteslas. Quia
poteslas, quia
168
»
44: niiuotorum
mìnutorum
180
»
3: liei Ghibellini
dei Guelfi e dei Ghibellini
189
»
14: ed
et
225
n
31: Mnndrian prò egotiis
Mandria prò negotiis
235
s
34: 1242
1243
680
Pag.
236
»
254
V
235
D
256
)1
264
»
267
236 //;i. 11,13 r l.'i: pralnni n
17: niiscricordiici-
29: incui'suiiruin
8: abba
24: PalaHo del Comune
18- 19: che in essa avevano giuristìizione
ordinaria o delegala e specialmente
per r arciprete della Piece.
»
B
2G: cìviiate ìpsa
269
B
25: iuramenlum prò
270
B
43: providerc
272
B
1 1 : e. 1 00].
273
B
9: pia^a
274
B
7: contra-
»
»
15: Preterea
»
B
32: Dcotaviva
n
B
36. Pisarum
278
B
6: Arazzo
287
B
9: qna
»
B
2$: voi.
B
B
26: Berlinglicrius
288
B
15: et idem
B
»
25: utrisque
B
B
26: subiecta
»
B
27: et unam
»
B
28: popoli et utrisque
»
B
29: utrisque
B
B
34: Florentinum
»
B
36: potestas
»
B
42: fiorentino
289
B
1 1: promictet
B
B
14: tempore Eleclionis
V
B
16: societatem vel
»
B
25: actenderit
B
B
25-26: contrafecerint
>
»
30: renumptiavit
290
B
2-3: contrafaceret
»
B
10: Constìtutionis fiorentine
B
B
1 1 : prò guarentigia
D
B
24: Palazzo vescovile
302
B
5: Presso le mura
B
B
6: XXIX, e. 305']
»
B
16: sindacarlo
»
B
17: numerante
B
»
25: syndico Comunis
»
n
26: Comune et popolo
B
B
34: ve! parlis
B
B
37: apponere
302
»
39: Fiorentino
303
B
4: contrafecerint
B
B
5: non solverint
»
B
6: Comunis Aritii eidem
pr.iliu UHI
niiseiiriirilìe
iiicursuiiim
abbas
Arezzo, Palazzo del Cuimiiic
(■ (juali, menlre egli aveva inlerdetlo la cillìi "ab
durilii'.m et perfidiam Arelimirum,, aveinnò iircel-
luto in essa e fuori ijuaklie giurisdizione ordina-
ria 0 delegata.
cìvilale, ipsa
iuramenlum facitis pio
provideri
e. 100; XXXIII, e. 189].
Piara
conlra
Propterea
Deolahiva
Pisanarum
Arezzo
qua
voi. XXIX, e. 189 e
Beilcnglici-ius
iidem
uiriusfiue
sublracta
et vivam
populi et utriusque
uliiusque
Florenlie
poleslates
Florcntie
compromictet
ipso Electus
socielatem et
actenderint
centra fecerint
renumpliaverunl
centra faceret
Constituli Fiorentini
per guarenlisgiam
Arezzo, Palazzo vescovile
Arezzo, presso le mura
XXIX e. 305' e XXXV, e. Il']
sindicalus (e cosi leggasi dovunque incontrisi).
mutuante
syndico et procuratori Comunis
Comuni et populo
vel parlis seu particulo
opponere
Florenlie
centra feceril
non solverint et non observaverint
Comunis Aritii sindicalus et procuratorio nomine
prò ipsa parte Guclforum et Comuni Aritii eidem
G87
Pag. 303 tn. l'i: ,iiili;iiiot(iiii,
» » » IG: Itusticlii
» 301 » li: porsonam
> » » 17: inidriaiiiiiii
» » » 21: eorundoiii
304 •> voi. XXIX, e. 2S3].
» » n 'i3: Ualigaiii
» 305 n 27: et promissio
» » » 29: quaitadecima
)> 306 » 3: suoni ni
» » » 13: sinrlinaliim
» » » 24: doli, mali
» » » dor.. il. 'Ó93: Al testo premi tU'ie: In
iustrumoiul, piiljlicali
lenor cuius lalis est:
» » » iO: qiiinladecinia
). 307 » 28: liommagia
» 308 » 39: et circa
» « i> ii: causare
» 309 » G (; 8: conlraveiiltim
i> » » IO: liaberet
» » » 21: e. ISO
» 310 » 17: expensanim
» » » 26: conveiUiones
» » » 33: domini Aietiiii
)i p » 33: conlravenire
)) » » II: quondam
» 311 i> 30: sive discordia
r, 312 >) 9: punire
n » » 19: solielalibus,
» 313 » 8: ypotliecis
). » » IO: precarie
> o i« IO: exceplioni
» » )i IO: causa ci
)> » » 27: Accoriseli
I » » 31: Dcscacciato
> » » 40: e. 255'].
» 31 4 » 23: iuraverutit
» 317 » 7: (u)sbergorius
« 328 » 29: ed ed
» 329 » 1: Gurgoli
« » j> 15: et dislriclum Arelii;
330 » 12: et prò
331 » 2-3: inlcr Comune Florentie
336 » 3: infrascripti quod
338 » 40: et impcralorum
340 » 3: sindico Florentie
» » 7: marcarum argenti
342 » 42: RulTectus filius Bonacorsi
343 » U e 17: sindicario
» » 28: et quelibet
» » 29: et in
Anlianoruni populi Fiorentini,
Rustici
personam vcl persona»
iiiiuriarum
oarundem
voi. XXIX, e. 2.53; XXXIII, e. 179J.
(jiilgani
et promisMone
((uarladecima, fcliciler.
suarum
sindicatus
doli mali
nomine domini, amen. Hoc est exemplum cuiii.sdam
et autenticati manu Iloduin notarli fìlli quondam Or
publici
andini;
quartadecima
liominagia
et conlra
curare
centra ventum
liabcrenl
e. 179'
expensarum omnium
conventiones omnes
domìni Antiani
contra venire
condam
sive discordia vel divisio
puniri
solielalibus
ypotheca
precario
cxceptioni et condictioni
causa vel
.\cclieriseii
Del Cacciato
e. 255' e XXXIII, e. 181'].
iuraverunt
(a)sbcrgerius
ed
Gliiergoli (?)
et districtuin Comunis Masse et omnium plebatuum
de Massa. Et similiter Massani facere possint et
debeant per totam forriam et districtum Aretii
ci eliam prò
inhT Comune Arelii et Comune Florentie.
infrascripti, quod
impetratorum
sindìco Comunis Florentie
marcarum boni et puri argenti
Truffectus filius Bonaccursi
sindicatus
de qualibet
ut in
688
Pag.
3(i
Un
14: invicem
»
V
»
25: Alili! ci
»
»
u
26: Coiiuiiii,
»
D
»
37: inviiem
»
»
41: Proteica
»
»
42: Guarcnllgia
> 3*4-345
»
42 e 2: preccpil
345
p
6: in ipsa
345
»
9: Capitano
»
»
IO: Belo
»
1>
22: nolnriorum.
347
»
9: pei' se (si) et didimi
U
»
9: per se non
351
»
12: de
358
»
32: et si
J>
361
»
24: prestala
»
365
»
42: sens'
»
396
s
3: infiasciipli quod
»
409
»
42: fairiiliai'ioiiiin
»
417
V
22: item ipsa
»
n
»
23: teneatur
»
4i8
«
22: ds
y>
484
»
21: CivitcIIa
»
509
»
26: ralificaiio
»
511
»
29: doniiui
»
312
»
4: et eitis
»
528
»
40; septembris.
»
543
u
21: novilatem'
»
B
»
34: imiago
»
54 i
B
12: aquisttas
»
»
»
18: Cortona
»
»
»
31 singullas
»
551
»
25: qnatenus
»
552
»
23: Generale dei
»
553
ì>
33: cohertionem
J>
oo9
»
32: 48
>
587
»
40: costumiim
B
591
}>
23: AH
»
602
»
32: ordinatiouc
7)
606
n
13; iiimincnl
»
608
»
40: promiilgationis
n
616
»
34: inlclletlis
»
621
»
20: 1333
»
632
»
42: iiecessai-iis
A
648
»
4: fiiit
»
»
»
6: siiceplionc
»
»
»
21: popolo
»
D
»
28-29: piacerà
ì)
656
ìì
14: d'csscC)
»
659
9
31: alcuni
B
660
V
nota 4: ramala
U
663
»
nota i: traciari
>
664
»
notai'): tmeaniur
in inviceiii
Arilii Clini
Cuinuiii
in invieciii
l'ropleica
Guarentisgia
prccepi
ipsa
Capilanco
Bello
notariuntin, feliciter.
per se et dicluin
per se (si) non
ci
clsi
prexlalo
senz'
infrascripti, quid
familiariiim
itcni qiiod ipsa
leneautur
Citerna
rettificano
domini
et, ciiis
septembris,,.
novitatcm,
imago
nquisitas
Galatrona
singulas
qnatenus
Generale e dei
cohcrcitioncin
486
coltumum
XJCIÌ
ordinatione
inminet
prorogationis
intelloctis
1 332
necessariis
fucril
siisceptionc
populo
piacerà
d' esse (') (e cosi pure nella nota leggasi a non dj.
alcun
BAMA-A
traciari
leneanliir
O
DG Pasquì, Ubaldo (ed.)
975 Documenti per la storia
A7P38 della città di Arezzo nel
1916 medio evo
V.2
PLEASE DO NOT REMOVE
CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET
UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY